Ο Μινωικός πολιτισμός

Ένα όνομα από τον μύθο

Την ίδια εποχή με τους Κυκλαδίτες, στη μεγάλη Κρήτη, αναπτύχθηκε ένας ακόμα πιο πλούσιος πολιτισμός.

Ο ίδιος δεν μας άφησε το όνομά του. Το όνομα Μινωικός του το έδωσε ο Άγγλος αρχαιολόγος Άρθουρ Έβανς, που άρχισε να σκάβει στην Κνωσό το 1900 μ.Χ. Το πήρε από τον Μίνωα, τον βασιλιά της Κρήτης στους μύθους.

Σύμφωνα με τον μύθο, ο Μίνωας έκλεισε τον Μινώταυρο — ένα τέρας μισό άνθρωπο, μισό ταύρο — σε έναν Λαβύρινθο που έχτισε ο Δαίδαλος, και ο Θησέας από την Αθήνα τον σκότωσε.

Αυτά είναι μύθοι: ιστορίες που έλεγαν οι αρχαίοι. Δεν ξέρουμε καν αν υπήρξε πραγματικά ένας βασιλιάς με το όνομα Μίνωας. Αυτό που ξέρουμε σίγουρα το ξέρουμε από τα ευρήματα.

Ανάκτορα χωρίς τείχη

Στην Κρήτη βρέθηκαν μεγάλα ανάκτορα: στην Κνωσό, τη Φαιστό, τα Μάλια και τη Ζάκρο. Το μεγαλύτερο είναι της Κνωσού.

Δεν ήταν απλώς σπίτια βασιλιάδων. Ήταν κάτι σαν μικρή πόλη:

• μια μεγάλη κεντρική αυλή στη μέση,
• δωμάτια σε πολλούς ορόφους, με σκάλες και φωταγωγούς για το φως,
• αποθήκες με τεράστια πιθάρια για λάδι, κρασί και σιτάρι,
• εργαστήρια για αγγεία, κοσμήματα και υφάσματα,
• αποχετευτικό σύστημα με πήλινους σωλήνες για το νερό.

Κάτι όμως έλειπε: τείχη. Τα μινωικά ανάκτορα δεν είχαν οχυρώσεις γύρω τους. Αυτό δείχνει ότι οι Μινωίτες ένιωθαν ασφαλείς.

Οι άρχοντες της θάλασσας

Γιατί ένιωθαν ασφαλείς; Η Κρήτη είναι νησί, και οι Μινωίτες είχαν ισχυρό στόλο. Ο αρχαίος ιστορικός Θουκυδίδης έγραψε, πολλούς αιώνες αργότερα, ότι ο Μίνωας ήταν ο πρώτος που απέκτησε ναυτικό και κυριάρχησε στη θάλασσα. Αυτό το λέμε θαλασσοκρατία.

Τα μινωικά πλοία ταξίδευαν στα νησιά του Αιγαίου, στην Κύπρο, στην Αίγυπτο. Έπαιρναν λάδι, κρασί, αγγεία και υφάσματα, και έφερναν μέταλλα, ελεφαντόδοντο και πολύτιμες πέτρες.

Χρώματα στους τοίχους και σημάδια στον πηλό

Οι Μινωίτες ζωγράφιζαν τους τοίχους τους με τοιχογραφίες. Έβαζαν τα χρώματα πάνω στον νωπό (υγρό ακόμα) σοβά, για να «δέσουν» μαζί του. Ζωγράφιζαν δελφίνια, λουλούδια, πουλιά, γιορτές και αθλήματα, όπως τα Ταυροκαθάψια και τον Πρίγκιπα με τα κρίνα.

Είχαν και γραφή. Στην αρχή χρησιμοποίησαν σύμβολα-εικόνες (ιερογλυφικά) και μετά μια γραφή με γραμμές, τη Γραμμική Α. Τη χάραζαν σε πήλινες πινακίδες, κυρίως για λογαριασμούς: πόσο λάδι, πόσα πρόβατα. Τη Γραμμική Α δεν μπορούμε ακόμα να τη διαβάσουμε.

Το ηφαίστειο της Θήρας

Περίπου το 1600 π.Χ. το ηφαίστειο της Θήρας (της σημερινής Σαντορίνης) έκανε μια από τις μεγαλύτερες εκρήξεις στην ιστορία. Το κέντρο του νησιού βούλιαξε στη θάλασσα και έμεινε η καλντέρα που βλέπουν σήμερα οι επισκέπτες.

Η στάχτη σκέπασε μια ολόκληρη πόλη, το Ακρωτήρι, που είχε στενούς δεσμούς με την Κρήτη. Εκεί ο Έλληνας αρχαιολόγος Σπυρίδων Μαρινάτος βρήκε, από το 1967, σπίτια δύο και τριών ορόφων και υπέροχες τοιχογραφίες, όπως τα παιδιά που πυγμαχούν, τον ψαρά και την άνοιξη με τα χελιδόνια.

Δεν βρέθηκαν σκελετοί ανθρώπων. Οι κάτοικοι μάλλον κατάλαβαν τους σεισμούς πριν από την έκρηξη και έφυγαν εγκαίρως.

Ας το σκεφτούμε μαζί