# Κεντρική ελαστική κρούση

> Οι δύο τύποι των ταχυτήτων, οι ειδικές περιπτώσεις, και η κρούση με τοίχο.

Φυσική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/elastic-collisions

## Τι θα μάθεις

- Να αποδεικνύεις τους τύπους των ταχυτήτων της κεντρικής ελαστικής κρούσης από την ορμή και την ενέργεια.
- Να αναγνωρίζεις χωρίς πράξεις τις περιπτώσεις ίσων, πολύ μικρής και πολύ μεγάλης μάζας, και την κρούση με τοίχο.
- Να υπολογίζεις το ποσοστό της κινητικής ενέργειας που μεταφέρεται από το ένα σώμα στο άλλο.
- Να συνδυάζεις την κρούση με την κίνηση που ακολουθεί και να ελέγχεις αν θα γίνει δεύτερη κρούση.

## Γιατί φεύγει ακριβώς μία μπίλια

Στο εκκρεμές του Νεύτωνα τραβάς μία μπίλια και την αφήνεις. Χτυπά τις υπόλοιπες, σταματά, και από την άλλη άκρη φεύγει **μία**, με την ίδια ταχύτητα. Γιατί όχι δύο με τη μισή; Η ορμή θα έβγαινε ίδια: $2 \cdot m \cdot \tfrac{u}{2} = mu$. Η ενέργεια όμως όχι: $2 \cdot \tfrac12 m \tfrac{u^2}{4} = \tfrac14 m u^2$, η μισή. Στην ελαστική κρούση πρέπει να κλείνουν **και οι δύο** ισολογισμοί, και αυτό αφήνει μία μόνο λύση.

Η κρούση λέγεται **ελαστική** όταν η κινητική ενέργεια του συστήματος διατηρείται. Τα πραγματικά μακροσκοπικά σώματα την πλησιάζουν (σφαίρες από ατσάλι, μπάλες του μπιλιάρδου), ενώ για κρούσεις σωματιδίων είναι συχνά ακριβής. Η ορμή, όπως είδες στην ενότητα «Κρούσεις και διατήρηση της ορμής», διατηρείται σε κάθε κρούση.

## Δύο εξισώσεις, δύο άγνωστοι

Σε **κεντρική** ελαστική κρούση όλα γίνονται σε μία ευθεία. Με θετική φορά, $u_1, u_2$ τις ταχύτητες αμέσως πριν και $v_1, v_2$ αμέσως μετά:

$$
m_1 u_1 + m_2 u_2 = m_1 v_1 + m_2 v_2
$$

$$
\tfrac12 m_1 u_1^2 + \tfrac12 m_2 u_2^2 = \tfrac12 m_1 v_1^2 + \tfrac12 m_2 v_2^2
$$

### Η απόδειξη

Μάζεψε τους όρους κάθε σώματος στο ίδιο μέλος:

$$
m_1 (u_1 - v_1) = m_2 (v_2 - u_2) \qquad (1)
$$

$$
m_1 (u_1^2 - v_1^2) = m_2 (v_2^2 - u_2^2) \qquad (2)
$$

Η (2) γράφεται $m_1 (u_1 - v_1)(u_1 + v_1) = m_2 (v_2 - u_2)(v_2 + u_2)$. Διαιρείς με την (1), που δεν είναι μηδέν γιατί η κρούση άλλαξε την ταχύτητα του σώματος 1:

$$
u_1 + v_1 = u_2 + v_2 \quad\Longleftrightarrow\quad v_2 - v_1 = -(u_2 - u_1) \qquad (3)
$$

