# Δύναμη Laplace και παράλληλοι αγωγοί

> Η δύναμη σε ρευματοφόρο αγωγό, η ισορροπία του, και γιατί δύο παράλληλα ρεύματα έλκονται.

Φυσική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/laplace-force

## Τι θα μάθεις

- Να υπολογίζεις τη δύναμη Laplace F = BIℓ ημφ και να βρίσκεις τη φορά της με τον κανόνα των τριών δαχτύλων.
- Να λύνεις προβλήματα ισορροπίας ρευματοφόρου αγωγού που κρέμεται από νήματα ή ακουμπά σε κεκλιμένες ράγες.
- Να υπολογίζεις τη δύναμη ανάμεσα σε δύο παράλληλους αγωγούς, να κρίνεις αν έλκονται ή απωθούνται, και να βρίσκεις πού ισορροπεί τρίτος αγωγός.
- Να διατυπώνεις τον ορισμό του αμπέρ.

## Ένα σύρμα που πηδάει

Βάλε ένα χάλκινο σύρμα ανάμεσα στους πόλους ενός πεταλοειδούς μαγνήτη και κλείσε τον διακόπτη: το σύρμα τινάζεται. Αντίστρεψε το ρεύμα, και τινάζεται από την άλλη μεριά. Τίποτα καινούργιο δεν συμβαίνει εδώ: το ρεύμα είναι φορτία που κινούνται, και καθένα δέχεται τη δύναμη Lorentz που είδες στην ενότητα «Δύναμη σε κινούμενο φορτίο». Οι δυνάμεις όλων των φορέων μαζί μεταφέρονται στο σύρμα. Το άθροισμά τους είναι η **δύναμη Laplace**.

## Η δύναμη Laplace

Αν σε όγκο $A\ell$ του σύρματος υπάρχουν $nA\ell$ φορείς, ο καθένας με φορτίο $q$ και ταχύτητα $\upsilon$, η συνολική δύναμη είναι $nA\ell\,Bq\upsilon\,\eta\mu\varphi$. Το γινόμενο $nAq\upsilon$ είναι το φορτίο που περνά από μια διατομή ανά δευτερόλεπτο, δηλαδή το ρεύμα $I$. Έτσι, για ευθύγραμμο αγωγό μήκους $\ell$ σε ομογενές πεδίο:

$$
F = B I \ell\,\eta\mu\varphi
$$

όπου $\varphi$ η γωνία του αγωγού (της φοράς του ρεύματος) με τις δυναμικές γραμμές.

- **Διεύθυνση:** κάθετη στο επίπεδο που ορίζουν ο αγωγός και το πεδίο.
- **Φορά:** ο κανόνας των τριών δαχτύλων του δεξιού χεριού, με τον **αντίχειρα στη φορά του ρεύματος**, τον δείκτη στο $\vec{B}$, και ο μέσος δείχνει τη δύναμη.
- **Μηδέν** για αγωγό παράλληλο στο πεδίο, **μέγιστη**, $BI\ell$, για κάθετο.

Από τη σχέση αυτή ορίζεται και το μέτρο του πεδίου: $B = \dfrac{F}{I\ell}$ για αγωγό κάθετο στις γραμμές, με μονάδα $1\ \text{T} = 1\ \dfrac{\text{N}}{\text{A}\cdot\text{m}}$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η γωνία αποφασίζει*

> **Θυμήσου**
>
> Σε αντίθεση με τη δύναμη σε ένα μεμονωμένο φορτίο, η δύναμη Laplace **μπορεί να παράγει έργο**: ο αγωγός μετακινείται προς τη φορά της. Σε αυτό στηρίζεται ο ηλεκτροκινητήρας, όπου οι δύο απέναντι πλευρές ενός πλαισίου δέχονται αντίθετες δυνάμεις και το πλαίσιο στρέφεται.

## Ισορροπία ρευματοφόρου αγωγού

Το πιο συνηθισμένο θέμα: ένας αγωγός με μάζα κρέμεται από νήματα ή ακουμπά σε ράγες, και η δύναμη Laplace μπαίνει στην ισορροπία μαζί με το βάρος.

