Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οι κινήσεις της Γης

Περιστροφή και περιφορά: μέρα και νύχτα, εποχές, ζώνες ώρας.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωλογία - Γεωγραφία Α΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις την περιστροφή από την περιφορά της Γης και τι προκαλεί η καθεμία.
  2. Να εξηγείς τις εποχές και τη διάρκεια της μέρας με την κλίση του άξονα, και να υπολογίζεις το ύψος του μεσημεριανού ήλιου στις ισημερίες και στα ηλιοστάσια.
  3. Να υπολογίζεις διαφορές ώρας ανάμεσα σε τόπους με τις ζώνες ώρας και το γεωγραφικό μήκος.

Ταξιδεύεις γρηγορότερα από κάθε αεροπλάνο

Κάθεσαι ακίνητος στο θρανίο. Κι όμως, την ίδια στιγμή:

  • γυρίζεις γύρω από τον άξονα της Γης με περίπου 1.3001.300 km/h, όσο είναι η ταχύτητα της περιστροφής στο πλάτος της Ελλάδας·
  • και μαζί με όλη τη Γη τρέχεις γύρω από τον Ήλιο με περίπου 3030 km το δευτερόλεπτο — πάνω από 100.000100.000 km/h.

Δεν νιώθεις τίποτα, γιατί η ταχύτητα είναι σταθερή και όλα γύρω σου — ο αέρας, το θρανίο, η θάλασσα — κινούνται μαζί σου. Νιώθουμε μόνο τις αλλαγές ταχύτητας, όπως στο φρενάρισμα ενός λεωφορείου.

Οι δύο κινήσεις έχουν ονόματα, και η καθεμία εξηγεί άλλα πράγματα.

ΚίνησηΓύρω από τιΠόσο κρατάειΤι προκαλεί
Περιστροφήτον άξονά της, από τη δύση προς την ανατολήπερίπου 2424 ώρεςμέρα και νύχτα, ζώνες ώρας
Περιφοράτον Ήλιοπερίπου 365365 μέρες και 66 ώρεςεποχές (μαζί με την κλίση του άξονα)

Τις έξι ώρες του χρόνου τις μαζεύουμε: κάθε τέσσερα χρόνια γίνονται μία ολόκληρη μέρα, και ο Φεβρουάριος παίρνει 29 μέρες. Αυτό είναι το δίσεκτο έτος. (Οι «έξι ώρες» είναι στην πραγματικότητα λίγο λιγότερες, γύρω στις 55 ώρες και 4949 λεπτά. Γι' αυτό τρεις στις τέσσερις χρονιές-αιώνες δεν είναι δίσεκτες: το 1900 δεν ήταν, το 2000 ήταν.)

Μέρα και νύχτα

Ο Ήλιος φωτίζει πάντα τη μισή Γη. Η γραμμή που χωρίζει το φωτεινό μισό από το σκοτεινό λέγεται κύκλος φωτισμού, και καθώς η Γη γυρίζει, τον περνάμε δύο φορές τη μέρα: στην ανατολή και στη δύση.

Η Γη από το διάστημα, λοξά: δεξιά θάλασσα και σύννεφα στο φως, με ροζ και πορτοκαλί ανταύγειες, που προς τα αριστερά σβήνουν σιγά-σιγά στο σκοτάδι. Πάνω από τον ορίζοντα, μια λεπτή γαλάζια γραμμή.
Ο κύκλος φωτισμού, φωτογραφημένος από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Δεξιά είναι μέρα, αριστερά νύχτα. Δες ότι η αλλαγή δεν είναι απότομη: ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι απλώνεται μια ζώνη λυκόφωτος. Όποιος βρίσκεται από κάτω εκείνη τη στιγμή βλέπει τον ήλιο να δύει ή να ανατέλλει.Φωτογραφία: ISS Crew, Earth Sciences and Image Analysis Lab, JSC, NASA · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Επειδή η Γη γυρίζει από τη δύση προς την ανατολή, ο ήλιος μας φαίνεται να κινείται ανάποδα: ανατέλλει στην ανατολή και δύει στη δύση. Δεν κινείται ο ήλιος στον ουρανό· κινούμαστε εμείς κάτω από αυτόν.

Οι εποχές: ένας άξονας που γέρνει

Ο άξονας της Γης δεν είναι κάθετος στην τροχιά της. Γέρνει περίπου 23,4∘23{,}4^\circ, και — αυτό είναι το κρίσιμο — δείχνει πάντα προς την ίδια κατεύθυνση στο διάστημα, προς τον Πολικό Αστέρα, όπου κι αν βρίσκεται η Γη στην τροχιά της.

Έτσι, για μισό χρόνο το βόρειο ημισφαίριο είναι στραμμένο προς τον Ήλιο, και για τον άλλο μισό το νότιο. Όταν το ημισφαίριό σου γέρνει προς τον Ήλιο, συμβαίνουν δύο πράγματα μαζί:

  1. ο ήλιος ανεβαίνει πιο ψηλά το μεσημέρι, άρα οι ακτίνες πέφτουν πιο κάθετα και ζεσταίνουν περισσότερο κάθε τετραγωνικό μέτρο·
  2. η μέρα μεγαλώνει, άρα το έδαφος ζεσταίνεται περισσότερες ώρες και κρυώνει λιγότερες.