Η (3) λέει κάτι όμορφο: η **σχετική ταχύτητα αντιστρέφεται** με το ίδιο μέτρο. Τα σώματα απομακρύνονται μετά με την ταχύτητα που πλησίαζαν πριν. Λύνεις την (3) ως προς $v_2 = u_1 + v_1 - u_2$, την αντικαθιστάς στην (1), και βγαίνουν:

$$
v_1 = \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2}\,u_1 + \frac{2m_2}{m_1 + m_2}\,u_2
$$

$$
v_2 = \frac{2m_1}{m_1 + m_2}\,u_1 + \frac{m_2 - m_1}{m_1 + m_2}\,u_2
$$

Ο δεύτερος βγαίνει από τον πρώτο αν αλλάξεις τους δείκτες 1 και 2. Στις περισσότερες ασκήσεις το δεύτερο σώμα είναι ακίνητο, $u_2 = 0$, και μένουν:

$$
v_1 = \frac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2}\,u_1, \qquad v_2 = \frac{2m_1}{m_1 + m_2}\,u_1
$$

> **Κλειδί**
>
> Με ακίνητο στόχο, το **πρόσημο του $m_1 - m_2$** λέει τι κάνει το σώμα που χτυπά:
>
> - $m_1 > m_2$: συνεχίζει προς την ίδια φορά, πιο αργά.
> - $m_1 = m_2$: **σταματά**, και τα σώματα **ανταλλάσσουν ταχύτητες**.
> - $m_1 < m_2$: **γυρίζει πίσω**.
>
> Το σώμα που ήταν ακίνητο φεύγει **πάντα** προς τη φορά της $u_1$.

### Η μέθοδος βήμα βήμα

1. Έλεγξε ότι η κρούση είναι **κεντρική και ελαστική**. Οι τύποι δεν ισχύουν για πλαστική ή απλώς ανελαστική.
2. **Θετική φορά**, και κάθε ταχύτητα με το πρόσημό της, και η $u_2$ αν κινείται αντίθετα.
3. Οι ταχύτητες είναι **αμέσως πριν** την κρούση. Αν το σώμα κατεβαίνει από ύψος ή γλιστράει με τριβή, τις βρίσκεις πρώτα από ενέργεια.
4. Τύποι ή, αν προτιμάς, οι εξισώσεις (1) και (3), που είναι γραμμικές και λύνονται γρήγορα.
5. **Έλεγχος**: η σχετική ταχύτητα αντιστράφηκε; Η ενέργεια βγαίνει ίδια;

## Οι τρεις ειδικές περιπτώσεις

Με $u_2 = 0$:

| Μάζες         | $v_1$          | $v_2$          | Παράδειγμα                      |
| ------------- | -------------- | -------------- | ------------------------------- |
| $m_1 = m_2$   | $0$            | $u_1$          | μπιλιάρδο, εκκρεμές του Νεύτωνα |
| $m_1 \ll m_2$ | $\approx -u_1$ | $\approx 0$    | μπάλα σε τοίχο                  |
| $m_1 \gg m_2$ | $\approx u_1$  | $\approx 2u_1$ | φορτηγό χτυπά μπάλα             |

Η τρίτη ξαφνιάζει: η μπάλα φεύγει με **διπλάσια** ταχύτητα από το φορτηγό. Ελέγχεται με την (3): φορτηγό και μπάλα πλησίαζαν με σχετική ταχύτητα $u_1$, άρα πρέπει να απομακρυνθούν με $u_1$. Το φορτηγό συνεχίζει με $u_1$, οπότε η μπάλα πάει με $2u_1$.

### Κρούση με ακίνητο τοίχο

Ο τοίχος (ή το έδαφος) είναι η οριακή περίπτωση $m_2 \to \infty$. Στην κάθετη ελαστική κρούση το σώμα γυρίζει με **ίδιο μέτρο** ταχύτητας, $v_1 = -u_1$, και ο τοίχος μένει ακίνητος. Η ορμή του σώματος αλλάζει κατά $2mu_1$· τη διαφορά την παίρνει ο τοίχος μαζί με τη Γη, με ταχύτητα αμελητέα λόγω της τεράστιας μάζας.

Στην **πλάγια** ελαστική κρούση με τοίχο, η δύναμη του τοίχου είναι κάθετη σε αυτόν. Άρα:

- η συνιστώσα της ταχύτητας **παράλληλα** στον τοίχο μένει ίδια,
- η συνιστώσα **κάθετα** στον τοίχο αντιστρέφεται με ίδιο μέτρο.

