# Ηλεκτρομαγνητική επαγωγή

> Μαγνητική ροή, ο νόμος του Faraday και ο κανόνας του Lenz.

Φυσική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/induction

## Τι θα μάθεις

- Να υπολογίζεις τη μαγνητική ροή Φ = BAσυνθ και τη μεταβολή της όταν αλλάζει το πεδίο, το εμβαδόν ή η γωνία.
- Να εφαρμόζεις τον νόμο του Faraday, E = −N ΔΦ/Δt, για τη μέση και τη στιγμιαία ΗΕΔ, και να τη διαβάζεις από το διάγραμμα Φ–t.
- Να υπολογίζεις το επαγωγικό ρεύμα, τη θερμότητα και το φορτίο q = NΔΦ/R, που δεν εξαρτάται από τον χρόνο.
- Να βρίσκεις τη φορά του επαγωγικού ρεύματος με τον κανόνα του Lenz και να τον συνδέεις με την αρχή διατήρησης της ενέργειας.

## Ρεύμα από μαγνήτη: πότε;

Βάλε έναν μαγνήτη μέσα σε πηνίο που κλείνει σε αμπερόμετρο. Όσο ο μαγνήτης κάθεται ακίνητος, η βελόνα μένει στο μηδέν, όσο ισχυρός κι αν είναι. Τράβηξέ τον έξω και η βελόνα τινάζεται. Σπρώξε τον πάλι μέσα και τινάζεται ανάποδα. Αυτό βρήκε ο Faraday το 1831: ρεύμα δεν δίνει το μαγνητικό πεδίο, δίνει η **μεταβολή** του.

Το φαινόμενο λέγεται **ηλεκτρομαγνητική επαγωγή**. Πάνω του στηρίζεται η παραγωγή σχεδόν όλης της ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιείς.

*Ο δακτύλιος με τον οποίο ο Faraday ανακάλυψε την επαγωγή το 1831: ένα σιδερένιο δαχτυλίδι με δύο χωριστά πηνία από σύρμα. Όταν συνέδεε ή αποσυνέδεε μια μπαταρία στο ένα πηνίο, στο άλλο εμφανιζόταν στιγμιαία ρεύμα. Όσο το ρεύμα στο πρώτο πηνίο έμενε σταθερό, στο δεύτερο δεν συνέβαινε τίποτα.*

## Η μαγνητική ροή και οι τρεις τρόποι να αλλάξει

Το μέγεθος που πρέπει να αλλάζει είναι η **μαγνητική ροή** $\Phi = BA\,\sigma\upsilon\nu\theta$, που γνώρισες στην ενότητα «Το μαγνητικό πεδίο του ρεύματος». Η $\theta$ είναι η γωνία του πεδίου με την **κάθετη** στο πλαίσιο, και η μονάδα είναι το weber, $1\ \text{Wb} = 1\ \text{T}\cdot\text{m}^2$.

Η ροή έχει τρεις παράγοντες, άρα αλλάζει με τρεις τρόπους. Ο καθένας έχει τη δική του $\Delta\Phi$:

| Τι αλλάζει                | Παράδειγμα                                             | Μεταβολή ροής                                                            |
| ------------------------- | ------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------------------------ |
| το πεδίο $B$              | πλησιάζεις μαγνήτη, αλλάζεις το ρεύμα σε διπλανό πηνίο | $\Delta\Phi = \Delta B \cdot A\,\sigma\upsilon\nu\theta$                 |
| το εμβαδόν μέσα στο πεδίο | πλαίσιο που μπαίνει σε περιοχή πεδίου                  | $\Delta\Phi = B\,\Delta A\,\sigma\upsilon\nu\theta$                      |
| η γωνία $\theta$          | πλαίσιο που στρέφεται                                  | $\Delta\Phi = BA(\sigma\upsilon\nu\theta_2 - \sigma\upsilon\nu\theta_1)$ |

