Τρόποι ανάπτυξης της παραγράφου
Παραδείγματα, αίτιο-αποτέλεσμα, σύγκριση, ορισμός: τι κάνει ο καθένας.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τους τρόπους ανάπτυξης μιας παραγράφου: παραδείγματα, αιτιολόγηση, αίτιο-αποτέλεσμα, σύγκριση-αντίθεση, ορισμό, διαίρεση, αναλογία.
- Να τεκμηριώνεις τον τρόπο ανάπτυξης με τους δείκτες και τα σημεία της παραγράφου.
- Να αναλύεις έναν ορισμό (οριστέα έννοια, γένος, ειδοποιός διαφορά) και μια αναλογία (τι παραλληλίζεται με τι, σε ποιο κοινό σημείο).
- Να εξηγείς τι πετυχαίνει ο συγγραφέας με τον τρόπο ανάπτυξης που διάλεξε.
Πώς «γεμίζει» μια παράγραφος
Η θεματική περίοδος λέει τη βασική σκέψη. Οι λεπτομέρειες την αναπτύσσουν, και υπάρχουν λίγοι, σταθεροί τρόποι να το κάνουν. Στις εξετάσεις σού ζητούν να βρεις τον τρόπο, να τον τεκμηριώσεις με το κείμενο και, συχνά, να πεις τι πετυχαίνει.
| Τρόπος ανάπτυξης | Τι κάνει | Δείκτες |
|---|---|---|
| Παραδείγματα | δείχνει το γενικό με συγκεκριμένες περιπτώσεις | για παράδειγμα, όπως, λόγου χάρη, ονόματα, αριθμοί |
| Αιτιολόγηση | δίνει λόγους που εξηγούν ή στηρίζουν τη θεματική περίοδο | γιατί, επειδή, αφού, διότι, ο λόγος είναι |
| Αίτιο-αποτέλεσμα | δείχνει τις αιτίες ή τις συνέπειες ενός φαινομένου | προκαλεί, οδηγεί σε, έχει ως αποτέλεσμα, εξαιτίας, έτσι |
| Σύγκριση-αντίθεση | βάζει δίπλα δύο πράγματα και δείχνει ομοιότητες ή διαφορές | ενώ, αντίθετα, όμως, από τη μια… από την άλλη, όπως και |
| Ορισμός | λέει τι είναι μια έννοια | ορίζεται, είναι, ονομάζεται, λέγεται |
| Διαίρεση | χωρίζει μια έννοια σε είδη, με ένα κριτήριο | χωρίζεται, διακρίνεται, υπάρχουν δύο είδη, αφενός… αφετέρου |
| Αναλογία | φωτίζει κάτι άγνωστο ή αφηρημένο με κάτι γνωστό από άλλο πεδίο | όπως… έτσι και, μοιάζει με, σαν, είναι σαν να |
Συχνά μια παράγραφος συνδυάζει δύο τρόπους (π.χ. ορισμό και παραδείγματα). Τότε λες και τους δύο, και ποιος κυριαρχεί.
Οι τρόποι στην πράξη
Μια σειρά από δικές μας παραγράφους για το ίδιο θέμα: την πρώτη δουλειά.
Α. Μαθητευόμενος ορίζεται ο νέος που εργάζεται σε μια επιχείρηση με σύμβαση μάθησης, για να αποκτήσει τις δεξιότητες μιας ειδικότητας δίπλα σε έμπειρο τεχνίτη.
Β. Οι πρώτες μέρες σε μια δουλειά είναι δύσκολες, γιατί όλα είναι άγνωστα: οι κανόνες, τα εργαλεία, οι συνάδελφοι. Επιπλέον, ο νέος φοβάται το λάθος, αφού ακόμα δεν ξέρει τι συγχωρείται και τι όχι.
Γ. Οι δεξιότητες που χρειάζεται ένας νέος εργαζόμενος χωρίζονται σε δύο είδη. Από τη μια είναι οι τεχνικές, όπως το να διαβάζεις ένα σχέδιο ή να ρυθμίζεις ένα μηχάνημα. Από την άλλη είναι οι ήπιες, όπως η συνεργασία, η συνέπεια και η επικοινωνία με τον πελάτη.
Δ. Η πρώτη δουλειά μοιάζει με το πρώτο κολύμπι στα βαθιά. Στην αρχή χτυπάς τα χέρια σου πανικόβλητος και καταπίνεις νερό. Σιγά σιγά όμως μαθαίνεις να εμπιστεύεσαι το σώμα σου και να επιπλέεις. Έτσι και στη δουλειά: η ασφάλεια έρχεται όταν πάψεις να παλεύεις με όλα μαζί.
Κείμενα γραμμένα για την ενότητα.
Α: ορισμός. Οριστέα έννοια: «μαθητευόμενος»· γένος: «ο νέος που εργάζεται σε μια επιχείρηση»· ειδοποιός διαφορά: «με σύμβαση μάθησης, για να αποκτήσει τις δεξιότητες… δίπλα σε έμπειρο τεχνίτη». Δείκτης: «ορίζεται».