1. **Φορά της $F_L$** με τον κανόνα των τριών δαχτύλων. Σχεδίασε τον αγωγό **σε τομή**, σαν τελεία, για να φαίνονται όλες οι δυνάμεις στο ίδιο επίπεδο.
2. **Όλες οι δυνάμεις:** βάρος $mg$, τάσεις νημάτων ή κάθετη αντίδραση, $F_L = BI\ell$ αν ο αγωγός είναι κάθετος στο πεδίο.
3. **Άξονες** και $\Sigma F_x = 0$, $\Sigma F_y = 0$.

**Πεδίο οριζόντιο, κάθετο στον αγωγό.** Η $F_L$ είναι κατακόρυφη. Με δύο νήματα: $2T + F_L = mg$ όταν η $F_L$ δείχνει πάνω, $2T = mg + F_L$ όταν δείχνει κάτω. Τα νήματα χαλαρώνουν όταν $BI\ell = mg$.

**Πεδίο κατακόρυφο.** Η $F_L$ είναι οριζόντια, και τα νήματα γέρνουν κατά γωνία $\theta$ από την κατακόρυφο, ώσπου η συνισταμένη τάση να εξουδετερώσει βάρος και $F_L$ μαζί:

$$
\varepsilon\varphi\theta = \frac{BI\ell}{mg}, \qquad 2T = \sqrt{(mg)^2 + (BI\ell)^2}
$$

**Κεκλιμένες ράγες.** Ο αγωγός ακουμπά οριζόντια σε δύο λείες ράγες γωνίας $\theta$, που του δίνουν ρεύμα. Αν το πεδίο είναι **κάθετο στο επίπεδο των ραγών**, η $F_L$ είναι παράλληλη στις ράγες και αρκεί $BI\ell = mg\,\eta\mu\theta$. Αν το πεδίο είναι **κατακόρυφο**, η $F_L$ είναι **οριζόντια**, και στη διεύθυνση των ραγών μετράει μόνο η συνιστώσα της:

$$
BI\ell\,\sigma\upsilon\nu\theta = mg\,\eta\mu\theta \implies I = \frac{mg\,\varepsilon\varphi\theta}{B\ell}
$$

> **Πρόσεχε**
>
> - Η $F_L$ είναι κάθετη στο **πεδίο**, όχι παράλληλη στις ράγες. Με κατακόρυφο πεδίο είναι οριζόντια, και πιέζει τον αγωγό πάνω στις ράγες: η κάθετη αντίδραση γίνεται $N = mg\,\sigma\upsilon\nu\theta + BI\ell\,\eta\mu\theta$, όχι $mg\,\sigma\upsilon\nu\theta$.
> - Η $\varphi$ του τύπου είναι η γωνία του **αγωγού** με το πεδίο. Ένας οριζόντιος αγωγός σε κατακόρυφο πεδίο έχει $\varphi = 90°$, όσο κι αν γέρνουν οι ράγες.
> - Με δύο νήματα, το καθένα παίρνει το **μισό**.

## Δύο παράλληλοι αγωγοί

Ένας πολύ μακρύς ευθύγραμμος αγωγός με ρεύμα $I_1$ δημιουργεί, όπως είδες στην ενότητα «Το μαγνητικό πεδίο του ρεύματος», πεδίο $B_1 = \dfrac{\mu_0 I_1}{2\pi r}$ σε απόσταση $r$. Ένας δεύτερος αγωγός, παράλληλος, σε απόσταση $r$, βρίσκεται μέσα σε αυτό το πεδίο, **κάθετα** στις γραμμές του. Ένα κομμάτι του μήκους $\ell$ δέχεται λοιπόν $F = B_1 I_2 \ell$:

$$
\frac{F}{\ell} = \frac{\mu_0 I_1 I_2}{2\pi r}
$$

Με $\mu_0 = 4\pi \cdot 10^{-7}$ T·m/A, το $\dfrac{\mu_0}{2\pi}$ κάνει $2 \cdot 10^{-7}$ T·m/A. Ο δεύτερος ασκεί στον πρώτο δύναμη **ίσου μέτρου** και αντίθετης φοράς, όπως θέλει ο τρίτος νόμος του Newton, ακόμη κι αν τα ρεύματα διαφέρουν.

> **Κλειδί**
>
> **Ομόρροπα** ρεύματα **έλκονται**. **Αντίρροπα** ρεύματα **απωθούνται**.
>
> Είναι το αντίθετο από τα φορτία, όπου τα ομώνυμα απωθούνται. Επιβεβαίωσέ το μία φορά μόνος σου: βρες τη φορά του $B_1$ στη θέση του δεύτερου αγωγού με τον κανόνα του δεξιού χεριού, και μετά τη φορά της $F_L$ με τον κανόνα των τριών δαχτύλων.