Το μέτρο της ταχύτητας μένει ίδιο και η **γωνία πρόσπτωσης ισούται με τη γωνία ανάκλασης**. Αν $\theta$ είναι η γωνία με την κάθετη στον τοίχο, η μεταβολή της ορμής είναι κάθετη στον τοίχο, με μέτρο $\Delta p = 2mu\,\sigma\upsilon\nu\theta$.

## Πόση ενέργεια μεταφέρεται

Με ακίνητο στόχο, το κλάσμα της ενέργειας του σώματος 1 που περνά στο σώμα 2 είναι

$$
\frac{K_2'}{K_1} = \frac{\tfrac12 m_2 v_2^2}{\tfrac12 m_1 u_1^2} = \frac{4 m_1 m_2}{(m_1 + m_2)^2}
$$

με $K_2'$ την κινητική ενέργεια του σώματος 2 αμέσως μετά. Δύο ιδιότητες που ρωτιούνται στο Θέμα Β:

- Γίνεται $1$, δηλαδή $100\%$, μόνο για $m_1 = m_2$. Όσο πιο άνισες οι μάζες, τόσο λιγότερη ενέργεια περνά.
- Είναι **συμμετρικό**: αν αλλάξεις ρόλους στις μάζες, μεταφέρεται το ίδιο ποσοστό. Μπάλα $1$ kg σε ακίνητη $4$ kg και μπάλα $4$ kg σε ακίνητη $1$ kg δίνουν και οι δύο $64\%$.

Το υπόλοιπο, $1 - \dfrac{K_2'}{K_1} = \left(\dfrac{m_1 - m_2}{m_1 + m_2}\right)^2$, μένει στο σώμα 1. Γι' αυτό οι πυρηνικοί αντιδραστήρες επιβραδύνουν νετρόνια με ελαφριούς πυρήνες, όπως του υδρογόνου του νερού: με σχεδόν ίσες μάζες το νετρόνιο δίνει σχεδόν όλη του την ενέργεια σε μία κρούση.

## Μετά την κρούση

Η κρούση είναι συνήθως ο κρίκος ανάμεσα σε δύο κινήσεις. Πριν: σώμα που κατεβαίνει από καμπύλη τροχιά ή εκκρεμές, $u = \sqrt{2gh}$. Μετά: το κάθε σώμα ακολουθεί τον δικό του δρόμο.

- **Ανεβαίνει σε λείο κεκλιμένο ή κρέμεται από νήμα**: διατήρηση μηχανικής ενέργειας, $h = \dfrac{v^2}{2g}$. Σε κεκλιμένο γωνίας $\varphi$ η απόσταση πάνω στο επίπεδο είναι $s = \dfrac{h}{\eta\mu\varphi}$.
- **Γλιστράει σε τραχύ δάπεδο**: θεώρημα έργου-ενέργειας, $s = \dfrac{v^2}{2\mu g}$.
- **Νήμα αμέσως μετά**: η τάση βγαίνει από την κεντρομόλο, $T - mg = \dfrac{mv^2}{\ell}$, με τη $v$ αμέσως μετά.

### Διαδοχικές κρούσεις

Μετά την πρώτη κρούση ρωτάς: **θα ξανασυναντηθούν;** Τα σώματα συγκρούονται ξανά μόνο αν το πίσω κινείται προς τα μπρος γρηγορότερα από το μπροστινό. Αν ένα από τα δύο ανακλαστεί σε τοίχο, γυρίζει με αντίθετη ταχύτητα και ξανακάνεις τη σύγκριση. Αν γίνει δεύτερη κρούση, εφαρμόζεις ξανά τους τύπους με τις **νέες** αρχικές ταχύτητες, με προσοχή στα πρόσημα.