> **Πρόσεχε**
>
> Τρία λάθη στη ροή, πριν καν φτάσεις στον Faraday:
>
> **Η γωνία.** Αν η εκφώνηση λέει ότι το **επίπεδο** του πλαισίου σχηματίζει $30^\circ$ με τις δυναμικές γραμμές, τότε η κάθετη σχηματίζει $60^\circ$, και $\Phi = BA\,\sigma\upsilon\nu 60^\circ$.
>
> **Η αντιστροφή.** Αν το πεδίο αντιστραφεί με το ίδιο μέτρο, ή το πλαίσιο στραφεί κατά $180^\circ$, η ροή πάει από $+BA$ σε $-BA$. Η μεταβολή είναι $|\Delta\Phi| = 2BA$, όχι μηδέν.
>
> **Οι σπείρες.** Η $\Phi$ είναι η ροή από **μία** σπείρα. Το $N$ μπαίνει στην ΗΕΔ και στο φορτίο, όχι στη ροή.

## Ο νόμος του Faraday

Όποτε μεταβάλλεται η ροή που περνάει από ένα κύκλωμα, στο κύκλωμα αναπτύσσεται **ΗΕΔ από επαγωγή**. Για πηνίο με $N$ σπείρες:

$$
E_{\varepsilon\pi} = -N\frac{\Delta\Phi}{\Delta t}
$$

Το $\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t}$ είναι ο **ρυθμός μεταβολής** της ροής, σε Wb/s, δηλαδή σε V. Το μείον είναι ο κανόνας του Lenz, που θα δεις παρακάτω. Στις ασκήσεις συνήθως υπολογίζεις το μέτρο με $|\Delta\Phi|$ και βρίσκεις τη φορά χωριστά.

**Μέση και στιγμιαία.** Ο τύπος με πεπερασμένο $\Delta t$ δίνει τη **μέση** ΗΕΔ στο διάστημα. Αν πάρεις το $\Delta t$ πολύ μικρό, παίρνεις τη **στιγμιαία**. Στο διάγραμμα $\Phi$–$t$ η στιγμιαία ΗΕΔ είναι $N$ φορές η **κλίση** της καμπύλης τη στιγμή εκείνη. Όπου το διάγραμμα είναι ευθεία, η κλίση είναι σταθερή, και μέση και στιγμιαία συμπίπτουν. Όπου είναι οριζόντιο, η ΗΕΔ είναι μηδέν, όσο μεγάλη κι αν είναι η ροή.

> **Κλειδί**
>
> ΗΕΔ αναπτύσσεται **μόνο όταν η ροή μεταβάλλεται**. Όχι όταν υπάρχει πεδίο. Όχι όταν υπάρχει ροή. Όταν **αλλάζει**. Στο διάγραμμα $\Phi$–$t$ δεν κοιτάς το ύψος, κοιτάς την κλίση.

## Επαγωγικό ρεύμα, θερμότητα και φορτίο

Αν το κύκλωμα είναι κλειστό, με **ολική** αντίσταση $R_{o\lambda}$ (μαζί και η αντίσταση του πηνίου), η ΗΕΔ δίνει επαγωγικό ρεύμα

$$
I_{\varepsilon\pi} = \frac{E_{\varepsilon\pi}}{R_{o\lambda}}
$$

Αν η ροή αλλάζει **ομαλά**, το ρεύμα είναι σταθερό, και η θερμότητα στο διάστημα $\Delta t$ είναι $Q = I^2 R_{o\lambda}\Delta t$. Αν δεν αλλάζει ομαλά, ο τύπος αυτός με το μέσο ρεύμα δεν ισχύει.

Στο διάστημα $\Delta t$ περνάει από μια διατομή του κυκλώματος φορτίο $q = I_{\varepsilon\pi}\Delta t$. Το $\Delta t$ διώχνεται:

$$
q = \frac{N\,|\Delta\Phi|}{R_{o\lambda}}
$$

> **Θυμήσου**
>
> Το επαγωγικό φορτίο **δεν εξαρτάται από τον χρόνο** ούτε από το πώς έγινε η μεταβολή, ομαλά ή όχι. Εξαρτάται μόνο από τη συνολική $\Delta\Phi$ και από την αντίσταση. Η θερμότητα όμως εξαρτάται: με ομαλή μεταβολή, $Q = \dfrac{(N\Delta\Phi)^2}{R_{o\lambda}\,\Delta t}$, άρα η απότομη μεταβολή ζεσταίνει περισσότερο.