**Ο ορισμός του αμπέρ.** Η σχέση αυτή έδωσε τον κλασικό ορισμό της μονάδας του ρεύματος: $1$ A είναι το σταθερό ρεύμα που, όταν διαρρέει καθέναν από δύο πολύ μακριούς παράλληλους αγωγούς σε απόσταση $1$ m στο κενό, κάνει τον έναν να ασκεί σε κάθε μέτρο του άλλου δύναμη $2 \cdot 10^{-7}$ N. Πράγματι, $\dfrac{F}{\ell} = 2 \cdot 10^{-7} \cdot \dfrac{1 \cdot 1}{1}$ N/m. Από το 2019 το αμπέρ ορίζεται επίσημα μέσω του φορτίου του ηλεκτρονίου, με την ίδια τιμή. Το σχολικό βιβλίο κρατά τον ορισμό με τους αγωγούς.

### Τρίτος αγωγός σε ισορροπία

Ένας τρίτος παράλληλος αγωγός, στο ίδιο επίπεδο, δέχεται δύο δυνάμεις, μία από τον καθένα. Ισορροπεί όπου είναι αντίθετες και ίσες:

- **Ομόρροπα $I_1$, $I_2$:** η θέση είναι **ανάμεσα** στους δύο, πιο κοντά στο μικρότερο ρεύμα.
- **Αντίρροπα $I_1$, $I_2$:** η θέση είναι **έξω** από αυτούς, από τη μεριά του μικρότερου ρεύματος.

Το $I_3$ απλοποιείται στην εξίσωση $\dfrac{I_1}{x_1} = \dfrac{I_2}{x_2}$: η θέση **δεν εξαρτάται** από το ρεύμα του τρίτου αγωγού, ούτε από τη φορά του. Είναι το σημείο όπου μηδενίζεται το πεδίο των δύο πρώτων.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δύο πολύ μακριοί παράλληλοι αγωγοί έλκονται με δύναμη \$F\$ ανά μέτρο. Διπλασιάζουμε και τα δύο ρεύματα και ταυτόχρονα διπλασιάζουμε την απόστασή τους. Η νέα δύναμη ανά μέτρο είναι (α) \$F\$, (β) \$2F\$, (γ) \$4F\$. Επίλεξε και αιτιολόγησε.

1. Η δύναμη ανά μέτρο είναι ανάλογη του γινομένου των ρευμάτων και αντιστρόφως ανάλογη της απόστασης: $\dfrac{F}{\ell} = \dfrac{\mu_0 I_1 I_2}{2\pi r}$.
2. Νέα τιμή: $\dfrac{\mu_0 (2I_1)(2I_2)}{2\pi (2r)} = 2 \cdot \dfrac{\mu_0 I_1 I_2}{2\pi r} = 2F$. Σωστό το **(β)**.
3. **Η παγίδα:** το $4F$ βγαίνει αν ξεχάσεις την απόσταση, και το $F$ αν νομίσεις ότι η δύναμη πέφτει με το τετράγωνο της απόστασης, όπως στον νόμο του Coulomb. Εδώ πέφτει με την πρώτη δύναμη.

### Παράδειγμα 2: Οριζόντιος αγωγός μήκους \$0{,}5\$ m και μάζας \$0{,}04\$ kg κρέμεται από δύο όμοια μονωτικά νήματα, μέσα σε \*\*κατακόρυφο\*\* ομογενές πεδίο \$0{,}2\$ T. Όταν τον διαρρέει ρεύμα \$4\$ A, ισορροπεί με τα νήματα γερμένα. Βρες τη γωνία των νημάτων με την κατακόρυφο και την τάση κάθε νήματος.

