# Αγωγός που κινείται σε μαγνητικό πεδίο

> ΗΕΔ Bυℓ, το ρεύμα στο κύκλωμα, η δύναμη Laplace που φρενάρει, και πού πηγαίνει η ενέργεια.

Φυσική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/moving-conductor

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς την ΗΕΔ Bυℓ από τη δύναμη Lorentz στα ελεύθερα ηλεκτρόνια και να βρίσκεις ποιο άκρο του αγωγού είναι θετικό.
- Να αντιμετωπίζεις τον κινούμενο αγωγό ως πηγή με εσωτερική αντίσταση και να υπολογίζεις το ρεύμα, την τάση στα άκρα του και τη δύναμη Laplace.
- Να βρίσκεις την εξωτερική δύναμη που κρατά σταθερή την ταχύτητα και να γράφεις το ενεργειακό ισοζύγιο Fυ = I²(R + r).
- Να υπολογίζεις φορτίο, έργο και θερμότητα για αγωγό ή πλαίσιο που κινείται σε ομογενές μαγνητικό πεδίο.

## Μια ράβδος που γίνεται μπαταρία

Πάρε μια μεταλλική ράβδο και κούνησέ τη μέσα σε μαγνητικό πεδίο, χωρίς να τη συνδέσεις πουθενά. Τα άκρα της αποκτούν αντίθετα φορτία, και ανάμεσά τους εμφανίζεται διαφορά δυναμικού. Από πού έρχεται; Δεν υπάρχει μπαταρία, δεν υπάρχει πλαίσιο που αλλάζει ροή. Υπάρχουν μόνο ηλεκτρόνια που κινούνται μέσα σε πεδίο.

## Η ΗΕΔ από τη δύναμη Lorentz

Ευθύγραμμος αγωγός ΚΛ μήκους $\ell$ κινείται με ταχύτητα $\upsilon$ σε ομογενές πεδίο $B$, και τα τρία κάθετα μεταξύ τους. Τα ελεύθερα ηλεκτρόνια του αγωγού κινούνται μαζί του, άρα, όπως είδες στην ενότητα «Δύναμη σε κινούμενο φορτίο», δέχονται δύναμη Lorentz $F = Be\upsilon$ **κατά μήκος** του αγωγού.

Τα ηλεκτρόνια μαζεύονται στο ένα άκρο, που φορτίζεται αρνητικά. Το άλλο μένει με έλλειμμα ηλεκτρονίων, θετικό. Μέσα στον αγωγό δημιουργείται ηλεκτρικό πεδίο $E_{\pi}$, που σπρώχνει τα ηλεκτρόνια αντίθετα. Η συσσώρευση σταματά όταν οι δύο δυνάμεις εξισωθούν:

$$
eE_{\pi} = Be\upsilon \quad\Rightarrow\quad E_{\pi} = B\upsilon
$$

Η διαφορά δυναμικού στα άκρα είναι τότε $V = E_{\pi}\ell$, δηλαδή

$$
E_{\varepsilon\pi} = B\upsilon\ell
$$

Στο ίδιο αποτέλεσμα φτάνεις και με τον νόμο του Faraday: σε χρόνο $\Delta t$ ο αγωγός σαρώνει εμβαδόν $\ell\upsilon\Delta t$, άρα ροή $B\ell\upsilon\Delta t$. Οι δύο δρόμοι συμφωνούν, και στα θέματα διαλέγεις όποιον βολεύει.

**Ποιο άκρο είναι θετικό.** Βρες με τον κανόνα του δεξιού χεριού τη δύναμη σε ένα **θετικό** φορτίο που κινείται με την ταχύτητα του αγωγού. Το άκρο προς το οποίο δείχνει είναι ο **θετικός πόλος**. Τα ηλεκτρόνια πάνε στο άλλο.

**Πότε δεν υπάρχει ΗΕΔ.** Αν ο αγωγός κινείται **κατά μήκος** του εαυτού του, ή **παράλληλα** στο πεδίο, η δύναμη στα ηλεκτρόνια δεν τα σπρώχνει από άκρο σε άκρο, και ΗΕΔ δεν αναπτύσσεται. Ο αγωγός πρέπει να «κόβει» δυναμικές γραμμές.