## Ο κανόνας του Lenz

Το μείον στον νόμο του Faraday έχει φυσικό περιεχόμενο:

> **Κλειδί**
>
> Το επαγωγικό ρεύμα έχει τέτοια φορά ώστε να **αντιτίθεται στο αίτιο** που το προκαλεί.

Για να βρεις τη φορά σε ένα πλαίσιο, ακολουθείς πάντα τα ίδια τέσσερα βήματα:

1. Ποια είναι η φορά του **εξωτερικού** πεδίου μέσα από το πλαίσιο;
2. Η ροή **αυξάνεται** ή **μειώνεται**;
3. Το επαγωγικό ρεύμα φτιάχνει μέσα στο πλαίσιο δικό του πεδίο: **αντίθετο** στο εξωτερικό αν η ροή αυξάνεται, **ομόρροπο** αν μειώνεται.
4. Με τον κανόνα του δεξιού χεριού βρίσκεις ποια φορά ρεύματος δίνει αυτό το πεδίο.

Με τον μαγνήτη: αν **πλησιάζεις** τον βόρειο πόλο σε πηνίο, το άκρο του πηνίου που τον βλέπει γίνεται βόρειος πόλος και ο μαγνήτης **απωθείται**. Αν τον **απομακρύνεις**, το άκρο γίνεται νότιος και ο μαγνήτης **έλκεται**. Και στις δύο περιπτώσεις, για να συνεχιστεί η μεταβολή πρέπει να καταβάλεις έργο.

**Γιατί δεν μπορεί να γίνει αλλιώς.** Φαντάσου ότι το επαγωγικό ρεύμα **ευνοούσε** τη μεταβολή. Ένα μικρό σπρώξιμο στον μαγνήτη, και το ρεύμα θα τον τραβούσε πιο μέσα, θα αυξανόταν η ροή, θα μεγάλωνε το ρεύμα, και ούτω καθεξής. Θα έπαιρνες κινητική ενέργεια και θερμότητα χωρίς να προσφέρεις τίποτα. Ο κανόνας του Lenz είναι λοιπόν συνέπεια της **αρχής διατήρησης της ενέργειας**: η ηλεκτρική ενέργεια στο κύκλωμα προέρχεται από το έργο που κάνεις ενάντια στην αντίσταση του Lenz.

## Πλαίσιο που περνάει από περιοχή πεδίου

Η πιο συχνή εφαρμογή στις Πανελλήνιες: τετράγωνο πλαίσιο πλευράς $\alpha$ κινείται με σταθερή ταχύτητα $\upsilon$ και περνάει από περιοχή πλάτους $d > \alpha$ με ομογενές πεδίο κάθετο στο επίπεδό του. Εδώ αλλάζει το **εμβαδόν μέσα στο πεδίο**. Όσο το πλαίσιο μπαίνει, σε χρόνο $\Delta t$ μπαίνει λωρίδα $\alpha\cdot\upsilon\Delta t$, άρα $\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = B\alpha\upsilon$.

| Φάση                                        | Ροή                                       | ΗΕΔ                                      |
| ------------------------------------------- | ----------------------------------------- | ---------------------------------------- |
| μπαίνει (διάρκεια $\alpha/\upsilon$)        | αυξάνεται γραμμικά από $0$ σε $B\alpha^2$ | σταθερή, μέτρου $B\alpha\upsilon$        |
| όλο μέσα (διάρκεια $(d - \alpha)/\upsilon$) | σταθερή, $B\alpha^2$                      | μηδέν                                    |
| βγαίνει (διάρκεια $\alpha/\upsilon$)        | μειώνεται γραμμικά ως $0$                 | σταθερή, $B\alpha\upsilon$, **αντίθετη** |

Το διάγραμμα $\Phi$–$t$ είναι τραπέζιο. Το $E$–$t$ είναι δύο ορθογώνια, ένα θετικό και ένα αρνητικό, με κενό ανάμεσα. Το ρεύμα αλλάζει φορά, γιατί στην είσοδο η ροή αυξάνεται και στην έξοδο μειώνεται. Αν η περιοχή είναι **στενότερη** από το πλαίσιο ($d < \alpha$), η μεσαία φάση αλλάζει: τώρα το πλαίσιο αγκαλιάζει όλη την περιοχή, η ροή μένει $B\alpha d$, και πάλι δεν υπάρχει ΗΕΔ.

