Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γεωγραφικές συντεταγμένες

Πλάτος, μήκος και το GPS: μια διεύθυνση για κάθε σημείο της Γης.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωλογία - Γεωγραφία Α΄ Γυμνασίου, 2 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να διαβάζεις και να γράφεις γεωγραφικές συντεταγμένες σε μοίρες και πρώτα λεπτά, και σε δεκαδική μορφή.
  2. Να βρίσκεις ένα σημείο στον χάρτη από τις συντεταγμένες του, και το αντίστροφο.
  3. Να υπολογίζεις αποστάσεις βορρά–νότου από τη διαφορά πλάτους, και να εξηγείς γιατί η μοίρα μήκους μικραίνει προς τους πόλους.
  4. Να περιγράφεις με απλά λόγια πώς το GPS βρίσκει τη θέση σου.

Μια διεύθυνση που δεν χρειάζεται δρόμους

Η διεύθυνση του σπιτιού σου δουλεύει μόνο όπου υπάρχουν δρόμοι και αριθμοί. Ένα ψαροκάικο ανοιχτά της Γαύδου, ένας ορειβάτης στον Όλυμπο ή ένα αεροπλάνο πάνω από τον Ατλαντικό δεν έχουν «οδό». Χρειάζονται μια διεύθυνση που ισχύει παντού στη Γη, και ίδια σε κάθε γλώσσα.

Αυτή είναι οι γεωγραφικές συντεταγμένες: δύο γωνίες, το γεωγραφικό πλάτος και το γεωγραφικό μήκος.

Δύο γωνίες από το κέντρο της Γης

Φαντάσου μια ευθεία από το κέντρο της Γης ως το σημείο που σε ενδιαφέρει.

  • Το γεωγραφικό πλάτος είναι η γωνία που σχηματίζει αυτή η ευθεία με το επίπεδο του Ισημερινού. Πάει από 0∘0^\circ στον Ισημερινό ως 90∘90^\circ στον Βόρειο (Β) ή στον Νότιο (Ν) Πόλο. Όλα τα σημεία με το ίδιο πλάτος σχηματίζουν έναν κύκλο: τον παράλληλο.
  • Το γεωγραφικό μήκος είναι η γωνία ανάμεσα στον μεσημβρινό του σημείου και στον πρώτο μεσημβρινό, που περνάει από το Γκρίνουιτς του Λονδίνου. Πάει από 0∘0^\circ ως 180∘180^\circ ανατολικά (Α) ή δυτικά (Δ).

Ο πρώτος μεσημβρινός δεν έχει τίποτα το ιδιαίτερο στη φύση. Οι χώρες συμφώνησαν το 1884 να μετράνε από το Γκρίνουιτς, γιατί οι περισσότεροι ναυτικοί χάρτες της εποχής ήδη το έκαναν. Ο Ισημερινός, αντίθετα, δεν είναι συμφωνία: είναι ο κύκλος που απέχει εξίσου από τους δύο πόλους, τα σημεία όπου ο άξονας περιστροφής της Γης συναντά την επιφάνεια.

Δύο πόδια με μαύρα παπούτσια, το ένα δεξιά και το άλλο αριστερά από μια μεταλλική λωρίδα στο έδαφος. Στις πλάκες γύρω είναι χαραγμένα ονόματα πόλεων με αριθμούς.
Ο πρώτος μεσημβρινός στο Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, σημαδεμένος με μια μεταλλική λωρίδα. Ο επισκέπτης έχει το ένα πόδι στο ανατολικό ημισφαίριο και το άλλο στο δυτικό. Στις πλάκες είναι γραμμένο το γεωγραφικό μήκος μεγάλων πόλεων: δεξιά με E, για τις ανατολικές, όπως η Ρώμη και η Κωνσταντινούπολη· αριστερά με W, για τις δυτικές, όπως η Νέα Υόρκη.Φωτογραφία: LondonHistoryatHome · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ο κόσμος σε δεκάδες μοιρών

Κάθε βήμα εδώ είναι 10 μοίρες, και ξεκινάς από το 0, 0. Βάλε πλάτος 4 Β και μήκος 2 Α: είσαι κοντά στην Ελλάδα. Μετά βρες σε ποιο τεταρτημόριο πέφτουν οι ΗΠΑ, η Βραζιλία και η Αυστραλία. Το σημείο γράφεται όπως στη γεωγραφία: πρώτα το πλάτος και μετά το μήκος, ανάποδα από τα μαθηματικά, που γράφουν πρώτα το x. Το μήκος φτάνει ως τις 180 μοίρες ανατολικά και δυτικά, το πλάτος ως τις 90 βόρεια και νότια.