## Ο αγωγός ως πηγή

> **Κλειδί**
>
> Ο κινούμενος αγωγός είναι μια **πηγή** με ΗΕΔ $B\upsilon\ell$ και εσωτερική αντίσταση $r$, την αντίσταση του ίδιου του αγωγού. Από εκεί και πέρα, όλα είναι κύκλωμα συνεχούς ρεύματος.

Ο αγωγός γλιστράει πάνω σε δύο παράλληλους μεταλλικούς οδηγούς αμελητέας αντίστασης, που στο ένα άκρο τους κλείνουν σε αντιστάτη $R$. Το ισοδύναμο κύκλωμα είναι μια πηγή σε σειρά με τον $R$:

*Ισοδύναμο κύκλωμα: πηγή με ΗΕΔ E = Bυℓ και εσωτερική αντίσταση r, που είναι ο κινούμενος αγωγός, σε σειρά με τον αντιστάτη R, και βολτόμετρο στα άκρα του R.*

$$
I = \frac{B\upsilon\ell}{R + r}, \qquad V_{K\Lambda} = E_{\varepsilon\pi} - Ir = IR
$$

Αν το κύκλωμα είναι **ανοιχτό**, δεν περνάει ρεύμα και $V_{K\Lambda} = B\upsilon\ell$. Μέσα στον αγωγό το ρεύμα πηγαίνει από τον αρνητικό στον θετικό πόλο, όπως μέσα σε κάθε πηγή, και βγαίνει στο εξωτερικό κύκλωμα από τον θετικό.

## Η δύναμη Laplace φρενάρει

Τώρα ο αγωγός διαρρέεται από ρεύμα μέσα σε μαγνητικό πεδίο, άρα δέχεται δύναμη Laplace, όπως είδες στην ενότητα «Δύναμη Laplace και παράλληλοι αγωγοί»:

$$
F_L = BI\ell = \frac{B^2\ell^2\upsilon}{R + r}
$$

Η φορά της είναι **πάντα αντίθετη στην ταχύτητα**. Αυτός είναι ο κανόνας του Lenz: το επαγωγικό ρεύμα αντιτίθεται στην κίνηση που το γεννά. Και η δύναμη είναι ανάλογη της ταχύτητας: όσο πιο γρήγορα, τόσο πιο δυνατό το φρένο.

**Η μέθοδος για τη δύναμη.** Σχεδιάζεις όλες τις δυνάμεις στη διεύθυνση της κίνησης: τη δική σου $F$, τη Laplace, την τριβή αν υπάρχει, τη συνιστώσα του βάρους αν οι οδηγοί είναι κεκλιμένοι. Γράφεις τον δεύτερο νόμο του Newton:

- **Σταθερή ταχύτητα:** $\Sigma F = 0$. Χωρίς τριβή, $F = F_L$.
- **Δεδομένη ταχύτητα σε μια στιγμή:** βρίσκεις το ρεύμα και τη $F_L$ **με αυτή την ταχύτητα**, και μετά $a = \dfrac{\Sigma F}{m}$.

> **Πρόσεχε**
>
> **Η Laplace αλλάζει με την ταχύτητα.** Η $F_L$ δεν είναι σταθερή όπως η τριβή. Αν η ταχύτητα αλλάζει, η δύναμη Laplace αλλάζει κι αυτή, και η κίνηση **δεν** είναι ομαλά μεταβαλλόμενη. Οι εξισώσεις $\upsilon = \upsilon_0 + at$ δεν ισχύουν.
>
> **Τάση στα άκρα ή ΗΕΔ;** Αν ο αγωγός έχει αντίσταση, $V_{K\Lambda} < E_{\varepsilon\pi}$. Ίσες είναι μόνο με ανοιχτό κύκλωμα ή με $r = 0$.
>
> **«Αμέσως μετά».** Αν η εξωτερική δύναμη καταργηθεί, την ίδια στιγμή η ταχύτητα είναι ακόμα η ίδια, άρα και το ρεύμα και η $F_L$. Αλλάζει μόνο η συνισταμένη.

