Ο τόπος μας: φύση, ζωή και ιστορία
Το γεωγραφικό διαμέρισμα και ο νομός σου: τα φυσικά χαρακτηριστικά, πώς ζούσαν άλλοτε, και τα μέρη με ιστορία.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, §3, 4, 5, 6, 7
Θα μάθεις να
- Να ονομάζεις τα εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα και να ξεχωρίζεις την ηπειρωτική από τη νησιωτική Ελλάδα.
- Να εξηγείς τι είναι ο νομός και γιατί έχει πρωτεύουσα με υπηρεσίες.
- Να περιγράφεις τον τόπο σου: φύση, καιρό, προϊόντα, και πώς ζούσαν εκεί άλλοτε.
- Να διαλέγεις την κατάλληλη πηγή για να μάθεις την ιστορία του τόπου σου.
Η Ελλάδα σε εννέα κομμάτια
Για να μιλάμε πιο εύκολα για τη χώρα, τη χωρίζουμε σε εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα. Τα όριά τους τα βάζει συχνά η ίδια η φύση: ένα βουνό, ένα ποτάμι, η θάλασσα. Αυτά λέγονται φυσικά όρια.
- Η ηπειρωτική Ελλάδα: Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρος, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος.
- Η νησιωτική Ελλάδα: τα νησιά του Αιγαίου, τα νησιά του Ιονίου, η Κρήτη.
Ο Άκης δοκιμάζει
Πάτα το διαμέρισμα όπου ζεις. Μετά βρες ποια διαμερίσματα είναι οι γείτονές του.
Ο πολιτικός χάρτης και οι νομοί
Ο γεωμορφολογικός χάρτης δείχνει με χρώματα τη φύση: πράσινο για τους κάμπους, καφέ για τα βουνά, μπλε για τα νερά. Ο πολιτικός χάρτης δείχνει κάτι που έφτιαξαν οι άνθρωποι: πώς είναι χωρισμένη η χώρα για να διοικείται. Και οι δύο έχουν υπόμνημα, που σου λέει τι σημαίνει κάθε χρώμα και κάθε σύμβολο.
Στον πολιτικό χάρτη κάθε διαμέρισμα χωρίζεται σε νομούς. Ο λόγος είναι πρακτικός: όταν ένας δρόμος κλείσει από τα χιόνια, τα εκχιονιστικά έρχονται από κοντά και όχι από την άλλη άκρη της χώρας.
Κάθε νομός έχει πόλεις και χωριά, και μία πόλη είναι η πρωτεύουσά του. Εκεί βρίσκονται οι περισσότερες υπηρεσίες: νοσοκομείο, δικαστήριο, εφορία, τράπεζες. Για παράδειγμα, πρωτεύουσα του νομού Έβρου είναι η Αλεξανδρούπολη. Μια πόλη γίνεται πρωτεύουσα επειδή είναι η μεγαλύτερη, ή επειδή βρίσκεται σε καλή θέση, ή επειδή εκεί έγινε κάτι σημαντικό στην ιστορία.
Στον χάρτη οι γραμμές χωρίζουν τις περιφέρειες. Βρες την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, πάνω δεξιά. Ο νομός Έβρου είναι στην άκρη της, δίπλα στον ποταμό Έβρο, και η πρωτεύουσά του, η Αλεξανδρούπολη, είναι πάνω στη θάλασσα.