*Ο αγωγός σε τομή, σαν κύκλος. Πάνω του το βάρος mg προς τα κάτω, η δύναμη Laplace F\_L οριζόντια προς τα δεξιά, και η συνολική τάση των νημάτων T\_ολ προς τα πάνω και αριστερά, σε γωνία θ με την κατακόρυφο.*

1. **Η $F_L$.** Ο αγωγός είναι οριζόντιος και το πεδίο κατακόρυφο, άρα $\varphi = 90°$ και $F_L = BI\ell = 0{,}2 \cdot 4 \cdot 0{,}5 = 0{,}4$ N, **οριζόντια**, κάθετη στον αγωγό.
2. **Βάρος:** $mg = 0{,}04 \cdot 10 = 0{,}4$ N. Οι δύο τάσεις έχουν συνισταμένη $T_{o\lambda}$ στο επίπεδο του σχήματος.
3. **Ισορροπία:** $T_{o\lambda}\,\eta\mu\theta = F_L$ και $T_{o\lambda}\,\sigma\upsilon\nu\theta = mg$. Διαιρώντας: $\varepsilon\varphi\theta = \dfrac{F_L}{mg} = 1$, άρα $\theta = 45°$.
4. $T_{o\lambda} = \sqrt{0{,}4^2 + 0{,}4^2} = 0{,}4\sqrt{2} \approx 0{,}57$ N, άρα κάθε νήμα έχει τάση $T = 0{,}2\sqrt{2} \approx 0{,}28$ N.

### Παράδειγμα 3: Δύο λείες μεταλλικές ράγες σχηματίζουν κεκλιμένο επίπεδο γωνίας \$30°\$ και απέχουν \$0{,}5\$ m. Πάνω τους ακουμπά οριζόντια μεταλλική ράβδος μάζας \$0{,}1\$ kg, που διαρρέεται από ρεύμα μέσω των ραγών. Όλη η διάταξη βρίσκεται σε \*\*κατακόρυφο\*\* ομογενές πεδίο \$0{,}5\$ T. Πόσο ρεύμα κρατά τη ράβδο ακίνητη, και πόση είναι τότε η δύναμη από τις ράγες;

*Κεκλιμένο επίπεδο γωνίας θ που ανεβαίνει προς τα δεξιά. Η ράβδος σε τομή, με το βάρος mg κατακόρυφα κάτω, την κάθετη αντίδραση N κάθετα στο επίπεδο και τη δύναμη Laplace F\_L οριζόντια, προς τα δεξιά.*

1. **Η φορά της $F_L$.** Η ράβδος είναι οριζόντια, κάθετη στο πεδίο, άρα $F_L = BI\ell$. Είναι κάθετη στο κατακόρυφο πεδίο, δηλαδή **οριζόντια**, και το ρεύμα πρέπει να έχει φορά τέτοια ώστε να σπρώχνει τη ράβδο προς την ανηφόρα.
2. **Άξονας κατά μήκος των ραγών:** η $F_L$ έχει εκεί συνιστώσα $F_L\,\sigma\upsilon\nu 30°$ προς τα πάνω, το βάρος $mg\,\eta\mu 30°$ προς τα κάτω. Ισορροπία:

   $BI\ell\,\sigma\upsilon\nu 30° = mg\,\eta\mu 30° \implies I = \dfrac{mg\,\varepsilon\varphi 30°}{B\ell} = \dfrac{1 \cdot 0{,}577}{0{,}25} \approx 2{,}31$ A
3. **Κάθετα στις ράγες:** και οι δύο δυνάμεις πιέζουν τη ράβδο προς τις ράγες:

   $N = mg\,\sigma\upsilon\nu 30° + BI\ell\,\eta\mu 30° = 0{,}866 + 1{,}155 \cdot 0{,}5 \approx 1{,}15$ N
4. **Σύγκριση.** Αν το πεδίο ήταν κάθετο στις ράγες, θα αρκούσε $I = \dfrac{mg\,\eta\mu 30°}{B\ell} = 2$ A. Με κατακόρυφο πεδίο χρειάζεται περισσότερο ρεύμα, γιατί μόνο ένα μέρος της $F_L$ δουλεύει κατά μήκος των ραγών.

### Παράδειγμα 4: Δύο πολύ μακριοί παράλληλοι αγωγοί Α και Γ απέχουν \$0{,}3\$ m και διαρρέονται από ομόρροπα ρεύματα \$I\_A = 4\$ A και \$I\_\Gamma = 1\$ A. Πόση δύναμη ανά μέτρο ασκεί ο ένας στον άλλον; Πού, στο επίπεδό τους, ισορροπεί τρίτος παράλληλος αγωγός; Πού, αν τα ρεύματα ήταν αντίρροπα;

1. $\dfrac{F}{\ell} = 2 \cdot 10^{-7} \cdot \dfrac{4 \cdot 1}{0{,}3} \approx 2{,}67 \cdot 10^{-6}$ N/m, **ελκτική**, αφού τα ρεύματα είναι ομόρροπα.
2. **Ομόρροπα:** οι δυνάμεις στον τρίτο αγωγό είναι αντίθετες μόνο **ανάμεσα** στους Α και Γ. Σε απόσταση $x$ από τον Α:

   $\dfrac{4}{x} = \dfrac{1}{0{,}3 - x} \implies x = 0{,}24$ m, δηλαδή $0{,}06$ m από τον Γ.
3. **Αντίρροπα:** τώρα ανάμεσα οι δυνάμεις έχουν την ίδια φορά. Η θέση είναι έξω, από τη μεριά του Γ, σε απόσταση $x > 0{,}3$ m από τον Α:

   $\dfrac{4}{x} = \dfrac{1}{x - 0{,}3} \implies x = 0{,}4$ m, δηλαδή $0{,}1$ m πέρα από τον Γ.
4. Και στις δύο περιπτώσεις το $I_3$ απλοποιήθηκε: η θέση δεν εξαρτάται από το ρεύμα του τρίτου αγωγού.

### Παράδειγμα 5: Ένας πολύ μακρύς οριζόντιος αγωγός Κ είναι στερεωμένος και διαρρέεται από ρεύμα \$50\$ A. Από κάτω του, παράλληλα, βρίσκεται ελεύθερος λεπτός αγωγός Λ με μάζα ανά μέτρο \$10^{-4}\$ kg/m και ρεύμα \$20\$ A. (α) Τι φορά πρέπει να έχει το ρεύμα του Λ για να αιωρείται; (β) Σε ποια απόσταση ισορροπεί; (γ) Πόση δύναμη ανά μέτρο δέχεται ο Κ; (δ) Αν, με τον Λ σε αυτή τη θέση, το ρεύμα του διπλασιαστεί απότομα, ποια είναι η αρχική του επιτάχυνση;

1. **(α)** Ο Λ χρειάζεται δύναμη προς τα **πάνω**, δηλαδή προς τον Κ: έλξη. Άρα το ρεύμα του πρέπει να είναι **ομόρροπο** με του Κ.
2. **(β)** Για ένα κομμάτι μήκους $\ell$: $\dfrac{\mu_0 I_K I_\Lambda}{2\pi r}\ell = m g$. Με τη μάζα ανά μέτρο $\lambda = m/\ell$:

   $2 \cdot 10^{-7} \cdot \dfrac{50 \cdot 20}{r} = 10^{-4} \cdot 10 \implies r = 0{,}2$ m
3. **(γ)** Από τον τρίτο νόμο του Newton ο Κ δέχεται $10^{-3}$ N ανά μέτρο, προς τα **κάτω**, προς τον Λ.
4. **(δ)** Με $40$ A η έλξη διπλασιάζεται, $2 \cdot 10^{-3}$ N/m, ενώ το βάρος μένει $10^{-3}$ N/m. Ανά μέτρο: $a = \dfrac{2 \cdot 10^{-3} - 10^{-3}}{10^{-4}} = 10$ m/s², προς τα πάνω.
5. **Παρατήρηση.** Καθώς ο Λ πλησιάζει τον Κ, η έλξη μεγαλώνει ακόμη περισσότερο. Η ισορροπία της (β) είναι ασταθής: η παραμικρή μετατόπιση προς τα πάνω δεν διορθώνεται.