## Πού πηγαίνει η ενέργεια

Με σταθερή ταχύτητα, η ισχύς της δύναμης που ασκείς είναι

$$
F\upsilon = BI\ell\upsilon = E_{\varepsilon\pi}I = I^2(R + r)
$$

Το έργο σου γίνεται ηλεκτρική ενέργεια, και αυτή γίνεται θερμότητα στον $R$ και στον ίδιο τον αγωγό. Σε μετατόπιση $x$: $W_F = F_L x = Q_{o\lambda}$, με $Q_R = Q_{o\lambda}\dfrac{R}{R + r}$.

Αν υπάρχει τριβή ή ανεβαίνεις σε κεκλιμένους οδηγούς, το ισοζύγιο παίρνει κι άλλους όρους: $F\upsilon = I^2(R + r) + T\upsilon + mg\,\eta\mu\varphi\,\upsilon$. Αν ο αγωγός **επιβραδύνεται** χωρίς εξωτερική δύναμη, η κινητική του ενέργεια είναι αυτή που γίνεται θερμότητα: η μείωση της $K$ ισούται με την $Q_{o\lambda}$.

**Το φορτίο.** Σε μετατόπιση $x$ η ροή αλλάζει κατά $B\ell x$, άρα

$$
q = \frac{B\ell x}{R + r}
$$

ανεξάρτητα από το αν η ταχύτητα ήταν σταθερή.

## Πλαίσιο που κινείται

Ένα πλαίσιο που μπαίνει σε περιοχή πεδίου είναι το ίδιο πρόβλημα. Όσο μπαίνει, **μόνο η μπροστινή πλευρά** κόβει δυναμικές γραμμές: είναι η πηγή, με $E = B\upsilon\ell$, και το υπόλοιπο πλαίσιο είναι το εξωτερικό κύκλωμα. Οι δύο πλευρές που είναι παράλληλες στην ταχύτητα δεν δίνουν ΗΕΔ, και οι δυνάμεις Laplace πάνω τους είναι ίσες και αντίθετες. Μένει η δύναμη στη μπροστινή πλευρά, αντίθετη στην κίνηση.

Όταν το πλαίσιο είναι **όλο μέσα**, οι δύο απέναντι πλευρές δίνουν ίσες ΗΕΔ που αλληλοαναιρούνται γύρω από το πλαίσιο: ρεύμα δεν υπάρχει, δύναμη δεν χρειάζεται. Όταν **βγαίνει**, η πίσω πλευρά γίνεται η πηγή. Το ρεύμα αλλάζει φορά, αλλά η δύναμη είναι **πάλι** αντίθετη στην κίνηση.

> **Θυμήσου**
>
> Είτε μπαίνει είτε βγαίνει, το πλαίσιο φρενάρει. Ο Lenz δεν νοιάζεται για τη φορά του ρεύματος· νοιάζεται να αντισταθεί στη μεταβολή.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Αγωγός κινείται με σταθερή ταχύτητα πάνω σε λείους οριζόντιους οδηγούς που κλείνουν σε αντιστάτη, μέσα σε κατακόρυφο ομογενές πεδίο. Διπλασιάζεις την ταχύτητα. Η ισχύς της εξωτερικής δύναμης που χρειάζεται: (α) διπλασιάζεται (β) τετραπλασιάζεται (γ) μένει ίδια. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

1. **Η δύναμη:** με σταθερή ταχύτητα $F = F_L = \dfrac{B^2\ell^2\upsilon}{R + r}$, ανάλογη της ταχύτητας. Με διπλάσια $\upsilon$ διπλασιάζεται.
2. **Η ισχύς:** $P = F\upsilon$. Διπλάσια δύναμη επί διπλάσια ταχύτητα: τετραπλάσια ισχύς.
3. Σωστό το **(β)**. Έλεγχος με το ισοζύγιο: το ρεύμα διπλασιάζεται, άρα η $I^2(R + r)$ τετραπλασιάζεται, όσο και η ισχύς σου.

