Μεταβλητές και τύποι δεδομένων
int, float, str, bool: τι τιμή κρατά μια μεταβλητή και πώς αλλάζει τύπο.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τον τύπο μιας τιμής στην Python (int, float, bool, str) και να τον ελέγχεις με την type().
- Να δίνεις έγκυρα ονόματα μεταβλητών και να εξηγείς γιατί ένα όνομα δεν γίνεται δεκτό.
- Να παρακολουθείς τις τιμές των μεταβλητών σε μια σειρά εκχωρήσεων, και να αντιμεταθέτεις δύο τιμές.
- Να εξηγείς ότι μια μεταβλητή είναι ετικέτα σε ένα αντικείμενο, γι' αυτό ο τύπος της αλλάζει με κάθε νέα εκχώρηση.
- Να διακρίνεις απλούς από σύνθετους τύπους δεδομένων και να περιγράφεις τι είναι ένας αφηρημένος τύπος δεδομένων.
Τύποι δεδομένων
Ένα πρόγραμμα επεξεργάζεται δεδομένα: αριθμούς, ονόματα, απαντήσεις «ναι» ή «όχι». Ο τύπος δεδομένων ορίζει δύο πράγματα: πώς παριστάνεται μια τιμή μέσα στον υπολογιστή, και ποιες πράξεις μπορούν να γίνουν πάνω της. Δύο αριθμούς τους προσθέτεις. Δύο ονόματα όχι με τον ίδιο τρόπο.
Στην Python δεν δηλώνεις ποιον τύπο χρησιμοποιείς. Η γλώσσα τον καταλαβαίνει από την ίδια την τιμή.
| Τύπος | Τι κρατά | Παραδείγματα |
|---|---|---|
int | ακέραιους αριθμούς | 19, -27, 0 |
float | αριθμούς κινητής υποδιαστολής | 256.14, 28.2E-5 |
bool | λογικές τιμές, μόνο δύο | True, False |
str | συμβολοσειρές (αλφαριθμητικά) | 'Καλημέρα', "221051445" |
Υπάρχει και ένας τρίτος αριθμητικός τύπος, οι μιγαδικοί (complex), που δεν θα σε απασχολήσει.
Αριθμοί κινητής υποδιαστολής. Το δεκαδικό μέρος χωρίζεται με τελεία, όχι με κόμμα: 256.14. Το E σημαίνει «επί δύναμη του 10»: το 28.2E-5 είναι , δηλαδή 0.000282. Για συντομία λέγονται και floats.
Λογικός τύπος (boolean). Δέχεται μόνο True (αληθής) και False (ψευδής), με κεφαλαίο το πρώτο γράμμα. Κρατά το αποτέλεσμα ενός ελέγχου, όπως «είναι ο βαθμός πάνω από 10;».
Συμβολοσειρά. Μια ακολουθία από χαρακτήρες, που μπορεί να είναι και πολλές λέξεις, σε οποιαδήποτε γλώσσα του προτύπου Unicode: ελληνικά, αγγλικά, οτιδήποτε. Γράφεται μέσα σε μονά '…' ή διπλά "…" εισαγωγικά, αλλά όχι ανάμικτα: όποιο ανοίγει, αυτό κλείνει.
Η type()
Για να δεις τον τύπο μιας τιμής ή μιας μεταβλητής, γράφεις type():
>>> type(19)
<type 'int'>
>>> type(3.14)
<type 'float'>
>>> type(False)
<type 'bool'>
>>> type('Αρετή')
<type 'str'>
Μεταβλητές
Μια μεταβλητή είναι ένα όνομα για μια τιμή που χρησιμοποιεί το πρόγραμμα. Στην Python δεν τη δηλώνεις από πριν: της δίνεις όνομα και της εκχωρείς τιμή, και από εκείνη τη στιγμή υπάρχει.
Τα ονόματα
| Κανόνας | Δεκτό | Όχι δεκτό |
|---|---|---|
γράμματα, ψηφία και κάτω παύλα _, χωρίς κενά και σύμβολα | mesi_timi | kila 2, x!b, timi+3 |
| δεν ξεκινά με ψηφίο | onoma1 | 1onoma, 245 |
δεν είναι λέξη της γλώσσας (if, for, while, and, print…) | timi | if, print |
Επιπλέον, το όνομα δεν πρέπει να είναι ίδιο με το όνομα μιας ενσωματωμένης συνάρτησης, όπως input ή type: θα έχανες τη συνάρτηση. Η Python ξεχωρίζει τα κεφαλαία από τα πεζά, οπότε τα timi και Timi είναι δύο διαφορετικές μεταβλητές.
Συνηθίζεται όνομα με λατινικούς χαρακτήρες που λέει τι κρατά η μεταβλητή, ίσως με έναν αριθμό: onoma1, onoma_2, timi, mesi_timi, embado.
