Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο τόπος μας: φύση, ζωή και ιστορία

Το γεωγραφικό διαμέρισμα και ο νομός σου: τα φυσικά χαρακτηριστικά, πώς ζούσαν άλλοτε, και τα μέρη με ιστορία.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μελέτη Περιβάλλοντος Δ΄ Δημοτικού, §3, 4, 5, 6, 7

Θα μάθεις να

  1. Να ονομάζεις τα εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα και να ξεχωρίζεις την ηπειρωτική από τη νησιωτική Ελλάδα.
  2. Να εξηγείς τι είναι ο νομός και γιατί έχει πρωτεύουσα με υπηρεσίες.
  3. Να περιγράφεις τον τόπο σου: φύση, καιρό, προϊόντα, και πώς ζούσαν εκεί άλλοτε.
  4. Να διαλέγεις την κατάλληλη πηγή για να μάθεις την ιστορία του τόπου σου.

Η Ελλάδα σε εννέα κομμάτια

Για να μιλάμε πιο εύκολα για τη χώρα, τη χωρίζουμε σε εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα. Τα όριά τους τα βάζει συχνά η ίδια η φύση: ένα βουνό, ένα ποτάμι, η θάλασσα. Αυτά λέγονται φυσικά όρια.

  • Η ηπειρωτική Ελλάδα: Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρος, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος.
  • Η νησιωτική Ελλάδα: τα νησιά του Αιγαίου, τα νησιά του Ιονίου, η Κρήτη.

Ο Άκης δοκιμάζει

Πάτα το διαμέρισμα όπου ζεις. Μετά βρες ποια διαμερίσματα είναι οι γείτονές του.

Τα εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα

Πάτα ένα διαμέρισμα, πάνω στον χάρτη ή στα κουμπιά. Ο χάρτης είναι σχηματικός: κρατάει τις θέσεις, όχι τις ακριβείς ακτές.

Σχηματικός χάρτης: σωστές θέσεις, απλές ακτές.

Διάλεξε διαμέρισμα

ΘράκηΣτη βορειοανατολική άκρη. Ο ποταμός Έβρος είναι το φυσικό σύνορο με την Τουρκία.

Ο πολιτικός χάρτης και οι νομοί

Ο γεωμορφολογικός χάρτης δείχνει με χρώματα τη φύση: πράσινο για τους κάμπους, καφέ για τα βουνά, μπλε για τα νερά. Ο πολιτικός χάρτης δείχνει κάτι που έφτιαξαν οι άνθρωποι: πώς είναι χωρισμένη η χώρα για να διοικείται. Και οι δύο έχουν υπόμνημα, που σου λέει τι σημαίνει κάθε χρώμα και κάθε σύμβολο.

Στον πολιτικό χάρτη κάθε διαμέρισμα χωρίζεται σε νομούς. Ο λόγος είναι πρακτικός: όταν ένας δρόμος κλείσει από τα χιόνια, τα εκχιονιστικά έρχονται από κοντά και όχι από την άλλη άκρη της χώρας.

Κάθε νομός έχει πόλεις και χωριά, και μία πόλη είναι η πρωτεύουσά του. Εκεί βρίσκονται οι περισσότερες υπηρεσίες: νοσοκομείο, δικαστήριο, εφορία, τράπεζες. Για παράδειγμα, πρωτεύουσα του νομού Έβρου είναι η Αλεξανδρούπολη. Μια πόλη γίνεται πρωτεύουσα επειδή είναι η μεγαλύτερη, ή επειδή βρίσκεται σε καλή θέση, ή επειδή εκεί έγινε κάτι σημαντικό στην ιστορία.

Στον χάρτη οι γραμμές χωρίζουν τις περιφέρειες. Βρες την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, πάνω δεξιά. Ο νομός Έβρου είναι στην άκρη της, δίπλα στον ποταμό Έβρο, και η πρωτεύουσά του, η Αλεξανδρούπολη, είναι πάνω στη θάλασσα.