### Παράδειγμα 2: Αγωγός ΚΛ μήκους \$0{,}4\$ m και αντίστασης \$0{,}2\ \Omega\$ κινείται με σταθερή ταχύτητα \$5\$ m/s πάνω σε λείους οριζόντιους οδηγούς αμελητέας αντίστασης, που συνδέονται με αντιστάτη \$0{,}8\ \Omega\$. Το κατακόρυφο ομογενές πεδίο είναι \$0{,}5\$ T. Βρες την ΗΕΔ, το ρεύμα, την τάση \$V\_{K\Lambda}\$, την εξωτερική δύναμη, και τι γίνεται σε μετατόπιση \$2\$ m.

1. $E_{\varepsilon\pi} = B\upsilon\ell = 0{,}5 \cdot 5 \cdot 0{,}4 = 1$ V, $\qquad I = \dfrac{E_{\varepsilon\pi}}{R + r} = \dfrac{1}{0{,}8 + 0{,}2} = 1$ A
2. **Τάση στα άκρα του αγωγού:** $V_{K\Lambda} = E_{\varepsilon\pi} - Ir = 1 - 0{,}2 = 0{,}8$ V, ίση με $IR = 0{,}8$ V.
3. **Δύναμη Laplace:** $F_L = BI\ell = 0{,}5 \cdot 1 \cdot 0{,}4 = 0{,}2$ N, αντίθετη στην ταχύτητα. Για σταθερή ταχύτητα, $F = 0{,}2$ N προς τη φορά της κίνησης.
4. **Ισχύς:** $F\upsilon = 0{,}2 \cdot 5 = 1$ W $= E_{\varepsilon\pi}I$. Από αυτό, $I^2R = 0{,}8$ W γίνεται θερμότητα στον αντιστάτη και $I^2r = 0{,}2$ W στον αγωγό.
5. **Σε $2$ m:** $q = \dfrac{B\ell x}{R + r} = \dfrac{0{,}5 \cdot 0{,}4 \cdot 2}{1} = 0{,}4$ C και $Q = Fx = 0{,}2 \cdot 2 = 0{,}4$ J. Έλεγχος: η κίνηση διαρκεί $0{,}4$ s, και $I^2(R + r)t = 0{,}4$ J.

### Παράδειγμα 3: Αεροπλάνο με άνοιγμα φτερών \$30\$ m πετά οριζόντια με \$250\$ m/s, σε περιοχή όπου η κατακόρυφη συνιστώσα του μαγνητικού πεδίου της Γης είναι \$4 \cdot 10^{-5}\$ T. Πόση τάση αναπτύσσεται ανάμεσα στις άκρες των φτερών; Μπορεί ο πιλότος να ανάψει μια λάμπα με αυτήν;

1. Τα φτερά είναι ένας αγωγός που κινείται οριζόντια, κάθετα στην κατακόρυφη συνιστώσα του πεδίου και κάθετα στο μήκος του. Η οριζόντια συνιστώσα του πεδίου δίνει στα ηλεκτρόνια δύναμη κατακόρυφη, κάθετη στα φτερά, άρα δεν τα σπρώχνει κατά μήκος τους.
2. $E = B\upsilon\ell = 4 \cdot 10^{-5} \cdot 250 \cdot 30 = 0{,}3$ V
3. **Όχι.** Για να κλείσει κύκλωμα, ένα καλώδιο πρέπει να πάει από άκρη σε άκρη. Το καλώδιο όμως κινείται κι αυτό μαζί με το αεροπλάνο, έχει την ίδια ΗΕΔ, και η ΗΕΔ του αναιρεί την ΗΕΔ των φτερών γύρω από το κύκλωμα. Η ροή μέσα από τον βρόχο δεν αλλάζει, άρα ρεύμα δεν περνά.

### Παράδειγμα 4: Αγωγός μάζας \$0{,}2\$ kg, μήκους \$0{,}5\$ m και αντίστασης \$0{,}5\ \Omega\$ γλιστράει σε λείους οριζόντιους οδηγούς αμελητέας αντίστασης που κλείνουν σε αντιστάτη \$1{,}5\ \Omega\$, μέσα σε κατακόρυφο πεδίο \$0{,}8\$ T. Μια οριζόντια δύναμη \$F\$ τον κρατά σε σταθερή ταχύτητα \$10\$ m/s. Κάποια στιγμή η \$F\$ καταργείται, και ως τη στιγμή που η ταχύτητα γίνεται \$5\$ m/s ο αγωγός διανύει \$12{,}5\$ m. Βρες: (α) την \$F\$ και τη \$V\_{K\Lambda}\$, (β) την επιτάχυνση αμέσως μετά την κατάργηση, (γ) τη θερμότητα στον \$R\$ και το φορτίο ως τα \$5\$ m/s, (δ) την επιτάχυνση στα \$5\$ m/s.

