# Στιγμιότυπα και διαγράμματα κύματος

> Το στιγμιότυπο, η απομάκρυνση ενός σημείου με τον χρόνο, η φάση και η διαφορά φάσης.

Φυσική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/wave-graphs

## Τι θα μάθεις

- Να σχεδιάζεις το στιγμιότυπο ενός κύματος και το διάγραμμα απομάκρυνσης–χρόνου ενός σημείου.
- Να γράφεις και να σχεδιάζεις τη φάση ως συνάρτηση της θέσης και του χρόνου.
- Να υπολογίζεις τη διαφορά φάσης δύο σημείων και να βρίσκεις σημεία σε φάση ή σε αντίθεση φάσης.
- Να διαβάζεις από ένα διάγραμμα πλάτος, μήκος κύματος, περίοδο, ταχύτητα και φορά κίνησης ενός σημείου.

## Δύο φωτογραφίες του ίδιου κύματος

Η εξίσωση $y = A\,\eta\mu\,2\pi\left(\dfrac{t}{T} - \dfrac{x}{\lambda}\right)$ έχει δύο μεταβλητές, άρα δεν γίνεται ένα γράφημα. Γίνονται δύο, και μοιάζουν τόσο πολύ που τα μπερδεύεις:

| Γράφημα                       | Τι κρατάς σταθερό | Οριζόντιος άξονας | Η «απόσταση» δύο κορυφών είναι |
| ----------------------------- | ----------------- | ----------------- | ------------------------------ |
| **στιγμιότυπο** $y$–$x$       | τον χρόνο $t$     | θέση $x$          | το μήκος κύματος $\lambda$     |
| **ταλάντωση σημείου** $y$–$t$ | τη θέση $x$       | χρόνος $t$        | η περίοδος $T$                 |

Το στιγμιότυπο είναι φωτογραφία όλης της χορδής. Το $y$–$t$ είναι βίντεο ενός σημείου. Πριν διαβάσεις διάγραμμα, κοίτα **τι γράφει ο οριζόντιος άξονας**.

Η πηγή είναι στο $x = 0$ και ξεκινά τη στιγμή $t = 0$ από τη θέση ισορροπίας, όπως στην ενότητα «Μηχανικά κύματα».

## Το στιγμιότυπο

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το στιγμιότυπο, στιγμή προς στιγμή*

Για να σχεδιάσεις το στιγμιότυπο μιας στιγμής $t_1$, δεν χρειάζεται να αντικαταστήσεις δέκα τιμές του $x$. Αρκούν πέντε βήματα:

1. **Πού έχει φτάσει το κύμα:** $x_1 = v t_1$. Από εκεί και πέρα η χορδή είναι ίσια, $y = 0$.
2. **Πόσα μήκη κύματος χωράνε** από την πηγή ως το μέτωπο: $N = \dfrac{x_1}{\lambda} = \dfrac{t_1}{T}$.
3. **Το κομμάτι ακριβώς πίσω από το μέτωπο** έχει τη μορφή της πρώτης κίνησης της πηγής. Αν η πηγή ξεκίνησε προς τα πάνω, το σημείο που μόλις ξεκίνησε ανεβαίνει, και αυτό που είναι $\lambda/4$ πίσω του είναι ήδη στο $+A$.
4. **Προς την πηγή, ανά $\lambda/4$:** $0,\ +A,\ 0,\ -A,\ 0,\ \dots$ (ή ανάποδα αν η πηγή ξεκίνησε προς τα κάτω).
5. **Έλεγχος στο $x = 0$:** η πηγή πρέπει να είναι στη θέση $y_O = A\,\eta\mu\dfrac{2\pi t_1}{T}$.

> **Κλειδί**
>
> Το στιγμιότυπο **σχεδιάζεται από το μέτωπο προς την πηγή**. Στο μέτωπο ξέρεις πάντα δύο πράγματα: το σημείο είναι στη θέση ισορροπίας και κινείται όπως ξεκίνησε η πηγή. Για την πηγή πρέπει πρώτα να υπολογίσεις.
>
> Και όταν **διαβάζεις** στιγμιότυπο, η μορφή δίπλα στο μέτωπο σου λέει προς τα πού ξεκίνησε η πηγή.

## Ποιο σημείο ανεβαίνει

Το στιγμιότυπο δείχνει πού είναι κάθε σημείο, όχι προς τα πού πηγαίνει. Αυτό βγαίνει με δύο τρόπους.