Τι δυνάμεις χρειάζονται για να κινείται το πλαίσιο με σταθερή ταχύτητα, και πού πηγαίνει η ενέργεια, το βλέπεις στην ενότητα «Αγωγός που κινείται σε μαγνητικό πεδίο».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πότε αναπτύσσεται ΗΕΔ και πότε όχι*

> **Πρόσεχε**
>
> Το «εντελώς μέσα» είναι η περίπτωση που ξαφνιάζει. Το πλαίσιο κινείται, το πεδίο είναι ισχυρό, η ροή είναι μέγιστη, και η ΗΕΔ είναι **μηδέν**, γιατί τίποτα δεν **αλλάζει**. Και κάτι ακόμα: το φορτίο της εισόδου και της εξόδου είναι ίσο, $\dfrac{B\alpha^2}{R}$, αλλά περνάει με αντίθετες φορές. Το **καθαρό** φορτίο σε όλη τη διαδρομή είναι μηδέν, ενώ η θερμότητα δεν είναι.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Τραβάς έναν μαγνήτη έξω από πηνίο που κλείνει σε αντιστάτη, μία φορά σε χρόνο \$\Delta t\$ και μία σε χρόνο \$2\Delta t\$, με την ίδια αρχική και τελική θέση. Θεώρησε ότι και τις δύο φορές η ροή μειώνεται ομαλά. Για τα φορτία \$q\_1\$, \$q\_2\$ και τις θερμότητες \$Q\_1\$, \$Q\_2\$ ισχύει: (α) \$q\_1 = q\_2\$, \$Q\_1 = Q\_2\$ (β) \$q\_1 = 2q\_2\$, \$Q\_1 = 2Q\_2\$ (γ) \$q\_1 = q\_2\$, \$Q\_1 = 2Q\_2\$. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

1. **Η μεταβολή της ροής** είναι ίδια και στις δύο περιπτώσεις, γιατί ο μαγνήτης ξεκινά και καταλήγει στο ίδιο σημείο: $|\Delta\Phi|$ κοινό.
2. **Φορτίο:** $q = \dfrac{N|\Delta\Phi|}{R_{o\lambda}}$, χωρίς χρόνο μέσα. Άρα $q_1 = q_2$.
3. **Θερμότητα:** με ομαλή μεταβολή, $E = \dfrac{N|\Delta\Phi|}{\Delta t}$ και $Q = \dfrac{E^2}{R_{o\lambda}}\Delta t = \dfrac{(N\Delta\Phi)^2}{R_{o\lambda}\,\Delta t}$. Η θερμότητα είναι αντιστρόφως ανάλογη του χρόνου, άρα $Q_1 = 2Q_2$.
4. Σωστό το **(γ)**. Με τον Lenz: όταν τραβάς γρήγορα, η δύναμη που σε φρενάρει είναι μεγαλύτερη, και το έργο σου, που γίνεται θερμότητα, είναι μεγαλύτερο.

### Παράδειγμα 2: Πηνίο \$200\$ σπειρών, εμβαδού \$0{,}01\$ m² ανά σπείρα και ολικής αντίστασης \$10\ \Omega\$, βρίσκεται σε ομογενές πεδίο κάθετο στις σπείρες. Το πεδίο μειώνεται ομαλά από \$0{,}4\$ T σε \$0{,}1\$ T σε \$0{,}05\$ s. Βρες την ΗΕΔ, το ρεύμα, το φορτίο και τη φορά του ρεύματος.

