# Ταλάντωση μετά από κρούση

> Πλαστική κρούση σε σώμα δεμένο σε ελατήριο: νέα θέση ισορροπίας, νέο πλάτος, νέα φάση.

Φυσική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/shm-after-collision

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις την ταχύτητα αμέσως μετά από κρούση με σώμα δεμένο σε ελατήριο και τη νέα θέση ισορροπίας.
- Να υπολογίζεις το νέο πλάτος από την ενέργεια, μετρώντας την απομάκρυνση από τη νέα θέση ισορροπίας.
- Να γράφεις την εξίσωση της νέας ταλάντωσης με τη σωστή αρχική φάση.
- Να χειρίζεσαι αποκόλληση, αλλαγή μάζας και ελαστική κρούση με σώμα σε ελατήριο.

## Μια στιγμή αλλάζει όλη την ταλάντωση

Ένα σώμα πέφτει πάνω σε δίσκο που ισορροπεί σε ελατήριο και κολλάει. Από εκεί και πέρα ταλαντώνεται άλλο σύστημα: με άλλη μάζα, γύρω από άλλη θέση ισορροπίας, με άλλο πλάτος. Αυτό είναι το πιο συχνό Θέμα Δ των ταλαντώσεων, και λύνεται πάντα με την ίδια σειρά βημάτων. Η μόνη ιδέα που χρειάζεσαι για να τα δέσεις:

> **Κλειδί**
>
> Η κρούση διαρκεί **ελάχιστο χρόνο**. Σε αυτόν τον χρόνο:
>
> - η **θέση** δεν προλαβαίνει να αλλάξει: αμέσως μετά την κρούση το συσσωμάτωμα είναι εκεί όπου έγινε η κρούση
> - η **ταχύτητα** αλλάζει απότομα, και τη δίνει η διατήρηση της ορμής
>
> Αυτά τα δύο είναι οι **αρχικές συνθήκες** της νέας ταλάντωσης. Από αυτά βγαίνουν το νέο πλάτος και η νέα αρχική φάση, αρκεί η θέση να μετρηθεί από τη **νέα** θέση ισορροπίας.

Γιατί διατηρείται η ορμή, αφού στο σύστημα δρουν βάρος και δύναμη ελατηρίου; Επειδή είναι πεπερασμένες δυνάμεις, και σε χρόνο σχεδόν μηδέν η ώθησή τους είναι αμελητέα μπροστά στις τεράστιες εσωτερικές δυνάμεις της κρούσης. Η διατήρηση της ορμής, όπως την είδες στην ενότητα «Κρούσεις και διατήρηση της ορμής», ισχύει **μόνο για τη διάρκεια της κρούσης**. Πριν και μετά, όσο το σώμα πέφτει ή όσο το συσσωμάτωμα ταλαντώνεται, η ορμή αλλάζει κανονικά.

## Η μέθοδος βήμα βήμα

Για πλαστική κρούση σώματος μάζας $m$ με σώμα μάζας $M$ δεμένο σε ελατήριο σταθεράς $k$:

1. **Ταχύτητα λίγο πριν.** Αν το σώμα πέφτει από ύψος $h$ πάνω από τον δίσκο, από διατήρηση ενέργειας $\upsilon = \sqrt{2gh}$.
2. **Ταχύτητα αμέσως μετά.** Διατήρηση ορμής, με τη θετική φορά δηλωμένη: $m\upsilon + M\upsilon_M = (M+m)V$. Αν ο δίσκος ισορροπούσε ακίνητος, $V = \dfrac{m\upsilon}{M+m}$.
3. **Νέα ΘΙ.** Στο κατακόρυφο ελατήριο το συσσωμάτωμα ισορροπεί εκεί όπου $k\,\Delta\ell' = (M+m)g$. Η νέα ΘΙ είναι **χαμηλότερα** κατά $d = \dfrac{mg}{k}$. Στο οριζόντιο ελατήριο η ΘΙ δεν αλλάζει.
4. **Απομάκρυνση τη στιγμή της κρούσης.** Αν ο δίσκος ήταν στην παλιά ΘΙ, το συσσωμάτωμα ξεκινά σε απόσταση $d$ **πάνω** από τη νέα ΘΙ.
5. **Νέα γωνιακή συχνότητα.** $D = k$ και $\omega' = \sqrt{\dfrac{k}{M+m}}$.
6. **Νέο πλάτος από την ενέργεια ταλάντωσης**, στη θέση της κρούσης:

$$
\tfrac12 kA'^2 = \tfrac12 kd^2 + \tfrac12 (M+m)V^2
$$

7. **Νέα αρχική φάση**, με $t = 0$ τη στιγμή της κρούσης: $\eta\mu\varphi_0 = \dfrac{x_0}{A'}$ και έλεγχος του προσήμου της $V$, όπως στην ενότητα «Απλή αρμονική ταλάντωση».
8. **Απώλεια ενέργειας** στην κρούση: $\Delta K = \tfrac12 m\upsilon^2 - \tfrac12(M+m)V^2$. Μόνο η κινητική πριν και αμέσως μετά: η θέση δεν άλλαξε, άρα οι δυναμικές ενέργειες είναι ίδιες.

> **Πρόσεχε**
>
> **Η απομάκρυνση από την παλιά ΘΙ.** Το πιο ακριβό λάθος του κεφαλαίου: γράφεις $\tfrac12 kA'^2 = \tfrac12(M+m)V^2$, σαν η κρούση να έγινε στη ΘΙ του συσσωματώματος. Δεν έγινε. Έγινε στην ΘΙ του δίσκου, που απέχει $d$ από τη νέα.
>
> **Ελαστική ενέργεια αντί για ενέργεια ταλάντωσης.** Στον όρο $\tfrac12 kx^2$ το $x$ είναι η απομάκρυνση από τη ΘΙ, όχι η παραμόρφωση του ελατηρίου. Αν βάλεις το $\tfrac12 k\Delta\ell^2$ του ελατηρίου, πρέπει να βάλεις και βαρυτικές ενέργειες, και η πράξη μακραίνει χωρίς λόγο.
>
> **Η ορμή στην πτώση.** Από το ύψος $h$ ως τον δίσκο το σώμα επιταχύνεται από το βάρος: η ορμή του **δεν** διατηρείται. Διατηρείται μόνο η ορμή του συστήματος, μόνο κατά την κρούση.
>
> **«Αμέσως μετά».** Η $V$ ισχύει τη στιγμή μηδέν της νέας ταλάντωσης. Η μέγιστη ταχύτητα του συσσωματώματος είναι $\omega' A'$ και είναι μεγαλύτερη από τη $V$, γιατί η κρούση δεν έγινε στη νέα ΘΙ.

## Οριζόντιο ελατήριο

Η ΘΙ δεν αλλάζει, οπότε το βήμα 4 απλοποιείται:

- **Κρούση στη ΘΙ** ($x_0 = 0$): $A' = \dfrac{V}{\omega'}$. Η ενέργεια ταλάντωσης μετά είναι όλη η κινητική του συσσωματώματος.
- **Κρούση σε ακραία θέση**, με κομμάτι που πέφτει κατακόρυφα: η οριζόντια ορμή ήταν μηδέν και μένει μηδέν, άρα το συσσωμάτωμα είναι ακίνητο στο άκρο. Το **πλάτος μένει ίδιο**, και η ενέργεια $\tfrac12 kA^2$ επίσης. Αλλάζει μόνο η περίοδος.

Το κομμάτι που πέφτει κατακόρυφα δεν φέρνει οριζόντια ορμή. Η κατακόρυφη ορμή του την απορροφά το δάπεδο, που δεν ανήκει στο σύστημα.

## Αποκόλληση και αλλαγή μάζας

Το αντίστροφο σενάριο: ένα κομμάτι φεύγει (κόβεται το νήμα, ξεκολλάει). Αν φύγει χωρίς να σπρωχτεί, το σώμα που μένει κρατά **τη θέση και την ταχύτητα** που είχε εκείνη τη στιγμή. Αλλάζουν η μάζα, η $\omega$ και, στο κατακόρυφο, η ΘΙ.

- **Οριζόντιο, στη ΘΙ:** $\upsilon = \omega A$ πριν, και $A' = \dfrac{\upsilon}{\omega'}$ μετά. Μικρότερη μάζα, μεγαλύτερο $\omega'$, μικρότερο πλάτος.
- **Οριζόντιο, στο άκρο:** το σώμα είναι ακίνητο, το πλάτος μένει $A$.
- **Κατακόρυφο, στην κατώτερη θέση:** το σώμα είναι ακίνητο, αλλά η ΘΙ ανεβαίνει κατά $\dfrac{m_2\,g}{k}$, όπου $m_2$ η μάζα που έφυγε. Η θέση του είναι ακραία της νέας ταλάντωσης, και το νέο πλάτος είναι η απόστασή του από τη **νέα** ΘΙ.

