Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο Μινωικός πολιτισμός

Ανάκτορα χωρίς τείχη, τοιχογραφίες και ένα ηφαίστειο στη Θήρα.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία Γ΄ Δημοτικού, §9

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τα μινωικά ανάκτορα και να εξηγείς γιατί δεν είχαν τείχη.
  2. Να ξεχωρίζεις τον μύθο του Μίνωα από όσα αποδεικνύουν τα αρχαιολογικά ευρήματα.
  3. Να αναγνωρίζεις τις τοιχογραφίες και τη Γραμμική Α ως δημιουργίες των Μινωιτών.
  4. Να περιγράφεις την έκρηξη της Θήρας και τι βρέθηκε στο Ακρωτήρι.

Ένα όνομα από τον μύθο

Την ίδια εποχή με τους Κυκλαδίτες, στη μεγάλη Κρήτη, αναπτύχθηκε ένας ακόμα πιο πλούσιος πολιτισμός.

Ο ίδιος δεν μας άφησε το όνομά του. Το όνομα Μινωικός του το έδωσε ο Άγγλος αρχαιολόγος Άρθουρ Έβανς, που άρχισε να σκάβει στην Κνωσό το 1900 μ.Χ. Το πήρε από τον Μίνωα, τον βασιλιά της Κρήτης στους μύθους.

Σύμφωνα με τον μύθο, ο Μίνωας έκλεισε τον Μινώταυρο — ένα τέρας μισό άνθρωπο, μισό ταύρο — σε έναν Λαβύρινθο που έχτισε ο Δαίδαλος, και ο Θησέας από την Αθήνα τον σκότωσε.

Αυτά είναι μύθοι: ιστορίες που έλεγαν οι αρχαίοι. Δεν ξέρουμε καν αν υπήρξε πραγματικά ένας βασιλιάς με το όνομα Μίνωας. Αυτό που ξέρουμε σίγουρα το ξέρουμε από τα ευρήματα.

Μύθος ή εύρημα;

Για κάθε πρόταση, αποφάσισε: είναι μύθος ή κάτι που βρήκαν οι αρχαιολόγοι;

Πού πάει;

Ο Ίκαρος πετά με φτερά από κερί

0 από 6

Ανάκτορα χωρίς τείχη

Στην Κρήτη βρέθηκαν μεγάλα ανάκτορα: στην Κνωσό, τη Φαιστό, τα Μάλια και τη Ζάκρο. Το μεγαλύτερο είναι της Κνωσού.

Δεν ήταν απλώς σπίτια βασιλιάδων. Ήταν κάτι σαν μικρή πόλη:

  • μια μεγάλη κεντρική αυλή στη μέση,
  • δωμάτια σε πολλούς ορόφους, με σκάλες και φωταγωγούς για το φως,
  • αποθήκες με τεράστια πιθάρια για λάδι, κρασί και σιτάρι,
  • εργαστήρια για αγγεία, κοσμήματα και υφάσματα,
  • αποχετευτικό σύστημα με πήλινους σωλήνες για το νερό.

Κάτι όμως έλειπε: τείχη. Τα μινωικά ανάκτορα δεν είχαν οχυρώσεις γύρω τους. Αυτό δείχνει ότι οι Μινωίτες ένιωθαν ασφαλείς.

Μια μεγάλη πλακόστρωτη αυλή με χαμηλά ερείπια από πέτρα γύρω της, πεύκα πιο πέρα και χιονισμένα βουνά στο βάθος.
Η κεντρική αυλή του ανακτόρου της Φαιστού, με τα χιονισμένα βουνά της Ίδης στο βάθος. Γύρω από αυτή την αυλή απλώνονταν τα δωμάτια, οι αποθήκες και τα εργαστήρια.Φωτογραφία: Jebulon · CC0 · Wikimedia Commons

Οι άρχοντες της θάλασσας

Γιατί ένιωθαν ασφαλείς; Η Κρήτη είναι νησί, και οι Μινωίτες είχαν ισχυρό στόλο. Ο αρχαίος ιστορικός Θουκυδίδης έγραψε, πολλούς αιώνες αργότερα, ότι ο Μίνωας ήταν ο πρώτος που απέκτησε ναυτικό και κυριάρχησε στη θάλασσα. Αυτό το λέμε θαλασσοκρατία.

Τα μινωικά πλοία ταξίδευαν στα νησιά του Αιγαίου, στην Κύπρο, στην Αίγυπτο. Έπαιρναν λάδι, κρασί, αγγεία και υφάσματα, και έφερναν μέταλλα, ελεφαντόδοντο και πολύτιμες πέτρες.

