Ο Πελοποννησιακός πόλεμος

Οι σύμμαχοι γίνονται αντίπαλοι

Στους Περσικούς πολέμους η Αθήνα και η Σπάρτη πολέμησαν μαζί. Μετά όμως οι δρόμοι τους χώρισαν.

Η Αθήνα έγινε αρχηγός μιας μεγάλης συμμαχίας με πόλεις των νησιών και των παραλίων, της Δηλιακής συμμαχίας. Οι σύμμαχοι έδιναν χρήματα για τον κοινό στόλο. Με τα χρόνια όμως η Αθήνα άρχισε να τους φέρεται σαν αφεντικό: όποια πόλη ήθελε να φύγει από τη συμμαχία, την ανάγκαζε με τη βία να μείνει.

Η Σπάρτη είχε κι αυτή τους δικούς της συμμάχους, κυρίως στην Πελοπόννησο: την Πελοποννησιακή συμμαχία, με την Κόρινθο, τη Θήβα και άλλες πόλεις.

Ο ιστορικός Θουκυδίδης, ένας Αθηναίος που έζησε τον πόλεμο και τον κατέγραψε, έγραψε ότι η αληθινή αιτία ήταν μία: η Αθήνα γινόταν όλο και πιο δυνατή, και αυτό φόβισε τη Σπάρτη.

Μικροί καβγάδες ανάμεσα σε συμμάχους των δύο πόλεων έγιναν η σπίθα. Το 431 π.Χ. ξέσπασε ο πόλεμος. Κράτησε 27 χρόνια, ως το 404 π.Χ. Επειδή η Σπάρτη και οι σύμμαχοί της ήταν κυρίως από την Πελοπόννησο, τον λέμε Πελοποννησιακό πόλεμο.

Η φάλαινα και ο ελέφαντας

Οι δύο αντίπαλοι ήταν δυνατοί σε διαφορετικά πράγματα. Είναι σαν να μαλώνει μια φάλαινα με έναν ελέφαντα: η μία κυριαρχεί στη θάλασσα, ο άλλος στη στεριά.

Ο Περικλής, ο αρχηγός της Αθήνας, είχε ένα σχέδιο. Οι κάτοικοι της Αττικής θα άφηναν τα χωριά τους και θα έμπαιναν μέσα στην πόλη. Η Αθήνα ήταν ενωμένη με το λιμάνι του Πειραιά με τα Μακρά Τείχη, δύο τείχη μήκους περίπου 6 χιλιομέτρων. Όσο ο στόλος κρατούσε τη θάλασσα, τα πλοία θα έφερναν σιτάρι από μακριά, και κανείς δεν θα πεινούσε.

Κάθε χρόνο ο σπαρτιατικός στρατός έμπαινε στην Αττική και κατέστρεφε χωράφια και ελιές. Οι Αθηναίοι τα έβλεπαν από τα τείχη, αλλά δεν έβγαιναν να πολεμήσουν.

Ο λοιμός

Τότε ήρθε κάτι που κανείς δεν περίμενε. Το 430 π.Χ. ξέσπασε στην Αθήνα μια φοβερή αρρώστια, ο λοιμός (μια μεταδοτική επιδημία).

Η πόλη ήταν γεμάτη κόσμο από όλη την Αττική, ο ένας κολλημένος στον άλλο. Η αρρώστια απλώθηκε γρήγορα και πέθανε πολύς κόσμος — ίσως ένας στους τέσσερις. Το 429 π.Χ. πέθανε από τον λοιμό και ο ίδιος ο Περικλής.

Ο Θουκυδίδης αρρώστησε κι αυτός, αλλά έγινε καλά. Έτσι μπόρεσε να περιγράψει την επιδημία με λεπτομέρειες, σαν γιατρός.

Μια ειρήνη που δεν κράτησε

Μετά από δέκα χρόνια μάχες, και οι δύο πλευρές είχαν κουραστεί. Το 421 π.Χ. υπέγραψαν ειρήνη. Την είπαν Νικίειο ειρήνη, από τον Αθηναίο Νικία, που τη διαπραγματεύτηκε. Θα κρατούσε πενήντα χρόνια. Δεν κράτησε ούτε δέκα.

Το 415 π.Χ. οι Αθηναίοι, με την παρότρυνση του φιλόδοξου Αλκιβιάδη, έστειλαν έναν τεράστιο στόλο στη μακρινή Σικελία, για να κατακτήσουν τις Συρακούσες, μια πλούσια πόλη που ήταν φίλη της Σπάρτης.

Η εκστρατεία κατέληξε σε καταστροφή. Το 413 π.Χ. ο στόλος και ο στρατός των Αθηναίων χάθηκαν σχεδόν ολόκληροι. Χιλιάδες αιχμάλωτοι δούλεψαν στα λατομεία των Συρακουσών.

Το τέλος του πολέμου

Τώρα η Σπάρτη κατάλαβε κάτι: για να νικήσει την Αθήνα, έπρεπε να τη νικήσει στη θάλασσα. Χρειαζόταν όμως στόλο, και ο στόλος κοστίζει.

Τα χρήματα τα έδωσαν οι Πέρσες — οι παλιοί εχθροί όλων των Ελλήνων. Με το περσικό χρυσάφι ο Σπαρτιάτης ναύαρχος Λύσανδρος έφτιαξε ισχυρό στόλο.

Το 405 π.Χ., στους Αιγός ποταμούς, κοντά στον Ελλήσποντο, ο Λύσανδρος αιφνιδίασε τον αθηναϊκό στόλο και τον κατέστρεψε. Τα πλοία με το σιτάρι δεν μπορούσαν πια να φτάσουν στην Αθήνα. Η πόλη πολιορκήθηκε και πεινούσε.

Το 404 π.Χ. η Αθήνα παραδόθηκε. Γκρέμισε τα Μακρά Τείχη, παρέδωσε τον στόλο της, και για λίγους μήνες την κυβέρνησαν οι Τριάκοντα τύραννοι, που διόρισε η Σπάρτη. Το 403 π.Χ. οι Αθηναίοι τούς έδιωξαν και έφεραν πίσω τη δημοκρατία.

Ας το σκεφτούμε μαζί