**Πότε ένα σώμα που απλώς ακουμπά χάνει την επαφή.** Αν σώμα $m$ είναι απλώς ακουμπισμένο πάνω σε δίσκο που ταλαντώνεται κατακόρυφα, η κάθετη δύναμη στο $m$, με θετική φορά προς τα πάνω, είναι $N = m(g - \omega^2 x)$. Η επαφή χάνεται όταν $N = 0$, δηλαδή στη θέση $x = \dfrac{g}{\omega^2}$ πάνω από τη ΘΙ. Αυτή η θέση είναι ακριβώς το φυσικό μήκος του ελατηρίου. Για να μη χαθεί ποτέ η επαφή χρειάζεται $\omega^2 A \le g$.

## Ελαστική κρούση με σώμα σε ελατήριο

Αν η κρούση είναι κεντρική ελαστική και το σώμα στο ελατήριο ήταν ακίνητο στη ΘΙ, οι ταχύτητες μετά βγαίνουν από τους τύπους της ενότητας «Κεντρική ελαστική κρούση»:

$$
\upsilon_1' = \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2}\,\upsilon_1, \qquad \upsilon_2' = \frac{2m_1}{m_1 + m_2}\,\upsilon_1
$$

Τα σώματα δεν ενώνονται, οπότε η μάζα που ταλαντώνεται μένει $m_2$ και η ΘΙ ίδια. Το σώμα ξεκινά από τη ΘΙ με $\upsilon_2'$, άρα $A = \dfrac{\upsilon_2'}{\omega}$. Επιστρέφει στη ΘΙ μετά από $T/2$, με αντίθετη ταχύτητα, και εκεί μπορεί να ξαναχτυπήσει το πρώτο σώμα, αν αυτό είναι ακόμα εκεί.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σώμα μάζας \$M\$ ταλαντώνεται σε λείο οριζόντιο επίπεδο, δεμένο σε ελατήριο, με πλάτος \$A\$. Τη στιγμή που περνά από τη θέση ισορροπίας, κομμάτι πλαστελίνης μάζας \$3M\$ πέφτει κατακόρυφα πάνω του και κολλάει. Το νέο πλάτος είναι: (α) \$A/2\$, (β) \$A/4\$, (γ) \$A\$. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

1. **Ορμή στον οριζόντιο άξονα.** Η πλαστελίνη δεν έχει οριζόντια ταχύτητα: $M\upsilon_{\max} = 4MV$, άρα $V = \dfrac{\upsilon_{\max}}{4} = \dfrac{\omega A}{4}$.
2. **Νέα $\omega$.** $\omega' = \sqrt{\dfrac{k}{4M}} = \dfrac{\omega}{2}$.
3. **Νέο πλάτος.** Η κρούση έγινε στη ΘΙ, που δεν μετακινείται: $A' = \dfrac{V}{\omega'} = \dfrac{\omega A/4}{\omega/2} = \dfrac{A}{2}$. Σωστή η **(α)**. Η ενέργεια ταλάντωσης έπεσε στο $1/4$: τα $3/4$ χάθηκαν στην κρούση.

### Παράδειγμα 2: Δίσκος μάζας \$M = 3\$ kg ισορροπεί στο πάνω άκρο κατακόρυφου ελατηρίου \$k = 100\$ N/m, του οποίου το κάτω άκρο είναι στερεωμένο στο δάπεδο. Σώμα μάζας \$m = 1\$ kg αφήνεται από ύψος \$h = 0{,}6\$ m πάνω από τον δίσκο, πέφτει, και κολλάει σε αυτόν. Θετική φορά προς τα πάνω, \$t = 0\$ τη στιγμή της κρούσης. Βρες την ταχύτητα αμέσως μετά, το νέο πλάτος, την εξίσωση της ταλάντωσης, τη μέγιστη συσπείρωση και την απώλεια ενέργειας.