Χρώματα στους τοίχους και σημάδια στον πηλό

Οι Μινωίτες ζωγράφιζαν τους τοίχους τους με τοιχογραφίες. Έβαζαν τα χρώματα πάνω στον νωπό (υγρό ακόμα) σοβά, για να «δέσουν» μαζί του. Ζωγράφιζαν δελφίνια, λουλούδια, πουλιά, γιορτές και αθλήματα, όπως τα Ταυροκαθάψια και τον Πρίγκιπα με τα κρίνα.

Τοιχογραφία με δύο μεγάλα γαλάζια δελφίνια και μικρά ψάρια γύρω τους, σε ανοιχτόχρωμο φόντο.
Η τοιχογραφία με τα δελφίνια από την Κνωσό, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου. Λίγα κομμάτια σώθηκαν· τα υπόλοιπα τα συμπλήρωσαν σύγχρονοι ζωγράφοι, ακολουθώντας τα αρχαία.Φωτογραφία: Olaf Tausch · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Είχαν και γραφή. Στην αρχή χρησιμοποίησαν σύμβολα-εικόνες (ιερογλυφικά) και μετά μια γραφή με γραμμές, τη Γραμμική Α. Τη χάραζαν σε πήλινες πινακίδες, κυρίως για λογαριασμούς: πόσο λάδι, πόσα πρόβατα. Τη Γραμμική Α δεν μπορούμε ακόμα να τη διαβάσουμε.

Το ηφαίστειο της Θήρας

Περίπου το 1600 π.Χ. το ηφαίστειο της Θήρας (της σημερινής Σαντορίνης) έκανε μια από τις μεγαλύτερες εκρήξεις στην ιστορία. Το κέντρο του νησιού βούλιαξε στη θάλασσα και έμεινε η καλντέρα που βλέπουν σήμερα οι επισκέπτες.

Χάρτης της Ελλάδας με την Κρήτη, το Ηράκλειο, κοντά στο οποίο είναι η Κνωσός, και πιο πάνω τη Σαντορίνη, την αρχαία Θήρα.ΚρήτηΗράκλειοΣαντορίνηΠοτάμια: © OpenStreetMap contributors

Η στάχτη σκέπασε μια ολόκληρη πόλη, το Ακρωτήρι, που είχε στενούς δεσμούς με την Κρήτη. Εκεί ο Έλληνας αρχαιολόγος Σπυρίδων Μαρινάτος βρήκε, από το 1967, σπίτια δύο και τριών ορόφων και υπέροχες τοιχογραφίες, όπως τα παιδιά που πυγμαχούν, τον ψαρά και την άνοιξη με τα χελιδόνια.

Ένα μικρό δωμάτιο με ζωγραφισμένους τους τρεις τοίχους: κόκκινοι και γκρίζοι βράχοι, κόκκινα κρίνα πάνω τους και χελιδόνια που πετούν.
Η τοιχογραφία της «άνοιξης» από το Ακρωτήρι. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο την έστησαν όπως ήταν, στους τρεις τοίχους του δωματίου. Βρες τα κρίνα πάνω στους βράχους και τα χελιδόνια.Φωτογραφία: Jebulon · CC0 · Wikimedia Commons

Δεν βρέθηκαν σκελετοί ανθρώπων. Οι κάτοικοι μάλλον κατάλαβαν τους σεισμούς πριν από την έκρηξη και έφυγαν εγκαίρως.

Ο Μινωικός πολιτισμός στη γραμμή του χρόνου

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Αρχές του πολιτισμού · περίπου 3000 π.Χ.Στην Κρήτη αρχίζει να δουλεύεται ο χαλκός και μεγαλώνουν οι οικισμοί.

Παραδείγματα

Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1

Γιατί η Κνωσός δεν είχε τείχη, ενώ πολλές άλλες αρχαίες πόλεις είχαν;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Στο Ακρωτήρι βρέθηκαν σπίτια και τοιχογραφίες, αλλά κανένας σκελετός και λίγα πολύτιμα αντικείμενα. Τι συμπεραίνουμε;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

ΔιάλεξεΆσκηση 1 από 8
Από πού πήρε το όνομά του ο Μινωικός πολιτισμός;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποιος αρχαιολόγος άρχισε το 1900 να σκάβει στην Κνωσό;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τα μινωικά ανάκτορα και να εξηγείς γιατί δεν είχαν τείχη.
  • Να ξεχωρίζεις τον μύθο του Μίνωα από όσα αποδεικνύουν τα αρχαιολογικά ευρήματα.
  • Να αναγνωρίζεις τις τοιχογραφίες και τη Γραμμική Α ως δημιουργίες των Μινωιτών.
  • Να περιγράφεις την έκρηξη της Θήρας και τι βρέθηκε στο Ακρωτήρι.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;