Η αρχή της ζωής
Από ένα κύτταρο σε μωρό: πώς αναπτύσσεται το έμβρυο.
15 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ονομάζεις τα βασικά όργανα του γυναικείου και του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος και τη δουλειά τους.
- Να εξηγείς τη γονιμοποίηση: ένα ωάριο και ένα σπερματοζωάριο γίνονται ένα κύτταρο.
- Να περιγράφεις με τη σειρά πώς το έμβρυο αναπτύσσεται στη μήτρα ως τη γέννηση.
- Να εξηγείς τον ρόλο του πλακούντα και του ομφάλιου λώρου.
- Να ξέρεις ότι στην εφηβεία το σώμα αλλάζει, με διαφορετικό ρυθμό σε κάθε παιδί.
Από ένα κύτταρο
Ένα από τα χαρακτηριστικά κάθε ζωντανού οργανισμού είναι ότι αναπαράγεται: δίνει απογόνους. Οι άνθρωποι, όπως τα περισσότερα ζώα, ξεκινούν τη ζωή τους από ένα μόνο κύτταρο. Αυτό το κύτταρο σχηματίζεται όταν ενωθούν δύο ειδικά κύτταρα: ένα από το σώμα μιας γυναίκας και ένα από το σώμα ενός άνδρα.
- Το ωάριο είναι το κύτταρο της γυναίκας. Είναι από τα μεγαλύτερα κύτταρα του ανθρώπου, κι όμως μόλις που φαίνεται με γυμνό μάτι.
- Το σπερματοζωάριο είναι το κύτταρο του άνδρα. Είναι πολύ μικρότερο και έχει μια μακριά ουρά, με την οποία κολυμπά.
Τα όργανα που φτιάχνουν αυτά τα κύτταρα, και όπου μεγαλώνει το μωρό, αποτελούν το αναπαραγωγικό σύστημα. Είναι διαφορετικό στη γυναίκα και στον άνδρα.
| Όργανο | Πού | Τι κάνει |
|---|---|---|
| Ωοθήκες (δύο) | γυναίκα | φυλάνε και ωριμάζουν τα ωάρια· περίπου μία φορά τον μήνα ελευθερώνεται ένα |
| Σάλπιγγες (δύο) | γυναίκα | λεπτοί σωλήνες από τις ωοθήκες ως τη μήτρα· εδώ γίνεται συνήθως η γονιμοποίηση |
| Μήτρα | γυναίκα | όργανο με χοντρά, μυώδη τοιχώματα, όπου αναπτύσσεται το έμβρυο |
| Κόλπος | γυναίκα | το κανάλι από τη μήτρα προς τα έξω· από εκεί γεννιέται συνήθως το μωρό |
| Όρχεις (δύο) | άνδρας | φτιάχνουν τα σπερματοζωάρια |
| Πέος | άνδρας | από εκεί βγαίνουν τα σπερματοζωάρια από το σώμα |
Η γονιμοποίηση
Μια καινούργια ζωή αρχίζει όταν ένα σπερματοζωάριο συναντήσει ένα ωάριο, συνήθως μέσα στη σάλπιγγα, και ενωθεί μαζί του. Αυτό λέγεται γονιμοποίηση. Μόνο ένα σπερματοζωάριο ενώνεται με το ωάριο.
Εννιά μήνες στη μήτρα
Το ζυγωτό αρχίζει αμέσως να διαιρείται: ένα κύτταρο γίνεται δύο, τα δύο τέσσερα, τα τέσσερα οκτώ. Καθώς ταξιδεύει στη σάλπιγγα, φτάνει στη μήτρα σε λίγες μέρες και φωλιάζει στο τοίχωμά της. Από εκεί και πέρα το λέμε έμβρυο.
Το έμβρυο δεν τρώει και δεν αναπνέει όπως εμείς. Ό,τι χρειάζεται του το δίνει η μητέρα, μέσα από δύο όργανα:
- τον πλακούντα, που σχηματίζεται στο τοίχωμα της μήτρας και παίρνει από το αίμα της μητέρας τροφή και οξυγόνο,
- τον ομφάλιο λώρο, το «καλώδιο» που ενώνει τον πλακούντα με το έμβρυο. Από εκεί έρχονται η τροφή και το οξυγόνο, κι από εκεί φεύγουν οι άχρηστες ουσίες.
Μετά τη γέννηση ο ομφάλιος λώρος κόβεται, χωρίς να πονάει το μωρό. Το σημάδι που μένει είναι ο αφαλός, που τον έχουμε όλοι.
Επειδή όσα μπαίνουν στο αίμα της μητέρας φτάνουν και στο έμβρυο, οι γιατροί συμβουλεύουν τις έγκυες να τρέφονται σωστά και να μην καπνίζουν ούτε να πίνουν αλκοόλ.
Η γέννηση
Η εγκυμοσύνη κρατάει περίπου 9 μήνες, γύρω στις 40 εβδομάδες, όπως τις μετράνε οι γιατροί. Όταν το μωρό είναι έτοιμο, οι μύες της μήτρας αρχίζουν να συσπώνται και το σπρώχνουν σιγά σιγά προς τα έξω, μέσα από τον κόλπο. Μερικές φορές οι γιατροί βοηθούν το μωρό να γεννηθεί με μια επέμβαση που λέγεται καισαρική τομή.
Ένα νεογέννητο μωρό ζυγίζει συνήθως γύρω στα 3 με 3,5 κιλά και έχει μήκος περίπου 50 εκατοστά. Με το πρώτο του κλάμα, οι πνεύμονές του γεμίζουν αέρα και αρχίζει να αναπνέει μόνο του.
Μεγαλώνοντας
Μετά τη γέννηση, ο άνθρωπος περνά από τη βρεφική ηλικία στην παιδική, και μετά στην εφηβεία. Στην αρχή της εφηβείας, την ήβη, το σώμα αρχίζει να αλλάζει: ψηλώνει γρήγορα, βγαίνουν τρίχες σε νέα σημεία, στα αγόρια η φωνή βαθαίνει, στα κορίτσια αναπτύσσεται το στήθος. Το αναπαραγωγικό σύστημα ωριμάζει σιγά σιγά.
Ας το κάνουμε μαζί
Παράδειγμα 1
Πώς τρέφεται και πώς παίρνει οξυγόνο το έμβρυο, αφού δεν τρώει και δεν αναπνέει αέρα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Ένα ωάριο ελευθερώνεται από την ωοθήκη και δεν συναντά σπερματοζωάριο. Θα αναπτυχθεί έμβρυο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να ονομάζεις τα βασικά όργανα του γυναικείου και του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος και τη δουλειά τους.
- Να εξηγείς τη γονιμοποίηση: ένα ωάριο και ένα σπερματοζωάριο γίνονται ένα κύτταρο.
- Να περιγράφεις με τη σειρά πώς το έμβρυο αναπτύσσεται στη μήτρα ως τη γέννηση.
- Να εξηγείς τον ρόλο του πλακούντα και του ομφάλιου λώρου.
- Να ξέρεις ότι στην εφηβεία το σώμα αλλάζει, με διαφορετικό ρυθμό σε κάθε παιδί.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.