Το σημείο(0, 0)0° πλάτος, 0° μήκος: στη θάλασσα, στον Κόλπο της Γουινέας

πλάτος, σε δεκάδες μοιρών

0

μήκος, σε δεκάδες μοιρών

0

Πόσο μακριά είναι μια μοίρα

Η περιφέρεια της Γης γύρω από τους πόλους είναι περίπου 40.00040.000 km. Αν τη μοιράσεις σε 360360 μοίρες, κάθε μοίρα πλάτους είναι περίπου 111111 km, και κάθε πρώτο λεπτό 111:60≈1,85111 : 60 \approx 1{,}85 km.

Με το μήκος δεν ισχύει το ίδιο. Οι μεσημβρινοί συναντιούνται στους πόλους, οπότε όσο ανεβαίνεις, τόσο πλησιάζουν μεταξύ τους. Στον Ισημερινό μια μοίρα μήκους είναι 111111 km, στην Ελλάδα από 8383 ως 9191 km περίπου (ανάλογα με το πόσο βόρεια είσαι), και στον πόλο μηδέν.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένα σκάφος στέλνει σήμα κινδύνου από το στίγμα 36° Β, 25° Α. Πού περίπου βρίσκεται;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Το κινητό δίνει για την Ακρόπολη 37,9715 και 23,7258. Πώς γράφεται σε μοίρες και λεπτά;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Η Θεσσαλονίκη είναι στις 40°38′ Β και το Ηράκλειο στις 35°20′ Β. Πόσο απέχουν στον άξονα βορρά–νότου;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 4

Πόσα χιλιόμετρα είναι μία μοίρα μήκους στο γεωγραφικό πλάτος της Αθήνας, περίπου 38°;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Η Ελλάδα σε αριθμούς

Η χώρα απλώνεται περίπου:

Νοτιότερο / δυτικότεροΒορειότερο / ανατολικότερο
Πλάτος34,8∘34{,}8^\circ Β — Γαύδος41,7∘41{,}7^\circ Β — Ορμένιο, Έβρος
Μήκος19,4∘19{,}4^\circ Α — Οθωνοί29,6∘29{,}6^\circ Α — Στρογγύλη, δίπλα στο Καστελλόριζο

Σχεδόν επτά μοίρες πλάτους, δηλαδή περίπου 770770 km από βορρά σε νότο. Και δέκα μοίρες μήκους, που μας δίνουν μια διαφορά που θα δεις στην επόμενη ενότητα: ο ήλιος ανατέλλει στη Ρόδο αρκετά λεπτά νωρίτερα απ' ό,τι στην Κέρκυρα.

Πώς ξέρει το κινητό πού είσαι

Το GPS είναι ένα σύστημα από περίπου τριάντα δορυφόρους, σε ύψος περίπου 20.00020.000 km. Κάθε δορυφόρος εκπέμπει συνεχώς πού βρίσκεται και τι ώρα είναι, με πολύ ακριβή ρολόγια.

Το κινητό σου δεν στέλνει τίποτα στους δορυφόρους. Μόνο ακούει:

  1. Μετράει πόσο καθυστέρησε το σήμα κάθε δορυφόρου. Το σήμα ταξιδεύει με την ταχύτητα του φωτός, οπότε από την καθυστέρηση βγαίνει η απόσταση.
  2. Με την απόσταση από τρεις δορυφόρους, υπάρχει μόνο ένα σημείο στην επιφάνεια της Γης που ταιριάζει.
  3. Ένας τέταρτος διορθώνει το ρολόι του κινητού, που είναι πολύ λιγότερο ακριβές από των δορυφόρων.

Το αποτέλεσμα είναι οι συντεταγμένες σου, με ακρίβεια λίγων μέτρων. Το GPS είναι αμερικανικό· η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει το δικό της σύστημα, το Galileo, και τα σημερινά κινητά ακούνε συνήθως και τα δύο.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι δείχνει το γεωγραφικό πλάτος ενός σημείου;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Πόσα χιλιόμετρα είναι περίπου μία μοίρα γεωγραφικού πλάτους;

Τα κατάφερες;

  • Να διαβάζεις και να γράφεις γεωγραφικές συντεταγμένες σε μοίρες και πρώτα λεπτά, και σε δεκαδική μορφή.
  • Να βρίσκεις ένα σημείο στον χάρτη από τις συντεταγμένες του, και το αντίστροφο.
  • Να υπολογίζεις αποστάσεις βορρά–νότου από τη διαφορά πλάτους, και να εξηγείς γιατί η μοίρα μήκους μικραίνει προς τους πόλους.
  • Να περιγράφεις με απλά λόγια πώς το GPS βρίσκει τη θέση σου.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;