Μωσαϊκά και συμμετρία
Σχήματα που στρώνουν πάτωμα χωρίς κενά, το τάγκραμ, και η δίπλωση που κάνει τα δύο μισά να ταιριάξουν.
15 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Δημοτικού, §42, 43
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τι είναι μωσαϊκό: σχήματα δίπλα δίπλα, χωρίς κενά και χωρίς πατήματα.
- Να ξεχωρίζεις ποια σχήματα στρώνουν ένα πάτωμα και ποια αφήνουν κενά.
- Να βρίσκεις αν ένα σχήμα είναι συμμετρικό και να χαράζεις τον άξονα συμμετρίας του.
- Να συμπληρώνεις ένα σχέδιο ώστε να γίνει συμμετρικό.
Χωρίς κενά, χωρίς πατήματα
Κοίτα το πάτωμα της κουζίνας ή ένα παλιό ψηφιδωτό σε εκκλησία. Είναι φτιαγμένα από μικρά κομμάτια, βαλμένα το ένα δίπλα στο άλλο.
Μωσαϊκό λέμε το σχέδιο που φτιάχνεται από μικρότερα σχήματα, τοποθετημένα δίπλα δίπλα χωρίς να αφήνουν κενά και χωρίς να πατάει το ένα πάνω στο άλλο.
Δεν στρώνουν όλα τα σχήματα ένα πάτωμα:
- Τετράγωνα: στρώνουν. Τέσσερα συναντιούνται σε κάθε γωνία.
- Τρίγωνα: στρώνουν, αν γυρίζεις το ένα ανάποδα από το άλλο.
- Εξάγωνα: στρώνουν. Έτσι φτιάχνουν οι μέλισσες την κηρήθρα.
- Κύκλοι: δεν στρώνουν. Όπως κι αν τους βάλεις, μένουν κενά ανάμεσα.
Το τάγκραμ
Το τάγκραμ είναι ένα παλιό κινέζικο παζλ. Κόβεις ένα τετράγωνο σε επτά κομμάτια: πέντε τρίγωνα (δύο μεγάλα, ένα μεσαίο, δύο μικρά), ένα τετράγωνο και ένα πλάγιο παραλληλόγραμμο.
Με τα επτά κομμάτια φτιάχνεις γάτες, βάρκες, σπίτια. Όποιο σχήμα κι αν φτιάξεις, αν χρησιμοποιήσεις και τα επτά χωρίς κενά και χωρίς πατήματα, πιάνει τόση επιφάνεια όση το αρχικό τετράγωνο. Αλλάζει η μορφή, όχι το πόσο χαρτί είναι.
Η συμμετρία
Δίπλωσε μια ζωγραφιά πάνω σε μια γραμμή. Αν τα δύο μισά πέφτουν ακριβώς το ένα πάνω στο άλλο, το σχήμα είναι συμμετρικό και η γραμμή λέγεται άξονας συμμετρίας.
Κάθε κομμάτι από τη μία μεριά έχει το ταίρι του από την άλλη, στην ίδια απόσταση από τον άξονα, σαν σε καθρέφτη.
Ο Άκης δοκιμάζει
Κοίτα πόσο απέχει κάθε πράσινο τετραγωνάκι από τη γραμμή, και βάψε το ταίρι του στην ίδια απόσταση από την άλλη μεριά.
Ένας, πολλοί ή κανένας άξονας
Ένα σχήμα μπορεί να έχει πολλούς άξονες. Ένα τετράγωνο έχει τέσσερις: τον όρθιο, τον οριζόντιο και τις δύο διαγώνιους. Ένα στρογγυλό βιτρό εκκλησίας, με το ίδιο σχέδιο γύρω γύρω, μπορεί να έχει οχτώ ή και περισσότερους.
- Πεταλούδα: ένας άξονας, από το κεφάλι ως την ουρά
- Ορθογώνιο: δύο άξονες, ένας όρθιος και ένας οριζόντιος
- Τετράγωνο: τέσσερις άξονες
- Κύκλος: όσους θέλεις, κάθε γραμμή που περνάει από το κέντρο
Ο άξονας δεν περνάει πάντα μέσα από το σχήμα. Ένας κύκνος στη λίμνη και το είδωλό του στο νερό είναι συμμετρικοί, και ο άξονας είναι η γραμμή του νερού, ανάμεσά τους.
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Η μισή μπορντούρα στον τοίχο της κουζίνας έχει πλακάκια. Πόσα πλακάκια θέλει όλη η μπορντούρα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η μισή μπορντούρα είναι πλακάκια, και η άλλη μισή είναι ίδια.
.
Θέλει πλακάκια.
Παράδειγμα 2
Ο Νίκος θέλει να στρώσει ένα τραπέζι με χάρτινους κύκλους, χωρίς να φαίνεται το ξύλο. Τα καταφέρνει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι κύκλοι δεν έχουν γωνίες. Όπως κι αν τους βάλει, ανάμεσα σε τρεις κύκλους που ακουμπάνε μένει ένα μικρό κενό.
Όχι. Για να μη φαίνεται το ξύλο, θα πατήσουν οι κύκλοι ο ένας πάνω στον άλλο, και τότε δεν είναι πια μωσαϊκό. Με τετράγωνα ή εξάγωνα θα τα κατάφερνε.
Παράδειγμα 3
Πόσους άξονες συμμετρίας έχει ένα τρίγωνο με τρεις ίσες πλευρές;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δίπλωσε το τρίγωνο ώστε μια κορυφή να πέσει πάνω στη μέση της απέναντι πλευράς. Τα δύο μισά συμπίπτουν: ένας άξονας.
Το ίδιο γίνεται από κάθε κορυφή, αφού όλες οι πλευρές είναι ίσες.
Τρεις άξονες, ένας από κάθε κορυφή.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Πόσους άξονες συμμετρίας έχει ένα ορθογώνιο που δεν είναι τετράγωνο;
Σκαλί 1 από 4 · Για ζέσταμα
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τι είναι μωσαϊκό: σχήματα δίπλα δίπλα, χωρίς κενά και χωρίς πατήματα.
- Να ξεχωρίζεις ποια σχήματα στρώνουν ένα πάτωμα και ποια αφήνουν κενά.
- Να βρίσκεις αν ένα σχήμα είναι συμμετρικό και να χαράζεις τον άξονα συμμετρίας του.
- Να συμπληρώνεις ένα σχέδιο ώστε να γίνει συμμετρικό.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.