> **Πρόσεχε**
>
> - **Ο τύπος με $u_2 = 0$ δεν ισχύει** όταν κινούνται και τα δύο. Αν το δεύτερο έρχεται αντίθετα, η $u_2$ μπαίνει αρνητική στον γενικό τύπο.
> - **Αρνητικό αποτέλεσμα** σημαίνει αντίθετη φορά, όχι λάθος. Μην το «διορθώσεις» σε θετικό.
> - **Ταχύτητες αμέσως πριν.** Αν πριν την κρούση υπάρχει διαδρομή με τριβή ή κατέβασμα, το $u_1$ δεν είναι η αρχική ταχύτητα της εκφώνησης.
> - **Η ορμή του σώματος 1 δεν διατηρείται**, ούτε η ενέργειά του. Διατηρούνται τα αθροίσματα.
> - **Κρούση με τοίχο**: η ορμή του σώματος δεν διατηρείται, γιατί ο τοίχος είναι εξωτερικός. Η ενέργειά του διατηρείται, αν η κρούση είναι ελαστική.
> - **Σώμα δεμένο σε ελατήριο**: η κρούση λύνεται όπως εδώ, και η ταλάντωση που ακολουθεί είναι θέμα της ενότητας «Ταλάντωση μετά από κρούση».

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σφαίρα Α μάζας \$m\$ συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με ακίνητη σφαίρα Β μάζας \$3m\$. Ο λόγος της κινητικής ενέργειας της Α αμέσως μετά προς αυτήν αμέσως πριν είναι (α) \$\tfrac14\$, (β) \$\tfrac12\$, (γ) \$\tfrac34\$. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

1. **Τύπος με ακίνητο στόχο**: $v_A = \dfrac{m - 3m}{m + 3m}u = -\dfrac{u}{2}$. Η Α γυρίζει πίσω με τη μισή ταχύτητα.
2. $\dfrac{K_A'}{K_A} = \dfrac{\tfrac12 m (u/2)^2}{\tfrac12 m u^2} = \dfrac14$. **Σωστό το (α).**
3. **Παγίδα**: το $\tfrac34$ είναι αυτό που **πήρε η Β**, $\dfrac{4 \cdot m \cdot 3m}{(4m)^2} = \dfrac34$. Το άθροισμα $\tfrac14 + \tfrac34 = 1$ επιβεβαιώνει ότι η κρούση είναι ελαστική.

### Παράδειγμα 2: Σώμα Α μάζας \$2\$ kg κινείται προς τα δεξιά με \$5\$ m/s και σώμα Β μάζας \$3\$ kg προς τα αριστερά με \$5\$ m/s, στην ίδια ευθεία. Συγκρούονται κεντρικά και ελαστικά. Βρες τις ταχύτητές τους αμέσως μετά.

1. **Θετική φορά** προς τα δεξιά: $u_A = 5$ m/s, $u_B = -5$ m/s. Κινούνται και τα δύο, άρα **γενικός** τύπος.
2. $v_A = \dfrac{2 - 3}{5} \cdot 5 + \dfrac{2 \cdot 3}{5} \cdot (-5) = -1 - 6 = -7$ m/s
3. $v_B = \dfrac{2 \cdot 2}{5} \cdot 5 + \dfrac{3 - 2}{5} \cdot (-5) = 4 - 1 = 3$ m/s
4. Η Α γυρίζει αριστερά με $7$ m/s, η Β δεξιά με $3$ m/s.

   **Έλεγχος σχετικής ταχύτητας**: πριν πλησίαζαν με $5 - (-5) = 10$ m/s, μετά απομακρύνονται με $3 - (-7) = 10$ m/s. **Ενέργεια**: $25 + 37{,}5 = 62{,}5$ J πριν, $49 + 13{,}5 = 62{,}5$ J μετά.