**Ο γείτονας προς την πηγή.** Κάθε σημείο κάνει ό,τι έκανε λίγο νωρίτερα ο γείτονάς του προς την πηγή. Αν ο γείτονας είναι πιο ψηλά, το σημείο θα ανέβει· αν είναι πιο χαμηλά, θα κατέβει.

**Η εξίσωση.** $v_{\sigma} = \omega A\,\sigma\upsilon\nu\varphi$: το πρόσημο του συνημιτόνου δίνει τη φορά.

Στις κορυφές και στις κοιλάδες τα σημεία είναι στιγμιαία ακίνητα. Στη θέση ισορροπίας έχουν τη μέγιστη ταχύτητα $\omega A$.

> **Πρόσεχε**
>
> Αν το κύμα διαδίδεται προς την **αρνητική** φορά, η πηγή είναι δεξιά, και ο γείτονας «προς την πηγή» είναι αυτός με το μεγαλύτερο $x$. Το ίδιο σχήμα, με αντίθετη φορά διάδοσης, δίνει **αντίθετες** ταχύτητες σε όλα τα σημεία.

## Το διάγραμμα $y$–$t$ ενός σημείου

Για ένα σημείο στη θέση $x_1$ το διάγραμμα έχει δύο κομμάτια:

- από $t = 0$ ως $t_1 = x_1/v$: **ευθεία πάνω στον άξονα**, γιατί το κύμα δεν έχει φτάσει
- από $t_1$ και μετά: **ημιτονοειδής** με πλάτος $A$ και περίοδο $T$, που ξεκινά από το μηδέν όπως ξεκίνησε η πηγή

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ταλάντωση ενός σημείου*

Από ένα τέτοιο διάγραμμα διαβάζεις $A$, $T$ και $t_1$. Αν ξέρεις και τη θέση του σημείου, βγαίνει η ταχύτητα $v = x_1/t_1$ και μετά το $\lambda = vT$.

## Η φάση ως συνάρτηση του $x$ και του $t$

Η φάση ενός σημείου είναι $\varphi = 2\pi\left(\dfrac{t}{T} - \dfrac{x}{\lambda}\right)$, για τα σημεία που ταλαντώνονται.

**Μια δοσμένη στιγμή $t_1$** η φάση είναι **γραμμική και φθίνουσα** συνάρτηση του $x$:

$$
\varphi = \frac{2\pi t_1}{T} - \frac{2\pi}{\lambda}\,x, \qquad 0 \leq x \leq v t_1
$$

Ξεκινά από $\dfrac{2\pi t_1}{T}$ στην πηγή και μηδενίζεται στο μέτωπο. Πέρα από το μέτωπο δεν σχεδιάζεις τίποτα.

**Για ένα δοσμένο σημείο $x_1$** η φάση είναι **γραμμική και αύξουσα** συνάρτηση του $t$, με κλίση $2\pi/T$:

$$
\varphi = \frac{2\pi}{T}\,t - \frac{2\pi x_1}{\lambda}, \qquad t \geq \frac{x_1}{v}
$$

Ξεκινά από το μηδέν τη στιγμή $t_1 = x_1/v$. Αν η πηγή έχει αρχική φάση $\pi$, όλες οι ευθείες ανεβαίνουν κατά $\pi$ και η τιμή στο μέτωπο είναι $\pi$, όχι μηδέν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η φάση κατά μήκος της χορδής*

## Διαφορά φάσης δύο σημείων

Δύο σημεία $K$ και $\Lambda$ που ταλαντώνονται, με $x_{\Lambda} > x_K$, έχουν την ίδια στιγμή διαφορά φάσης

$$
\Delta\varphi = \varphi_K - \varphi_{\Lambda} = \frac{2\pi\,(x_{\Lambda} - x_K)}{\lambda} = \frac{2\pi\,\Delta x}{\lambda}
$$

ανεξάρτητη από τον χρόνο. Το πιο απομακρυσμένο σημείο **καθυστερεί**.

| Απόσταση $\Delta x$        | $\Delta\varphi$  | Τα δύο σημεία                                                     |
| -------------------------- | ---------------- | ----------------------------------------------------------------- |
| $k\lambda$                 | $2k\pi$          | σε **φάση**: ίδια απομάκρυνση και ίδια ταχύτητα κάθε στιγμή       |
| $(2k+1)\dfrac{\lambda}{2}$ | $(2k+1)\pi$      | σε **αντίθεση φάσης**: αντίθετη απομάκρυνση και αντίθετη ταχύτητα |
| $\dfrac{\lambda}{4}$       | $\dfrac{\pi}{2}$ | όταν το ένα είναι σε ακραία θέση, το άλλο περνά από την ισορροπία |

Για **το ίδιο σημείο σε δύο στιγμές**, η αντίστοιχη σχέση είναι $\Delta\varphi = \dfrac{2\pi\,\Delta t}{T}$.

