Scratch: αποφάσεις και μεταβλητές
«Εάν… τότε», αισθητήρες, και ένα σκορ που μετράει.
40 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να χρησιμοποιείς τα «εάν … τότε» και «εάν … τότε … αλλιώς» με συνθήκες από τους Αισθητήρες και τους Τελεστές.
- Να εξηγείς γιατί ένας έλεγχος πρέπει να μπει μέσα σε «για πάντα» για να γίνεται συνεχώς.
- Να φτιάχνεις μεταβλητή και να την αλλάζεις με «όρισε … σε» και «άλλαξε … κατά».
- Να γράφεις ένα μικρό παιχνίδι με έλεγχο από το πληκτρολόγιο και σκορ, και να βρίσκεις τα λάθη του.
Ένα πρόγραμμα που αποφασίζει
Τα σενάρια της προηγούμενης ενότητας έκαναν πάντα το ίδιο: η γάτα ζωγράφιζε το ίδιο τετράγωνο, όσες φορές κι αν πατούσες τη σημαία. Ένα παιχνίδι όμως πρέπει να αντιδρά: αν πατήσεις το δεξί βέλος, να πηγαίνει δεξιά· αν πιάσεις το μήλο, να παίρνεις πόντο· αν η απάντησή σου είναι σωστή, να σε επαινεί.
Για αυτό χρειάζεται η δεύτερη δομή των αλγορίθμων, η επιλογή, που στο διάγραμμα ροής ήταν ο ρόμβος. Και για να μετράμε πόντους, χρειαζόμαστε μια μεταβλητή.
Εάν … τότε
Στην κατηγορία Έλεγχος υπάρχουν δύο τουβλάκια επιλογής:
εάν ⟨συνθήκη⟩ τότε
…εκτελείται μόνο αν η συνθήκη ισχύει…
εάν ⟨συνθήκη⟩ τότε
…εκτελείται αν η συνθήκη ισχύει…
αλλιώς
…εκτελείται αν δεν ισχύει…
Η συνθήκη μπαίνει στην εξαγωνική υποδοχή (εδώ τη γράφουμε ⟨ ⟩). Είναι πάντα ένα εξαγωνικό τουβλάκι, που απαντά αληθές ή ψευδές, όπως το ΝΑΙ και το ΟΧΙ του ρόμβου. Τέτοια τουβλάκια βρίσκεις σε δύο κατηγορίες:
| Κατηγορία | Συνθήκες |
|---|---|
| Αισθητήρες | «αγγίζει [δείκτη ποντικιού];», «αγγίζει [Μήλο];», «αγγίζει χρώμα [ ];», «πατήθηκε πλήκτρο [διάστημα];» |
| Τελεστές | ⟨ ⟩ > ⟨ ⟩, ⟨ ⟩ < ⟨ ⟩, ⟨ ⟩ = ⟨ ⟩, «και», «ή», «όχι» |
Στους Αισθητήρες υπάρχει και το ζευγάρι «ρώτησε [ ] και περίμενε» και «απάντηση»: το αντικείμενο κάνει μια ερώτηση, περιμένει να γράψεις κάτι, και ό,τι έγραψες μπαίνει στο στρογγυλό τουβλάκι «απάντηση».
Έλεγχος από το πληκτρολόγιο
Θέλουμε η γάτα να κινείται δεξιά-αριστερά με τα βελάκια:
όταν γίνει κλικ στην πράσινη σημαία
πήγαινε σε θέση x: 0 y: -120
για πάντα
εάν ⟨πατήθηκε πλήκτρο δεξί βέλος;⟩ τότε
άλλαξε x κατά 10
εάν ⟨πατήθηκε πλήκτρο αριστερό βέλος;⟩ τότε
άλλαξε x κατά -10
Το «για πάντα» ξαναρωτά τα πλήκτρα δεκάδες φορές το δευτερόλεπτο. Κάθε φορά που βρίσκει το δεξί βέλος πατημένο, μετακινεί τη γάτα 10 βήματα.
Ας ακολουθήσουμε έξι γύρους του «για πάντα». Πριν πατήσεις, πες ποιο θα είναι το x στον επόμενο γύρο. Πρόσεξε ιδιαίτερα τον τελευταίο, όπου πατάς και τα δύο βελάκια μαζί.
Μεταβλητές: το σκορ
Μια μεταβλητή είναι ένα κουτί στη μνήμη με όνομα, που κρατά μία τιμή η οποία μπορεί να αλλάζει. Στο Scratch τη φτιάχνεις από την κατηγορία Μεταβλητές, με το κουμπί «Δημιουργία Μεταβλητής», και της δίνεις όνομα, π.χ. σκορ. Αν τσεκάρεις το κουτάκι δίπλα της, η τιμή της φαίνεται στη σκηνή.
| Τουβλάκι | Τι κάνει | Στον ψευδοκώδικα |
|---|---|---|
| «όρισε σκορ σε 0» | βάζει στο κουτί την τιμή 0, ό,τι κι αν είχε | σκορ ← 0 |
| «άλλαξε σκορ κατά 1» | προσθέτει 1 σε ό,τι έχει ήδη | σκορ ← σκορ + 1 |
| «άλλαξε ζωές κατά -1» | αφαιρεί 1 | ζωές ← ζωές − 1 |
Το στρογγυλό τουβλάκι «σκορ» δίνει την τιμή της μεταβλητής, για να τη χρησιμοποιήσεις σε μια συνθήκη, π.χ. «εάν ⟨σκορ = 10⟩ τότε πες Κέρδισες!».
