Η Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων
Τι μπορεί να παράγει μια οικονομία, και τι κοστίζει να διαλέξεις: το κόστος ευκαιρίας.
40 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να ορίζεις την Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων και να λες τις τρεις υποθέσεις της.
- Να κρίνεις αν ένας συνδυασμός είναι πάνω, κάτω ή έξω από την καμπύλη και τι σημαίνει αυτό.
- Να υπολογίζεις το κόστος ευκαιρίας ανάμεσα σε δύο συνδυασμούς, και προς τις δύο κατευθύνσεις.
- Να ελέγχεις με το κόστος ευκαιρίας αν ένας συνδυασμός που δεν δίνεται στον πίνακα είναι εφικτός.
Τι δείχνει η καμπύλη
Κάθε οικονομία μπορεί να παράγει σε μια περίοδο ένα ορισμένο σύνολο προϊόντων, όχι περισσότερα. Αυτό το όριο το δείχνει η Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων (ΚΠΔ), που στηρίζεται σε τρεις υποθέσεις:
- Η οικονομία χρησιμοποιεί όλους τους παραγωγικούς συντελεστές της αποδοτικά (ορθολογικά).
- Η τεχνολογία της παραγωγής είναι δεδομένη.
- Η οικονομία παράγει δύο μόνο προϊόντα.
Πάρε μια οικονομία που παράγει τα αγαθά Χ και Ψ. Οι μέγιστοι συνδυασμοί είναι:
| Συνδυασμός | Χ | Ψ |
|---|---|---|
| Α | ||
| Β | ||
| Γ | ||
| Δ | ||
| Ε |
Στο Α όλοι οι συντελεστές παράγουν Ψ. Πηγαίνοντας προς το Ε, μετακινούνται σιγά σιγά στην παραγωγή του Χ, ώσπου στο Ε η οικονομία παράγει μόνο Χ.
Πάνω, κάτω, έξω
Ένας συνδυασμός μπορεί να βρίσκεται σε τρεις θέσεις, και καθεμιά λέει κάτι διαφορετικό για την οικονομία:
| Θέση | Παράδειγμα από τον πίνακα | Τι σημαίνει |
|---|---|---|
| Πάνω στην καμπύλη | Χ και Ψ | όλοι οι συντελεστές απασχολούνται αποδοτικά |
| Κάτω από την καμπύλη | Χ και Ψ | εφικτός, αλλά ορισμένοι ή όλοι οι συντελεστές υποαπασχολούνται |
| Έξω από την καμπύλη | Χ και Ψ | ανέφικτος με τους συντελεστές που υπάρχουν |
Ο συνδυασμός Χ και Ψ είναι εφικτός, γιατί αν μπορείς να φτιάξεις Ψ μαζί με Χ, μπορείς σίγουρα να φτιάξεις και λιγότερα.
Πώς γίνεται εφικτός ένας συνδυασμός έξω από την καμπύλη; Μόνο αν αυξηθούν αρκετά οι παραγωγικοί συντελεστές, αν βελτιωθεί αρκετά η τεχνολογία, ή και τα δύο. Τότε η καμπύλη μετατοπίζεται προς τα δεξιά.
Το κόστος ευκαιρίας
Για τους περισσότερους, κόστος σημαίνει ένα χρηματικό ποσό. Πίσω του όμως κρύβεται κάτι πιο ουσιαστικό. Αφού οι συντελεστές είναι λίγοι, για να παραχθεί ένα αγαθό θυσιάζονται άλλα αγαθά που θα μπορούσαν να παραχθούν με τους ίδιους συντελεστές.
Ας το υπολογίσουμε για τον πίνακα, πάντα ανάμεσα σε δύο διαδοχικούς συνδυασμούς:
| Από → σε | Μονάδες Χ που κερδίζονται | Μονάδες Ψ που θυσιάζονται | (σε Ψ) | (σε Χ) |
|---|---|---|---|---|
| Α → Β | ||||
| Β → Γ | ||||
| Γ → Δ | ||||
| Δ → Ε |
Δύο πράγματα φαίνονται αμέσως. Το είναι πάντα το αντίστροφο του στο ίδιο διάστημα. Και το αυξάνεται: , , , .
Ο λόγος: οι συντελεστές δεν είναι εξίσου κατάλληλοι για όλα τα αγαθά. Στην αρχή μετακινείς στο Χ τους συντελεστές που αποδίδουν λίγο στο Ψ. Όσο προχωράς, παίρνεις και αυτούς που ήταν πολύ καλοί στο Ψ, και κάθε επιπλέον μονάδα Χ κοστίζει όλο και περισσότερο Ψ. Αυτό είναι το αυξανόμενο κόστος ευκαιρίας, και γι' αυτό η καμπύλη δεν είναι ευθεία.