## Ερωτήσεις

1. Ρευματοφόρος αγωγός τοποθετείται **παράλληλα** στις δυναμικές γραμμές ομογενούς μαγνητικού πεδίου. Πόση δύναμη δέχεται;
   - Μηδέν
   - Τη μέγιστη δυνατή
   - Τη μισή της μέγιστης
   - Εξαρτάται από το ρεύμα
2. Αγωγός $0{,}5$ m με ρεύμα $4$ A είναι κάθετος σε ομογενές πεδίο $0{,}4$ T. Πόση δύναμη δέχεται;
   - $0{,}8$ N
   - $8$ N
   - $2$ N
   - $0{,}4$ N
3. Ένας αγωγός, κάθετος σε ομογενές πεδίο, δέχεται δύναμη $F$. Τον στρέφουμε ώστε να σχηματίζει γωνία $30°$ με το πεδίο, με το ίδιο ρεύμα. Πόση γίνεται η δύναμη;
   - $\frac{F}{2}$
   - $\frac{\sqrt{3}}{2}F$
   - $F$
   - $\frac{F}{3}$
4. Ποια σχέση ισχύει για τη μονάδα tesla;
   - $1$ T $= 1$ N/(A·m)
   - $1$ T $= 1$ N·A·m
   - $1$ T $= 1$ Wb·m²
   - $1$ T $= 1$ N/C
5. Δύο παράλληλοι ευθύγραμμοι αγωγοί διαρρέονται από **ομόρροπα** ρεύματα $I$ και $3I$. Τι ισχύει;
   - Έλκονται με δυνάμεις ίσου μέτρου
   - Απωθούνται, όπως τα ομώνυμα φορτία
   - Έλκονται, αλλά ο αγωγός με το $3I$ δέχεται τριπλάσια δύναμη
   - Έλκονται, αλλά ο αγωγός με το $I$ δέχεται τριπλάσια δύναμη
6. Δύο παράλληλοι αγωγοί έλκονται με δύναμη $F$ ανά μέτρο. Αντιστρέφουμε το ρεύμα **μόνο του ενός**. Τι συμβαίνει;
   - Απωθούνται με δύναμη $F$ ανά μέτρο
   - Έλκονται πάλι με δύναμη $F$ ανά μέτρο
   - Δεν ασκούν πια δύναμη ο ένας στον άλλον
   - Απωθούνται με δύναμη $2F$ ανά μέτρο
7. Οριζόντια ράβδος ακουμπά σε κεκλιμένες ράγες και διαρρέεται από ρεύμα, μέσα σε **κατακόρυφο** ομογενές πεδίο. Ποια είναι η διεύθυνση της δύναμης Laplace;
   - Οριζόντια, κάθετη στη ράβδο
   - Παράλληλη στις ράγες, προς την ανηφόρα
   - Κατακόρυφη, αντίθετη στο βάρος
   - Κάθετη στις ράγες, προς τα έξω
8. Οριζόντιος αγωγός κρέμεται από δύο νήματα σε οριζόντιο πεδίο κάθετο σε αυτόν, και η δύναμη Laplace δείχνει προς τα πάνω. Αν αντιστραφεί το ρεύμα, η τάση των νημάτων:
   - αυξάνεται
   - μειώνεται
   - μένει ίδια
   - μηδενίζεται
9. Δύο παράλληλοι αγωγοί έχουν **αντίρροπα** ρεύματα $I$ και $2I$. Πού, στο επίπεδό τους, μπορεί να ισορροπεί τρίτος παράλληλος αγωγός;
   - Έξω από αυτούς, από τη μεριά του $I$
   - Ανάμεσά τους, πιο κοντά στο $I$
   - Έξω από αυτούς, από τη μεριά του $2I$
   - Πουθενά, εκτός αν έχει ρεύμα $3I$
10. Σύμφωνα με τον ορισμό του σχολικού βιβλίου, δύο αγωγοί σε απόσταση $1$ m με ρεύμα $1$ A ο καθένας ασκούν ο ένας στον άλλον δύναμη ανά μέτρο:
   - $2 \cdot 10^{-7}$ N
   - $4\pi \cdot 10^{-7}$ N
   - $10^{-7}$ N
   - $1$ N

