Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κλάσεις και αντικείμενα

Κλάση, στιγμιότυπο, __init__ και self, ιδιότητες και μέθοδοι.

45 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις την κλάση από το αντικείμενο (στιγμιότυπο) και τον αντικειμενοστρεφή από τον διαδικαστικό προγραμματισμό.
  2. Να ορίζεις κλάση στην Python με κατασκευαστή __init__, ιδιότητες και μεθόδους.
  3. Να δημιουργείς στιγμιότυπα και να καλείς τις μεθόδους τους με συμβολισμό τελείας.
  4. Να εξηγείς τον ρόλο της self και γιατί όλες οι ιδιότητες αρχικοποιούνται στην __init__.
  5. Να βρίσκεις τι εμφανίζει ένα πρόγραμμα με δύο ή περισσότερα στιγμιότυπα της ίδιας κλάσης.

Από τις ενέργειες στα αντικείμενα

Ως τώρα έγραφες προγράμματα με τη λογική του διαδικαστικού προγραμματισμού (procedural programming): ακολουθίες εντολών, δομές ελέγχου, επαναλήψεις και υποπρογράμματα που επεξεργάζονται δεδομένα. Πρώτα έρχονται οι ενέργειες, και τα δεδομένα περνούν από τη μία συνάρτηση στην άλλη.

Ο αντικειμενοστρεφής προγραμματισμός οργανώνει το πρόγραμμα αλλιώς: τα δεδομένα και οι λειτουργίες που τα επεξεργάζονται μπαίνουν μαζί, σε αντικείμενα.

  • Τα δεδομένα ενός αντικειμένου λέγονται ιδιότητες (attributes ή properties).
  • Οι ενέργειες που μπορεί να κάνει λέγονται μέθοδοι (methods). Είναι συναρτήσεις που ανήκουν στο αντικείμενο.

Πάρε ένα αυτοκίνητο. Το περιγράφεις με τα χαρακτηριστικά του: μάρκα, μοντέλο, χρώμα, χιλιόμετρα, τιμή. Αυτές είναι οι ιδιότητές του. Μπορείς να το ξεκινήσεις, να το επιταχύνεις, να το φρενάρεις. Αυτές είναι οι μέθοδοί του, και μέσα από αυτές ελέγχεις τις ιδιότητες, για παράδειγμα την ταχύτητα.

Η Python είναι στη βάση της αντικειμενοστρεφής γλώσσα, ακόμα κι όταν γράφεις διαδικαστικά. Κάθε τιμή είναι στιγμιότυπο μιας κλάσης ή ενός τύπου δεδομένων, και οι τύποι λειτουργούν σαν κλάσεις: η lista.append(3) είναι κλήση μεθόδου πάνω σε ένα αντικείμενο-λίστα.

Κλάση και αντικείμενο

Μια κλάση (class) είναι το πρότυπο που συγκεντρώνει τις κοινές ιδιότητες και μεθόδους μιας κατηγορίας αντικειμένων. Η κλάση σου λέει πράγματα για αντικείμενα που δεν έχουν δημιουργηθεί ακόμα, όπως το σχέδιο ενός σπιτιού πριν χτιστεί.

Το κλασικό παράδειγμα είναι η τάρτα. Η κλάση είναι η συνταγή. Όσο έχεις μόνο τη συνταγή, δεν έχεις τάρτα να φας. Το αντικείμενο είναι μια πραγματική τάρτα, φτιαγμένη με τη συνταγή, με τα δικά της χαρακτηριστικά. Με την ίδια συνταγή φτιάχνεις όσες τάρτες θέλεις.

Ένα αντικείμενο δημιουργείται από μια ειδική μέθοδο, τον κατασκευαστή (constructor). Ο κατασκευαστής δεσμεύει μνήμη και δίνει αρχικές τιμές στις ιδιότητες του νέου αντικειμένου. Η απόδοση αυτών των αρχικών τιμών λέγεται αρχικοποίηση (initialization). Η αντίθετη μέθοδος, που καταστρέφει ένα αντικείμενο και ελευθερώνει τη μνήμη του, λέγεται αποδομητής (destructor).