1. **Λίγο πριν την κρούση:** $\upsilon = \sqrt{2gh} = \sqrt{12} = 2\sqrt3$ m/s, προς τα κάτω.
2. **Αμέσως μετά (ορμή):** $m\upsilon = (M+m)V$, άρα $V = \dfrac{2\sqrt3}{4} = \dfrac{\sqrt3}{2} \approx 0{,}87$ m/s, προς τα κάτω.
3. **Νέα ΘΙ.** Η παλιά συσπείρωση ήταν $\dfrac{Mg}{k} = 0{,}3$ m, η νέα $\dfrac{(M+m)g}{k} = 0{,}4$ m. Η νέα ΘΙ είναι $0{,}1$ m χαμηλότερα, και το συσσωμάτωμα ξεκινά από $x_0 = +0{,}1$ m. Επίσης $\omega' = \sqrt{100/4} = 5$ rad/s.
4. **Νέο πλάτος.** $\tfrac12 kA'^2 = \tfrac12 kx_0^2 + \tfrac12(M+m)V^2$, δηλαδή $50A'^2 = 0{,}5 + 1{,}5 = 2$, άρα $A' = 0{,}2$ m.
5. **Αρχική φάση.** $\eta\mu\varphi_0 = \dfrac{0{,}1}{0{,}2} = \dfrac12$, άρα $\pi/6$ ή $5\pi/6$. Η $V$ είναι προς τα κάτω, αρνητική: $\sigma\upsilon\nu\varphi_0 < 0$, $\varphi_0 = \dfrac{5\pi}{6}$. Η εξίσωση: $x = 0{,}2\,\eta\mu\left(5t + \dfrac{5\pi}{6}\right)$ σε SI. Έλεγχος: $\upsilon(0) = \omega'A'\,\sigma\upsilon\nu\dfrac{5\pi}{6} = -\dfrac{\sqrt3}{2}$ m/s.
6. **Μέγιστη συσπείρωση:** στην κατώτερη θέση, $0{,}4 + 0{,}2 = 0{,}6$ m.
7. **Απώλεια:** $\tfrac12 m\upsilon^2 - \tfrac12(M+m)V^2 = 6 - 1{,}5 = 4{,}5$ J. Το $75\%$ της κινητικής ενέργειας έγινε θερμότητα και παραμόρφωση.

### Παράδειγμα 3: Δύο σώματα μάζας \$1\$ kg το καθένα κρέμονται από κατακόρυφο ελατήριο \$k = 100\$ N/m: το πρώτο δεμένο στο ελατήριο, το δεύτερο κρεμασμένο από το πρώτο με νήμα. Ταλαντώνονται μαζί με πλάτος \$0{,}1\$ m. Στην κατώτερη θέση κόβουμε το νήμα. Βρες το νέο πλάτος και τις ενέργειες ταλάντωσης πριν και μετά.

1. **Πριν.** $\Delta\ell = \dfrac{2 \cdot 10}{100} = 0{,}2$ m. Στην κατώτερη θέση η επιμήκυνση είναι $0{,}2 + 0{,}1 = 0{,}3$ m, και τα σώματα είναι στιγμιαία ακίνητα.
2. **Μετά.** Μένει μόνο το πρώτο σώμα, με ΘΙ στην επιμήκυνση $0{,}1$ m. Είναι ακίνητο σε επιμήκυνση $0{,}3$ m, δηλαδή $0{,}2$ m κάτω από τη νέα ΘΙ. Ακίνητο σε απόσταση $0{,}2$ m από τη ΘΙ σημαίνει ακραία θέση: $A' = 0{,}2$ m.
3. **Ενέργειες.** Πριν: $\tfrac12 \cdot 100 \cdot 0{,}01 = 0{,}5$ J. Μετά: $\tfrac12 \cdot 100 \cdot 0{,}04 = 2$ J.
4. **Δεν δημιουργήθηκε ενέργεια.** Η ενέργεια ταλάντωσης μετριέται από τη ΘΙ, και η ΘΙ μετακινήθηκε $0{,}1$ m ψηλότερα. Η ενέργεια του ελατηρίου τη στιγμή της κοπής ήταν ίδια πριν και μετά· άλλαξε μόνο το σημείο από το οποίο τη μετράμε.