Ο τόπος σου, όπως είναι σήμερα
Όταν μελετάς τον τόπο σου, κάνεις τις ερωτήσεις που θα έκανε ένας εξερευνητής:
| Τι ψάχνεις | Για παράδειγμα |
|---|---|
| Φυσικά χαρακτηριστικά | βουνά, ποτάμια, λίμνες, κάμποι, φαράγγια, θάλασσα |
| Φυτά που φυτρώνουν μόνα τους | δέντρα, θάμνοι, και πόες όπως η παπαρούνα και το χαμομήλι |
| Άγρια ζώα | ποια ζουν εκεί, και αν κάποιο κινδυνεύει |
| Προϊόντα | λάδι, κρασί, τυρί, ψάρια, μάρμαρο |
| Καιρός | πώς είναι ο χειμώνας και πώς το καλοκαίρι |
Οι περισσότερες πόλεις είναι χτισμένες σε κάμπους, δίπλα σε ποτάμια ή στη θάλασσα, γιατί εκεί υπήρχε νερό, εύφορο χώμα και εύκολος δρόμος.
Άλλοτε και τώρα
Ο τόπος σου δεν ήταν πάντα έτσι. Παλιότερα οι άνθρωποι πήγαιναν δύσκολα από το ένα μέρος στο άλλο: λίγα λεωφορεία, σπάνια δρομολόγια, χωματόδρομοι. Τα σπίτια χτίζονταν με ό,τι έδινε ο τόπος: πέτρα στα βουνά, πλίνθους στους κάμπους, ασβέστη στα νησιά.

Πολλά άλλαξαν: τα επαγγέλματα, τα παιχνίδια, οι δρόμοι, τα σπίτια. Κάποια όμως μένουν, όπως ένα πανηγύρι, ένα φαγητό, ένα τραγούδι.
Μέρη με ιστορία
Μια πλατεία, ένας δρόμος, ένα παλιό σχολείο, ένα μνημείο: όλα κάτι έχουν να σου «πουν». Για να ακούσεις την ιστορία τους, ψάχνεις σε πηγές:
- χάρτες και παλιές φωτογραφίες,
- βιβλία, εφημερίδες και το διαδίκτυο,
- τους μεγαλύτερους: τον παππού, τη γιαγιά, έναν γείτονα που θυμάται.
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Η Ελένη μένει σε ένα χωριό του νομού Έβρου και χρειάζεται νοσοκομείο. Πού θα πάει, και γιατί;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τα μικρά χωριά έχουν συνήθως ένα ιατρείο, όχι νοσοκομείο.
Οι μεγάλες υπηρεσίες ενός νομού βρίσκονται στην πρωτεύουσά του.
Θα πάει στην Αλεξανδρούπολη, την πρωτεύουσα του νομού Έβρου.
Γι' αυτό ο νομός έχει πρωτεύουσα: για να βρίσκει ο κάθε κάτοικος όσα χρειάζεται σε μια πόλη κοντά του.
Παράδειγμα 2
Ο Γιάννης θέλει να μάθει πώς ήταν η πλατεία της πόλης του πριν από πενήντα χρόνια. Πού θα ψάξει;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Πενήντα χρόνια είναι λίγα για ιστορικά βιβλία, αλλά αρκετά για να θυμούνται οι παππούδες.
Μπορεί να ρωτήσει τον παππού και τη γιαγιά του: τι υπήρχε στην πλατεία, πού έπαιζαν, ποια μαγαζιά είχε.
Μπορεί να ψάξει παλιές φωτογραφίες, στο σπίτι, στον δήμο ή σε μια τοπική εφημερίδα.
Αν βάλει μια παλιά και μια καινούργια φωτογραφία δίπλα δίπλα, θα δει με μια ματιά τι άλλαξε και τι έμεινε ίδιο.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 7
Ασκήσεις
Γράψε τρία γεωγραφικά διαμερίσματα της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να ονομάζεις τα εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα και να ξεχωρίζεις την ηπειρωτική από τη νησιωτική Ελλάδα.
- Να εξηγείς τι είναι ο νομός και γιατί έχει πρωτεύουσα με υπηρεσίες.
- Να περιγράφεις τον τόπο σου: φύση, καιρό, προϊόντα, και πώς ζούσαν εκεί άλλοτε.
- Να διαλέγεις την κατάλληλη πηγή για να μάθεις την ιστορία του τόπου σου.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.