ΌροςΤι είναι
Κλάσηένας τύπος ορισμένος από τον χρήστη· η «συνταγή» δημιουργίας αντικειμένων
Αντικείμενοδομή δεδομένων και επεξεργαστική ενότητα, δημιουργημένη από μια κλάση
Στιγμιότυποένα αντικείμενο που δημιουργήθηκε από μια συγκεκριμένη κλάση
Ιδιότηταμια από τις μεταβλητές που ανήκουν σε ένα αντικείμενο
Μέθοδοςσυνάρτηση ορισμένη μέσα σε μια κλάση, που τη χρησιμοποιούν συνήθως τα στιγμιότυπά της

Το βιβλίο αναφέρει και την κληρονομικότητα, τον πολυμορφισμό και την ενθυλάκωση· δεν εξετάζονται.

Ορισμός κλάσης στην Python

Μια κλάση ορίζεται όπως μια συνάρτηση, μόνο που αντί για def γράφεις τη λέξη-κλειδί class. Οι μέθοδοι γράφονται σαν συναρτήσεις, με εσοχή μέσα στο σώμα της κλάσης:

class Vehicle:
    def __init__(self, color, price, wheels, speed):
        self.color = color
        self.price = price
        self.wheels = wheels
        self.speed = speed

    def accelerate(self, amount):
        self.speed += amount
        return self.speed

    def decelerate(self, amount):
        self.speed -= amount
        return self.speed

Η μέθοδος __init__, με δύο κάτω παύλες πριν και δύο μετά, είναι ο κατασκευαστής της κλάσης. Λέγεται και μέθοδος αρχικοποίησης τιμών. Οι ιδιότητες μπαίνουν ως παράμετροι στην __init__, και κάθε self.color = color αποθηκεύει την τιμή της παραμέτρου ως ιδιότητα του αντικειμένου.

Στιγμιότυπα

Η ύπαρξη της κλάσης Vehicle δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποιο όχημα. Υπάρχει μόνο η περιγραφή. Για να δημιουργήσεις ένα αντικείμενο, καλείς την κλάση σαν συνάρτηση, με ένα όρισμα για κάθε παράμετρο της __init__ εκτός από τη self:

mybeetle = Vehicle('yellow', 2000.00, 4, 80)
truck = Vehicle('white', 30000.00, 6, 60)

print mybeetle.color, mybeetle.speed
print mybeetle.accelerate(10)
print truck.decelerate(20)
print mybeetle.speed, truck.speed
yellow 80
90
40
90 40

Το mybeetle είναι ένα κίτρινο όχημα, με τιμή 20002000 ευρώ, τέσσερις τροχούς και ταχύτητα 8080 km/h. Είναι στιγμιότυπο της κλάσης Vehicle. Την __init__ δεν την καλείς ονομαστικά: η Python την καλεί αυτόματα σε κάθε δημιουργία αντικειμένου. Γι' αυτό η __init__ λέγεται κατασκευαστής.

Τα δύο στιγμιότυπα έχουν τις ίδιες μεθόδους, αλλά δικές τους τιμές στις ιδιότητες. Η mybeetle.accelerate(10) άλλαξε μόνο την ταχύτητα του mybeetle.

Η παράμετρος self

Η self είναι η πρώτη παράμετρος σε κάθε μέθοδο της κλάσης. Μέσω αυτής η μέθοδος αναφέρεται στο ίδιο το αντικείμενο που την κάλεσε, και όχι σε όλη την κλάση.

Η λέξη self δεν είναι δεσμευμένη λέξη της Python. Είναι σύμβαση ανάμεσα στους προγραμματιστές, που την ακολουθούν όλοι.

Ιδιότητες και μέθοδοι

Ιδιότητες

Μια ιδιότητα δημιουργείται με δύο τρόπους:

  • μέσα στην κλάση, με μια εκχώρηση στο σώμα της: classattr = "attr on class". Αυτή είναι ιδιότητα της κλάσης, κοινή για όλα τα στιγμιότυπα.
  • από ένα στιγμιότυπο, με το όνομα του αντικειμένου, τελεία, το όνομα της ιδιότητας και εκχώρηση: cobj.instattr = "attr on instance". Η νέα ιδιότητα ανήκει μόνο σε αυτό το αντικείμενο.

Και στις δύο περιπτώσεις έχεις πρόσβαση με συμβολισμό τελείας (dot notation): όνομα_αντικειμένου.ιδιότητα. Η cobj.classattr σημαίνει «πήγαινε στο αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται η cobj και πάρε την τιμή της ιδιότητας classattr».