1. **Μεταβολή ροής ανά σπείρα:** $\Delta\Phi = (B_2 - B_1)A = (0{,}1 - 0{,}4) \cdot 0{,}01 = -3 \cdot 10^{-3}$ Wb
2. **ΗΕΔ:** $|E_{\varepsilon\pi}| = N\dfrac{|\Delta\Phi|}{\Delta t} = 200 \cdot \dfrac{3 \cdot 10^{-3}}{0{,}05} = 12$ V

   **Ρεύμα:** $I = \dfrac{12}{10} = 1{,}2$ A
3. **Φορτίο:** $q = \dfrac{N|\Delta\Phi|}{R} = \dfrac{200 \cdot 3 \cdot 10^{-3}}{10} = 0{,}06$ C. Έλεγχος: $I\Delta t = 1{,}2 \cdot 0{,}05 = 0{,}06$ C.
4. **Φορά, με τον Lenz.** Η ροή μειώνεται, άρα το επαγωγικό ρεύμα φτιάχνει μέσα στο πηνίο πεδίο **ομόρροπο** με το αρχικό, σαν να προσπαθεί να κρατήσει τη ροή.

### Παράδειγμα 3: Πλαίσιο \$50\$ σπειρών, εμβαδού \$0{,}04\$ m² και ολικής αντίστασης \$4\ \Omega\$, βρίσκεται σε ομογενές πεδίο \$0{,}5\$ T κάθετο στο επίπεδό του. Το στρέφεις κατά \$180^\circ\$ σε \$0{,}1\$ s. Βρες τη μέση ΗΕΔ και το φορτίο. Πόσο φορτίο θα περνούσε αν το έστρεφες μόνο κατά \$60^\circ\$;

1. **Η ροή αλλάζει πρόσημο.** Αρχικά $\theta = 0$ και $\Phi_1 = BA = 0{,}02$ Wb. Μετά τη στροφή η κάθετη είναι αντίρροπη στο πεδίο, $\theta = 180^\circ$, και $\Phi_2 = -0{,}02$ Wb. Άρα $|\Delta\Phi| = 2BA = 0{,}04$ Wb.
2. **Μέση ΗΕΔ:** $E_{\mu} = N\dfrac{|\Delta\Phi|}{\Delta t} = 50 \cdot \dfrac{0{,}04}{0{,}1} = 20$ V. Είναι **μέση**: με σταθερή γωνιακή ταχύτητα η ροή δεν αλλάζει ομαλά, και η στιγμιαία ΗΕΔ μεταβάλλεται, όπως θα δεις στο εναλλασσόμενο ρεύμα.
3. **Φορτίο:** $q = \dfrac{N|\Delta\Phi|}{R_{o\lambda}} = \dfrac{50 \cdot 0{,}04}{4} = 0{,}5$ C. Ο τύπος ισχύει και με μη ομαλή μεταβολή.
4. **Στροφή $60^\circ$:** $|\Delta\Phi| = BA(1 - \sigma\upsilon\nu 60^\circ) = 0{,}02 \cdot 0{,}5 = 0{,}01$ Wb, και $q = \dfrac{50 \cdot 0{,}01}{4} = 0{,}125$ C.

### Παράδειγμα 4: Η ροή από κάθε σπείρα πηνίου \$50\$ σπειρών, με ολική αντίσταση \$10\ \Omega\$, αυξάνεται ομαλά από \$0\$ σε \$0{,}04\$ Wb στο διάστημα \$0\$–\$0{,}2\$ s, μένει σταθερή ως τα \$0{,}5\$ s, και μηδενίζεται ομαλά ως τα \$0{,}6\$ s. Βρες την ΗΕΔ και το ρεύμα σε κάθε διάστημα, το φορτίο και τη θερμότητα.

1. **Από την κλίση του $\Phi$–$t$.** Στο $0$–$0{,}2$ s: $\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = \dfrac{0{,}04}{0{,}2} = 0{,}2$ Wb/s, άρα $E = -50 \cdot 0{,}2 = -10$ V και $|I| = 1$ A.
2. Στο $0{,}2$–$0{,}5$ s η ροή μένει σταθερή: $E = 0$, $I = 0$.

