Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός

Οι πρώτοι Έλληνες

Όσο οι Μινωίτες έχτιζαν ανάκτορα στην Κρήτη, στην ηπειρωτική Ελλάδα ζούσαν λαοί που μιλούσαν μια πολύ παλιά μορφή της ελληνικής γλώσσας. Γύρω στο 1600 π.Χ. έγιναν πλούσιοι και δυνατοί και δημιούργησαν τον Μυκηναϊκό πολιτισμό.

Πήρε το όνομά του από τις Μυκήνες, στην Αργολίδα της Πελοποννήσου, το πιο σημαντικό τους κέντρο. Υπήρχαν όμως κι άλλα: η Τίρυνθα, η Πύλος, η Θήβα, ο Ορχομενός, η Αθήνα.

Στα έπη του Ομήρου, την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, οι Έλληνες αυτής της εποχής λέγονται Αχαιοί, και βασιλιάς των Μυκηνών είναι ο Αγαμέμνονας.

Κάστρα πάνω στους λόφους

Κάθε μυκηναϊκό κέντρο είχε έναν βασιλιά, τον άνακτα. Ζούσε σε ανάκτορο χτισμένο πάνω σε λόφο, με δυνατά τείχη γύρω του. Ένα τέτοιο οχυρωμένο ύψωμα το λέμε ακρόπολη.

Τα τείχη ήταν φτιαγμένα από τεράστιες πέτρες, που μερικές ζυγίζουν όσο ένα φορτηγό. Οι αρχαίοι Έλληνες των επόμενων αιώνων δεν πίστευαν ότι άνθρωποι μπορούσαν να τις σηκώσουν. Έλεγαν ότι τα έχτισαν οι Κύκλωπες, οι γίγαντες του μύθου. Γι' αυτό τα λέμε ακόμα κυκλώπεια τείχη.

Στην είσοδο των Μυκηνών στέκεται η Πύλη των Λεόντων: πάνω από την πόρτα, δύο λιοντάρια από πέτρα ακουμπούν τα μπροστινά τους πόδια σε μια κολόνα.

Μέσα στο ανάκτορο, η πιο σημαντική αίθουσα ήταν το μέγαρο: ένα μεγάλο δωμάτιο με μια στρογγυλή εστία στη μέση και τον θρόνο του άνακτα στο πλάι.

Χρυσάφι στους τάφους

Οι Μυκηναίοι έθαβαν τους βασιλιάδες τους με πλούσια δώρα.

• Οι πιο παλιοί βασιλικοί τάφοι ήταν λακκοειδείς: βαθιοί λάκκοι μέσα στο έδαφος. Στις Μυκήνες βρίσκονται μέσα σε έναν κύκλο από πέτρες, τον Ταφικό Κύκλο Α.
• Αργότερα έχτισαν τους θολωτούς τάφους, που μοιάζουν με τεράστιες πέτρινες κυψέλες. Ο πιο γνωστός λέγεται «Θησαυρός του Ατρέα».

Το 1876 μ.Χ. ο Γερμανός Ερρίκος Σλήμαν έσκαψε στον Ταφικό Κύκλο Α. Βρήκε σπαθιά, κύπελλα, κοσμήματα και χρυσές μάσκες πάνω στα πρόσωπα των νεκρών. Ο Σλήμαν είχε διαβάσει τον Όμηρο και πίστεψε ότι μία από αυτές ήταν η μάσκα του Αγαμέμνονα.

Η Γραμμική Β

Οι Μυκηναίοι γνώρισαν τους Μινωίτες και πήραν πολλά από αυτούς: τεχνικές, σχέδια, και τη γραφή. Άλλαξαν τη Γραμμική Α για να ταιριάζει στη δική τους γλώσσα, και έτσι γεννήθηκε η Γραμμική Β.

Πήλινες πινακίδες με Γραμμική Β βρέθηκαν στην Πύλο, στις Μυκήνες, στη Θήβα και στην Κνωσό, όπου εγκαταστάθηκαν Μυκηναίοι μετά το 1450 π.Χ. Οι πινακίδες ψήθηκαν κατά λάθος στις φωτιές που έκαψαν τα ανάκτορα, και γι' αυτό σώθηκαν.

Το 1952 μ.Χ. ο Άγγλος Μάικλ Βέντρις κατάφερε να τη διαβάσει. Η έκπληξη ήταν μεγάλη: η γλώσσα των πινακίδων ήταν ελληνικά. Σε αντίθεση με τη Γραμμική Α, τη Γραμμική Β τη διαβάζουμε.

Τι γράφουν; Κυρίως λογαριασμούς του ανακτόρου: πόσα πρόβατα, πόσο λάδι, πόσοι τεχνίτες, ποια δώρα πήγαν σε ποιον θεό. Εκεί βρίσκουμε ήδη ονόματα θεών που θα γνωρίσουν και οι επόμενοι Έλληνες, όπως ο Δίας, η Ήρα και ο Ποσειδώνας.

Πολεμιστές και έμποροι

Οι Μυκηναίοι ήταν πολεμιστές. Στους τάφους τους βρέθηκαν σπαθιά, δόρατα και μια ολόκληρη πανοπλία από μπρούντζο, η πανοπλία των Δενδρών στην Αργολίδα. Πολεμούσαν πάνω σε άρματα που τα έσερναν άλογα.

Ήταν όμως και ναυτικοί και έμποροι, όπως οι Μινωίτες πριν από αυτούς. Μυκηναϊκά αγγεία βρέθηκαν στην Κύπρο, στην Αίγυπτο, στη Συρία και στην Ιταλία.

Το τέλος των ανακτόρων

Γύρω στο 1200 π.Χ. τα μυκηναϊκά ανάκτορα άρχισαν να καταστρέφονται, το ένα μετά το άλλο, από φωτιές. Γιατί; Οι ιστορικοί δεν είναι σίγουροι. Ίσως σεισμοί, ίσως χρόνια με κακή σοδειά, ίσως πόλεμοι ανάμεσα στα βασίλεια ή επιδρομές από αλλού.

Ως το 1100 π.Χ. ο Μυκηναϊκός πολιτισμός είχε σβήσει. Μαζί του ξεχάστηκε και η γραφή: οι Έλληνες θα περάσουν αιώνες χωρίς να γράφουν, ώσπου να φτιάξουν το αλφάβητο.

Ας το σκεφτούμε μαζί