Η ανατομία της καρδιάς
Κόλποι, κοιλίες, διαφράγματα και βαλβίδες: πώς είναι φτιαγμένη η αντλία.
30 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις το κυκλοφορικό σύστημα ως κλειστό σύστημα αγγείων με κεντρικό όργανο την καρδιά.
- Να περιγράφεις το σχήμα και τη θέση της καρδιάς στη θωρακική κοιλότητα.
- Να ονομάζεις τις τέσσερις κοιλότητες και τα δύο διαφράγματα της καρδιάς, και να εξηγείς ποια κοιλότητα έχει το παχύτερο τοίχωμα.
- Να αναφέρεις τις τέσσερις βαλβίδες, το στόμιο που φράζει η καθεμιά και πόσες γλωχίνες έχει.
Ένα κλειστό σύστημα με μια αντλία στο κέντρο
Το κυκλοφορικό σύστημα είναι ένα κλειστό σύστημα αγγείων. Τα αγγεία ξεκινούν από ένα κεντρικό όργανο, την καρδιά, και καταλήγουν πάλι σε αυτήν. Τα αγγεία είναι οι αρτηρίες και οι φλέβες.
Μέσα σε αυτό το σύνολο αγγείων κυκλοφορεί το αίμα. Ο προορισμός του συστήματος είναι να προωθήσει το αίμα σε κάθε κύτταρο του σώματος.
«Κλειστό» σημαίνει ότι το αίμα δεν βγαίνει από τα αγγεία για να ξαναμπεί κάπου αλλού. Κινείται συνέχεια μέσα στο ίδιο δίκτυο: φεύγει από την καρδιά, φτάνει στα όργανα και γυρίζει πίσω.
Σε αυτό το μάθημα βλέπεις πώς είναι φτιαγμένη η καρδιά. Στο επόμενο, πώς δουλεύει.
Σχήμα και θέση
Η καρδιά είναι ένα όργανο μυώδες και κοίλο: έχει τοίχωμα από μυ και μέσα της κοιλότητες γεμάτες αίμα.
Έχει σχήμα τριγωνικής πυραμίδας. Βρίσκεται στη θωρακική κοιλότητα:
- πάνω από το διάφραγμα, τον μυ που χωρίζει τον θώρακα από την κοιλιά,
- ανάμεσα στους δύο πνεύμονες,
- με την κορυφή προς τα κάτω και τη βάση προς τα πάνω.
Από τη βάση, δηλαδή από πάνω, ξεκινούν και καταλήγουν τα μεγάλα αγγεία.

Τέσσερις κοιλότητες, δύο διαφράγματα
Μέσα, η καρδιά χωρίζεται με δύο διαφράγματα σε τέσσερις κοιλότητες:
- δύο κόλπους, τον δεξιό και τον αριστερό, πάνω,
- δύο κοιλίες, τη δεξιά και την αριστερή, κάτω.
Το διάφραγμα που χωρίζει τους δύο κόλπους λέγεται μεσοκολπικό διάφραγμα. Αυτό που χωρίζει τις δύο κοιλίες λέγεται μεσοκοιλιακό διάφραγμα.
Οι δύο κόλποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Ούτε οι δύο κοιλίες επικοινωνούν μεταξύ τους. Επικοινωνεί μόνο κάθε κόλπος με την κοιλία από κάτω του, της ίδιας πλευράς.
Η εικόνα είναι σχηματική τομή, σαν να κοιτάς την καρδιά κάποιου που στέκεται απέναντί σου. Γι' αυτό η δεξιά καρδιά είναι στα αριστερά της εικόνας. Τα δύο μεγάλα αγγεία είναι σχεδιασμένα στο πλάι, για να φαίνονται οι κοιλότητες. Το μπλε χρώμα σημαίνει αίμα φτωχό σε οξυγόνο, το πορτοκαλί οξυγονωμένο αίμα. Το πάχος του περιγράμματος δείχνει το πάχος του τοιχώματος.
Πόσο παχύ είναι το τοίχωμα
Τα τοιχώματα των κοιλοτήτων δεν έχουν όλα το ίδιο πάχος:
- τα τοιχώματα των κοιλιών είναι παχύτερα από των κόλπων,
- της αριστερής κοιλίας είναι τα παχύτερα από όλα.
Ο λόγος είναι η πίεση. Ο κόλπος σπρώχνει το αίμα μόνο λίγα εκατοστά, ως την κοιλία ακριβώς από κάτω. Η κοιλία το σπρώχνει έξω από την καρδιά, σε ένα μεγάλο αγγείο. Στην αριστερή κοιλία οι πιέσεις είναι πολύ μεγάλες, γιατί από εκεί ξεκινά η αορτή, που φέρνει αίμα σε όλο το σώμα.