### Παράδειγμα 3: Δύο σώματα ίδιας μάζας συγκρούονται ελαστικά και κεντρικά, με το δεύτερο ακίνητο. Δείξε τι γίνεται.

1. **Βάζω $m_1 = m_2 = m$ και $u_2 = 0$ στον πρώτο τύπο:**

   $v_1 = \dfrac{m - m}{2m}u_1 = 0$
2. **Και στον δεύτερο:**

   $v_2 = \dfrac{2m}{2m}u_1 = u_1$
3. Το πρώτο **σταματάει εντελώς** και το δεύτερο φεύγει με ακριβώς την ταχύτητα που είχε το πρώτο: **ανταλλαγή ταχυτήτων**. Το εκκρεμές του Νεύτωνα είναι η ίδια ιδέα πολλές φορές στη σειρά.
4. **Έλεγχος:** η ορμή είναι $mu_1$ και πριν και μετά· η ενέργεια $\tfrac{1}{2}mu_1^2$ και πριν και μετά. Και αν κινούνται και τα δύο, ο γενικός τύπος με $m_1 = m_2$ δίνει $v_1 = u_2$ και $v_2 = u_1$: πάλι ανταλλαγή.

### Παράδειγμα 4: Σφαίρα Α μάζας \$0{,}2\$ kg κρέμεται από αβαρές νήμα μήκους \$0{,}8\$ m. Την εκτρέπουμε ώσπου το νήμα να γίνει οριζόντιο και την αφήνουμε. Στο κατώτατο σημείο συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με σώμα Β μάζας \$0{,}6\$ kg, που ηρεμεί σε λείο οριζόντιο δάπεδο. Βρες (α) την τάση του νήματος αμέσως πριν και αμέσως μετά την κρούση, (β) το ύψος στο οποίο ανεβαίνει η Α, (γ) πόσο ανεβαίνει το Β σε λείο κεκλιμένο επίπεδο γωνίας \$30°\$ που βρίσκεται μπροστά του. Δίνεται \$g = 10\ \text{m/s}^2\$.

1. **Πριν την κρούση**: διατήρηση μηχανικής ενέργειας από την οριζόντια θέση, $u_A = \sqrt{2g\ell} = \sqrt{16} = 4$ m/s.
2. **Κρούση**, θετική φορά της $u_A$, Β ακίνητο:

   $v_A = \dfrac{0{,}2 - 0{,}6}{0{,}8} \cdot 4 = -2$ m/s, $\quad v_B = \dfrac{0{,}4}{0{,}8} \cdot 4 = 2$ m/s.

   Η Α γυρίζει πίσω, γιατί είναι ελαφρύτερη.
3. **(α) Τάσεις** από την κεντρομόλο στο κατώτατο σημείο, $T = mg + \dfrac{mv^2}{\ell}$:

   πριν $T = 2 + \dfrac{0{,}2 \cdot 16}{0{,}8} = 6$ N, μετά $T' = 2 + \dfrac{0{,}2 \cdot 4}{0{,}8} = 3$ N.

   Η τάση πέφτει απότομα στη μισή, γιατί άλλαξε η ταχύτητα, όχι η θέση.
4. **(β)** Η Α ανεβαίνει σε $h_A = \dfrac{v_A^2}{2g} = \dfrac{4}{20} = 0{,}2$ m.
5. **(γ)** Το Β ανεβαίνει σε ύψος $h_B = \dfrac{4}{20} = 0{,}2$ m, δηλαδή διανύει $s = \dfrac{h_B}{\eta\mu 30°} = 0{,}4$ m πάνω στο κεκλιμένο. Τα δύο ύψη βγήκαν ίσα, γιατί οι ταχύτητες έχουν ίδιο μέτρο.

   **Έλεγχος ενέργειας**: πριν $1{,}6$ J, μετά $0{,}4 + 1{,}2 = 1{,}6$ J.

### Παράδειγμα 5: Σώμα Α μάζας \$1\$ kg κινείται με \$10\$ m/s σε λείο οριζόντιο δάπεδο και συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με ακίνητο σώμα Β μάζας \$4\$ kg. Πίσω από την αρχική θέση του Α υπάρχει κατακόρυφος τοίχος, στον οποίο κάθε κρούση είναι ελαστική. Θα συγκρουστούν ξανά τα Α και Β; Αν ναι, βρες τις τελικές ταχύτητες.