### Παράδειγμα 4: Δίσκος μάζας \$1{,}5\$ kg ισορροπεί πάνω σε κατακόρυφο ελατήριο \$k = 200\$ N/m. Πάνω του ακουμπά, χωρίς να είναι κολλημένο, σώμα μάζας \$0{,}5\$ kg. Πόσο μπορεί να είναι το μέγιστο πλάτος ταλάντωσης, ώστε το σώμα να μη χάσει την επαφή με τον δίσκο;

1. **Η κάθετη δύναμη.** Θετικά προς τα πάνω, για το πάνω σώμα: $N - mg = m\alpha = -m\omega^2 x$, άρα $N = m(g - \omega^2 x)$. Μικρότερη είναι στην ανώτερη θέση, $x = +A$.
2. **Συνθήκη:** $N \ge 0$ στο $x = A$, δηλαδή $\omega^2 A \le g$, με $\omega^2 = \dfrac{k}{M+m} = \dfrac{200}{2} = 100$.
3. $A \le \dfrac{g}{\omega^2} = \dfrac{10}{100} = 0{,}1$ m. Είναι ακριβώς η συσπείρωση του ελατηρίου στη ΘΙ: το σώμα χάνει την επαφή αν ο δίσκος ανέβει πάνω από το φυσικό μήκος.

### Παράδειγμα 5: Σφαίρα μάζας \$1\$ kg κινείται με \$6\$ m/s σε λείο οριζόντιο επίπεδο και συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με σώμα μάζας \$2\$ kg, που ισορροπεί δεμένο σε οριζόντιο ελατήριο \$k = 200\$ N/m. Βρες τις ταχύτητες μετά την κρούση, το πλάτος της ταλάντωσης, και αν ξανασυγκρούονται.

1. **Ταχύτητες μετά.** $\upsilon_1' = \dfrac{1 - 2}{3}\cdot 6 = -2$ m/s (η σφαίρα γυρίζει πίσω) και $\upsilon_2' = \dfrac{2 \cdot 1}{3}\cdot 6 = 4$ m/s.
2. **Πλάτος.** $\omega = \sqrt{200/2} = 10$ rad/s και το σώμα ξεκινά από τη ΘΙ: $A = \dfrac{4}{10} = 0{,}4$ m. Έλεγχος ενέργειας: $\tfrac12 \cdot 200 \cdot 0{,}16 = 16$ J $= \tfrac12 \cdot 2 \cdot 4^2$.
3. **Ξανασυναντιούνται;** Το σώμα γυρίζει στη ΘΙ μετά από $T/2 = \pi/10 \approx 0{,}31$ s. Ως τότε η σφαίρα έχει απομακρυνθεί $2 \cdot 0{,}31 \approx 0{,}63$ m προς τα πίσω.
4. Μετά τη ΘΙ το σώμα πηγαίνει προς τα πίσω, αλλά ως το $-A = -0{,}4$ m. Η σφαίρα είναι ήδη πιο μακριά και συνεχίζει να απομακρύνεται. **Δεν ξανασυγκρούονται.**