Η εκχώρηση
Τιμή δίνεις με τον τελεστή εκχώρησης =:
a = 125
Αριστερά γράφεται πάντα το όνομα της μεταβλητής. Δεξιά μπαίνει μια τιμή, μια άλλη μεταβλητή ή μια έκφραση που βγάζει τιμή. Η Python υπολογίζει πρώτα το δεξί μέρος και μετά το δίνει στη μεταβλητή.
Δες τρεις εκχωρήσεις στη σειρά. Η δεύτερη δίνει στη y την τιμή που έχει εκείνη τη στιγμή η x. Από εκεί και πέρα οι δύο μεταβλητές είναι ανεξάρτητες. Το print(...) με ένα όρισμα δουλεύει ίδια και στις δύο εκδόσεις, γι' αυτό ο κώδικας εδώ τρέχει όπως είναι.
Η print εμφανίζει την τιμή της μεταβλητής που της δίνεις. Χωρίς εισαγωγικά: το print message δείχνει ό,τι κρατά η message, ενώ το print 'message' δείχνει τη λέξη message. Με κόμμα εμφανίζει πολλές τιμές στην ίδια γραμμή, με ένα κενό ανάμεσα: print a, b.
Μεταβλητές σαν ετικέτες
Στην Python κάθε δεδομένο είναι ένα αντικείμενο, με τρία χαρακτηριστικά: ταυτότητα (identity), τύπο και τιμή. Το , για παράδειγμα, είναι ένα αντικείμενο με τιμή και τύπο int.
Η μεταβλητή είναι μια ετικέτα με όνομα, που δείχνει σε ένα αντικείμενο. Το a = 125 «δένει» το όνομα a με το αντικείμενο . Ο τύπος της μεταβλητής είναι ο τύπος του αντικειμένου στο οποίο δείχνει τώρα: εδώ int.
Αν μετά γράψεις a = 250.0, η ετικέτα ξεκολλά από το και δένεται με το . Ο τύπος της a έγινε float. Γι' αυτό μια μεταβλητή μπορεί να κρατήσει διαδοχικά τιμές διαφορετικών τύπων:
>>> a = 125
>>> type(a)
<type 'int'>
>>> a = 250.7
>>> type(a)
<type 'float'>
>>> a = True
>>> type(a)
<type 'bool'>
>>> a = 'Καλημέρα'
>>> type(a)
<type 'str'>
Και το , που δεν το δείχνει πια καμία μεταβλητή; Η Python παρακολουθεί όλες τις τιμές και διαγράφει όσες δεν έχουν πια ετικέτα. Η διαδικασία λέγεται συλλογή σκουπιδιών (garbage collection).
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Τι θα εμφανίσει το παρακάτω τμήμα προγράμματος; a = 7, b = a, a = a + 5, b = b * 2, print a, b
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Γραμμή γραμμή. Η
aγίνεται . Ηbπαίρνει την τιμή τηςa, δηλαδή .Η τρίτη εντολή αλλάζει μόνο την
a: . Ηbμένει , γιατί πήρε την τιμή και όχι την ίδια τη μεταβλητή.Η τέταρτη αλλάζει μόνο τη
b: .Το
print a, bεμφανίζει12 14, στην ίδια γραμμή με ένα κενό ανάμεσα. Στον runner κάθε τιμή τυπώνεται χωριστά, μεprint(...)ενός ορίσματος, που δουλεύει ίδια και στις δύο εκδόσεις.
Παράδειγμα 2
Να γράψετε τμήμα προγράμματος σε Python που αντιμεταθέτει τις τιμές των μεταβλητών x και y.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η προφανής λύση δεν δουλεύει. Με
x = yκαι μετάy = x, η πρώτη εντολή σβήνει την παλιά τιμή τηςx. Αν ήτανx = 5καιy = 9, στο τέλος είναι και οι δύο .Μια βοηθητική μεταβλητή κρατά την τιμή που θα χαθεί. Πρώτα
temp = x, μετάx = y, και τέλοςy = temp.Η Python έχει και δικό της τρόπο:
x, y = y, x. Υπολογίζει πρώτα και τις δύο τιμές δεξιά, και μετά τις εκχωρεί μαζί. Έτσι καμία δεν χάνεται.
Παράδειγμα 3
Ποιος είναι ο τύπος της μεταβλητής t μετά από κάθε εκχώρηση; t = -27, t = 35.7, t = 'False', t = True, t = '432.12'
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
-27: ακέραιος χωρίς τελεία, άραint. Το πρόσημο δεν αλλάζει τον τύπο.35.7: έχει δεκαδικό μέρος, άραfloat.'False': είναι μέσα σε εισαγωγικά, άραstr. Η λογική τιμή γράφεται χωρίς εισαγωγικά.True: χωρίς εισαγωγικά, με κεφαλαίο T, άραbool. Και'432.12': πάλι εισαγωγικά, άραstr.Η ίδια μεταβλητή άλλαξε τύπο τέσσερις φορές. Ο τύπος της
tείναι κάθε φορά ο τύπος της τελευταίας τιμής που πήρε.