Είναι εφικτός ένας συνδυασμός που δεν είναι στον πίνακα;
Η άσκηση αυτή πέφτει συχνά. Ανάμεσα σε δύο διαδοχικούς συνδυασμούς θεωρούμε ότι το κόστος ευκαιρίας μένει σταθερό. Έτσι βρίσκουμε τη μέγιστη ποσότητα του ενός αγαθού για τη δοσμένη ποσότητα του άλλου, και συγκρίνουμε.
Για τον πίνακα πάνω: είναι εφικτός ο συνδυασμός Χ και Ψ;
- Το Χ είναι ανάμεσα στο Γ ( Χ) και στο Δ ( Χ), όπου .
- Από το Γ στις Χ κερδίζεις Χ, άρα θυσιάζεις Ψ.
- Μέγιστο Ψ: .
- Ο συνδυασμός ζητάει Ψ, λιγότερα από : εφικτός, κάτω από την καμπύλη. Αν ζητούσε Ψ θα ήταν πάνω της, αν ζητούσε Ψ θα ήταν ανέφικτος.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί το κόστος ευκαιρίας είναι συνήθως αυξανόμενο; Τι σημαίνει αυτό για το σχήμα της ΚΠΔ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η αιτία: οι παραγωγικοί συντελεστές δεν είναι εξίσου κατάλληλοι για την παραγωγή όλων των αγαθών.
Ο μηχανισμός: καθώς αυξάνεται η παραγωγή ενός αγαθού, αποσπώνται από την παραγωγή του άλλου συντελεστές όλο και λιγότερο κατάλληλοι για το πρώτο. Χρειάζεται έτσι να θυσιάζονται ολοένα περισσότερες μονάδες του άλλου αγαθού για κάθε επιπλέον μονάδα.
Παράδειγμα: μια αγροτική περιοχή αρχίζει να βάζει φωτοβολταϊκά. Πρώτα τα βάζει στα άγονα χωράφια, όπου χάνει λίγη σοδειά. Για να βάλει κι άλλα, πρέπει να πάρει τα εύφορα κτήματα, και κάθε νέο πάρκο κοστίζει πολύ περισσότερη σοδειά.
Το σχήμα: επειδή το κόστος ευκαιρίας μεγαλώνει, η καμπύλη δεν είναι ευθεία αλλά κοίλη ως προς την αρχή των αξόνων, όπως στο διάγραμμα. Ευθεία ΚΠΔ θα σήμαινε σταθερό κόστος ευκαιρίας.
Παράδειγμα 2
Μια οικονομία απασχολεί πλήρως τους συντελεστές της με δεδομένη τεχνολογία. Οι συνδυασμοί της είναι: Α ( Χ, Ψ), Β ( Χ, Ψ), Γ ( Χ, Ψ), Δ ( Χ, Ψ), Ε ( Χ, Ψ). (α) Βρες το κόστος ευκαιρίας του Χ από το Γ στο Δ και του Ψ από το Δ στο Γ. (β) Είναι εφικτοί οι συνδυασμοί Χ με Ψ και Χ με Ψ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Από το Γ στο Δ: κερδίζονται Χ και θυσιάζονται Ψ.
μονάδες Ψ
Από το Δ στο Γ: κερδίζονται Ψ και θυσιάζονται Χ.
μονάδες Χ, το αντίστροφο του .
(β) Χ με Ψ: το είναι ανάμεσα στο Γ και στο Δ, με . Από το Γ κερδίζουμε Χ και θυσιάζουμε Ψ.
Μέγιστο Ψ: . Ζητούνται : ανέφικτος, έξω από την καμπύλη.
Χ με Ψ: το είναι ανάμεσα στο Β και στο Γ, όπου . Από το Β κερδίζουμε Χ και θυσιάζουμε Ψ.
Μέγιστο Ψ: . Ζητούνται : εφικτός, κάτω από την καμπύλη, με υποαπασχόληση συντελεστών.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Με ποια δύο άλλα ονόματα λέγεται το κόστος ευκαιρίας στο βιβλίο;
Τα κατάφερες;
- Να ορίζεις την Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων και να λες τις τρεις υποθέσεις της.
- Να κρίνεις αν ένας συνδυασμός είναι πάνω, κάτω ή έξω από την καμπύλη και τι σημαίνει αυτό.
- Να υπολογίζεις το κόστος ευκαιρίας ανάμεσα σε δύο συνδυασμούς, και προς τις δύο κατευθύνσεις.
- Να ελέγχεις με το κόστος ευκαιρίας αν ένας συνδυασμός που δεν δίνεται στον πίνακα είναι εφικτός.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.