Η οικογένεια
Μέλη, ρόλοι, δικαιώματα και υποχρεώσεις, και οι δυσκολίες που λύνονται μαζί.
25 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις ότι οι οικογένειες έχουν πολλές μορφές και ότι όλες είναι οικογένειες.
- Να εξηγείς τι είναι η γονική μέριμνα και ποια δικαιώματα και υποχρεώσεις έχουν γονείς και παιδιά.
- Να περιγράφεις δυσκολίες που μπορεί να συναντήσει μια οικογένεια και πού ζητάει βοήθεια.
- Να διαβάζεις τι λέει το άρθρο 21 του Συντάγματος για την προστασία της οικογένειας.
Πολλές μορφές, μία λέξη
Στην Ε΄ τάξη είδες ότι ανήκεις σε πολλές ομάδες: τάξη, ομάδα, γειτονιά. Η πρώτη ομάδα όπου μεγαλώνει ένας άνθρωπος είναι συνήθως η οικογένεια: άνθρωποι που τους ενώνει ο γάμος ή η συμβίωση, η συγγένεια ή η υιοθεσία, και που φροντίζουν ο ένας τον άλλον.
Οι οικογένειες δεν μοιάζουν όλες μεταξύ τους. Μερικές μορφές που συναντάς γύρω σου:
| Μορφή | Ποιοι ζουν μαζί |
|---|---|
| πυρηνική | δύο γονείς και τα παιδιά τους |
| διευρυμένη | γονείς, παιδιά και άλλοι συγγενείς, π.χ. παππούδες |
| μονογονεϊκή | ένας γονιός με τα παιδιά του |
| ανασυνθεμένη | γονιός που ξαναπαντρεύτηκε· μπορεί να υπάρχουν και αδέρφια από άλλο γάμο |
| με υιοθεσία ή αναδοχή | παιδιά που μεγαλώνουν με γονείς που δεν τα γέννησαν |
Υπάρχουν και οικογένειες με δύο μητέρες ή δύο πατέρες. Από το 2024 ο ελληνικός νόμος (ν. 5089/2024) επιτρέπει τον πολιτικό γάμο και σε δύο ανθρώπους του ίδιου φύλου.
Ρόλοι, δικαιώματα και υποχρεώσεις
Παλιότερα οι ρόλοι ήταν σχεδόν σταθεροί: ο πατέρας δούλευε έξω από το σπίτι και η μητέρα φρόντιζε το σπίτι και τα παιδιά. Σήμερα στις περισσότερες οικογένειες δουλεύουν και οι δύο γονείς, και οι δουλειές του σπιτιού μοιράζονται. Οι ρόλοι αλλάζουν· τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις μένουν.
Ο νόμος λέει γονική μέριμνα τη φροντίδα που οφείλουν οι γονείς στο παιδί ως τα 18 του (Αστικός Κώδικας, άρθρο 1510). Είναι ταυτόχρονα δικαίωμα και καθήκον, και την έχουν και οι δύο γονείς μαζί. Περιλαμβάνει:
- τη φροντίδα για το ίδιο το παιδί: τροφή, υγεία, ανατροφή, μόρφωση,
- τη διαχείριση της περιουσίας του, αν έχει,
- την εκπροσώπησή του, όπου το παιδί δεν μπορεί να αποφασίσει μόνο του.
Και το παιδί έχει δικαιώματα μέσα στην οικογένεια: να το φροντίζουν, να είναι ασφαλές, να ακούγεται η γνώμη του ανάλογα με την ηλικία του. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού (1989), που η Ελλάδα έκανε νόμο το 1992, το λέει ρητά. Από το 2006 (ν. 3500/2006) η σωματική τιμωρία των παιδιών απαγορεύεται και μέσα στο σπίτι.
Οι υποχρεώσεις του παιδιού είναι ανάλογες της ηλικίας του: σεβασμός στα άλλα μέλη, βοήθεια στο σπίτι, φροντίδα για τα δικά του πράγματα και για το σχολείο.
Όταν η οικογένεια δυσκολεύεται
Κάθε οικογένεια περνάει δύσκολες στιγμές: ένας γονιός χάνει τη δουλειά του, κάποιος αρρωσταίνει, ένας παππούς χρειάζεται φροντίδα, οι γονείς χωρίζουν, η οικογένεια μετακομίζει ή χάνει έναν άνθρωπό της. Πολλά λύνονται με κουβέντα και αλληλοβοήθεια μέσα στο σπίτι. Κάποια όμως χρειάζονται βοήθεια απ' έξω, και η πολιτεία έχει υποχρέωση να τη δίνει: το Σύνταγμα (άρθρο 21) βάζει την οικογένεια και την παιδική ηλικία υπό την προστασία του Κράτους.
| Πού | Τι κάνει |
|---|---|
| κοινωνική υπηρεσία του δήμου | στηρίζει οικογένειες που δυσκολεύονται· το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» φροντίζει ηλικιωμένους που μένουν μόνοι |
| σχολείο | ο δάσκαλος, και όπου υπάρχει, ο ψυχολόγος ή ο κοινωνικός λειτουργός του σχολείου |
| 1107 | Εθνική Γραμμή Παιδικής Προστασίας, όλο το 24ωρο |
| 1056 | Γραμμή SOS για τα παιδιά, από «Το Χαμόγελο του Παιδιού», δωρεάν, όλο το 24ωρο |
Ας το σκεφτούμε μαζί
Παράδειγμα 1
Ο Νίκος (φανταστικό πρόσωπο) είναι 11 χρονών και θέλει να γραφτεί στο μπάσκετ. Οι γονείς του προτιμούν το κολύμπι, που είναι πιο κοντά στο σπίτι. Ποιος αποφασίζει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Στην οικογένεια της Δανάης (φανταστικό πρόσωπο) ζουν η μητέρα της, ο σύζυγος της μητέρας της και ο μικρός της αδερφός από αυτόν τον γάμο. Τι μορφή οικογένειας είναι, και αλλάζει κάτι στα δικαιώματα της Δανάης;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις ότι οι οικογένειες έχουν πολλές μορφές και ότι όλες είναι οικογένειες.
- Να εξηγείς τι είναι η γονική μέριμνα και ποια δικαιώματα και υποχρεώσεις έχουν γονείς και παιδιά.
- Να περιγράφεις δυσκολίες που μπορεί να συναντήσει μια οικογένεια και πού ζητάει βοήθεια.
- Να διαβάζεις τι λέει το άρθρο 21 του Συντάγματος για την προστασία της οικογένειας.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.