1. **(α)** $E = B\upsilon\ell = 0{,}8 \cdot 10 \cdot 0{,}5 = 4$ V, $I = \dfrac{4}{1{,}5 + 0{,}5} = 2$ A. Η τάση στα άκρα: $V_{K\Lambda} = E - Ir = 4 - 1 = 3$ V.

   Σταθερή ταχύτητα σημαίνει $F = F_L = BI\ell = 0{,}8 \cdot 2 \cdot 0{,}5 = 0{,}8$ N.
2. **Ισοζύγιο:** $F\upsilon = 0{,}8 \cdot 10 = 8$ W, και $I^2(R + r) = 4 \cdot 2 = 8$ W. Όλο το έργο σου γίνεται θερμότητα.
3. **(β) Αμέσως μετά** η ταχύτητα είναι ακόμα $10$ m/s, άρα $F_L = 0{,}8$ N, και είναι η μόνη οριζόντια δύναμη. $a = \dfrac{0{,}8}{0{,}2} = 4$ m/s², αντίθετη στην ταχύτητα.
4. **(γ) Θερμότητα:** χωρίς εξωτερική δύναμη, όση κινητική ενέργεια χάνεται γίνεται θερμότητα: $Q_{o\lambda} = \frac{1}{2} \cdot 0{,}2 \cdot (10^2 - 5^2) = 7{,}5$ J. Στον $R$ πάει το μερίδιο $\dfrac{R}{R + r} = \dfrac{3}{4}$: $Q_R = 5{,}625$ J.

   **Φορτίο:** $q = \dfrac{B\ell x}{R + r} = \dfrac{0{,}8 \cdot 0{,}5 \cdot 12{,}5}{2} = 2{,}5$ C.
5. **(δ) Στα $5$ m/s:** $I = \dfrac{0{,}8 \cdot 5 \cdot 0{,}5}{2} = 1$ A, $F_L = 0{,}4$ N, $a = 2$ m/s². Με τη μισή ταχύτητα, μισό φρένο: γι' αυτό η κίνηση δεν είναι ομαλά επιβραδυνόμενη.

### Παράδειγμα 5: Ορθογώνιο πλαίσιο μιας σπείρας, με πλευρά \$0{,}3\$ m κάθετη στην ταχύτητα και \$0{,}2\$ m παράλληλη σε αυτήν, έχει αντίσταση \$0{,}6\ \Omega\$. Το τραβάς με σταθερή ταχύτητα \$3\$ m/s μέσα σε περιοχή με ομογενές πεδίο \$0{,}4\$ T κάθετο στο επίπεδό του. Βρες τη δύναμη που ασκείς όσο μπαίνει, το έργο σου ως να μπει ολόκληρο, το φορτίο, και τη δύναμη όταν είναι όλο μέσα.

1. **Πηγή η μπροστινή πλευρά**, μήκους $0{,}3$ m: $E = B\upsilon\ell = 0{,}4 \cdot 3 \cdot 0{,}3 = 0{,}36$ V, $I = \dfrac{0{,}36}{0{,}6} = 0{,}6$ A.
2. **Δυνάμεις.** Στη μπροστινή πλευρά $F_L = BI\ell = 0{,}4 \cdot 0{,}6 \cdot 0{,}3 = 0{,}072$ N, αντίθετη στην κίνηση. Στα κομμάτια των πλάγιων πλευρών που είναι μέσα στο πεδίο οι δυνάμεις είναι ίσες και αντίθετες. Για σταθερή ταχύτητα ασκείς $F = 0{,}072$ N.
3. **Έργο:** το πλαίσιο μπαίνει ολόκληρο αφού προχωρήσει $0{,}2$ m: $W = 0{,}072 \cdot 0{,}2 = 0{,}0144$ J, όλο θερμότητα. Έλεγχος: διαρκεί $\dfrac{0{,}2}{3}$ s, και $I^2R\,t = 0{,}36 \cdot 0{,}6 \cdot \dfrac{0{,}2}{3} = 0{,}0144$ J.
4. **Φορτίο:** $q = \dfrac{B\ell x}{R} = \dfrac{0{,}4 \cdot 0{,}3 \cdot 0{,}2}{0{,}6} = 0{,}04$ C.

