Παράλληλες, κάθετες και παραλληλόγραμμα
Σχεδιάζεις παράλληλες και κάθετες ευθείες και ξεχωρίζεις ρόμβο, ορθογώνιο και τετράγωνο.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Δ΄ Δημοτικού, 4 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις παράλληλες, τεμνόμενες και κάθετες ευθείες.
- Να σχεδιάζεις κάθετη και παράλληλη ευθεία με τον γνώμονα και τον χάρακα.
- Να βρίσκεις την απόσταση ενός σημείου από μια ευθεία και την απόσταση δύο παράλληλων.
- Να ξεχωρίζεις τετράγωνο, ορθογώνιο, ρόμβο και πλάγιο παραλληλόγραμμο από τις πλευρές και τις γωνίες τους.
Δύο ευθείες έχουν δύο επιλογές
Πάρε δύο ευθείες πάνω στο ίδιο χαρτί. Ό,τι κι αν κάνεις, θα συμβεί ένα από τα δύο:
- Τέμνονται: συναντιούνται σε ένα μόνο σημείο και μετά απομακρύνονται.
- Είναι παράλληλες: δεν συναντιούνται ποτέ, όσο κι αν τις προεκτείνεις.
Τρίτη περίπτωση δεν υπάρχει. Οι ράγες του τρένου, οι γραμμές του τετραδίου και οι δύο άκρες ενός ίσιου δρόμου είναι παράλληλες. Δύο δρόμοι που κάνουν σταυροδρόμι τέμνονται.
Όταν δύο ευθείες τέμνονται, σχηματίζουν τέσσερις γωνίες. Αν οι τέσσερις γωνίες είναι ίσες, τότε είναι όλες ορθές, και οι ευθείες λέγονται κάθετες.
Ο Άκης δοκιμάζει
Στρίψε τη δεύτερη ευθεία. Βρες τη θέση όπου γίνεται κάθετη, και μετά εκείνη όπου γίνεται παράλληλη.
Σχεδιάζω κάθετη με τον γνώμονα
Ο γνώμονας είναι το τρίγωνο της κασετίνας σου που έχει μία ορθή γωνία. Για να φέρεις κάθετη σε μια ευθεία:
- Ακούμπησε τη μία πλευρά της ορθής γωνίας του γνώμονα πάνω στην ευθεία.
- Σύρε τον γνώμονα πάνω στην ευθεία ως το σημείο που θέλεις.
- Τράβηξε γραμμή στην άλλη πλευρά της ορθής γωνίας.
Μπορείς να το κάνεις και με το μοιρογνωμόνιο, σημειώνοντας τις .
Η πιο κοντινή διαδρομή
Ο Νικήτας θέλει να περάσει απέναντι έναν δρόμο. Μπορεί να τον διασχίσει λοξά ή ίσια. Η ίσια διαδρομή, κάθετα στο πεζοδρόμιο, είναι η πιο σύντομη, άρα και η πιο ασφαλής: μένει λιγότερη ώρα πάνω στον δρόμο.
Το ίδιο ισχύει για κάθε σημείο και κάθε ευθεία. Από τις άπειρες γραμμές που ενώνουν ένα σημείο με μια ευθεία, η κάθετη είναι η πιο κοντή. Το μήκος της λέγεται απόσταση του σημείου από την ευθεία.
Σχεδιάζω παράλληλη
Φέρε δύο κάθετες στην ίδια ευθεία. Οι δύο κάθετες είναι μεταξύ τους παράλληλες.
Αυτό είναι και το κόλπο του χάρακα και του γνώμονα: ακουμπάς τον χάρακα σταθερά στο χαρτί, βάζεις τον γνώμονα πάνω του και τον σέρνεις κατά μήκος του χάρακα. Κάθε γραμμή που τραβάς από την ίδια πλευρά του γνώμονα είναι παράλληλη με την προηγούμενη.
Δύο παράλληλες έχουν παντού την ίδια απόσταση. Γι' αυτό μιλάμε για απόσταση δύο ευθειών μόνο όταν είναι παράλληλες. Δύο ευθείες που τέμνονται άλλοτε είναι κοντά και άλλοτε μακριά, και στο σημείο τομής δεν απέχουν καθόλου.
Τα παραλληλόγραμμα
Ένα τετράπλευρο που έχει τις απέναντι πλευρές του παράλληλες, και τα δύο ζευγάρια, λέγεται παραλληλόγραμμο. Στα παραλληλόγραμμα οι απέναντι πλευρές είναι και ίσες.
Υπάρχουν τέσσερα είδη, και τα ξεχωρίζεις με δύο ερωτήσεις: έχει ορθές γωνίες; έχει όλες τις πλευρές ίσες;
| Ορθές γωνίες | Όλες οι πλευρές ίσες | |
|---|---|---|
| Τετράγωνο | ναι | ναι |
| Ορθογώνιο | ναι | όχι, μόνο οι απέναντι |
| Ρόμβος | όχι | ναι |
| Πλάγιο παραλληλόγραμμο | όχι | όχι, μόνο οι απέναντι |
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Δύο ευθείες τέμνονται και η μία γωνία τους είναι . Είναι κάθετες;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Όταν δύο ευθείες τέμνονται, δύο γωνίες που κάθονται η μία δίπλα στην άλλη κάνουν μαζί , όσο μια ευθεία γραμμή.
Αν η μία είναι , η διπλανή της είναι .
Με τον ίδιο τρόπο και οι άλλες δύο βγαίνουν .
Ναι, είναι κάθετες. Αρκεί μία ορθή γωνία για να είναι ορθές και οι τέσσερις.
Παράδειγμα 2
Ένα τετράπλευρο έχει τέσσερις πλευρές των εκ. και καμία ορθή γωνία. Τι σχήμα είναι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Όλες οι πλευρές είναι ίσες, άρα είναι τετράγωνο ή ρόμβος.
Το τετράγωνο έχει ορθές γωνίες. Αυτό δεν έχει καμία.
Είναι ρόμβος.
Σκέψου ένα τετράγωνο που το πατάς λίγο στη γωνία και «γέρνει»: οι πλευρές μένουν ίσες, οι γωνίες αλλάζουν.
Παράδειγμα 3
Δύο παράλληλες ευθείες απέχουν εκ. Ένα σημείο της μίας ευθείας, πόσο απέχει από την άλλη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι παράλληλες έχουν παντού την ίδια απόσταση.
Όποιο σημείο κι αν πάρεις πάνω στη μία, η κάθετη ως την άλλη έχει το ίδιο μήκος.
Απέχει εκ.
Αν μετρήσεις λοξά, θα βρεις περισσότερα: η απόσταση είναι πάντα η κάθετη γραμμή.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Δύο ευθείες τέμνονται και κάνουν τέσσερις ορθές γωνίες. Πώς λέγονται;
Σκαλί 1 από 4 · Για ζέσταμα
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις παράλληλες, τεμνόμενες και κάθετες ευθείες.
- Να σχεδιάζεις κάθετη και παράλληλη ευθεία με τον γνώμονα και τον χάρακα.
- Να βρίσκεις την απόσταση ενός σημείου από μια ευθεία και την απόσταση δύο παράλληλων.
- Να ξεχωρίζεις τετράγωνο, ορθογώνιο, ρόμβο και πλάγιο παραλληλόγραμμο από τις πλευρές και τις γωνίες τους.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.