   Στο $0{,}5$–$0{,}6$ s: $\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = \dfrac{-0{,}04}{0{,}1} = -0{,}4$ Wb/s, άρα $E = +20$ V και $|I| = 2$ A, **αντίθετης φοράς**.
3. **Φορτίο:** σε κάθε μεταβολή $q = \dfrac{50 \cdot 0{,}04}{10} = 0{,}2$ C. Τα δύο φορτία περνούν με αντίθετες φορές, άρα το καθαρό φορτίο σε όλο το διάστημα είναι **μηδέν**.
4. **Θερμότητα:** $Q = 1^2 \cdot 10 \cdot 0{,}2 + 2^2 \cdot 10 \cdot 0{,}1 = 2 + 4 = 6$ J. Η θερμότητα δεν ακυρώνεται: ζεσταίνει και το ρεύμα της μιας φοράς και το ρεύμα της άλλης.

### Παράδειγμα 5: Τετράγωνο πλαίσιο μιας σπείρας, πλευράς \$0{,}2\$ m και αντίστασης \$0{,}5\ \Omega\$, κινείται με σταθερή ταχύτητα \$2\$ m/s και περνάει από περιοχή πλάτους \$0{,}5\$ m, με ομογενές πεδίο \$0{,}5\$ T κάθετο στο επίπεδό του και φορά προς τη σελίδα. Τη στιγμή \$t = 0\$ η μπροστινή πλευρά φτάνει στο όριο. Βρες τη ροή και την ΗΕΔ σε κάθε φάση, τη φορά του ρεύματος, το φορτίο κάθε φάσης και τη συνολική θερμότητα.

1. **Οι φάσεις.** Μπαίνει σε $\dfrac{0{,}2}{2} = 0{,}1$ s. Είναι όλο μέσα ώσπου η μπροστινή πλευρά να φτάσει στην έξοδο, στα $\dfrac{0{,}5}{2} = 0{,}25$ s. Βγαίνει ως τα $0{,}35$ s.
2. **Ροή και ΗΕΔ.** Μέγιστη ροή $B\alpha^2 = 0{,}5 \cdot 0{,}04 = 0{,}02$ Wb. Στην είσοδο και στην έξοδο ο ρυθμός είναι $B\alpha\upsilon = 0{,}5 \cdot 0{,}2 \cdot 2 = 0{,}2$ Wb/s, άρα ΗΕΔ $0{,}2$ V και ρεύμα $\dfrac{0{,}2}{0{,}5} = 0{,}4$ A. Στο $0{,}1$–$0{,}25$ s η ροή μένει $0{,}02$ Wb, και ΗΕΔ δεν υπάρχει.
3. **Φορά.** Στην είσοδο η ροή προς τη σελίδα αυξάνεται: το ρεύμα φτιάχνει πεδίο προς τα έξω, άρα κυκλοφορεί **αντίθετα** από τους δείκτες του ρολογιού. Στην έξοδο η ροή μειώνεται και το ρεύμα κυκλοφορεί **κατά** τους δείκτες.
4. **Φορτίο κάθε φάσης:** $q = \dfrac{B\alpha^2}{R} = \dfrac{0{,}02}{0{,}5} = 0{,}04$ C. Έλεγχος: $0{,}4 \cdot 0{,}1 = 0{,}04$ C.
5. **Θερμότητα:** ρεύμα υπάρχει συνολικά $0{,}2$ s, άρα $Q = 0{,}4^2 \cdot 0{,}5 \cdot 0{,}2 = 0{,}016$ J.