Χάρτης της Ελλάδας με τα όρια των περιφερειών: η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, ο ποταμός Έβρος, η Αλεξανδρούπολη και η Κομοτηνή.ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΈβροςΑλεξανδρούποληΚομοτηνήΠοτάμια: © OpenStreetMap contributors

Ο τόπος σου, όπως είναι σήμερα

Όταν μελετάς τον τόπο σου, κάνεις τις ερωτήσεις που θα έκανε ένας εξερευνητής:

Τι ψάχνειςΓια παράδειγμα
Φυσικά χαρακτηριστικάβουνά, ποτάμια, λίμνες, κάμποι, φαράγγια, θάλασσα
Φυτά που φυτρώνουν μόνα τουςδέντρα, θάμνοι, και πόες όπως η παπαρούνα και το χαμομήλι
Άγρια ζώαποια ζουν εκεί, και αν κάποιο κινδυνεύει
Προϊόνταλάδι, κρασί, τυρί, ψάρια, μάρμαρο
Καιρόςπώς είναι ο χειμώνας και πώς το καλοκαίρι

Οι περισσότερες πόλεις είναι χτισμένες σε κάμπους, δίπλα σε ποτάμια ή στη θάλασσα, γιατί εκεί υπήρχε νερό, εύφορο χώμα και εύκολος δρόμος.

Άλλοτε και τώρα

Ο τόπος σου δεν ήταν πάντα έτσι. Παλιότερα οι άνθρωποι πήγαιναν δύσκολα από το ένα μέρος στο άλλο: λίγα λεωφορεία, σπάνια δρομολόγια, χωματόδρομοι. Τα σπίτια χτίζονταν με ό,τι έδινε ο τόπος: πέτρα στα βουνά, πλίνθους στους κάμπους, ασβέστη στα νησιά.

Δύο πέτρινα διώροφα σπίτια με γκρίζες στέγες από πέτρινες πλάκες, ανάμεσα σε φθινοπωρινά δέντρα, κάτω από ψηλούς γκρίζους βράχους.
Σπίτια στο Πάπιγκο της Ηπείρου. Οι τοίχοι και ακόμα και οι στέγες είναι από την πέτρα του βουνού που φαίνεται πίσω τους. Δες πόσο μικρά είναι τα παράθυρα: έτσι κρατούσαν τη ζέστη τον χειμώνα.Φωτογραφία: Aneza Palaiou · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Πολλά άλλαξαν: τα επαγγέλματα, τα παιχνίδια, οι δρόμοι, τα σπίτια. Κάποια όμως μένουν, όπως ένα πανηγύρι, ένα φαγητό, ένα τραγούδι.

Μέρη με ιστορία

Μια πλατεία, ένας δρόμος, ένα παλιό σχολείο, ένα μνημείο: όλα κάτι έχουν να σου «πουν». Για να ακούσεις την ιστορία τους, ψάχνεις σε πηγές:

  • χάρτες και παλιές φωτογραφίες,
  • βιβλία, εφημερίδες και το διαδίκτυο,
  • τους μεγαλύτερους: τον παππού, τη γιαγιά, έναν γείτονα που θυμάται.

Παραδείγματα

Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1

Η Ελένη μένει σε ένα χωριό του νομού Έβρου και χρειάζεται νοσοκομείο. Πού θα πάει, και γιατί;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Ο Γιάννης θέλει να μάθει πώς ήταν η πλατεία της πόλης του πριν από πενήντα χρόνια. Πού θα ψάξει;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

ΔιάλεξεΆσκηση 1 από 7
Σε πόσα γεωγραφικά διαμερίσματα χωρίζουμε την Ελλάδα;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 7

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Γράψε τρία γεωγραφικά διαμερίσματα της ηπειρωτικής Ελλάδας.

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να ονομάζεις τα εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα και να ξεχωρίζεις την ηπειρωτική από τη νησιωτική Ελλάδα.
  • Να εξηγείς τι είναι ο νομός και γιατί έχει πρωτεύουσα με υπηρεσίες.
  • Να περιγράφεις τον τόπο σου: φύση, καιρό, προϊόντα, και πώς ζούσαν εκεί άλλοτε.
  • Να διαλέγεις την κατάλληλη πηγή για να μάθεις την ιστορία του τόπου σου.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;