Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οι κλιματικοί τύποι της Γης

Από τον Ισημερινό ως τους πόλους, και το μεσογειακό κλίμα ανάμεσα.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωλογία - Γεωγραφία Α΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τους κύριους κλιματικούς τύπους της Γης με θερμοκρασία και βροχή.
  2. Να εξηγείς γιατί βρέχει στον Ισημερινό και γιατί οι μεγάλες έρημοι βρίσκονται γύρω στις 30°.
  3. Να διαβάζεις κλιματικά στοιχεία μιας πόλης και να αναγνωρίζεις τον τύπο της.
  4. Να εξηγείς γιατί το μεσογειακό κλίμα έχει ξηρό καλοκαίρι και πού αλλού συναντιέται.

Δύο αριθμοί για κάθε μήνα

Ο καιρός είναι αυτό που βλέπεις σήμερα από το παράθυρο. Το κλίμα είναι ο καιρός ενός τόπου κατά μέσο όρο, μετρημένος για πολλά χρόνια — συνήθως τριάντα.

Για να περιγράψεις το κλίμα μιας πόλης αρκούν, στην αρχή, δύο αριθμοί για κάθε μήνα: η μέση θερμοκρασία και το ύψος βροχής, σε χιλιοστά (mm). Ένα χιλιοστό βροχής σημαίνει ένα λίτρο νερό σε κάθε τετραγωνικό μέτρο.

Αυτό που ξεχωρίζει ένα κλίμα από ένα άλλο δεν είναι μόνο το «πόσο», αλλά και το πότε. Η Αθήνα και το Λονδίνο δέχονται όχι πολύ διαφορετική ποσότητα βροχής τον χρόνο — περίπου 400 και 600 mm. Στο Λονδίνο όμως βρέχει κάθε μήνα, ενώ στην Αθήνα ο Ιούλιος και ο Αύγουστος περνούν σχεδόν χωρίς βροχή.

Γι' αυτό οι γεωγράφοι σχεδιάζουν τα δύο μαζί, μήνα με μήνα, σε ένα κλιματικό διάγραμμα: γραμμή για τη θερμοκρασία, στήλες για τη βροχή. Με μια ματιά βλέπεις αν ο τόπος έχει ξηρή εποχή και πόσο μεγάλο είναι το θερμικό εύρος του.

Σύγκρινε τρία πραγματικά διαγράμματα: διάλεξε πόλη και κοίτα πότε βρέχει και πόσο απέχει ο θερμότερος από τον ψυχρότερο μήνα.

Τρία κλιματικά διαγράμματα

Διάλεξε πόλη. Βρες πρώτα μόνος σου τη μέση θερμοκρασία, το θερμικό εύρος και την ετήσια βροχή, και μετά έλεγξε. Οι διαγραμμισμένοι μήνες είναι ξηροί: η βροχή τους σε mm είναι λιγότερη από το διπλάσιο της θερμοκρασίας τους σε °C. Μέσοι όροι 1991–2020, στρογγυλεμένοι (Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, σταθμός VDNKh της Μόσχας, μετεωρολογική υπηρεσία της Σιγκαπούρης).

  • Θερμοκρασία (°C)
  • Βροχή (mm)
  • Ξηροί μήνες (βροχή < 2 × θερμοκρασία)
Τα νούμερα μήνα προς μήνα
Αθήνα
ΑθήναΘερμοκρασία (°C)Βροχή (mm)Ξηροί μήνες (βροχή < 2 × θερμοκρασία)
Ιαν1056
Φεβ1144
Μάρ1346
Απρ1728✓
Μάι2221✓
Ιούν2712✓
Ιούλ2911✓
Αύγ295✓
Σεπ2526✓
Οκτ2039✓
Νοέ1671
Δεκ1276

Ο αέρας που ανεβαίνει και ο αέρας που κατεβαίνει

Στο Δημοτικό είδες ότι ο Ισημερινός παίρνει περισσότερη ηλιακή ενέργεια από τους πόλους. Αυτό εξηγεί τη θερμοκρασία. Τη βροχή όμως την εξηγεί κάτι άλλο: η κίνηση του αέρα.

  • Στον Ισημερινό το έδαφος και η θάλασσα ζεσταίνονται πολύ. Ο θερμός, υγρός αέρας ανεβαίνει. Ψηλά κρυώνει, οι υδρατμοί του γίνονται σταγόνες, και σχεδόν κάθε απόγευμα ξεσπά καταιγίδα.
  • Ο αέρας που ανέβηκε, στεγνός πια, απλώνεται προς βορρά και νότο και κατεβαίνει ξανά γύρω στις 30° πλάτους. Κατεβαίνοντας ζεσταίνεται, και τα σύννεφα δεν μπορούν να σχηματιστούν. Εκεί βρίσκονται οι μεγάλες θερμές έρημοι: Σαχάρα, Αραβία, Καλαχάρι, Αυστραλία.
  • Εκεί που ο αέρας κατεβαίνει, η πίεση είναι υψηλή — σχηματίζονται μόνιμοι αντικυκλώνες. Εκεί που ανεβαίνει, η πίεση είναι χαμηλή.

Όλο αυτό το σύστημα μετακινείται με τις εποχές: το καλοκαίρι του βόρειου ημισφαιρίου λίγο προς τα βόρεια, τον χειμώνα λίγο προς τα νότια. Αυτή η μετακίνηση θα εξηγήσει το ελληνικό καλοκαίρι.