   **Όλο μέσα:** ρεύμα δεν υπάρχει, άρα ούτε Laplace. Η δύναμη που χρειάζεται για σταθερή ταχύτητα είναι **μηδέν**.

## Ερωτήσεις

1. Μεταλλική ράβδος κινείται κάθετα σε ομογενές μαγνητικό πεδίο, κάθετη και η ίδια στο πεδίο, χωρίς να είναι συνδεδεμένη σε κύκλωμα. Τι ισχύει;
   - Έχει τάση $B\upsilon\ell$ στα άκρα της, αλλά δεν τη διαρρέει ρεύμα
   - Δεν έχει ούτε τάση ούτε ρεύμα, αφού το κύκλωμα είναι ανοιχτό
   - Τη διαρρέει συνεχώς ρεύμα $\frac{B\upsilon\ell}{r}$ από άκρο σε άκρο
   - Δέχεται δύναμη Laplace αντίθετη στην ταχύτητά της
2. Αγωγός κινείται πάνω σε οδηγούς μέσα σε ομογενές μαγνητικό πεδίο και διαρρέεται από επαγωγικό ρεύμα. Ποια είναι η φορά της δύναμης Laplace που δέχεται;
   - Αντίθετη στην ταχύτητά του
   - Ίδια με την ταχύτητά του
   - Κάθετη στους οδηγούς, προς τα πάνω
   - Εξαρτάται από τη φορά του πεδίου
3. Αγωγός κινείται με σταθερή ταχύτητα σε λείους οδηγούς που κλείνουν σε αντιστάτη. Αν διπλασιαστεί το μαγνητικό πεδίο, με την ίδια ταχύτητα, η εξωτερική δύναμη που χρειάζεται:
   - Τετραπλασιάζεται
   - Διπλασιάζεται
   - Μένει ίδια
   - Υποδιπλασιάζεται
4. Αγωγός με αντίσταση $r$ κινείται σε οδηγούς που κλείνουν σε αντιστάτη $R$, και περνάει ρεύμα. Η τάση στα άκρα του αγωγού είναι:
   - Μικρότερη από $B\upsilon\ell$
   - Ίση με $B\upsilon\ell$
   - Μεγαλύτερη από $B\upsilon\ell$
   - Μηδέν, αφού τον διαρρέει ρεύμα
5. Αγωγός κινείται με σταθερή ταχύτητα σε λείους οριζόντιους οδηγούς και διαρρέεται από επαγωγικό ρεύμα. Η εξωτερική δύναμη που του ασκείς:
   - Είναι ίση με τη δύναμη Laplace
   - Είναι μηδέν, αφού η ταχύτητα είναι σταθερή
   - Είναι μεγαλύτερη από τη Laplace
   - Εξαρτάται μόνο από τη μάζα του αγωγού
6. Με σταθερή ταχύτητα και λείους οδηγούς, πού πηγαίνει το έργο της εξωτερικής δύναμης;
   - Γίνεται θερμότητα στο κύκλωμα
   - Γίνεται κινητική ενέργεια του αγωγού
   - Αποθηκεύεται στο μαγνητικό πεδίο
   - Χάνεται, αφού η Laplace είναι αντίθετη
7. Μετακινείς τον αγωγό πάνω στους οδηγούς κατά την ίδια απόσταση, μία φορά αργά και μία γρήγορα. Το φορτίο που περνά από τον αντιστάτη:
   - Είναι ίδιο και στις δύο
   - Είναι μεγαλύτερο όταν πας γρήγορα
   - Είναι μεγαλύτερο όταν πας αργά
   - Είναι ίδιο μόνο με σταθερή ταχύτητα
8. Πλαίσιο κινείται εντελώς μέσα σε ομογενές πεδίο. Τι ισχύει για τις δύο πλευρές του που είναι κάθετες στην ταχύτητα;
   - Έχουν ίσες ΗΕΔ που αλληλοαναιρούνται γύρω από το πλαίσιο
   - Δεν έχουν ΗΕΔ, αφού η ροή δεν αλλάζει
   - Δίνουν ρεύμα που κυκλοφορεί στο πλαίσιο
   - Έχουν ΗΕΔ που προστίθενται σε $2B\upsilon\ell$
9. Πλαίσιο βγαίνει με σταθερή ταχύτητα από περιοχή πεδίου. Σε σχέση με την είσοδό του, η δύναμη Laplace στο πλαίσιο:
   - Έχει πάλι φορά αντίθετη στην κίνηση
   - Αλλάζει φορά, γίνεται προς την κίνηση
   - Μηδενίζεται, αφού η ροή μειώνεται
   - Γίνεται κάθετη στην ταχύτητα
10. Μεταλλική ράβδος κινείται μέσα σε ομογενές πεδίο **κατά τη διεύθυνση του μήκους της**, με την ταχύτητα κάθετη στο πεδίο. Πόση ΗΕΔ αναπτύσσεται στα άκρα της;
   - Μηδέν
   - $B\upsilon\ell$
   - $\frac{1}{2}B\upsilon\ell$
   - $2B\upsilon\ell$