Στόμια και βαλβίδες
Ο κόλπος περνά το αίμα στην κοιλία από ένα άνοιγμα, το κολποκοιλιακό στόμιο. Κάθε στόμιο το φράζει μια βαλβίδα. Η βαλβίδα αποτελείται από λεπτά πτερύγια, τις γλωχίνες.
Δεξιά πλευρά. Ο δεξιός κόλπος επικοινωνεί με τη δεξιά κοιλία με το δεξιό κολποκοιλιακό στόμιο. Το φράζει μια βαλβίδα με τρεις γλωχίνες, η τριγλώχινα βαλβίδα. Ανοίγει από πάνω προς τα κάτω, ρυθμικά, σαν καταπακτή, και αφήνει το αίμα να περάσει κατά κύματα στη δεξιά κοιλία.
Αριστερή πλευρά. Ο αριστερός κόλπος επικοινωνεί με την αριστερή κοιλία με το αριστερό κολποκοιλιακό στόμιο. Το φράζει η μιτροειδής ή διγλώχινα βαλβίδα, που έχει δύο γλωχίνες.
Στις εξόδους των κοιλιών. Εκεί όπου κάθε κοιλία συνδέεται με το αγγείο της υπάρχουν οι μηνοειδείς βαλβίδες. Η καθεμιά αποτελείται από τρεις γλωχίνες:
- η αορτική βαλβίδα, στην αριστερή κοιλία, φράζει το στόμιο της αορτής,
- η πνευμονική βαλβίδα, στη δεξιά κοιλία, φράζει το στόμιο της πνευμονικής αρτηρίας.
| Βαλβίδα | Στόμιο που φράζει | Γλωχίνες |
|---|---|---|
| Τριγλώχινα | δεξιό κολποκοιλιακό (δεξιός κόλπος → δεξιά κοιλία) | 3 |
| Μιτροειδής ή διγλώχινα | αριστερό κολποκοιλιακό (αριστερός κόλπος → αριστερή κοιλία) | 2 |
| Πνευμονική (μηνοειδής) | της πνευμονικής αρτηρίας, στη δεξιά κοιλία | 3 |
| Αορτική (μηνοειδής) | της αορτής, στην αριστερή κοιλία | 3 |
Οι δύο πρώτες λέγονται κολποκοιλιακές βαλβίδες, γιατί βρίσκονται ανάμεσα σε κόλπο και κοιλία. Το πώς και πότε ανοίγει και κλείνει η καθεμιά είναι θέμα του επόμενου μαθήματος.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Να χαρακτηρίσεις Σωστή ή Λάθος κάθε πρόταση: α) Η καρδιά βρίσκεται κάτω από το διάφραγμα. β) Οι δύο κόλποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. γ) Η μιτροειδής βαλβίδα έχει τρεις γλωχίνες. δ) Τα τοιχώματα των κόλπων είναι παχύτερα από των κοιλιών.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
α) Λάθος. Η καρδιά βρίσκεται πάνω από το διάφραγμα, ανάμεσα στους δύο πνεύμονες.
β) Σωστό. Τους χωρίζει το μεσοκολπικό διάφραγμα. Το ίδιο ισχύει και για τις δύο κοιλίες, με το μεσοκοιλιακό.
γ) Λάθος. Η μιτροειδής λέγεται και διγλώχινα: έχει δύο γλωχίνες. Τρεις έχει η τριγλώχινα.
δ) Λάθος. Ισχύει το αντίθετο: τα τοιχώματα των κοιλιών είναι παχύτερα, και της αριστερής κοιλίας τα παχύτερα όλων.
Παράδειγμα 2
Να περιγράψεις το σχήμα και τη θέση της καρδιάς.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τι είδους όργανο. Η καρδιά είναι όργανο μυώδες και κοίλο.
Σχήμα. Έχει σχήμα τριγωνικής πυραμίδας.
Θέση. Βρίσκεται στη θωρακική κοιλότητα, πάνω από το διάφραγμα, μεταξύ των δύο πνευμόνων, με την κορυφή προς τα κάτω και τη βάση προς τα πάνω.
Παράδειγμα 3
Να αναφέρεις τις κοιλότητες της καρδιάς και τα διαφράγματα που τις χωρίζουν.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Κοιλότητες. Τέσσερις: δύο κόλποι πάνω (δεξιός και αριστερός) και δύο κοιλίες κάτω (δεξιά και αριστερή).