> **Πρόσεχε**
>
> - Ο πίνακας ισχύει μόνο αν **και τα δύο σημεία ταλαντώνονται**. Ένα σημείο πέρα από το μέτωπο δεν έχει φάση.
> - «Πόσα σημεία είναι σε φάση με την πηγή»: μετράς μόνο ως το μέτωπο, και κοιτάς αν η εκφώνηση μετράει και το ίδιο το μέτωπο.
> - Στο φ–x **δεν** αφαιρείς πολλαπλάσια του $2\pi$. Η ευθεία είναι συνεχής από $2\pi t_1/T$ ως το μηδέν.

## Από το διάγραμμα στα μεγέθη

| Από                 | Διαβάζεις                                                                           |
| ------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------- |
| στιγμιότυπο $y$–$x$ | $A$, $\lambda$ (απόσταση δύο κορυφών), θέση μετώπου $x_1$, φορά εκκίνησης της πηγής |
| $y$–$t$ σημείου     | $A$, $T$ (απόσταση δύο κορυφών), στιγμή άφιξης $t_1$, φορά εκκίνησης                |
| φ–$x$               | κλίση $-2\pi/\lambda$, φάση της πηγής $2\pi t_1/T$, θέση μετώπου                    |
| φ–$t$               | κλίση $2\pi/T$, στιγμή άφιξης $t_1$                                                 |

Μετά: $v = \lambda/T$, ή $v = x_1/t_1$ από τη θέση του μετώπου. Με $A$, $T$, $\lambda$ και τη φορά εκκίνησης γράφεις την εξίσωση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Το σχήμα δείχνει το στιγμιότυπο ενός κύματος σε χορδή τη στιγμή \$t\_1 = 0{,}3\$ s (\$x\$ και \$y\$ σε cm). Η πηγή είναι στο \$x = 0\$. (α) Η ταχύτητα διάδοσης είναι: (i) \$0{,}4\$ m/s (ii) \$0{,}27\$ m/s (iii) \$0{,}6\$ m/s. (β) Από τα σημεία \$K\$, \$\Lambda\$, \$M\$, ποιο κινείται προς τα πάνω; Αιτιολόγησε.

*Στιγμιότυπο κύματος: ημιτονοειδής καμπύλη πλάτους 2 cm από το x = 0 ως το x = 12 cm, με κορυφές στα 2 και 10 cm και κοιλάδα στα 6 cm, και ίσια γραμμή μετά τα 12 cm. Σημειωμένα τα Κ (4, 0), Λ (6, −2) και Μ (8, 0).*

1. **(α) Σωστό το (i).** Το μέτωπο είναι στο $x_1 = 12$ cm, άρα $v = \dfrac{x_1}{t_1} = \dfrac{0{,}12}{0{,}3} = 0{,}4$ m/s.

   Το (ii) είναι $\lambda/t_1$, σαν να είχε προχωρήσει το κύμα ένα μόνο μήκος κύματος· ως το μέτωπο χωράνε $1{,}5\lambda$.
2. **(β) Το $K$.** Ο γείτονας του $K$ προς την πηγή (λίγο αριστερά από τα $4$ cm) είναι πάνω από τον άξονα, οπότε το $K$ ανεβαίνει. Ο γείτονας του $M$ προς την πηγή είναι κάτω, οπότε το $M$ κατεβαίνει. Το $\Lambda$ είναι σε κοιλάδα και στιγμιαία ακίνητο.
3. **Έλεγχος με τη φάση.** $T = \lambda/v = 0{,}2$ s, οπότε $\varphi = 2\pi\left(\dfrac{0{,}3}{0{,}2} - \dfrac{x}{8}\right)$ με $x$ σε cm. Για το $K$: $\varphi = 2\pi$, $\sigma\upsilon\nu 2\pi = 1 > 0$. Για το $M$: $\varphi = \pi$, $\sigma\upsilon\nu\pi = -1 < 0$.