## Ασκήσεις

1. Μεταλλική ράβδος μήκους $0{,}5$ m κινείται με ταχύτητα $4$ m/s κάθετα σε ομογενές πεδίο $0{,}2$ T, με τη ράβδο κάθετη και στην ταχύτητα και στο πεδίο. Η ράβδος δεν είναι συνδεδεμένη σε κύκλωμα. Πόση είναι η τάση στα άκρα της;
2. Αγωγός μήκους $0{,}2$ m κινείται με $5$ m/s σε οδηγούς μέσα σε κάθετο ομογενές πεδίο $0{,}6$ T. Η ολική αντίσταση του κυκλώματος είναι $0{,}3\ \Omega$. Πόση είναι η ΗΕΔ και πόσο το ρεύμα;
3. Ράβδος μήκους $0{,}25$ m ξεκινά από την ηρεμία τη στιγμή $t = 0$ και γλιστράει με σταθερή επιτάχυνση $2\ \text{m/s}^2$ σε δύο οριζόντιους οδηγούς, μέσα σε κατακόρυφο ομογενές πεδίο $0{,}8$ T. Οι οδηγοί κλείνουν σε ένα ακίνητο ιδανικό βολτόμετρο. Ποια στιγμή το βολτόμετρο δείχνει $1$ V;
   *Οριζόντιοι οδηγοί από πάνω, που κλείνουν σε βολτόμετρο V· ράβδος ΚΛ μήκους ℓ = 0,25 m κινείται με ταχύτητα υ μέσα σε κατακόρυφο ομογενές πεδίο B (⊗).*
4. Αγωγός μήκους $0{,}5$ m, αμελητέας αντίστασης, κινείται με σταθερή ταχύτητα $6$ m/s σε λείους οριζόντιους οδηγούς που κλείνουν σε αντιστάτη $2\ \Omega$, μέσα σε κατακόρυφο πεδίο $0{,}4$ T. Πόση οριζόντια δύναμη πρέπει να του ασκείς;
   *Οριζόντιοι οδηγοί από πάνω, που κλείνουν σε αντιστάτη R = 2 Ω· αγωγός ΚΛ μήκους ℓ = 0,5 m κινείται με ταχύτητα υ, με δύναμη F προς την ίδια φορά, μέσα σε κατακόρυφο ομογενές πεδίο B (⊗).*
5. Αγωγός μήκους $0{,}6$ m και αντίστασης $0{,}4\ \Omega$ κινείται με σταθερή ταχύτητα σε λείους οριζόντιους οδηγούς αμελητέας αντίστασης, που κλείνουν σε αντιστάτη $2\ \Omega$, μέσα σε κατακόρυφο πεδίο $0{,}5$ T. Βολτόμετρο στα άκρα του αντιστάτη δείχνει $2$ V.
   *Οριζόντιοι οδηγοί από πάνω, που κλείνουν στο ένα άκρο σε αντιστάτη R = 2 Ω και στο άλλο σε βολτόμετρο V· αγωγός ΚΛ μήκους ℓ = 0,6 m κινείται με ταχύτητα υ μέσα σε κατακόρυφο ομογενές πεδίο B (⊗).*
   α) Πόσο είναι το ρεύμα;
   β) Με πόση ταχύτητα κινείται ο αγωγός;
   γ) Πόση δύναμη του ασκείς;
