Λόγια ουσιαστικά και επίθετα
Τα λόγια επίθετα σε -ής, -ύς και -ων, και πώς συμφωνούν με το ουσιαστικό τους.
30 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να κλίνεις τα λόγια επίθετα σε -ής, -ές, σε -ύς, -εία, -ύ και σε -ων, -ουσα, -ον.
- Να κάνεις το επίθετο να συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση, όπως στο «οι διεθνείς αγώνες».
- Να ξεχωρίζεις το αρσενικό «ο επείγων» από το ουδέτερο «το επείγον» και να γράφεις σωστά τον πληθυντικό «-είς».
- Να κλίνεις λόγια ουσιαστικά, όπως «το μέγεθος» και «η λέξη», μαζί με το επίθετό τους.
Λέξεις που ήρθαν από παλιά
Διάβασε τις φράσεις:
- οι διεθνείς αγώνες
- μια ευρεία λεωφόρος
- ένα ενδιαφέρον βιβλίο
- τα μεγέθη των ρούχων
Τις λες χωρίς δυσκολία. Αν όμως σου ζητήσουν να τις γράψεις, κάτι σε κάνει να διστάσεις: διεθνείς ή διεθνής; ενδιαφέρον ή ενδιαφέρων;
Αυτές οι λέξεις είναι λόγιες. Πέρασαν στη νέα ελληνική από την αρχαία και από τη λόγια γλώσσα, και κράτησαν μαζί τους και την κλίση τους. Γι' αυτό δεν κλίνονται όπως το «καλός, καλή, καλό», που ξέρεις από το Δημοτικό.
Τρεις ομάδες επιθέτων καλύπτουν σχεδόν όλες τις λόγιες περιπτώσεις που θα συναντήσεις:
| Ομάδα | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο | Συχνά επίθετα |
|---|---|---|---|---|
| -ής, -ής, -ές | ο συνεχής | η συνεχής | το συνεχές | ακριβής, διεθνής, υγιής, επιμελής, δημοφιλής |
| -ύς, -εία, -ύ | ο ευρύς | η ευρεία | το ευρύ | οξύς, ταχύς, βραχύς, αμβλύς, ευθύς |
| -ων, -ουσα, -ον | ο επείγων | η επείγουσα | το επείγον | ενδιαφέρων, τρέχων, μέλλων, πρωτεύων |
Τα επίθετα σε -ής, -ές
Το αρσενικό και το θηλυκό έχουν ίδιους τύπους. Μόνο το άρθρο τα ξεχωρίζει.
| Πτώση | Αρσενικό και θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|
| Ονομαστική ενικού | ο, η ακριβής | το ακριβές |
| Γενική ενικού | του, της ακριβούς | του ακριβούς |
| Αιτιατική ενικού | τον, την ακριβή | το ακριβές |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι ακριβείς | τα ακριβή |
| Γενική πληθυντικού | των ακριβών | των ακριβών |
| Αιτιατική πληθυντικού | τους, τις ακριβείς | τα ακριβή |
Στον καθημερινό λόγο ακούς και γενική σε -ή: «του ακριβή». Στον γραπτό λόγο προτιμάται το -ούς: «η τιμή του ακριβούς ρολογιού».
Τα επίθετα σε -ύς, -εία, -ύ
Τα περισσότερα επίθετα σε -ύς κλίνονται λαϊκά: ο βαθύς, η βαθιά, το βαθύ. Μερικά όμως έχουν λόγιο θηλυκό σε -εία:
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική ενικού | ο ευρύς | η ευρεία | το ευρύ |
| Γενική ενικού | του ευρέος | της ευρείας | του ευρέος |
| Αιτιατική ενικού | τον ευρύ | την ευρεία | το ευρύ |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι ευρείς | οι ευρείες | τα ευρέα |
| Γενική πληθυντικού | των ευρέων | των ευρειών | των ευρέων |
| Αιτιατική πληθυντικού | τους ευρείς | τις ευρείες | τα ευρέα |
Τα συναντάς κυρίως σε σταθερές εκφράσεις: οξεία γωνία, αμβλεία γωνία, ευθεία γραμμή, βραχέα κύματα, προϊόντα ευρείας κατανάλωσης, αντιβιοτικό ευρέος φάσματος.