### Παράδειγμα 2: Η πηγή \$O\$ μιας χορδής ξεκινά τη στιγμή \$t = 0\$ από τη θέση ισορροπίας προς τα πάνω, με \$A = 5\$ cm και \$T = 0{,}5\$ s. Το κύμα διαδίδεται με \$v = 4\$ m/s. Σχεδίασε το στιγμιότυπο τη στιγμή \$t\_1 = 1{,}25\$ s.

1. **Μέτωπο:** $x_1 = v t_1 = 4 \cdot 1{,}25 = 5$ m. Από τα $5$ m και μετά η χορδή είναι ίσια.
2. **Μήκος κύματος:** $\lambda = vT = 2$ m. Ως το μέτωπο χωράνε $N = \dfrac{5}{2} = 2{,}5$ μήκη κύματος. Ένα τέταρτο του $\lambda$ είναι $0{,}5$ m.
3. **Από το μέτωπο προς την πηγή, ανά $0{,}5$ m.** Η πηγή ξεκίνησε προς τα πάνω, άρα πίσω από το μέτωπο έρχεται πρώτα κορυφή:

   $x = 5$: $0$ · $4{,}5$: $+5$ cm · $4$: $0$ · $3{,}5$: $-5$ cm · $3$: $0$ · $2{,}5$: $+5$ cm · $2$: $0$ · $1{,}5$: $-5$ cm · $1$: $0$ · $0{,}5$: $+5$ cm · $0$: $0$
4. **Έλεγχος στην πηγή:** $y_O = 0{,}05\,\eta\mu\left(2\pi \cdot \dfrac{1{,}25}{0{,}5}\right) = 0{,}05\,\eta\mu 5\pi = 0$. Συμφωνεί.

   *Το στιγμιότυπο τη στιγμή 1,25 s: ημιτονοειδής καμπύλη πλάτους 5 cm από το x = 0 ως το x = 5 m, με κορυφές στα 0,5, 2,5 και 4,5 m και κοιλάδες στα 1,5 και 3,5 m, και ίσια γραμμή μετά τα 5 m. Ο άξονας x σε m, ο y σε cm.*

### Παράδειγμα 3: Σε κύμα στην επιφάνεια μιας λίμνης, το σχήμα δείχνει την απομάκρυνση ενός φελλού \$K\$ σε συνάρτηση με τον χρόνο (οριζόντιος άξονας: \$t\$ σε s, κατακόρυφος: \$y\$ σε cm). Ο φελλός απέχει \$6\$ m από την πηγή, που ξεκίνησε τη στιγμή \$t = 0\$. Βρες \$v\$ και \$\lambda\$, προς τα πού ξεκίνησε η πηγή, και γράψε την εξίσωση του κύματος.

*Διάγραμμα απομάκρυνσης–χρόνου: η γραμμή μένει πάνω στον άξονα ως το t = 3 s και μετά γίνεται ημιτονοειδής με πλάτος 3 cm, που κατεβαίνει πρώτα και έχει κοιλάδες στα 3,5 s και 5,5 s.*

1. **Από το σχήμα:** ο φελλός ξεκινά τη στιγμή $t_1 = 3$ s, το πλάτος είναι $A = 3$ cm, και δύο διαδοχικές κοιλάδες απέχουν $T = 2$ s.
2. **Ταχύτητα και μήκος κύματος:** $v = \dfrac{6}{3} = 2$ m/s, $\lambda = vT = 4$ m.
3. **Φορά εκκίνησης:** μετά τα $3$ s η καμπύλη πηγαίνει πρώτα κάτω από τον άξονα. Ο φελλός ξεκίνησε προς τα κάτω, άρα και η πηγή: αρχική φάση $\pi$.
4. **Εξίσωση:** $y = 0{,}03\,\eta\mu\left[2\pi\left(0{,}5t - 0{,}25x\right) + \pi\right]$ σε SI, για $t \geq x/2$.

   Έλεγχος στο $K$, λίγο μετά τα $3$ s: η φάση είναι λίγο πάνω από $\pi$, άρα $y < 0$. Συμφωνεί με το σχήμα.