Οι κύριοι κλιματικοί τύποι

Δύο τύποι μοιάζουν αλλά διαφέρουν σε κάτι ουσιαστικό: το ωκεάνιο και το ηπειρωτικό. Η θάλασσα ζεσταίνεται και κρυώνει πολύ πιο αργά από τη στεριά, οπότε λειτουργεί σαν θερμοστάτης. Όσο πιο μακριά από αυτήν βρίσκεται ένας τόπος, τόσο πιο ζεστά είναι τα καλοκαίρια του και τόσο πιο βαριοί οι χειμώνες. Το Λονδίνο έχει τον Ιανουάριο κατά μέσο όρο περίπου 5 °C· η Μόσχα, μέσα στην ήπειρο, περίπου −6 °C.

Και ένας τύπος που ξαφνιάζει: η Ανταρκτική είναι η μεγαλύτερη έρημος του πλανήτη. Έρημος σημαίνει λίγη βροχή, όχι ζέστη — και στο εσωτερικό της πέφτουν, ως χιόνι, μόλις μερικές δεκάδες χιλιοστά νερού τον χρόνο, όσο σε μια έρημο της Αφρικής.

Επίπεδη χιονισμένη έκταση ως τον ορίζοντα, με κυματισμούς από τον άνεμο στο χιόνι, καθαρό γαλάζιο ουρανό και ένα πορτοκαλί ερπυστριοφόρο όχημα στη μέση.
Το οροπέδιο της Ανταρκτικής. Δες τον ουρανό: ούτε ένα σύννεφο. Ο πάγος από κάτω μαζεύτηκε λίγο λίγο, σε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, όχι επειδή χιονίζει πολύ. Τους κυματισμούς στην επιφάνεια τους σκάβει ο άνεμος.Φωτογραφία: Stephen Bannister · CC BY 2.5 · Wikimedia Commons

Ποιο κλίμα έχει αυτή η πόλη;

Διάλεξε πόλη, διάβασε τα στοιχεία της, και μετά τον κλιματικό τύπο που πιστεύεις ότι ταιριάζει. Οι θερμοκρασίες είναι μέσοι όροι μήνα, στρογγυλεμένοι.

Διάλεξε πόλη

Βρήκες 0 από 5

Ποιος κλιματικός τύπος;

Ποιος κλιματικός τύπος;

Το μεσογειακό κλίμα, από μέσα

Η Ελλάδα ανήκει στο μεσογειακό κλίμα, και τώρα μπορείς να εξηγήσεις γιατί είναι έτσι.

Το καλοκαίρι ο αντικυκλώνας που κάθεται πάνω από τον Ατλαντικό, γύρω από τις Αζόρες, μετακινείται βορειότερα και απλώνεται ως τη Μεσόγειο. Ο αέρας κατεβαίνει, ο ουρανός μένει καθαρός για εβδομάδες. Τα μελτέμια του Αιγαίου φυσούν ακριβώς σε αυτή την εποχή.

Τον χειμώνα ο αντικυκλώνας υποχωρεί νοτιότερα. Ο δρόμος ανοίγει για τις υφέσεις — περιοχές χαμηλής πίεσης που έρχονται από τα δυτικά ή σχηματίζονται μέσα στη Μεσόγειο — και φέρνουν σύννεφα και βροχές.

Ο ίδιος μηχανισμός δουλεύει οπουδήποτε η στεριά βρίσκεται περίπου στις 30° ως 45° πλάτους, στη δυτική πλευρά μιας ηπείρου. Γι' αυτό μεσογειακό κλίμα έχουν και η Καλιφόρνια, η κεντρική Χιλή, η περιοχή του Κέιπ Τάουν και η νοτιοδυτική Αυστραλία. Παντού εκεί θα βρεις αμπέλια, εσπεριδοειδή, καλοκαιρινές πυρκαγιές — και συχνά ελιές.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ο πίνακας δίνει τέσσερις μήνες μιας πόλης: Ιανουάριος 10 °C και 56 mm, Απρίλιος 17 °C και 28 mm, Ιούλιος 29 °C και 11 mm, Οκτώβριος 20 °C και 39 mm. Τι κλίμα έχει;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Στη Σιγκαπούρη ο ψυχρότερος μήνας έχει κατά μέσο όρο 27 °C και ο θερμότερος 29 °C· στη Μόσχα ο ψυχρότερος −6 °C και ο θερμότερος 20 °C. Βρες το θερμικό εύρος της καθεμιάς και εξήγησε τη διαφορά.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Γιατί η Σαχάρα, η αραβική έρημος και η έρημος της Αυστραλίας βρίσκονται όλες γύρω στις 30° πλάτους;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι χρειάζεσαι για να πεις σε ποιον κλιματικό τύπο ανήκει μια πόλη;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Ανέφερε δύο περιοχές έξω από τη Μεσόγειο που έχουν μεσογειακό κλίμα.

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τους κύριους κλιματικούς τύπους της Γης με θερμοκρασία και βροχή.
  • Να εξηγείς γιατί βρέχει στον Ισημερινό και γιατί οι μεγάλες έρημοι βρίσκονται γύρω στις 30°.
  • Να διαβάζεις κλιματικά στοιχεία μιας πόλης και να αναγνωρίζεις τον τύπο της.
  • Να εξηγείς γιατί το μεσογειακό κλίμα έχει ξηρό καλοκαίρι και πού αλλού συναντιέται.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;