Η Ιλιάδα: πενήντα μέρες ενός πολέμου

Ένας πόλεμος δέκα χρόνων, ένα έπος πενήντα ημερών

Από την Α΄ Γυμνασίου θυμάσαι τον Όμηρο, τους αοιδούς, την προφορική ποίηση και τον δακτυλικό εξάμετρο· όλα αυτά ισχύουν και εδώ. Η Ιλιάδα είναι το άλλο μεγάλο ομηρικό έπος, παλαιότερο από την Οδύσσεια κατά τους περισσότερους μελετητές. Το όνομά της το παίρνει από το Ίλιον, το άλλο όνομα της Τροίας.

Μερικά νούμερα για να τη φανταστείς:

Ο Τρωικός πόλεμος κράτησε, κατά τον μύθο, δέκα χρόνια. Κι όμως η Ιλιάδα δεν αρχίζει από την αρπαγή της Ελένης, ούτε τελειώνει με τον Δούρειο Ίππο. Αρχίζει στον δέκατο χρόνο, με έναν καβγά στο στρατόπεδο των Αχαιών, και τελειώνει με την ταφή του Έκτορα. Η Τροία δεν πέφτει μέσα στο έπος, και ο Αχιλλέας δεν πεθαίνει μέσα σε αυτό. Και τα δύο τα ξέρουμε από άλλα ποιήματα και από τη μυθολογία, και ο ποιητής ξέρει ότι τα ξέρουν και οι ακροατές του.

Από αυτές τις περίπου πενήντα μέρες, οι περισσότερες περνούν ήσυχα: εννιά μέρες λοιμού, δώδεκα μέρες που οι θεοί λείπουν, ανακωχές για να θαφτούν οι νεκροί, και στο τέλος δώδεκα μέρες που το σώμα του Έκτορα μένει άταφο και άλλες τόσες περίπου για την κηδεία του. Οι μάχες, που γεμίζουν τις περισσότερες ραψωδίες, γίνονται μέσα σε τέσσερις μόνο μέρες.

Ένα θέμα, όχι ένας πόλεμος

Ο πρώτος στίχος λέει τι θα ακούσουμε. Τα παραθέματα του μαθήματος, εδώ και στα επόμενα, είναι από τη μετάφραση του Ιάκωβου Πολυλά (1825–1896), που είναι και η μετάφραση του σχολικού σου βιβλίου:

Ψάλλε, θεά, τὸν τρομερὸν θυμὸν τοῦ Ἀχιλλέως
πῶς ἔγινε στοὺς Ἀχαιοὺς ἀρχὴ πολλῶν δακρύων·

— Ιλιάδα Α 1-2. Μετάφραση: Ιάκωβος Πολυλάς (1825–1896)

Το θέμα, λοιπόν, είναι ο θυμός, η οργή ενός ανθρώπου, και τι κόστισε. Η οργή αυτή έχει δύο φάσεις:

1. Οργή κατά του Αγαμέμνονα. Ο αρχιστράτηγος του παίρνει το γέρας του, την Βρισηίδα, και ο Αχιλλέας αποσύρεται από τη μάχη. Οι Αχαιοί χάνουν, και ο Αχιλλέας αρνείται ακόμα και τα δώρα που του προσφέρουν για να γυρίσει.
2. Οργή κατά του Έκτορα. Ο φίλος του, ο Πάτροκλος, βγαίνει να πολεμήσει με τα όπλα του Αχιλλέα και σκοτώνεται από τον Έκτορα. Ο Αχιλλέας επιστρέφει, σκοτώνει τον Έκτορα και κακοποιεί το σώμα του.

Η οργή σβήνει μόνο στην τελευταία ραψωδία, όταν ο γέρος Πρίαμος έρχεται νύχτα στη σκηνή του φονιά του γιου του, και ο Αχιλλέας, θυμούμενος τον δικό του πατέρα, του δίνει πίσω το σώμα. Γι' αυτό το έπος τελειώνει εκεί και όχι με την άλωση: τελειώνει όταν τελειώνει το θέμα του.

Η Ιλιάδα σε δέκα σταθμούς

Πάτα τους σταθμούς με τη σειρά που γίνονται στο έπος. Σκέψου την αιτία και το αποτέλεσμα: τι έπρεπε να συμβεί πριν από τι;

Πάτα τους σταθμούς με τη σειρά

Η Θέτιδα ικετεύει τον Δία να τιμήσει τον γιο της (Α)Ο Πρίαμος παίρνει πίσω το σώμα του Έκτορα (Ω)Ο Αγαμέμνονας παίρνει τη Βρισηίδα από τον Αχιλλέα (Α)Ο Αχιλλέας αρνείται τα δώρα της πρεσβείας (Ι)Ο Έκτορας σκοτώνει τον Πάτροκλο (Π)Η Ελένη δείχνει στον Πρίαμο τους Αχαιούς από τα τείχη (Γ)Ο Αχιλλέας σκοτώνει τον Έκτορα (Χ)Ο Έκτορας αποχαιρετά την Ανδρομάχη (Ζ)Ο Ήφαιστος φτιάχνει νέα ασπίδα για τον Αχιλλέα (Σ)Ο Απόλλωνας στέλνει λοιμό στους Αχαιούς (Α)

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
7. 7
8. 8
9. 9
10. 10

ΈλεγχοςΑπό την αρχή

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Οι άνθρωποι και οι θεοί του έπους

Στο έπος μιλάνε και πολεμούν δεκάδες πρόσωπα. Αυτά θα τα συναντάς ξανά και ξανά:

• Αχαιοί (τους λέει και Αργείους και Δαναούς): ο Αγαμέμνονας των Μυκηνών, αρχιστράτηγος· ο αδελφός του Μενέλαος της Σπάρτης, ο άντρας της Ελένης· ο Αχιλλέας, γιος του Πηλέα και της θεάς Θέτιδας, ο καλύτερος πολεμιστής· ο φίλος του Πάτροκλος· ο πολυμήχανος Οδυσσέας· ο γιγαντόσωμος Αίαντας· ο γέρος Νέστορας της Πύλου.
• Τρώες: ο βασιλιάς Πρίαμος και η Εκάβη· ο γιος τους Έκτορας, που σηκώνει όλο το βάρος της άμυνας· η γυναίκα του η Ανδρομάχη· ο Πάρης (που λέγεται και Αλέξανδρος), που άρπαξε την Ελένη.
• Θεοί: μοιράζονται κι αυτοί σε στρατόπεδα. Η Ήρα, η Αθηνά και ο Ποσειδώνας βοηθούν τους Αχαιούς· ο Απόλλωνας, η Αφροδίτη και ο Άρης τους Τρώες. Ο Δίας στέκεται πάνω από όλους και αποφασίζει.

Με ποιους είναι;

Βάλε κάθε πρόσωπο στο στρατόπεδο όπου ανήκει. Οι θεοί πάνε στην πλευρά που βοηθούν.

Πού ανήκει;

Νέστορας

ΑχαιόςΤρώας ή ΤρωαδίτισσαΘεός με τους ΑχαιούςΘεός με τους Τρώες

0 / 10