### Παράδειγμα 4: Σε κύμα με \$\lambda = 0{,}4\$ m, τα σημεία \$K\$ και \$\Lambda\$ ταλαντώνονται και το \$\Lambda\$ απέχει \$0{,}3\$ m περισσότερο από την πηγή. Κάποια στιγμή το \$K\$ είναι στη θετική ακραία θέση. Τότε το \$\Lambda\$: (α) είναι στη θέση ισορροπίας και κινείται προς τα κάτω (β) είναι στη θέση ισορροπίας και κινείται προς τα πάνω (γ) είναι στην αρνητική ακραία θέση. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

1. **Σωστό το (α).**
2. $\Delta\varphi = \dfrac{2\pi \cdot 0{,}3}{0{,}4} = \dfrac{3\pi}{2}$, με το $\Lambda$ να καθυστερεί.
3. Το $K$ είναι στο $+A$, άρα $\varphi_K = \dfrac{\pi}{2} + 2k\pi$. Τότε $\varphi_{\Lambda} = \varphi_K - \dfrac{3\pi}{2} = -\pi + 2k\pi$, που είναι ισοδύναμη με $\pi$.
4. $y_{\Lambda} = A\,\eta\mu\pi = 0$ και $v_{\sigma} = \omega A\,\sigma\upsilon\nu\pi = -\omega A$: θέση ισορροπίας, προς τα κάτω.

   Το (γ) θα ίσχυε για $\Delta x = \lambda/2$, και το (β) για $\Delta x = \lambda/4$.

### Παράδειγμα 5: Μακρύ σχοινί, πηγή στο \$x = 0\$ που ξεκίνησε τη στιγμή \$t = 0\$. Το σχήμα δείχνει το στιγμιότυπο τη στιγμή \$t\_1 = 5\$ s (\$x\$ σε m, \$y\$ σε cm). (α) Βρες \$v\$, \$\lambda\$, \$T\$. (β) Γράψε την εξίσωση του κύματος. (γ) Γράψε τη φάση ως συνάρτηση του \$x\$ τη στιγμή \$t\_1\$. (δ) Πόσα σημεία ταλαντώνονται τότε σε φάση με την πηγή; (ε) Βρες την ταχύτητα ταλάντωσης του σημείου \$\Sigma\$ στο \$x = 6\$ m τη στιγμή \$t\_1\$.

*Στιγμιότυπο κύματος: ημιτονοειδής καμπύλη πλάτους 5 cm από το x = 0 ως το x = 10 m, με κορυφές στα 1, 5 και 9 m και κοιλάδες στα 3 και 7 m, και ίσια γραμμή μετά τα 10 m.*

1. **(α)** Μέτωπο στα $10$ m: $v = \dfrac{10}{5} = 2$ m/s. Κορυφές στα $1$ και $5$ m: $\lambda = 4$ m. $T = \dfrac{\lambda}{v} = 2$ s. Έλεγχος: $\dfrac{t_1}{T} = 2{,}5 = \dfrac{10}{4}$.
2. **(β)** Δίπλα στο μέτωπο (λίγο πριν τα $10$ m) η χορδή είναι πάνω από τον άξονα: τα σημεία ξεκινούν προς τα πάνω, άρα και η πηγή, και η αρχική φάση είναι μηδέν. Με $A = 0{,}05$ m:

   $y = 0{,}05\,\eta\mu\,2\pi(0{,}5t - 0{,}25x)$ σε SI, για $t \geq x/2$.
3. **(γ)** Για $t_1 = 5$ s: $\varphi = 2\pi(2{,}5 - 0{,}25x) = 5\pi - \dfrac{\pi}{2}x$ (rad, με $x$ σε m), για $0 \leq x \leq 10$ m. Ευθεία από $5\pi$ στην πηγή ως $0$ στο μέτωπο.
4. **(δ)** Σε φάση με την πηγή σημαίνει $\Delta x = k\lambda = 4k$: τα σημεία στα $4$ m και στα $8$ m. Το επόμενο θα ήταν στα $12$ m, όπου το κύμα δεν έχει φτάσει. **Δύο σημεία.**
5. **(ε)** Για το $\Sigma$: $\varphi = 5\pi - 3\pi = 2\pi$. Με $\omega = \dfrac{2\pi}{T} = \pi$ rad/s:

   $v_{\sigma} = \omega A\,\sigma\upsilon\nu 2\pi = \pi \cdot 0{,}05 = 0{,}05\pi \approx 0{,}16$ m/s, προς τα πάνω, όπως δείχνει και ο γείτονας προς την πηγή, που είναι πάνω από τον άξονα.

