Μεγέθη και μονάδες στην τεχνική πράξη
SI, υποπολλαπλάσια και η αβεβαιότητα κάθε μέτρησης.
30 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τις μονάδες του SI που θα βρεις σε πινακίδες, εγχειρίδια και όργανα.
- Να μετατρέπεις με προθέματα (k, M, m, μ) και να προσέχεις τα τετράγωνα και τους κύβους.
- Να γράφεις μια μέτρηση με τα σωστά ψηφία και την αβεβαιότητά της.
- Να κρίνεις αν ένα κομμάτι είναι μέσα στην ανοχή του σχεδίου.
Ένας αριθμός χωρίς μονάδα δεν λέει τίποτα
Στο συνεργείο, στο εργοτάξιο και στον πίνακα ενός ηλεκτρολόγου θα διαβάζεις συνέχεια νούμερα: «» στο μανόμετρο, «» στο καρούλι του καλωδίου, «» στο κλιματιστικό. Μόνα τους δεν σημαίνουν τίποτα. Το bar είναι σωστή πίεση ελαστικού· το kPa είναι σκασμένο λάστιχο.
Κάθε μέτρηση έχει τρία κομμάτια: αριθμό, μονάδα και πόσο σίγουρος είσαι γι' αυτόν. Αυτή η ενότητα είναι για τα τρία.
Το Διεθνές Σύστημα (SI)
Όλος ο κόσμος —εκτός από λίγες εξαιρέσεις που θα δεις παρακάτω— μετράει με τις ίδιες βασικές μονάδες. Αυτές που θα χρησιμοποιείς στην τεχνική πράξη:
| Μέγεθος | Μονάδα | Σύμβολο |
|---|---|---|
| μήκος | μέτρο | m |
| μάζα | χιλιόγραμμο | kg |
| χρόνος | δευτερόλεπτο | s |
| ένταση ρεύματος | αμπέρ | A |
| θερμοκρασία | κέλβιν | K |
Από αυτές χτίζονται οι παράγωγες μονάδες που γράφουν οι πινακίδες των μηχανημάτων: newton (N) για τη δύναμη, pascal (Pa) για την πίεση, joule (J) για την ενέργεια, watt (W) για την ισχύ, volt (V) για την τάση.
Στη δουλειά θα συναντήσεις και μονάδες εκτός SI, που επιβιώνουν επειδή είναι βολικές: το bar στα μανόμετρα ( bar Pa), την κιλοβατώρα στον λογαριασμό του ρεύματος ( kWh MJ), την ίντσα στους σωλήνες και στα κλειδιά ( in mm), το λίτρο στα υγρά ( L dm³).
Τα προθέματα
Ένα πρόθεμα μπροστά από τη μονάδα είναι ένας πολλαπλασιαστής. Δεν αλλάζει το μέγεθος, αλλάζει μόνο πόσα μηδενικά γράφεις.
| Πρόθεμα | Σύμβολο | Επί | Πού θα το δεις |
|---|---|---|---|
| γίγα | G | ετήσια παραγωγή σταθμού (GWh) | |
| μέγα | M | ανεμογεννήτρια MW | |
| κιλό | k | κινητήρας kW | |
| εκατοστό | c | cm | |
| χιλιοστό | m | mm, mA, mL | |
| μικρο | μ | πάχος επιμετάλλωσης σε μm |
Καμία μέτρηση δεν είναι ακριβής
Μέτρα τον ίδιο άξονα με μετροταινία, με παχύμετρο και με μικρόμετρο: θα πάρεις τρεις διαφορετικούς αριθμούς, και κανένας δεν είναι «ο αληθινός». Κάθε όργανο έχει ανάλυση, τη μικρότερη διαφορά που μπορεί να δείξει:
| Όργανο | Τυπική ανάλυση |
|---|---|
| μετροταινία, χάρακας | mm |
| παχύμετρο | mm ή mm |
| μικρόμετρο | mm |

Γι' αυτό μια μέτρηση γράφεται με την αβεβαιότητά της:
Αυτό σημαίνει: «η διάμετρος είναι κάπου ανάμεσα σε και mm». Και τα ψηφία που γράφεις δείχνουν πόσο καλά μέτρησες: το λέει ότι μέτρησες ως το εκατοστό του χιλιοστού, το όχι. Μην γράφεις ποτέ περισσότερα ψηφία από όσα δίνει το όργανο — ούτε όσα βγάζει το κομπιουτεράκι από μια διαίρεση.