Πόσο απλώνεται η ίδια δέσμη φωτός

Ξεκινάς από την Αθήνα, στις 38°. Διάλεξε 21 Ιουνίου και μετά 21 Δεκεμβρίου: δες τον άξονα να γέρνει προς τον ήλιο και μακριά του, πόσο ψηλά ανεβαίνει ο ήλιος το μεσημέρι, πόσο μακραίνει η σκιά σου και πόση ενέργεια παίρνει κάθε τετραγωνικό μέτρο.

Στο έδαφος, το μεσημέρι
Ζώνη
Εύκρατη
Ύψος του ήλιου το μεσημέρι
52°
Απλώνεται σε
× 1,27
Ενέργεια ανά τετραγωνικό μέτρο
79%

Τέσσερις μέρες-σταθμοί

Περίπου πότεΌνομαΠού πέφτει ο ήλιος κάθετα το μεσημέριΔιάρκεια μέρας στην Αθήνα
20 Μαρτίουεαρινή ισημερίαστον Ισημερινόπερίπου 1212 ώρες
21 Ιουνίουθερινό ηλιοστάσιοστον Τροπικό του Καρκίνου, 23,4∘23{,}4^\circ Βσχεδόν 1515 ώρες
23 Σεπτεμβρίουφθινοπωρινή ισημερίαστον Ισημερινόπερίπου 1212 ώρες
21 Δεκεμβρίουχειμερινό ηλιοστάσιοστον Τροπικό του Αιγόκερω, 23,4∘23{,}4^\circ Νπερίπου 9,59{,}5 ώρες

Οι δύο τροπικοί είναι τα όρια ως τα οποία μπορεί να φτάσει ο κάθετος ήλιος. Οι δύο πολικοί κύκλοι, στις 66,6∘66{,}6^\circ, είναι τα όρια πέρα από τα οποία υπάρχει τουλάχιστον μία μέρα τον χρόνο που ο ήλιος δεν δύει καθόλου — ο ήλιος του μεσονυκτίου — και μία που δεν ανατέλλει.

Παλιά ασπρόμαυρη φωτογραφία: μια σειρά από λαμπερούς ήλιους, ο ένας δίπλα στον άλλο, χαμηλά πάνω από τον ορίζοντα, και από κάτω οι αντανακλάσεις τους στη θάλασσα.
Ο ήλιος του μεσονυκτίου, σε παλιά φωτογραφία από τον Αρκτικό Κύκλο. Ο φωτογράφος τράβηξε τον ήλιο πολλές φορές πάνω στο ίδιο καρέ, με λίγο χρόνο ανάμεσα. Ο ήλιος δεν βυθίζεται στη θάλασσα: προχωράει πλάγια, χαμηλά πάνω από τον ορίζοντα.Φωτογραφία: U.S. National Archives · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Πόσο ψηλά ανεβαίνει ο ήλιος το μεσημέρι στην Αθήνα (38° Β) στις ισημερίες, στις 21 Ιουνίου και στις 21 Δεκεμβρίου;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Ζώνες ώρας

Η Γη κάνει μία πλήρη περιστροφή, 360∘360^\circ, σε 2424 ώρες. Άρα σε μία ώρα γυρίζει 360:24=15∘360 : 24 = 15^\circ, και σε ένα λεπτό 15:60=0,25∘15 : 60 = 0{,}25^\circ, δηλαδή μία μοίρα κάθε 44 λεπτά.

Αν κάθε πόλη κρατούσε τη δική της ηλιακή ώρα, το ρολόι θα άλλαζε κάθε λίγα χιλιόμετρα προς την ανατολή. Γι' αυτό ο κόσμος χωρίστηκε σε ζώνες ώρας, περίπου 15∘15^\circ η καθεμία, και όλοι μέσα σε μία ζώνη έχουν την ίδια ώρα. Τα όριά τους ακολουθούν συχνά τα σύνορα των χωρών, όχι ευθείες γραμμές.

  • Η ώρα αναφοράς είναι η UTC, η ώρα του μεσημβρινού του Γκρίνουιτς.
  • Η Ελλάδα είναι στη ζώνη UTC+2. Από την τελευταία Κυριακή του Μαρτίου ως την τελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου έχει θερινή ώρα, UTC+3.
  • Κοντά στον μεσημβρινό των 180∘180^\circ περνάει η διεθνής γραμμή αλλαγής ημερομηνίας. Όποιος τη διασχίζει προς τα δυτικά «χάνει» μία μέρα από το ημερολόγιο.

Παράδειγμα 2

Η Κέρκυρα είναι στις 19°55′ Α και η Ρόδος στις 28°13′ Α. Πόσο νωρίτερα μεσουρανεί ο ήλιος στη Ρόδο;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Είναι 18:00 ενός Ιανουαρίου στην Αθήνα (UTC+2). Τι ώρα είναι στη Νέα Υόρκη (UTC−5) και στο Τόκιο (UTC+9);

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πόσο χρόνο χρειάζεται η Γη για μία περιστροφή γύρω από τον άξονά της;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Πόσες μοίρες γυρίζει η Γη γύρω από τον άξονά της σε μία ώρα;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις την περιστροφή από την περιφορά της Γης και τι προκαλεί η καθεμία.
  • Να εξηγείς τις εποχές και τη διάρκεια της μέρας με την κλίση του άξονα, και να υπολογίζεις το ύψος του μεσημεριανού ήλιου στις ισημερίες και στα ηλιοστάσια.
  • Να υπολογίζεις διαφορές ώρας ανάμεσα σε τόπους με τις ζώνες ώρας και το γεωγραφικό μήκος.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;