## Ερωτήσεις

1. Σε διάγραμμα απομάκρυνσης–χρόνου ενός σημείου, η απόσταση δύο διαδοχικών κορυφών πάνω στον οριζόντιο άξονα είναι:
   - η περίοδος $T$
   - το μήκος κύματος $\lambda$
   - το διπλάσιο πλάτος $2A$
   - η μισή περίοδος $T/2$
2. Στο στιγμιότυπο μιας στιγμής $t_1$, τα σημεία με $x > v t_1$:
   - είναι ακίνητα στη θέση ισορροπίας
   - συνεχίζουν την ημιτονοειδή μορφή του κύματος
   - είναι στην ακραία θέση, έτοιμα να ξεκινήσουν
   - ταλαντώνονται με μικρότερο πλάτος
3. Σε στιγμιότυπο, ακριβώς πίσω από το μέτωπο (προς την πηγή) το κύμα είναι κάτω από τον άξονα. Η πηγή ξεκίνησε:
   - από την ισορροπία, προς τα κάτω
   - από την ισορροπία, προς τα πάνω
   - από την κάτω ακραία θέση
   - δεν φαίνεται από στιγμιότυπο
4. Δύο σημεία που ταλαντώνονται απέχουν $\lambda/4$. Η διαφορά φάσης τους είναι:
   - $\pi/2$ rad
   - $\pi/4$ rad
   - $\pi$ rad
   - $2\pi$ rad
5. Ποια είναι η ελάχιστη απόσταση δύο σημείων που ταλαντώνονται σε αντίθεση φάσης;
   - $\lambda/2$
   - $\lambda$
   - $\lambda/4$
   - $2\lambda$
6. Σε στιγμιότυπο, ένα σημείο βρίσκεται σε κορυφή του κύματος. Η ταχύτητα ταλάντωσής του εκείνη τη στιγμή είναι:
   - μηδέν
   - μέγιστη, $\omega A$
   - ίση με την ταχύτητα διάδοσης
   - προς τα πάνω, γιατί είναι ψηλά
7. Μια δοσμένη στιγμή, η γραφική παράσταση της φάσης $\varphi$ ως συνάρτηση του $x$ (από την πηγή ως το μέτωπο) είναι:
   - ευθεία με κλίση $-2\pi/\lambda$
   - ευθεία με κλίση $+2\pi/T$
   - ημιτονοειδής καμπύλη, όπως το στιγμιότυπο
   - οριζόντια ευθεία στο $2\pi t/T$
8. Στιγμιότυπο κύματος που διαδίδεται προς την **αρνητική** φορά. Ένα σημείο $P$ είναι στη θέση ισορροπίας, και το σημείο λίγο δεξιά του ($x$ λίγο μεγαλύτερο) είναι πάνω από τον άξονα. Το $P$:
   - κινείται προς τα πάνω
   - κινείται προς τα κάτω
   - είναι στιγμιαία ακίνητο
   - κινείται προς τα αριστερά
9. Στο διάγραμμα $y$–$t$ του σημείου $x = 3$ m, η γραμμή μένει πάνω στον άξονα ως τη στιγμή $1{,}5$ s. Η ταχύτητα διάδοσης είναι:
   - $2$ m/s
   - $4{,}5$ m/s
   - $0{,}5$ m/s
   - δεν βρίσκεται χωρίς το $\lambda$
10. Πόση είναι η διαφορά φάσης του **ίδιου** σημείου ανάμεσα σε δύο στιγμές που απέχουν $T/2$;
   - $\pi$ rad
   - $\pi/2$ rad
   - $2\pi$ rad
   - μηδέν, είναι το ίδιο σημείο