Β: αιτιολόγηση. Η θεματική περίοδος («Οι πρώτες μέρες… είναι δύσκολες») στηρίζεται σε δύο λόγους, με δείκτες «γιατί» και «αφού».
Γ: διαίρεση. Διαιρετέα έννοια: οι δεξιότητες· κριτήριο: το είδος της ικανότητας· είδη: τεχνικές και ήπιες. Δείκτες: «χωρίζονται σε δύο είδη», «Από τη μια… Από την άλλη». Μέσα της υπάρχουν και παραδείγματα («όπως…»).
Δ: αναλογία. Η πρώτη δουλειά (άγνωστο, αφηρημένο) παραλληλίζεται με το πρώτο κολύμπι στα βαθιά (γνωστό, από άλλο πεδίο). Κοινό σημείο: ο αρχικός πανικός που δίνει τη θέση του στην αυτοπεποίθηση, όταν μάθεις να μην παλεύεις. Δείκτες: «μοιάζει με», «Έτσι και».
Τι πετυχαίνει κάθε τρόπος
- Παραδείγματα: κάνουν το γενικό συγκεκριμένο και πιστευτό.
- Αιτιολόγηση: πείθει με λόγους· ο αναγνώστης βλέπει γιατί.
- Αίτιο-αποτέλεσμα: δείχνει πώς δουλεύει ένα φαινόμενο, βήμα βήμα.
- Σύγκριση-αντίθεση: φωτίζει το ένα μέσα από το άλλο· ξεχωρίζει τις διαφορές.
- Ορισμός: ξεκαθαρίζει την έννοια, ώστε όλοι να μιλούν για το ίδιο.
- Διαίρεση: βάζει τάξη σε κάτι σύνθετο.
- Αναλογία: κάνει κατανοητό το άγνωστο ή το αφηρημένο με κάτι οικείο, και ζωντανεύει τον λόγο.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η παράγραφος Γ («Οι δεξιότητες που χρειάζεται ένας νέος εργαζόμενος χωρίζονται σε δύο είδη…»); Να τεκμηριώσεις την απάντησή σου. (μονάδες 4)
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο κύριος τρόπος είναι η διαίρεση. Η διαιρετέα έννοια είναι οι δεξιότητες του νέου εργαζόμενου, το κριτήριο είναι το είδος της ικανότητας, και τα είδη είναι δύο: οι τεχνικές και οι ήπιες δεξιότητες. Δείκτες: «χωρίζονται σε δύο είδη», «Από τη μια… Από την άλλη».
Δευτερεύων τρόπος: παραδείγματα για κάθε είδος, με τον δείκτη «όπως» («το να διαβάζεις ένα σχέδιο», «η συνεργασία, η συνέπεια»). Τα παραδείγματα κάνουν συγκεκριμένα τα δύο είδη.
Παράδειγμα 2
Η παράγραφος Δ («Η πρώτη δουλειά μοιάζει με το πρώτο κολύμπι στα βαθιά…») αναπτύσσεται με αναλογία. Να εντοπίσεις την αναλογία, να την αναλύσεις και να εξηγήσεις τι πετυχαίνει ο συγγραφέας με αυτήν. (μονάδες 6)
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Εντοπισμός: η πρώτη δουλειά παραλληλίζεται με το πρώτο κολύμπι στα βαθιά («μοιάζει με», «Έτσι και στη δουλειά»).
Ανάλυση: όπως στο πρώτο κολύμπι ο αρχάριος πανικοβάλλεται, χτυπά τα χέρια του και καταπίνει νερό, μέχρι να μάθει να εμπιστεύεται το σώμα του και να επιπλέει, έτσι και ο νέος εργαζόμενος νιώθει στην αρχή ότι πνίγεται, μέχρι να βρει ασφάλεια όταν σταματήσει να παλεύει με όλα μαζί. Κοινό σημείο: ο αρχικός φόβος που γίνεται σιγουριά.
Τι πετυχαίνει: κάνει μια αφηρημένη εμπειρία (την προσαρμογή) εικόνα που όλοι έχουν ζήσει, άρα γίνεται κατανοητή αμέσως. Ζωντανεύει τον λόγο και δίνει στον αναγνώστη ελπίδα ότι η δυσκολία είναι περαστική.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια είναι τα τρία μέρη ενός ορισμού;
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τους τρόπους ανάπτυξης μιας παραγράφου: παραδείγματα, αιτιολόγηση, αίτιο-αποτέλεσμα, σύγκριση-αντίθεση, ορισμό, διαίρεση, αναλογία.
- Να τεκμηριώνεις τον τρόπο ανάπτυξης με τους δείκτες και τα σημεία της παραγράφου.
- Να αναλύεις έναν ορισμό (οριστέα έννοια, γένος, ειδοποιός διαφορά) και μια αναλογία (τι παραλληλίζεται με τι, σε ποιο κοινό σημείο).
- Να εξηγείς τι πετυχαίνει ο συγγραφέας με τον τρόπο ανάπτυξης που διάλεξε.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.