Μέθοδοι

Οι μέθοδοι είναι σημασιολογικά ίδιες με τις συναρτήσεις, με δύο συντακτικές διαφορές:

  1. ορίζονται μέσα στον ορισμό μιας κλάσης, ώστε να φαίνεται σε ποια κλάση ανήκουν·
  2. καλούνται αλλιώς: όνομα_αντικειμένου.μέθοδος().

Το όνομα, τα ορίσματα και η τιμή επιστροφής μιας μεθόδου λέγονται μαζί υπογραφή της. Οι μέθοδοι ορίζονται στην κλάση, αλλά όταν καλούνται αφορούν πάντα ένα στιγμιότυπο.

class C:
    classattr = "attr on class"

    def my_print(self):
        print "my attribute is", self.classattr

cobj = C()
cobj.instattr = "attr on instance"
print cobj.instattr
print cobj.classattr
cobj.my_print()
attr on instance
attr on class
my attribute is attr on class

Μέθοδοι που δεν αφορούν στιγμιότυπα

Μια μέθοδος που δεν χρησιμοποιεί καμία ιδιότητα του αντικειμένου δεν χρειάζεται τη self. Τη δηλώνεις στατική μέθοδο με το διακριτικό @staticmethod πριν από τον ορισμό της. Στην πράξη είναι μια κοινή συνάρτηση τοποθετημένη μέσα στην κλάση.

Με το διακριτικό @classmethod ορίζεις μέθοδο κλάσης: η πρώτη της παράμετρος είναι η ίδια η κλάση, και τη γράφουμε κατά σύμβαση cls. Μια συνηθισμένη χρήση είναι η μέτρηση των στιγμιοτύπων μιας κλάσης:

class Dog:
    no_inst = 0

    def __init__(self, breed, size, color):
        self.breed = breed
        self.size = size
        self.color = color
        Dog.no_inst = Dog.no_inst + 1

    def eat(self, food):
        print "I am eating", food

    @staticmethod
    def bark():
        print "I am barking"

    @classmethod
    def get_no_of_dogs(cls):
        return cls.no_inst

Max = Dog("terrier", "medium", "brown")
Rocky = Dog("labrador", "large", "light brown")
Max.eat("bone")
Rocky.bark()
print Dog.get_no_of_dogs()
I am eating bone
I am barking
2

Η no_inst είναι ιδιότητα της κλάσης, γι' αυτό η __init__ τη γράφει Dog.no_inst και όχι self.no_inst. Κάθε νέος σκύλος την αυξάνει κατά 11.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δίνεται η κλάση Car και οι εντολές που ακολουθούν. α) Ποιος είναι ο κατασκευαστής της κλάσης; β) Ποιες είναι οι ιδιότητες και ποιες οι μέθοδοί της; γ) Να γράψετε τι θα εμφανιστεί.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Να ορίσετε κλάση Student με ιδιότητες τον αριθμό μητρώου, το ονοματεπώνυμο και τους βαθμούς σε 8 μαθήματα (λίστα), με μία μέθοδο που εμφανίζει τις ιδιότητες και μία που επιστρέφει τον μέσο όρο. Μετά δημιουργήστε το στιγμιότυπο chris και εμφανίστε τα στοιχεία και τον μέσο όρο του.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Υλοποίησε τη στοίβα ως κλάση Stack, με τις μεθόδους push, pop και isEmpty, και χρησιμοποίησέ τη για να εμφανίσεις τους αριθμούς 3, 8, 5 σε αντίστροφη σειρά.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Σωστό ή Λάθος: Η λέξη self είναι δεσμευμένη λέξη της Python.

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Πώς λέγεται η μέθοδος που καλείται αυτόματα όταν δημιουργείται ένα αντικείμενο, και ποιο όνομα έχει στην Python;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις την κλάση από το αντικείμενο (στιγμιότυπο) και τον αντικειμενοστρεφή από τον διαδικαστικό προγραμματισμό.
  • Να ορίζεις κλάση στην Python με κατασκευαστή __init__, ιδιότητες και μεθόδους.
  • Να δημιουργείς στιγμιότυπα και να καλείς τις μεθόδους τους με συμβολισμό τελείας.
  • Να εξηγείς τον ρόλο της self και γιατί όλες οι ιδιότητες αρχικοποιούνται στην __init__.
  • Να βρίσκεις τι εμφανίζει ένα πρόγραμμα με δύο ή περισσότερα στιγμιότυπα της ίδιας κλάσης.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;