Ένα μικρό παιχνίδι: πιάσε το μήλο
Ένα μήλο πέφτει από ψηλά. Αν το πιάσει η γάτα, παίρνεις πόντο και το μήλο ξαναπέφτει από άλλο σημείο. Το σενάριο του μήλου:
όταν γίνει κλικ στην πράσινη σημαία
όρισε σκορ σε 0
πήγαινε σε θέση x: (επίλεξε τυχαίο -200 έως 200) y: 170
για πάντα
άλλαξε y κατά -5
εάν ⟨αγγίζει Γάτα;⟩ τότε
άλλαξε σκορ κατά 1
πήγαινε σε θέση x: (επίλεξε τυχαίο -200 έως 200) y: 170
εάν ⟨(θέση y) < -170⟩ τότε
πήγαινε σε θέση x: (επίλεξε τυχαίο -200 έως 200) y: 170
Εδώ δουλεύουν μαζί και οι τρεις δομές: ακολουθία στην αρχή, επανάληψη με το «για πάντα», και επιλογή με τα δύο «εάν». Το δεύτερο «εάν» ξαναστέλνει το μήλο πάνω όταν φτάσει στο κάτω μέρος χωρίς να πιαστεί.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Φτιάξε ένα κουίζ: η γάτα ρωτά «Πόσο κάνει 7 × 8;». Αν απαντήσεις σωστά λέει «Σωστό!» και κερδίζεις πόντο, αλλιώς λέει τη σωστή απάντηση.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Χρειαζόμαστε μια μεταβλητή σκορ, που ξεκινά από 0, ένα «ρώτησε … και περίμενε» για την ερώτηση, και ένα «εάν … τότε … αλλιώς», γιατί υπάρχουν δύο περιπτώσεις.
Η συνθήκη συγκρίνει την απάντηση με το 56, με τον τελεστή «=»: ⟨απάντηση = 56⟩.
Το σενάριο:
όταν γίνει κλικ στην πράσινη σημαία όρισε σκορ σε 0 ρώτησε Πόσο κάνει 7 × 8; και περίμενε εάν ⟨(απάντηση) = 56⟩ τότε πες Σωστό! για 2 δευτερόλεπτα άλλαξε σκορ κατά 1 αλλιώς πες Όχι, είναι 56. για 2 δευτερόλεπταΔοκιμή με 56: η συνθήκη είναι αληθής· η γάτα λέει «Σωστό!» και το σκορ γίνεται 1. Δοκιμή με 54: ψευδής· εκτελείται μόνο το «αλλιώς» και το σκορ μένει 0. Ποτέ δεν εκτελούνται και οι δύο κλάδοι μαζί.
Παράδειγμα 2
Στο παιχνίδι με το μήλο, κάποιος έγραψε το σενάριο χωρίς το «πήγαινε σε θέση» μέσα στο πρώτο «εάν». Όταν η γάτα πιάνει το μήλο, το σκορ ανεβαίνει από 0 σε 7 με μία επαφή. Γιατί;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ας εκτελέσουμε το «για πάντα» γύρο γύρο, από τη στιγμή που το μήλο ακουμπά τη γάτα. Σε κάθε γύρο το μήλο κατεβαίνει 5 βήματα.
Ας πούμε ότι το μήλο ακουμπά τη γάτα σε ένα κομμάτι της πτώσης του μήκους περίπου 35 βημάτων: από το y = −100 ως το y = −130. (Το πόσο ακριβώς εξαρτάται από το μέγεθος των δύο αντικειμένων· με τη γάτα στο κανονικό της μέγεθος, που έχει ύψος γύρω στα 100 βήματα, οι γύροι θα ήταν ακόμη περισσότεροι.) Ο πίνακας τιμών:
Γύρος θέση y μήλου αγγίζει Γάτα; σκορ 1 −100 ΝΑΙ 1 2 −105 ΝΑΙ 2 3 −110 ΝΑΙ 3 4 −115 ΝΑΙ 4 5 −120 ΝΑΙ 5 6 −125 ΝΑΙ 6 7 −130 ΝΑΙ 7 8 −135 ΟΧΙ 7 Το μήλο χρειάζεται επτά γύρους για να περάσει μέσα από τη γάτα, και σε καθέναν η συνθήκη είναι αληθής. Ο υπολογιστής δεν ξέρει ότι «είναι το ίδιο άγγιγμα»· ελέγχει ξανά σε κάθε γύρο.
Το «εάν» μέσα στο «για πάντα» ελέγχει τη συνθήκη σε κάθε γύρο. Όσο το μήλο ακουμπά τη γάτα, κάθε γύρος προσθέτει έναν πόντο.
Διόρθωση: αμέσως μετά το «άλλαξε σκορ κατά 1», το μήλο πρέπει να φύγει από τη γάτα, με το «πήγαινε σε θέση x: (τυχαίο) y: 170». Έτσι, στον επόμενο γύρο δεν την αγγίζει πια, και κάθε πιάσιμο μετρά μία φορά. Ένας άλλος τρόπος είναι το «εξαφανίσου» ή ένα «περίμενε ώσπου ⟨όχι ⟨αγγίζει Γάτα;⟩⟩».
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε ποια κατηγορία του Scratch βρίσκεις το «αγγίζει [δείκτη ποντικιού];»;
Τα κατάφερες;
- Να χρησιμοποιείς τα «εάν … τότε» και «εάν … τότε … αλλιώς» με συνθήκες από τους Αισθητήρες και τους Τελεστές.
- Να εξηγείς γιατί ένας έλεγχος πρέπει να μπει μέσα σε «για πάντα» για να γίνεται συνεχώς.
- Να φτιάχνεις μεταβλητή και να την αλλάζεις με «όρισε … σε» και «άλλαξε … κατά».
- Να γράφεις ένα μικρό παιχνίδι με έλεγχο από το πληκτρολόγιο και σκορ, και να βρίσκεις τα λάθη του.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.