Πίεση και ρευστά
Υδραυλικά συστήματα και γιατί πολλαπλασιάζουν τη δύναμη.
32 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις πίεση από δύναμη και εμβαδόν και να μετατρέπεις ανάμεσα σε Pa, kPa και bar.
- Να υπολογίζεις την πίεση του νερού σε βάθος ή κάτω από μια δεξαμενή.
- Να εξηγείς με την αρχή του Pascal πώς ένα υδραυλικό σύστημα πολλαπλασιάζει τη δύναμη.
- Να δείχνεις τι πληρώνεις για αυτόν τον πολλαπλασιασμό: διαδρομή, όχι ενέργεια.
Ίδια δύναμη, άλλη πίεση
Ένα πόδι σκαλωσιάς πατημένο κατευθείαν στο χώμα βουλιάζει. Το ίδιο πόδι πάνω σε μια μεταλλική πλάκα, ή σε ένα σανίδι, στέκεται. Το βάρος δεν άλλαξε. Άλλαξε το εμβαδόν πάνω στο οποίο μοιράζεται.
Αυτό μετράει η πίεση: πόση δύναμη πέφτει σε κάθε τετραγωνικό μέτρο.
Με τη δύναμη σε N και το εμβαδόν σε m², η πίεση βγαίνει σε pascal (Pa): Pa N/m². Το pascal είναι πολύ μικρή μονάδα, γι' αυτό στην πράξη θα δεις:
| Μονάδα | Σε pascal | Πού τη συναντάς |
|---|---|---|
| kPa | Pa | τεχνικά φυλλάδια, αντοχή εδάφους |
| bar | Pa | λάστιχα, λέβητες, κομπρεσέρ, υδραυλικά |
| MPa | Pa | υδραυλικά συστήματα υψηλής πίεσης |
Όταν ο βουλκανιζατέρ λέει « bar» για ένα λάστιχο, εννοεί πίεση πάνω από την ατμοσφαιρική. Αυτό δείχνουν σχεδόν όλα τα μανόμετρα: την υπερπίεση. Ένα άδειο λάστιχο δείχνει μηδέν, παρόλο που μέσα του υπάρχει αέρας στο bar της ατμόσφαιρας.
Η πίεση μέσα στο νερό
Μέσα σε ένα υγρό, η πίεση οφείλεται στο βάρος του υγρού από πάνω σου. Όσο πιο βαθιά, τόσο περισσότερο υγρό πιέζει:
όπου η πυκνότητα του υγρού (για το νερό kg/m³), m/s² και το βάθος κάτω από την ελεύθερη επιφάνεια, σε m.
Για το νερό αυτό δίνει έναν κανόνα που κάθε υδραυλικός ξέρει απ' έξω: κάθε m νερού προσθέτουν περίπου bar.
Τρία πράγματα που προκύπτουν από τον τύπο:
- Μετράει μόνο το ύψος της στήλης, όχι πόσο νερό έχει η δεξαμενή. Ένα λεπτό σωληνάκι m και μια πισίνα βάθους m δίνουν την ίδια πίεση στον πάτο.
- Στο ίδιο βάθος η πίεση είναι ίδια προς όλες τις κατευθύνσεις — γι' αυτό τα τοιχώματα μιας δεξαμενής πιέζονται πλάγια, και περισσότερο κοντά στον πάτο.
- Γι' αυτό μια δεξαμενή στην ταράτσα δίνει καλή πίεση στο ισόγειο και ελάχιστη στον τελευταίο όροφο.
Η αρχή του Pascal
Τα υγρά δεν συμπιέζονται σχεδόν καθόλου. Αν σπρώξεις ένα έμβολο σε κλειστό δοχείο γεμάτο λάδι, το λάδι δεν «μαζεύεται» — μεταφέρει το σπρώξιμο παντού.
Το υδραυλικό σύστημα: μικρή δύναμη μέσα, μεγάλη έξω
Ένας υδραυλικός γρύλος, ένα ανυψωτικό συνεργείου, τα φρένα του αυτοκινήτου, ο βραχίονας ενός εκσκαφέα: όλα έχουν ένα μικρό έμβολο (εμβαδόν ), όπου σπρώχνεις, και ένα μεγάλο (), που σηκώνει.

Αφού η πίεση είναι ίδια:
ή, λυμένο ως προς τη δύναμη που βγαίνει:
Τι πληρώνεις για τον πολλαπλασιασμό
Το υδραυλικό σύστημα πολλαπλασιάζει τη δύναμη, όχι την ενέργεια. Το λάδι που φεύγει από τον μικρό κύλινδρο είναι όσο το λάδι που μπαίνει στον μεγάλο. Αν το μεγάλο έμβολο έχει φορές μεγαλύτερο εμβαδόν, για να ανέβει cm το μικρό πρέπει να κατέβει cm.