6. Αγωγός μάζας $0{,}1$ kg, μήκους $0{,}4$ m και αντίστασης $0{,}2\ \Omega$ σύρεται με σταθερή ταχύτητα $4$ m/s σε οριζόντιους οδηγούς αμελητέας αντίστασης, που κλείνουν σε αντιστάτη $0{,}8\ \Omega$, μέσα σε κατακόρυφο πεδίο $0{,}5$ T. Ο συντελεστής τριβής ανάμεσα στον αγωγό και στους οδηγούς είναι $0{,}2$.
   *Οριζόντιοι οδηγοί από πάνω, που κλείνουν σε αντιστάτη R = 0,8 Ω· αγωγός ΚΛ μήκους ℓ = 0,4 m και μάζας m = 0,1 kg σύρεται με ταχύτητα υ από δύναμη F, μέσα σε κατακόρυφο ομογενές πεδίο B (⊗).*
   α) Πόση οριζόντια δύναμη ασκείς;
   β) Πόση είναι η ισχύς της δύναμής σου;
   γ) Πόση από αυτήν γίνεται θερμότητα Joule στο κύκλωμα;
7. Τετράγωνο πλαίσιο μιας σπείρας, πλευράς $0{,}5$ m και αντίστασης $0{,}25\ \Omega$, βρίσκεται ολόκληρο μέσα σε ομογενές πεδίο $0{,}2$ T κάθετο στο επίπεδό του. Το τραβάς έξω με σταθερή ταχύτητα, κάθετα στο όριο της περιοχής. Θέλεις να το βγάλεις ξοδεύοντας όσο λιγότερη ενέργεια γίνεται.
   *Τετράγωνο πλαίσιο ΑΒΓΔ πλευράς 0,5 m και αντίστασης 0,25 Ω, ολόκληρο μέσα σε ομογενές πεδίο B (⊗), κινείται με ταχύτητα υ προς το όριο του πεδίου (διακεκομμένη γραμμή).*
   α) Πόση δύναμη ασκείς όσο βγαίνει, αν η ταχύτητα είναι $2$ m/s;
   β) Πόσο έργο κάνεις ως να βγει ολόκληρο, με $2$ m/s;
   γ) Πόσο έργο κάνεις αν το βγάλεις με $0{,}5$ m/s;
   δ) Πόσο φορτίο περνά σε κάθε περίπτωση;
8. Δύο λείοι παράλληλοι οδηγοί, αμελητέας αντίστασης, σχηματίζουν κεκλιμένο επίπεδο γωνίας $30^\circ$ και κλείνουν στο κάτω άκρο τους σε αντιστάτη $1{,}5\ \Omega$. Ομογενές πεδίο $1$ T είναι κάθετο στο επίπεδο των οδηγών. Αγωγός μάζας $0{,}1$ kg, μήκους $0{,}5$ m και αντίστασης $0{,}5\ \Omega$ ανεβαίνει με σταθερή ταχύτητα $4$ m/s, με δύναμη $F$ παράλληλη στους οδηγούς.
   *Τομή των οδηγών: κεκλιμένο επίπεδο γωνίας 30° με τον αγωγό πάνω του, τη δύναμη F παράλληλα στο επίπεδο προς τα πάνω και το βάρος mg κατακόρυφα.*
   α) Πόση είναι η $F$;
   β) Πόση είναι η τάση στα άκρα του αγωγού;
   γ) Σε μετατόπιση $2$ m πάνω στους οδηγούς, πόση θερμότητα αναπτύσσεται στον αντιστάτη;
   δ) Πόσο φορτίο περνά από τον αντιστάτη σε αυτά τα $2$ m;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/moving-conductor