Το θηλυκό γράφεται με -εία, με «ει» και τόνο στο ι: ευρεία, οξεία, ευθεία.
Τα επίθετα σε -ων, -ουσα, -ον
Αυτά ήταν κάποτε μετοχές της αρχαίας. Το «ενδιαφέρων» σήμαινε «αυτός που ενδιαφέρει», το «επείγων» «αυτός που επείγει».
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική ενικού | ο ενδιαφέρων | η ενδιαφέρουσα | το ενδιαφέρον |
| Γενική ενικού | του ενδιαφέροντος | της ενδιαφέρουσας | του ενδιαφέροντος |
| Αιτιατική ενικού | τον ενδιαφέροντα | την ενδιαφέρουσα | το ενδιαφέρον |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι ενδιαφέροντες | οι ενδιαφέρουσες | τα ενδιαφέροντα |
| Γενική πληθυντικού | των ενδιαφερόντων | των ενδιαφερουσών | των ενδιαφερόντων |
| Αιτιατική πληθυντικού | τους ενδιαφέροντες | τις ενδιαφέρουσες | τα ενδιαφέροντα |
Έτσι κλίνονται και τα επείγων, τρέχων, μέλλων, πρωτεύων, υπάρχων.
Στη γενική του πληθυντικού ο τόνος κατεβαίνει μία συλλαβή: ενδιαφερόντων, ενδιαφερουσών.
Λίγα επίθετα έχουν -ων και στο αρσενικό και στο θηλυκό: ο, η ευγνώμων (του ευγνώμονος, οι ευγνώμονες). Τα βρίσκεις σχεδόν μόνο σε τυπικές φράσεις, όπως «Σας είμαι ευγνώμων».
Τα λόγια ουσιαστικά
Η ίδια λόγια κλίση υπάρχει και σε ουσιαστικά που λες κάθε μέρα. Δύο ομάδες είναι οι πιο συχνές.
Ουδέτερα σε -ος: το μέγεθος, το έθνος, το λάθος, το δάσος, το βάρος.
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | το μέγεθος | τα μεγέθη |
| Γενική | του μεγέθους | των μεγεθών |
| Αιτιατική | το μέγεθος | τα μεγέθη |
Θηλυκά σε -η με πληθυντικό σε -εις: η λέξη, η πόλη, η δύναμη, η κίνηση.
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | η λέξη | οι λέξεις |
| Γενική | της λέξης | των λέξεων |
| Αιτιατική | τη λέξη | τις λέξεις |
Σε επίσημες εκφράσεις επιβιώνει και η παλιά γενική σε -εως: «ένδειξη της πόλεως» στις πινακίδες, «κατά λέξιν». Στον δικό σου γραπτό λόγο γράφεις «της πόλης», «της λέξης».
Όταν ένα λόγιο ουσιαστικό συναντά λόγιο επίθετο, ελέγχεις και τα δύο: «τα διεθνή μεγέθη», «οι συνεχείς κινήσεις».
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Διόρθωσε τη φράση: «Οι συνεχής διακοπές του ρεύματος έκαναν τα ηλεκτρονικά παιχνίδια ακριβείς στο σέρβις.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Βάλε τη φράση «το επείγον μήνυμα» στη γενική ενικού και στην ονομαστική πληθυντικού.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Συμπλήρωσε: «Η ευρ… συμμετοχή των πολιτών έκανε τη συζήτηση πιο ευρ… από όσο περιμέναμε.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να κλίνεις τα λόγια επίθετα σε -ής, -ές, σε -ύς, -εία, -ύ και σε -ων, -ουσα, -ον.
- Να κάνεις το επίθετο να συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση, όπως στο «οι διεθνείς αγώνες».
- Να ξεχωρίζεις το αρσενικό «ο επείγων» από το ουδέτερο «το επείγον» και να γράφεις σωστά τον πληθυντικό «-είς».
- Να κλίνεις λόγια ουσιαστικά, όπως «το μέγεθος» και «η λέξη», μαζί με το επίθετό τους.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.