## Ερωτήσεις

1. Σώμα πέφτει πάνω σε δίσκο δεμένο σε κατακόρυφο ελατήριο και κολλάει. Κατά τη διάρκεια της κρούσης διατηρείται:
   - η ορμή του συστήματος σώμα–δίσκος
   - η μηχανική ενέργεια του συστήματος
   - η ορμή του σώματος που πέφτει
   - τίποτα, γιατί δρουν βάρος και ελατήριο
2. Αμέσως μετά από μια πλαστική κρούση με σώμα δεμένο σε ελατήριο, η θέση του συσσωματώματος:
   - είναι εκεί όπου έγινε η κρούση
   - είναι η νέα θέση ισορροπίας
   - είναι ακραία θέση της νέας ταλάντωσης
   - είναι στο φυσικό μήκος του ελατηρίου
3. Σώμα μάζας $m$ κολλάει σε δίσκο που ισορροπεί σε κατακόρυφο ελατήριο σταθεράς $k$. Η νέα θέση ισορροπίας είναι:
   - χαμηλότερα κατά $mg/k$
   - στο ίδιο σημείο με την παλιά
   - χαμηλότερα κατά $(M+m)g/k$
   - ψηλότερα κατά $mg/k$
4. Σώμα σε οριζόντιο ελατήριο ταλαντώνεται. Τη στιγμή που βρίσκεται σε ακραία θέση, πλαστελίνη πέφτει κατακόρυφα και κολλάει πάνω του. Το πλάτος:
   - μένει ίδιο
   - μειώνεται
   - αυξάνεται
   - μηδενίζεται
5. Σε σώμα μάζας $M$ σε ελατήριο κολλάει σώμα μάζας $3M$. Η περίοδος της νέας ταλάντωσης:
   - διπλασιάζεται
   - τετραπλασιάζεται
   - τριπλασιάζεται
   - εξαρτάται από την ταχύτητα της κρούσης
6. Μετά από πλαστική κρούση σε κατακόρυφο ελατήριο, το νέο πλάτος βρίσκεται από τη σχέση $\tfrac12 kA'^2 = \tfrac12 kx_0^2 + \tfrac12(M+m)V^2$. Το $x_0$ είναι:
   - η απόσταση της θέσης της κρούσης από τη νέα ΘΙ
   - η απόσταση της θέσης της κρούσης από την παλιά ΘΙ
   - η παραμόρφωση του ελατηρίου τη στιγμή της κρούσης
   - το ύψος από το οποίο έπεσε το σώμα
7. Μετά από πλαστική κρούση πάνω σε δίσκο κατακόρυφου ελατηρίου που ισορροπούσε, η μέγιστη ταχύτητα του συσσωματώματος είναι:
   - μεγαλύτερη από την ταχύτητα αμέσως μετά την κρούση
   - ίση με την ταχύτητα αμέσως μετά την κρούση
   - μικρότερη από την ταχύτητα αμέσως μετά την κρούση
   - ίση με την ταχύτητα του σώματος πριν την κρούση
8. Δύο σώματα ταλαντώνονται μαζί σε κατακόρυφο ελατήριο. Στην κατώτερη θέση το κάτω σώμα αποκολλάται. Το πλάτος της ταλάντωσης του σώματος που μένει:
   - αυξάνεται
   - μένει ίδιο, γιατί το σώμα είναι ακίνητο
   - μειώνεται, γιατί έφυγε μάζα
   - μηδενίζεται, γιατί το σώμα σταματά
9. Σώμα ακουμπά, χωρίς να είναι κολλημένο, πάνω σε δίσκο που ταλαντώνεται κατακόρυφα. Αν χάσει την επαφή, θα τη χάσει:
   - πάνω από τη ΘΙ, όταν η επιτάχυνση προς τα κάτω ξεπεράσει το $g$
   - στην κατώτερη θέση, όπου η επιτάχυνση είναι μέγιστη
   - στη θέση ισορροπίας, όπου η ταχύτητα είναι μέγιστη
   - κάτω από τη ΘΙ, όταν η ταχύτητα δείχνει προς τα κάτω