Το έργο που βάζεις, , είναι το ίδιο με αυτό που παίρνεις, — στην πράξη λίγο μικρότερο, λόγω τριβών. Γι' αυτό ο γρύλος θέλει πολλές τρομπαρισιές για λίγα εκατοστά ανύψωση.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Κάθε πόδι μιας σκαλωσιάς σηκώνει 4500 N. Ο σωλήνας του ποδιού πατάει στο έδαφος με εμβαδόν 4,5 cm². Πόση πίεση ασκεί στο έδαφος χωρίς πέλμα και πόση με μεταλλικό πέλμα 15 cm × 15 cm;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μετατρέπω σε m². Ένα cm² είναι m², άρα:
Χωρίς πέλμα:
Δηλαδή bar — ο σωλήνας θα καρφωθεί στο χώμα.
Με πέλμα, το εμβαδόν είναι m²:
Η πίεση έπεσε φορές. Σε μαλακό έδαφος μπαίνει επιπλέον και σανίδι κάτω από το πέλμα, για να μοιραστεί το βάρος σε ακόμα μεγαλύτερη επιφάνεια.
Παράδειγμα 2
Η δεξαμενή νερού μιας πολυκατοικίας είναι στην ταράτσα, 14 m πάνω από τη βρύση του ισογείου. Πόση υπερπίεση έχει η βρύση του ισογείου και πόση μια βρύση του τρίτου ορόφου, 5 m κάτω από τη δεξαμενή;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Στο ισόγειο, το βάθος κάτω από την επιφάνεια του νερού είναι m:
Στον τρίτο όροφο:
Έλεγχος με τον κανόνα: m νερού είναι λίγο πάνω από m, άρα λίγο πάνω από bar. Σωστό.
Στην πράξη, όταν η βρύση τρέχει, η πίεση πέφτει λίγο ακόμα από τις τριβές στις σωληνώσεις. Γι' αυτό στους ψηλούς ορόφους μπαίνει πιεστικό.
Παράδειγμα 3
Γρύλος-μποτίλια έχει μικρό έμβολο διαμέτρου 1 cm και μεγάλο διαμέτρου 4 cm. Πρέπει να σηκώσει τη γωνία ενός βαν που πιέζει με 8000 N. Πόση δύναμη χρειάζεται στο μικρό έμβολο, και πόσες τρομπαρισιές των 2 cm για να ανέβει το βαν 10 cm;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Λόγος διαμέτρων , άρα λόγος εμβαδών:
Δύναμη στο μικρό έμβολο:
Η λαβή του γρύλου είναι μοχλός, οπότε το χέρι ασκεί ακόμα λιγότερη δύναμη από τα N.
Για να ανέβει το μεγάλο έμβολο cm, το μικρό πρέπει να διανύσει συνολικά:
Κάθε τρομπαρισιά είναι cm:
Χρειάζονται τρομπαρισιές.
Μικρή δύναμη, πολλή διαδρομή: αυτό είναι το αντάλλαγμα.
Παράδειγμα 4
Σε ένα απλοποιημένο σύστημα φρένων χωρίς σέρβο, το πεντάλ σπρώχνει την αντλία των φρένων με 400 N. Το έμβολο της αντλίας έχει εμβαδόν 5 cm² και το έμβολο της δαγκάνας 25 cm². Πόση πίεση αποκτά το υγρό και με πόση δύναμη πιέζει η δαγκάνα τα τακάκια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εμβαδόν εμβόλου αντλίας: cm² m².
Η ίδια πίεση φτάνει στη δαγκάνα. Εμβαδόν: cm² m².
Η δύναμη πενταπλασιάστηκε, όσο και το εμβαδόν. Στα πραγματικά αυτοκίνητα ο σέρβο και ο μοχλός του πεντάλ πολλαπλασιάζουν τη δύναμη πολύ περισσότερο, αλλά η αρχή είναι η ίδια.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ένα κιβώτιο με εργαλεία βάρους N ακουμπάει στο δάπεδο με εμβαδόν m². Πόση πίεση ασκεί;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις πίεση από δύναμη και εμβαδόν και να μετατρέπεις ανάμεσα σε Pa, kPa και bar.
- Να υπολογίζεις την πίεση του νερού σε βάθος ή κάτω από μια δεξαμενή.
- Να εξηγείς με την αρχή του Pascal πώς ένα υδραυλικό σύστημα πολλαπλασιάζει τη δύναμη.
- Να δείχνεις τι πληρώνεις για αυτόν τον πολλαπλασιασμό: διαδρομή, όχι ενέργεια.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.