## Ασκήσεις

1. Το σχήμα δείχνει το στιγμιότυπο ενός κύματος σε σχοινί ($x$ σε m, $y$ σε cm). Το κύμα διαδίδεται με $3$ m/s. Βρες το πλάτος, το μήκος κύματος και την περίοδο.
   *Στιγμιότυπο κύματος: ημιτονοειδής καμπύλη από το x = 0 ως το x = 12 m, με κορυφές στο ύψος 3 cm στα 1,5 και 7,5 m και κοιλάδες στα 4,5 και 10,5 m.*
2. Το σχήμα δείχνει την απομάκρυνση ενός σημείου $N$ σε συνάρτηση με τον χρόνο (οριζόντιος άξονας: $t$ σε s, κατακόρυφος: $y$ σε cm). Η πηγή ξεκίνησε τη στιγμή $t = 0$ και το κύμα διαδίδεται με $3$ m/s. Πόσο απέχει το $N$ από την πηγή, και πόσο είναι το μήκος κύματος;
   *Διάγραμμα απομάκρυνσης–χρόνου: η γραμμή μένει πάνω στον άξονα ως το t = 2 s και μετά γίνεται ημιτονοειδής με πλάτος 2 cm, που ανεβαίνει πρώτα και έχει κορυφές στα 2,5 s, 4,5 s και 6,5 s.*
3. Το σχήμα δείχνει ένα στιγμιότυπο κύματος ($x$ και $y$ σε cm) που διαδίδεται προς την **αρνητική** φορά του άξονα. Από τα σημεία Α, Β, Γ, ποιο κινείται προς τα πάνω και ποιο είναι στιγμιαία ακίνητο;
   *Στιγμιότυπο κύματος πλάτους 2 cm με κορυφές στα 2 και 10 cm και κοιλάδα στα 6 cm. Σημειωμένα τα Α (2, 2), Β (4, 0) και Γ (8, 0).*
4. Δύο σημεία ενός κύματος που διαδίδεται με $6$ m/s ταλαντώνονται και τα δύο, απέχουν $1{,}5$ m και είναι σε αντίθεση φάσης. Ποιες είναι οι δύο μικρότερες δυνατές συχνότητες του κύματος;
5. Αρμονικό κύμα με μήκος κύματος $0{,}8$ m διαδίδεται κατά μήκος του άξονα $x$. Η φάση του είναι $2\pi\left(\dfrac{t}{T} - \dfrac{x}{\lambda}\right)$.
   α) Πόση είναι η διαφορά φάσης δύο σημείων που απέχουν $0{,}2$ m;
   β) Ποια είναι η ελάχιστη απόσταση δύο σημείων που ταλαντώνονται σε αντίθεση φάσης;
6. Η πηγή ενός κύματος, στο $x = 0$, ξεκίνησε τη στιγμή $t = 0$. Τη στιγμή $t_1 = 0{,}6$ s η φάση της πηγής είναι $6\pi$ rad και το κύμα έχει φτάσει στο $x = 1{,}5$ m.
   α) Βρες την περίοδο και το μήκος κύματος.
   β) Πόσα σημεία με $0 < x < 1{,}5$ m ταλαντώνονται τη στιγμή $t_1$ σε φάση με την πηγή;
7. Το σχήμα δείχνει το στιγμιότυπο ενός κύματος σε σχοινί τη στιγμή $t_1 = 3$ s ($x$ σε m, $y$ σε cm). Η πηγή είναι στο $x = 0$ και ξεκίνησε τη στιγμή $t = 0$ από τη θέση ισορροπίας.
   *Στιγμιότυπο κύματος: ημιτονοειδής καμπύλη πλάτους 2 cm από το x = 0 ως το x = 6 m, με κοιλάδες στα 1 και 5 m και κορυφή στα 3 m, και ίσια γραμμή μετά τα 6 m.*
   α) Βρες την ταχύτητα διάδοσης, το μήκος κύματος και την περίοδο.
   β) Προς τα πού ξεκίνησε η πηγή;
   γ) Γράψε την εξίσωση του κύματος σε SI.
   δ) Βρες την ταχύτητα ταλάντωσης του σημείου $x = 2$ m τη στιγμή $t_1$.
8. Κύμα διαδίδεται με εξίσωση $y = 0{,}04\,\eta\mu\,2\pi(2t - 0{,}5x)$ σε SI. Η πηγή είναι στο $x = 0$ και ξεκίνησε τη στιγμή $t = 0$. Το σημείο $P$ είναι στο $x = 3$ m και το $\Sigma$ στο $x = 5{,}5$ m.
   α) Γράψε τη φάση του $P$ ως συνάρτηση του χρόνου. Από ποια στιγμή ισχύει;
   β) Ποια στιγμή η φάση του $P$ γίνεται $5\pi$ rad, και πού είναι τότε το μέτωπο;
   γ) Την ίδια στιγμή, πόση είναι η διαφορά φάσης $P$ και $\Sigma$ και πού βρίσκεται το $\Sigma$;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/wave-graphs