## Ασκήσεις

1. Ευθύγραμμος αγωγός μήκους $0{,}4$ m με ρεύμα $5$ A σχηματίζει γωνία $30°$ με ομογενές πεδίο $0{,}2$ T. Πόση δύναμη Laplace δέχεται;
2. Οριζόντιος αγωγός μήκους $0{,}25$ m και μάζας $10$ g βρίσκεται σε οριζόντιο ομογενές πεδίο $0{,}5$ T, κάθετο σε αυτόν. Τον διαρρέει ρεύμα $0{,}5$ A, με φορά τέτοια ώστε η δύναμη Laplace να είναι προς τα πάνω. Πόση επιτάχυνση αποκτά τη στιγμή που τον αφήνεις ελεύθερο; ($g = 10$ m/s²)
3. Δύο πολύ μακριοί παράλληλοι αγωγοί απέχουν $0{,}1$ m και διαρρέονται από ομόρροπα ρεύματα $20$ A και $5$ A. Δίνεται $\mu_0 = 4\pi \cdot 10^{-7}$ T·m/A.
   α) Πόση δύναμη δέχεται ένα τμήμα $2$ m του δεύτερου αγωγού, και είναι ελκτική ή απωστική;
   β) Πόση δύναμη δέχεται το αντίστοιχο τμήμα $2$ m του πρώτου αγωγού;
   γ) Αν η απόσταση γίνει $0{,}2$ m, πόση γίνεται η δύναμη στο τμήμα $2$ m του δεύτερου;
4. Δύο λείες ράγες σχηματίζουν κεκλιμένο επίπεδο γωνίας $30°$ και απέχουν $0{,}4$ m. Πάνω τους ακουμπά οριζόντια ράβδος μάζας $0{,}05$ kg, που διαρρέεται από ρεύμα μέσω των ραγών. Το ομογενές πεδίο $0{,}25$ T είναι **κάθετο στο επίπεδο των ραγών**.
   *Κεκλιμένο επίπεδο γωνίας 30° που ανεβαίνει προς τα δεξιά, με τη ράβδο σε τομή και το βάρος της mg κατακόρυφα προς τα κάτω.*
   α) Πόσο ρεύμα κρατά τη ράβδο ακίνητη;
   β) Πόση είναι τότε η κάθετη αντίδραση από τις ράγες;
5. Οριζόντιος αγωγός μήκους $0{,}2$ m και μάζας $0{,}05$ kg κρέμεται από δύο όμοια κατακόρυφα νήματα, μέσα σε οριζόντιο ομογενές πεδίο $0{,}5$ T κάθετο σε αυτόν.
   α) Ο αγωγός διαρρέεται από ρεύμα $3$ A με φορά τέτοια ώστε η δύναμη Laplace να είναι προς τα πάνω. Πόση είναι η τάση κάθε νήματος;
   β) Πόσο ρεύμα, με την ίδια φορά, μηδενίζει τις τάσεις των νημάτων;
   γ) Αν αντιστραφεί η φορά του ρεύματος των $3$ A, πόση γίνεται η τάση κάθε νήματος;
6. Τρεις πολύ μακριοί παράλληλοι αγωγοί Α, Β, Γ βρίσκονται σε ένα επίπεδο, με τη σειρά αυτή, και διαδοχικές αποστάσεις $0{,}1$ m. Οι Α και Β διαρρέονται από ομόρροπα ρεύματα $10$ A, ο Γ από ρεύμα $20$ A αντίθετης φοράς. Δίνεται $\frac{\mu_0}{2\pi} = 2 \cdot 10^{-7}$ T·m/A.
   α) Πόση είναι η συνολική δύναμη ανά μέτρο στον Β, και προς τα πού;
   β) Πόση είναι η συνολική δύναμη ανά μέτρο στον Γ;
   γ) Πόση είναι η συνολική δύναμη ανά μέτρο στον Α;
7. Δύο οριζόντιες παράλληλες ράγες απέχουν $0{,}5$ m και συνδέονται με πηγή ΗΕΔ $6$ V. Πάνω τους, κάθετα, ακουμπά μεταλλική ράβδος μάζας $0{,}1$ kg. Η ολική αντίσταση του κυκλώματος είναι $3\ \Omega$, και ο συντελεστής τριβής ράβδου–ραγών, στατικής και ολίσθησης, είναι $0{,}2$. Όλα βρίσκονται σε κατακόρυφο ομογενές πεδίο $0{,}4$ T.
   *Οριζόντιες ράγες από πάνω, συνδεδεμένες με πηγή E = 6 V· ράβδος ΚΛ μήκους ℓ = 0,5 m και μάζας m = 0,1 kg ακουμπά κάθετα πάνω τους, μέσα σε κατακόρυφο ομογενές πεδίο B (⊗).*
   α) Πόσο ρεύμα περνά από τη ράβδο τη στιγμή που κλείνεις τον διακόπτη;
   β) Ποιο είναι το ελάχιστο ρεύμα που θα ξεκινούσε τη ράβδο;
   γ) Πόση είναι η επιτάχυνση της ράβδου αμέσως μόλις κλείσει ο διακόπτης;
8. Εκτίμηση: ένας θερμοσίφωνας $4$ kW δουλεύει στα $230$ V. Τα δύο σύρματα του καλωδίου του είναι παράλληλα και πολύ κοντά, και το ρεύμα πηγαίνει από το ένα και γυρίζει από το άλλο. Διάλεξε λογική τιμή για την απόσταση των συρμάτων.
   α) Πόση είναι περίπου η δύναμη ανά μέτρο ανάμεσα στα δύο σύρματα;
   β) Έλκονται ή απωθούνται;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/laplace-force