## Ερωτήσεις

1. Πλαίσιο κινείται με $3$ m/s **εντελώς μέσα** σε ομογενές μαγνητικό πεδίο. Πόση ΗΕΔ αναπτύσσεται;
   - Μηδέν — η ροή δεν μεταβάλλεται
   - Μέγιστη, αφού η ροή είναι μέγιστη
   - Ανάλογη της ταχύτητας
   - Ανάλογη του εμβαδού
2. Πλησιάζεις μαγνήτη σε πηνίο. Τι κάνει το επαγωγικό ρεύμα;
   - Δημιουργεί πεδίο που απωθεί τον μαγνήτη
   - Δημιουργεί πεδίο που τον έλκει
   - Δεν δημιουργεί πεδίο
   - Εξαρτάται από την ταχύτητα προσέγγισης
3. Ποιοι είναι οι τρόποι να μεταβληθεί η μαγνητική ροή μέσα από ένα πλαίσιο;
   - Να αλλάξει το πεδίο, το εμβαδόν μέσα στο πεδίο, ή η γωνία
   - Μόνο να αλλάξει η ένταση του μαγνητικού πεδίου
   - Μόνο να κινηθεί ή να στραφεί το πλαίσιο μέσα στο πεδίο
   - Να αλλάξει το υλικό ή η αντίσταση του πλαισίου
4. Βγάζεις έναν μαγνήτη από πηνίο, μία φορά αργά και μία φορά απότομα. Τι ισχύει για το φορτίο που περνάει από το κύκλωμα του πηνίου;
   - Είναι ίδιο και στις δύο περιπτώσεις
   - Είναι μεγαλύτερο όταν τον βγάζεις απότομα
   - Είναι μεγαλύτερο όταν τον βγάζεις αργά
   - Είναι μηδέν, γιατί ο μαγνήτης απομακρύνεται
5. Ο κανόνας του Lenz είναι στην ουσία έκφραση:
   - της αρχής διατήρησης της ενέργειας
   - του νόμου του Ohm
   - της αρχής διατήρησης της ορμής
   - του νόμου του Coulomb
6. Πλαίσιο τοποθετείται με το επίπεδό του **παράλληλο** στις δυναμικές γραμμές. Πόση είναι η ροή μέσα από αυτό;
   - Μηδέν
   - Μέγιστη
   - Ίση με $B \cdot A$
   - Εξαρτάται από το υλικό του πλαισίου
7. Πλαίσιο εμβαδού $A$ βρίσκεται σε ομογενές πεδίο $B$ κάθετο στο επίπεδό του. Το πεδίο αντιστρέφεται, με το ίδιο μέτρο. Πόσο είναι το μέτρο της μεταβολής της ροής;
   - $2BA$
   - Μηδέν
   - $BA$
   - $4BA$
8. Η ροή από ένα πηνίο μεταβάλλεται ομαλά κατά την ίδια $\Delta\Phi$, μία φορά σε $0{,}1$ s και μία φορά σε $0{,}2$ s. Η θερμότητα στο κύκλωμα την πρώτη φορά είναι:
   - Διπλάσια από τη δεύτερη
   - Ίση με τη δεύτερη
   - Τετραπλάσια από τη δεύτερη
   - Μισή από τη δεύτερη
9. Σε ποιο σημείο του διαγράμματος $\Phi$–$t$ ενός πηνίου η στιγμιαία ΗΕΔ είναι μηδέν;
   - Εκεί όπου η εφαπτομένη είναι οριζόντια
   - Εκεί όπου η ροή περνά από το μηδέν
   - Εκεί όπου η καμπύλη είναι πιο απότομη
   - Πουθενά, αν η ροή δεν μηδενίζεται ποτέ
10. Ξανατυλίγεις ένα πηνίο με διπλάσιες σπείρες ίδιου μεγέθους, οπότε διπλασιάζεται και η αντίστασή του, η μόνη του κυκλώματος. Για την ίδια μεταβολή του πεδίου, το φορτίο που περνά:
   - Μένει ίδιο
   - Διπλασιάζεται
   - Υποδιπλασιάζεται
   - Τετραπλασιάζεται

