Γεωγραφικές συντεταγμένες

Μια διεύθυνση που δεν χρειάζεται δρόμους

Η διεύθυνση του σπιτιού σου δουλεύει μόνο όπου υπάρχουν δρόμοι και αριθμοί. Ένα ψαροκάικο ανοιχτά της Γαύδου, ένας ορειβάτης στον Όλυμπο ή ένα αεροπλάνο πάνω από τον Ατλαντικό δεν έχουν «οδό». Χρειάζονται μια διεύθυνση που ισχύει παντού στη Γη, και ίδια σε κάθε γλώσσα.

Αυτή είναι οι γεωγραφικές συντεταγμένες: δύο γωνίες, το γεωγραφικό πλάτος και το γεωγραφικό μήκος.

Δύο γωνίες από το κέντρο της Γης

Φαντάσου μια ευθεία από το κέντρο της Γης ως το σημείο που σε ενδιαφέρει.

• Το γεωγραφικό πλάτος είναι η γωνία που σχηματίζει αυτή η ευθεία με το επίπεδο του Ισημερινού. Πάει από $0^\circ$ στον Ισημερινό ως $90^\circ$ στον Βόρειο (Β) ή στον Νότιο (Ν) Πόλο. Όλα τα σημεία με το ίδιο πλάτος σχηματίζουν έναν κύκλο: τον παράλληλο.
• Το γεωγραφικό μήκος είναι η γωνία ανάμεσα στον μεσημβρινό του σημείου και στον πρώτο μεσημβρινό, που περνάει από το Γκρίνουιτς του Λονδίνου. Πάει από $0^\circ$ ως $180^\circ$ ανατολικά (Α) ή δυτικά (Δ).

Ο πρώτος μεσημβρινός δεν έχει τίποτα το ιδιαίτερο στη φύση. Οι χώρες συμφώνησαν το 1884 να μετράνε από το Γκρίνουιτς, γιατί οι περισσότεροι ναυτικοί χάρτες της εποχής ήδη το έκαναν. Ο Ισημερινός, αντίθετα, δεν είναι συμφωνία: είναι ο κύκλος που απέχει εξίσου από τους δύο πόλους, τα σημεία όπου ο άξονας περιστροφής της Γης συναντά την επιφάνεια.

Ο κόσμος σε δεκάδες μοιρών

Κάθε βήμα εδώ είναι 10 μοίρες. Βάλε μήκος 2 και πλάτος 4: είσαι κοντά στην Ελλάδα. Μετά βρες σε ποιο τεταρτημόριο πέφτουν οι ΗΠΑ, η Βραζιλία και η Αυστραλία. Το πλέγμα σταματάει στις 90 μοίρες μήκους· η Γη συνεχίζει ως τις 180.

Το σημείο(2, 4)Βόρειο και ανατολικό ημισφαίριο — εδώ η Ελλάδα και σχεδόν όλη η Ευρώπη

μήκος, σε δεκάδες μοιρών (Α θετικό, Δ αρνητικό)

−2+

πλάτος, σε δεκάδες μοιρών (Β θετικό, Ν αρνητικό)

−4+

Πόσο μακριά είναι μια μοίρα

Η περιφέρεια της Γης γύρω από τους πόλους είναι περίπου $40.000$ km. Αν τη μοιράσεις σε $360$ μοίρες, κάθε μοίρα πλάτους είναι περίπου $111$ km, και κάθε πρώτο λεπτό $111 : 60 \approx 1{,}85$ km.

Με το μήκος δεν ισχύει το ίδιο. Οι μεσημβρινοί συναντιούνται στους πόλους, οπότε όσο ανεβαίνεις, τόσο πλησιάζουν μεταξύ τους. Στον Ισημερινό μια μοίρα μήκους είναι $111$ km, στην Ελλάδα κάτω από $90$ km, και στον πόλο μηδέν.

Ας το λύσουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Η Ελλάδα σε αριθμούς

Η χώρα απλώνεται περίπου:

Σχεδόν επτά μοίρες πλάτους, δηλαδή περίπου $770$ km από βορρά σε νότο. Και δέκα μοίρες μήκους, που μας δίνουν μια διαφορά που θα δεις στο επόμενο μάθημα: ο ήλιος ανατέλλει στη Ρόδο αρκετά λεπτά νωρίτερα απ' ό,τι στην Κέρκυρα.

Πώς ξέρει το κινητό πού είσαι

Το GPS είναι ένα σύστημα από περίπου τριάντα δορυφόρους, σε ύψος περίπου $20.000$ km. Κάθε δορυφόρος εκπέμπει συνεχώς πού βρίσκεται και τι ώρα είναι, με πολύ ακριβή ρολόγια.

Το κινητό σου δεν στέλνει τίποτα στους δορυφόρους. Μόνο ακούει:

1. Μετράει πόσο καθυστέρησε το σήμα κάθε δορυφόρου. Το σήμα ταξιδεύει με την ταχύτητα του φωτός, οπότε από την καθυστέρηση βγαίνει η απόσταση.
2. Με την απόσταση από τρεις δορυφόρους, υπάρχει μόνο ένα σημείο στην επιφάνεια της Γης που ταιριάζει.
3. Ένας τέταρτος διορθώνει το ρολόι του κινητού, που είναι πολύ λιγότερο ακριβές από των δορυφόρων.

Το αποτέλεσμα είναι οι συντεταγμένες σου, με ακρίβεια λίγων μέτρων. Το GPS είναι αμερικανικό· η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει το δικό της σύστημα, το Galileo, και τα σημερινά κινητά ακούνε συνήθως και τα δύο.