Τύποι και δομές δεδομένων στις γλώσσες προγραμματισμού
Ως εδώ είδες τους τύπους της Python. Οι ίδιες έννοιες υπάρχουν, με άλλα ονόματα, σχεδόν σε κάθε γλώσσα προγραμματισμού.
Ένας τύπος δεδομένων (data type) είναι ένα σύνολο τιμών μαζί με τις λειτουργίες πάνω σε αυτές. Ο ακέραιος, για παράδειγμα, είναι οι ακέραιοι αριθμοί μαζί με τις πράξεις τους.
| Από πού προέρχεται | Όνομα |
|---|---|
| ορίζεται από τη γλώσσα | πρωτογενής τύπος (primitive) |
| τον δημιουργεί ο προγραμματιστής | μη πρωτογενής τύπος (non-primitive) |
Ανάλογα με το από τι αποτελείται, ένας τύπος είναι:
- Απλός: κάθε τιμή είναι ένα στοιχείο που δεν χωρίζεται περισσότερο (άτομο). Κάθε δεδομένο έχει μία και μοναδική τιμή.
- Σύνθετος (composite): αποτελείται από πρωτογενείς ή και άλλους σύνθετους τύπους, και μια μεταβλητή του κρατά ως τιμή μια ενότητα τιμών. Οι σύνθετοι τύποι λέγονται και δομές δεδομένων.
| Συνήθεις απλοί τύποι | Συνήθεις σύνθετοι τύποι |
|---|---|
| ακέραιος (integer), με τιμές ανάμεσα σε ένα κάτω και ένα άνω όριο | πίνακας (array), με στοιχεία που βρίσκεις με δείκτες, μίας ή περισσότερων διαστάσεων |
| πραγματικός (real) | εγγραφή (record) |
| χαρακτήρας (character) | λίστα, σύνολο, σωρός |
λογικός (boolean), με πράξεις and, or, not | στοίβα, ουρά |
| αλφαριθμητικός (string) | δένδρο, γράφος |
Στην Python οι απλοί τύποι είναι οι int, float, bool και str. Ξεχωριστός τύπος για έναν χαρακτήρα δεν υπάρχει: το 'Α' είναι συμβολοσειρά με ένα μόνο χαρακτήρα. Η λίστα της Python είναι σύνθετος τύπος και θα τη δεις στο κεφάλαιο των δομών δεδομένων.
Αφηρημένος τύπος δεδομένων
Στο στάδιο της σχεδίασης, ένας τύπος υπάρχει μόνο στο μυαλό του προγραμματιστή. Ορίζεται από τις λειτουργίες που κάνει και κρατά κρυφό το πώς γίνονται. Αυτός είναι ένας αφηρημένος τύπος δεδομένων (ΑΤΔ, abstract data type).
Σε αυτό το επίπεδο δεν σε απασχολεί ούτε πώς θα παρασταθούν τα δεδομένα ούτε πώς θα γραφτούν οι λειτουργίες σε κώδικα. Σε ενδιαφέρει τι θα υπολογιστεί, όχι πώς. Με αυτή τη λογική, οι σύνθετοι τύποι μπορούν να χαρακτηριστούν ΑΤΔ.
Μια γέφυρα, για παράδειγμα, μπορείς να τη δεις ως μία οντότητα: κάτι που περνάς από πάνω του. Αυτό είναι υψηλό επίπεδο αφαίρεσης. Ένας μηχανικός τη βλέπει ως πολλά τμήματα, δοκούς και στηρίγματα: χαμηλότερο επίπεδο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια από τα ονόματα onoma_2, 2os, embado, x!b, for και Kila 2 είναι δεκτά ως ονόματα μεταβλητών;
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τον τύπο μιας τιμής στην Python (int, float, bool, str) και να τον ελέγχεις με την type().
- Να δίνεις έγκυρα ονόματα μεταβλητών και να εξηγείς γιατί ένα όνομα δεν γίνεται δεκτό.
- Να παρακολουθείς τις τιμές των μεταβλητών σε μια σειρά εκχωρήσεων, και να αντιμεταθέτεις δύο τιμές.
- Να εξηγείς ότι μια μεταβλητή είναι ετικέτα σε ένα αντικείμενο, γι' αυτό ο τύπος της αλλάζει με κάθε νέα εκχώρηση.
- Να διακρίνεις απλούς από σύνθετους τύπους δεδομένων και να περιγράφεις τι είναι ένας αφηρημένος τύπος δεδομένων.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.