## Ασκήσεις

1. Η ροή μέσα από ένα πλαίσιο μιας σπείρας μεταβάλλεται ομαλά από $0{,}4$ Wb σε $0{,}1$ Wb μέσα σε $0{,}2$ s. Πόση ΗΕΔ από επαγωγή αναπτύσσεται;
2. Πλαίσιο εμβαδού $0{,}05$ m² βρίσκεται σε ομογενές πεδίο $0{,}4$ T. Το επίπεδο του πλαισίου σχηματίζει γωνία $30^\circ$ με τις δυναμικές γραμμές. Πόση ροή περνάει από το πλαίσιο;
3. Η ροή από κάθε σπείρα πηνίου $100$ σπειρών δίνεται από τη σχέση $\Phi = 0{,}04 - 0{,}2t$ (S.I.), για $0 \le t \le 0{,}2$ s. Το πηνίο έχει ολική αντίσταση $10\ \Omega$. Πόση ΗΕΔ αναπτύσσεται και πόσο ρεύμα περνάει;
4. Πηνίο $50$ σπειρών, εμβαδού $4 \cdot 10^{-3}$ m² ανά σπείρα και ολικής αντίστασης $2\ \Omega$, βρίσκεται σε ομογενές πεδίο $0{,}5$ T κάθετο στις σπείρες. Η φορά του πεδίου αντιστρέφεται, ενώ το μέτρο του μένει $0{,}5$ T. Πόσο φορτίο περνάει από το πηνίο;
5. Πηνίο $100$ σπειρών, με εμβαδόν σπείρας $0{,}05$ m² και ολική αντίσταση $5\ \Omega$, βρίσκεται σε ομογενές πεδίο $0{,}8$ T που περνά κάθετα μέσα από τις σπείρες. Μέσα σε $0{,}2$ s το πηνίο στρέφεται κατά $90^\circ$, ώστε το πεδίο να γίνει παράλληλο στο επίπεδο των σπειρών.
   α) Πόση είναι η αρχική ροή μέσα από μία σπείρα;
   β) Πόση μέση ΗΕΔ αναπτύσσεται στο πηνίο;
   γ) Πόσο φορτίο περνάει από το πηνίο;
   δ) Αν το πηνίο έμενε ακίνητο και το πεδίο μειωνόταν ομαλά από $0{,}8$ T σε $0{,}2$ T στον ίδιο χρόνο, πόση θα ήταν η ΗΕΔ;
6. Πηνίο $100$ σπειρών, εμβαδού $0{,}02$ m² ανά σπείρα και αντίστασης $2\ \Omega$, συνδέεται με αντιστάτη $8\ \Omega$. Το ομογενές πεδίο, κάθετο στις σπείρες, μειώνεται ομαλά από $0{,}6$ T σε μηδέν μέσα σε $0{,}3$ s και μετά μένει μηδέν.
   α) Πόση ΗΕΔ αναπτύσσεται στο πηνίο όσο μειώνεται το πεδίο;
   β) Πόση είναι η τάση στα άκρα του αντιστάτη;
   γ) Πόση θερμότητα αναπτύσσεται συνολικά στο κύκλωμα;
   δ) Πόση ΗΕΔ αναπτύσσεται αφού το πεδίο μηδενιστεί;
7. Τετράγωνο πλαίσιο μιας σπείρας, πλευράς $0{,}4$ m και αντίστασης $0{,}2\ \Omega$, κινείται με σταθερή ταχύτητα $1$ m/s και περνάει από **στενή** λωρίδα πλάτους $0{,}1$ m, όπου υπάρχει ομογενές πεδίο $0{,}5$ T κάθετο στο επίπεδό του. Τη στιγμή $t = 0$ η μπροστινή πλευρά μπαίνει στη λωρίδα.
   α) Πόση είναι η μέγιστη ροή από το πλαίσιο;
   β) Για πόσο χρόνο, ανάμεσα στις δύο φάσεις με ρεύμα, δεν περνάει καθόλου ρεύμα από το πλαίσιο;
   γ) Πόσο φορτίο περνάει στη φάση που η ροή αυξάνεται;
   δ) Πόση θερμότητα αναπτύσσεται σε όλο το πέρασμα;
8. Για να μετρήσεις ένα άγνωστο ομογενές πεδίο, βάζεις μέσα του ένα μικρό πηνίο $100$ σπειρών, εμβαδού $2 \cdot 10^{-4}$ m² ανά σπείρα, με τις σπείρες κάθετες στο πεδίο. Το κύκλωμα του πηνίου έχει ολική αντίσταση $20\ \Omega$. Τραβάς το πηνίο απότομα έξω από το πεδίο, και ένα όργανο μετράει ότι πέρασε φορτίο $5 \cdot 10^{-5}$ C.
   α) Πόσο είναι το πεδίο;
   β) Πόσο φορτίο θα περνούσε αν, αντί να βγάλεις το πηνίο, το έστρεφες κατά $180^\circ$ μέσα στο πεδίο;
   γ) Αν το πηνίο έβγαινε με ομαλή μεταβολή της ροής σε $0{,}01$ s, πόση θερμότητα θα αναπτυσσόταν;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/induction