## Ασκήσεις

1. Σώμα μάζας $0{,}8$ kg ισορροπεί σε λείο οριζόντιο επίπεδο, δεμένο σε ελατήριο. Σώμα μάζας $0{,}2$ kg κινείται με $5$ m/s κατά μήκος του άξονα του ελατηρίου, το χτυπά και κολλάει πάνω του. Βρες την ταχύτητα του συσσωματώματος αμέσως μετά την κρούση.
2. Δίσκος μάζας $0{,}5$ kg ισορροπεί πάνω σε κατακόρυφο ελατήριο σταθεράς $k = 100$ N/m. Ακουμπάμε πάνω του, χωρίς ταχύτητα, σώμα μάζας $1$ kg, που κολλάει. Βρες το πλάτος και την περίοδο της ταλάντωσης που ακολουθεί. ($g = 10$ m/s²)
   *Δίσκος m_1 ισορροπεί πάνω σε κατακόρυφο ελατήριο k, και πάνω του ακουμπά σώμα m_2· σημειωμένη η θέση ισορροπίας του δίσκου.*
3. Σώμα μάζας $1$ kg ταλαντώνεται σε λείο οριζόντιο επίπεδο, δεμένο σε ελατήριο $k = 100$ N/m, με πλάτος $0{,}1$ m. Τη στιγμή που βρίσκεται σε ακραία θέση, κομμάτι μάζας $3$ kg ακουμπιέται πάνω του χωρίς ταχύτητα και κολλάει. Βρες το νέο πλάτος και τη νέα περίοδο.
   *Σώμα m_1 σε οριζόντιο ελατήριο k, στην ακραία θέση +A, με το κομμάτι m_2 ακουμπισμένο πάνω του· σημειωμένες η θέση ισορροπίας, οι ακραίες θέσεις και το πλάτος A.*
4. Ξύλο μάζας $0{,}9$ kg ισορροπεί σε λείο οριζόντιο επίπεδο, δεμένο σε ελατήριο $k = 100$ N/m. Βλήμα μάζας $0{,}1$ kg κινείται με $20$ m/s κατά μήκος του άξονα του ελατηρίου και σφηνώνεται στο ξύλο.
   *Ξύλο M ισορροπεί σε λείο οριζόντιο επίπεδο, δεμένο σε ελατήριο k· βλήμα m έρχεται κατά μήκος του άξονα του ελατηρίου με ταχύτητα υ_0.*
   α) Βρες το πλάτος της ταλάντωσης που ακολουθεί.
   β) Πόση ενέργεια χάθηκε στην κρούση;
5. Δύο σώματα μάζας $1$ kg το καθένα, το ένα πάνω στο άλλο, ταλαντώνονται μαζί σε λείο οριζόντιο επίπεδο, δεμένα σε ελατήριο $k = 200$ N/m, με πλάτος $0{,}2$ m. Τη στιγμή που περνούν από τη θέση ισορροπίας, το πάνω σώμα ανασηκώνεται κατακόρυφα και απομακρύνεται, χωρίς να αλλάξει η ταχύτητα του κάτω. Βρες το νέο πλάτος.
   *Δύο σώματα m_1 και m_2, το ένα πάνω στο άλλο, δεμένα σε οριζόντιο ελατήριο k, περνούν από τη θέση ισορροπίας με ταχύτητα υ· σημειωμένες οι ακραίες θέσεις −A, +A και το πλάτος A.*
6. Δίσκος μάζας $2$ kg ταλαντώνεται κατακόρυφα πάνω σε ελατήριο σταθεράς $k = 300$ N/m, με πλάτος $0{,}15$ m. Πάνω του ακουμπά, χωρίς να είναι κολλημένο, σώμα μάζας $1$ kg. Σε ποια θέση το σώμα χάνει την επαφή με τον δίσκο;
   *Δίσκος M πάνω σε κατακόρυφο ελατήριο k, με σώμα m ακουμπισμένο πάνω του, στη θέση ισορροπίας· σημειωμένες οι ακραίες θέσεις −A, +A και το πλάτος A.*
7. Δίσκος μάζας $1$ kg, στερεωμένος στο πάνω άκρο κατακόρυφου ελατηρίου $k = 100$ N/m, ταλαντώνεται με πλάτος $0{,}1$ m. Τη στιγμή που ο δίσκος βρίσκεται στην ανώτερη θέση του, σώμα μάζας $1$ kg, που αφέθηκε από ύψος $0{,}4$ m πάνω από εκείνη τη θέση, πέφτει πάνω του και κολλάει. Θετική φορά προς τα πάνω, $t = 0$ τη στιγμή της κρούσης.
   *Δίσκος M στο πάνω άκρο κατακόρυφου ελατηρίου k, στην ανώτερη θέση του +A, και σώμα m σε ύψος h πάνω από αυτήν· σημειωμένες η θέση ισορροπίας του δίσκου, η κατώτερη θέση −A και το πλάτος A.*
   α) Βρες την ταχύτητα του συσσωματώματος αμέσως μετά την κρούση.
   β) Πόσο απέχει τη στιγμή της κρούσης το συσσωμάτωμα από τη νέα θέση ισορροπίας;
   γ) Βρες το νέο πλάτος.
   δ) Γράψε την εξίσωση της απομάκρυνσης σε SI.
8. Σώμα Σ μάζας $1$ kg ισορροπεί σε λείο οριζόντιο επίπεδο, δεμένο σε ελατήριο $k = 100$ N/m. Σφαίρα ίσης μάζας κινείται με $2$ m/s κατά μήκος του άξονα του ελατηρίου και συγκρούεται με το Σ κεντρικά και ελαστικά.
   *Σώμα Σ ισορροπεί σε λείο οριζόντιο επίπεδο, δεμένο σε ελατήριο k· σφαίρα m έρχεται κατά μήκος του άξονα του ελατηρίου με ταχύτητα υ_0.*
   α) Βρες τις ταχύτητες της σφαίρας και του Σ αμέσως μετά την κρούση.
   β) Βρες το πλάτος της ταλάντωσης του Σ.
   γ) Μετά από πόσο χρόνο ξανασυγκρούονται;
   δ) Τι κάνει το καθένα μετά τη δεύτερη κρούση;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/shm-after-collision
