Ελληνιστικά χρόνια και Ρωμαίοι

Το κράτος μοιράζεται

Ο Αλέξανδρος πέθανε το 323 π.Χ. χωρίς να αφήσει ενήλικο διάδοχο. Οι στρατηγοί του, που τους λέμε Διαδόχους, πολέμησαν μεταξύ τους για πολλά χρόνια. Στο τέλος το τεράστιο κράτος χωρίστηκε σε βασίλεια. Τα τρία μεγαλύτερα ήταν:

Η εποχή από τον θάνατο του Αλεξάνδρου ως το 31 π.Χ. λέγεται ελληνιστική εποχή ή ελληνιστικά χρόνια. Το όνομα δείχνει ότι σε όλα αυτά τα βασίλεια κυριαρχούσε ο ελληνικός πολιτισμός, ακόμα κι εκεί όπου οι περισσότεροι κάτοικοι δεν ήταν Έλληνες.

Μια γλώσσα για όλους

Σε αυτόν τον μεγάλο κόσμο ζούσαν Αιγύπτιοι, Σύροι, Πέρσες, Εβραίοι, Έλληνες και πολλοί άλλοι. Για να συνεννοούνται στο εμπόριο και στη διοίκηση, χρησιμοποιούσαν μια απλή μορφή των ελληνικών, την κοινή ελληνική.

Ένας έμπορος μπορούσε να ταξιδέψει από την Αλεξάνδρεια ως την Αντιόχεια και να συνεννοηθεί παντού στα ελληνικά. Κάτι σαν τα αγγλικά στα αεροδρόμια σήμερα.

Η Αλεξάνδρεια, πόλη της γνώσης

Η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου έγινε η μεγαλύτερη και πιο λαμπρή πόλη του ελληνιστικού κόσμου. Είχε φαρδιούς δρόμους, λιμάνια γεμάτα πλοία και ανθρώπους από κάθε γωνιά της γης.

Στο λιμάνι της, στο νησάκι Φάρος, χτίστηκε ένας πανύψηλος πύργος με φωτιά στην κορυφή, για να οδηγεί τα πλοία τη νύχτα. Ήταν ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Από το όνομα του νησιού, κάθε τέτοιος πύργος λέγεται ακόμα και σήμερα φάρος.

Οι Πτολεμαίοι ίδρυσαν το Μουσείο, ένα κέντρο όπου σοφοί ζούσαν και μελετούσαν, και δίπλα του τη μεγάλη Βιβλιοθήκη. Εκεί μάζευαν βιβλία — κυλίνδρους από πάπυρο — από όλο τον κόσμο. Λέγεται ότι κάθε πλοίο που έφτανε στο λιμάνι έπρεπε να δώσει τα βιβλία του για να αντιγραφούν.

Στην Αλεξάνδρεια δούλεψαν σοφοί που ακόμα θυμόμαστε:

• ο Ευκλείδης έγραψε ένα βιβλίο γεωμετρίας που το διάβαζαν οι μαθητές για πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια,
• ο Ερατοσθένης μέτρησε πόσο μεγάλη είναι η Γη, με μια ράβδο, τη σκιά της και πολλή σκέψη — και έπεσε πολύ κοντά,
• ο Αρχιμήδης από τις Συρακούσες, που λέγεται ότι σπούδασε εκεί, αλληλογραφούσε με τους σοφούς της πόλης.

Η Ρώμη ανεβαίνει

Την ίδια εποχή, στην Ιταλία, μια πόλη μεγάλωνε σιγά σιγά: η Ρώμη. Σύμφωνα με τον μύθο, την ίδρυσαν δύο δίδυμα αδέλφια, ο Ρωμύλος και ο Ρέμος, που τα μεγάλωσε μια λύκαινα. Αυτό είναι μύθος· η Ρώμη ξεκίνησε ως ένα μικρό χωριό δίπλα στον ποταμό Τίβερη.

Οι Ρωμαίοι είχαν έναν πολύ οργανωμένο στρατό, τις λεγεώνες. Κατέκτησαν πρώτα όλη την Ιταλία και μετά την Καρχηδόνα στη Βόρεια Αφρική. Ύστερα στράφηκαν προς την Ανατολή:

• το 168 π.Χ., στη μάχη της Πύδνας, νίκησαν τον τελευταίο βασιλιά της Μακεδονίας,
• το 146 π.Χ. κατέστρεψαν την Κόρινθο, και η νότια Ελλάδα πέρασε στην εξουσία τους,
• το 31 π.Χ., στη ναυμαχία του Ακτίου, ο Ρωμαίος Οκταβιανός νίκησε τη βασίλισσα της Αιγύπτου Κλεοπάτρα και τον σύμμαχό της, τον Ρωμαίο Μάρκο Αντώνιο. Την επόμενη χρονιά η Αίγυπτος έγινε ρωμαϊκή.

Η Κλεοπάτρα ήταν η τελευταία από τους Πτολεμαίους. Με την πτώση της τελείωσαν τα ελληνιστικά χρόνια. Λίγο αργότερα ο Οκταβιανός πήρε το όνομα Αύγουστος και έγινε ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης.

Ο νικητής μαθαίνει από τον νικημένο

Οι Ρωμαίοι νίκησαν τους Έλληνες στον πόλεμο. Θαύμαζαν όμως πολύ τον πολιτισμό τους. Ο Ρωμαίος ποιητής Οράτιος το είπε έτσι: η Ελλάδα, όταν κατακτήθηκε, κατέκτησε τον άγριο νικητή της.

• Τα πλούσια ρωμαϊκά παιδιά μάθαιναν ελληνικά και είχαν Έλληνες δασκάλους.
• Οι Ρωμαίοι ταύτισαν τους δικούς τους θεούς με τους ελληνικούς και πήραν τους μύθους τους: ο Γιούπιτερ ήταν ο Δίας τους, η Μινέρβα η Αθηνά.
• Αντέγραφαν ελληνικά αγάλματα και έχτιζαν ναούς με κίονες σαν τους ελληνικούς.
• Νέοι Ρωμαίοι πήγαιναν να σπουδάσουν στην Αθήνα και στη Ρόδο.

Και οι Ρωμαίοι έδωσαν πολλά δικά τους: δρόμους που ένωναν όλη την αυτοκρατορία, όπως την Εγνατία οδό, που περνούσε από τη Θεσσαλονίκη, υδραγωγεία που έφερναν νερό στις πόλεις, και νόμους γραμμένους για όλους.

Ας το σκεφτούμε μαζί