Ανοχή: πόσο λάθος σηκώνει το κομμάτι
Το σχέδιο ενός μηχανολόγου δεν γράφει « mm». Γράφει « mm»: αυτή είναι η ανοχή, το εύρος μέσα στο οποίο το κομμάτι δουλεύει. Ένας άξονας mm δεν θα μπει στο ρουλεμάν του. Ο τεχνίτης μετράει, συγκρίνει με την ανοχή, και το κομμάτι ή περνά ή απορρίπτεται.
Για να συγκρίνεις δύο μετρήσεις με διαφορετικά μεγέθη, χρησιμοποιείς τη σχετική αβεβαιότητα: την αβεβαιότητα διά την τιμή, συνήθως σε ποσοστό. Ένα χιλιοστό λάθος σε σωλήνα m είναι αμελητέο· σε βίδα mm είναι το της.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Το εγχειρίδιο ενός αυτοκινήτου ζητά πίεση ελαστικών 2,4 bar. Το μανόμετρο του πρατηρίου δείχνει kPa. Ποια ένδειξη πρέπει να δεις, και πόσα pascal είναι αυτά;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
bar kPa, οπότε:
kPa Pa:
Στην πράξη: φουσκώνεις ώσπου το μανόμετρο να δείξει . Αν δεις «», κάποιος σου μίλησε σε λάθος μονάδα — τόση πίεση είναι σχεδόν άδειο λάστιχο.
Παράδειγμα 2
Ένα ρολό μονόκλωνου καλωδίου έχει μήκος 100 m και διατομή χαλκού 2,5 mm². Πόσος χαλκός είναι αυτός σε όγκο και σε μάζα; (Πυκνότητα χαλκού 8,96 g/cm³.)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βάζουμε όλα σε μέτρα. Η διατομή είναι επιφάνεια, οπότε ο συντελεστής υψώνεται στο τετράγωνο: mm² m².
Όγκος σύρματος = διατομή επί μήκος:
Η πυκνότητα δίνεται σε g/cm³, οπότε γυρνάμε σε cm³. m³ cm³:
Μάζα:
Περίπου κιλά χαλκού — γι' αυτό τα καρούλια των χοντρών καλωδίων είναι βαριά, και γι' αυτό τα κλέβουν από τα εργοτάξια.
Παράδειγμα 3
Μετράς τη διάμετρο ενός άξονα με παχύμετρο ανάλυσης 0,05 mm, πέντε φορές σε διαφορετικά σημεία: 24,95 – 25,00 – 25,05 – 25,00 – 25,00 mm. Το σχέδιο γράφει 25,00 ± 0,10 mm. Περνά το κομμάτι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Καλύτερη εκτίμηση είναι ο μέσος όρος:
Οι μετρήσεις απλώνονται από ως , δηλαδή mm γύρω από τον μέσο όρο — όσο και η ανάλυση του οργάνου. Γράφουμε mm.
Η ανοχή επιτρέπει από ως mm. Όλες οι μετρήσεις είναι μέσα, με περιθώριο.
Το κομμάτι περνά. Αν μία μέτρηση έβγαινε , θα έψαχνες μήπως ο άξονας είναι οβάλ ή φθαρμένος σε εκείνο το σημείο — γι' αυτό μετράμε σε πολλά σημεία και όχι σε ένα.
Παράδειγμα 4
Ζυγίζεις ένα σακί τσιμέντο 25 kg σε ζυγαριά ανάλυσης 0,1 kg, και μια βίδα 4,2 g σε ζυγαριά ανάλυσης 0,1 g. Ποια από τις δύο μετρήσεις είναι πιο ακριβής;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τα και φαίνονται ίδια, αλλά είναι σε διαφορετικές μονάδες και για πολύ διαφορετικά μεγέθη. Συγκρίνουμε τη σχετική αβεβαιότητα.
Σακί:
Βίδα:
Το σακί είναι ζυγισμένο με έξι φορές μικρότερη σχετική αβεβαιότητα, άρα πιο ακριβώς. Για τη βίδα, αν χρειαζόσουν ακρίβεια, θα ζύγιζες εκατό βίδες μαζί και θα διαιρούσες.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Η πινακίδα ενός δραπάνου γράφει ισχύ kW και ο φορτιστής της μπαταρίας του έξοδο mA. Γράψε την ισχύ σε W και το ρεύμα σε A.
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τις μονάδες του SI που θα βρεις σε πινακίδες, εγχειρίδια και όργανα.
- Να μετατρέπεις με προθέματα (k, M, m, μ) και να προσέχεις τα τετράγωνα και τους κύβους.
- Να γράφεις μια μέτρηση με τα σωστά ψηφία και την αβεβαιότητά της.
- Να κρίνεις αν ένα κομμάτι είναι μέσα στην ανοχή του σχεδίου.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.