Διαφράγματα. Το μεσοκολπικό χωρίζει τους δύο κόλπους. Το μεσοκοιλιακό χωρίζει τις δύο κοιλίες.
Τι επικοινωνεί με τι. Οι κόλποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους, ούτε οι κοιλίες. Κάθε κόλπος επικοινωνεί μόνο με την κοιλία της ίδιας πλευράς, από το κολποκοιλιακό στόμιο.
Παράδειγμα 4
Ποιες βαλβίδες φράσσουν τα κολποκοιλιακά στόμια; Πόσες γλωχίνες έχει η καθεμιά;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Δεξιό κολποκοιλιακό στόμιο. Το φράζει η τριγλώχινα βαλβίδα, με τρεις γλωχίνες. Ανοίγει από πάνω προς τα κάτω σαν καταπακτή και αφήνει το αίμα να περάσει κατά κύματα στη δεξιά κοιλία.
Αριστερό κολποκοιλιακό στόμιο. Το φράζει η μιτροειδής ή διγλώχινα βαλβίδα, με δύο γλωχίνες.
Πρόσεξε τι δεν ρωτά. Η ερώτηση ζητά μόνο τα κολποκοιλιακά στόμια. Οι μηνοειδείς βαλβίδες φράζουν τα στόμια των κοιλιών προς τα αγγεία, όχι προς τους κόλπους.
Παράδειγμα 5
Να αντιστοιχίσεις κάθε βαλβίδα (1. τριγλώχινα, 2. μιτροειδής, 3. αορτική, 4. πνευμονική) με το στόμιο που φράζει: α) της πνευμονικής αρτηρίας, β) το αριστερό κολποκοιλιακό, γ) της αορτής, δ) το δεξιό κολποκοιλιακό, ε) της άνω κοίλης φλέβας. Ένα στόμιο περισσεύει.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
1 → δ. Η τριγλώχινα είναι δεξιά, ανάμεσα σε δεξιό κόλπο και δεξιά κοιλία.
2 → β. Η μιτροειδής είναι αριστερά, ανάμεσα σε αριστερό κόλπο και αριστερή κοιλία.
3 → γ και 4 → α. Οι δύο μηνοειδείς φράζουν τα στόμια των μεγάλων αρτηριών: η αορτική της αορτής, στην αριστερή κοιλία· η πνευμονική της πνευμονικής αρτηρίας, στη δεξιά.
Περισσεύει το ε. Το βιβλίο δεν αναφέρει βαλβίδα στο στόμιο της άνω κοίλης φλέβας. Οι τέσσερις βαλβίδες της καρδιάς είναι μόνο αυτές του πίνακα.
Παράδειγμα 6
Γιατί τα τοιχώματα της αριστερής κοιλίας είναι τα παχύτερα της καρδιάς;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Κόλποι ή κοιλίες. Οι κόλποι στέλνουν το αίμα μόνο στην κοιλία από κάτω τους. Οι κοιλίες το στέλνουν έξω από την καρδιά, στα μεγάλα αγγεία. Γι' αυτό οι κοιλίες έχουν παχύτερο τοίχωμα.
Αριστερή ή δεξιά κοιλία. Από την αριστερή κοιλία ξεκινά η αορτή, που φέρνει αίμα σε όλο το σώμα. Εκεί οι πιέσεις είναι πολύ μεγάλες.
Συμπέρασμα. Όσο μεγαλύτερη πίεση πρέπει να δημιουργήσει μια κοιλότητα, τόσο παχύτερο μυϊκό τοίχωμα χρειάζεται. Η αριστερή κοιλία δουλεύει με τις μεγαλύτερες πιέσεις, άρα έχει το παχύτερο τοίχωμα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγονται οι δύο κοιλότητες της καρδιάς που βρίσκονται πάνω, και πώς οι δύο που βρίσκονται κάτω;
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις το κυκλοφορικό σύστημα ως κλειστό σύστημα αγγείων με κεντρικό όργανο την καρδιά.
- Να περιγράφεις το σχήμα και τη θέση της καρδιάς στη θωρακική κοιλότητα.
- Να ονομάζεις τις τέσσερις κοιλότητες και τα δύο διαφράγματα της καρδιάς, και να εξηγείς ποια κοιλότητα έχει το παχύτερο τοίχωμα.
- Να αναφέρεις τις τέσσερις βαλβίδες, το στόμιο που φράζει η καθεμιά και πόσες γλωχίνες έχει.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.