1. **Πρώτη κρούση**, θετική φορά της αρχικής κίνησης:

   $v_A = \dfrac{1 - 4}{5} \cdot 10 = -6$ m/s, $\quad v_B = \dfrac{2}{5} \cdot 10 = 4$ m/s.
2. **Τοίχος**: το Α γυρίζει με ίδιο μέτρο, άρα κινείται ξανά προς τα μπρος με $+6$ m/s. Το Β προχωρά με $4$ m/s. Το Α είναι **πίσω και γρηγορότερο**, άρα το φτάνει: **ναι, δεύτερη κρούση**.
3. **Δεύτερη κρούση** με $u_A = 6$ m/s και $u_B = 4$ m/s, γενικός τύπος:

   $v_A = \dfrac{-3}{5} \cdot 6 + \dfrac{8}{5} \cdot 4 = 2{,}8$ m/s, $\quad v_B = \dfrac{2}{5} \cdot 6 + \dfrac{3}{5} \cdot 4 = 4{,}8$ m/s.
4. **Τρίτη;** Και τα δύο κινούνται μπρος, με το Β μπροστά και γρηγορότερο ($4{,}8 > 2{,}8$). Δεν συναντιούνται ξανά.

   **Έλεγχος**: η ενέργεια είναι $50$ J στην αρχή και $3{,}92 + 46{,}08 = 50$ J στο τέλος. Η ορμή του συστήματος **δεν** είναι ίδια ($10$ πριν, $22$ μετά), γιατί ο τοίχος άσκησε εξωτερική δύναμη.

## Ερωτήσεις

1. Ελαστική κεντρική κρούση δύο σωμάτων ίσης μάζας, με το δεύτερο ακίνητο. Τι γίνεται;
   - ανταλλάσσουν ταχύτητες και το πρώτο σταματάει
   - συνεχίζουν μαζί με τη μισή ταχύτητα
   - ακινητοποιούνται και τα δύο αμέσως μετά
   - το πρώτο αναπηδά πίσω με την ίδια ταχύτητα
2. Ελαφρύ σώμα χτυπάει κεντρικά και ελαστικά σε πολύ βαρύτερο ακίνητο. Τι κάνει το ελαφρύ;
   - ανακλάται με σχεδόν ίδιο μέτρο ταχύτητας
   - σταματάει πάνω στο βαρύ σώμα
   - συνεχίζει μπροστά με διπλάσια ταχύτητα
   - συνεχίζει μπροστά με την ίδια ταχύτητα
3. Πολύ βαρύ σώμα με ταχύτητα $u$ χτυπά κεντρικά και ελαστικά πολύ ελαφρύ ακίνητο σώμα. Με πόση ταχύτητα φεύγει το ελαφρύ;
   - περίπου $2u$
   - περίπου $u$
   - περίπου $u/2$
   - σχεδόν μηδέν
4. Σε κεντρική ελαστική κρούση, η σχετική ταχύτητα των δύο σωμάτων αμέσως μετά, σε σύγκριση με αμέσως πριν:
   - έχει ίδιο μέτρο και αντίθετη φορά
   - μηδενίζεται, γιατί τα σώματα αποκτούν κοινή ταχύτητα
   - έχει ίδιο μέτρο και ίδια φορά
   - υποδιπλασιάζεται, γιατί μοιράζεται στα δύο σώματα
5. Σώμα 1 χτυπά κεντρικά και ελαστικά ακίνητο σώμα 2. Πότε περνά στο σώμα 2 όλη η κινητική ενέργεια του 1;
   - όταν οι δύο μάζες είναι ίσες
   - όταν το σώμα 2 είναι πολύ βαρύτερο
   - όταν το σώμα 2 είναι πολύ ελαφρύτερο
   - ποτέ, πάντα μένει μέρος της στο 1
6. Σφαίρα $1$ kg χτυπά κεντρικά και ελαστικά ακίνητη σφαίρα $3$ kg και της δίνει το $75\%$ της ενέργειάς της. Αν σφαίρα $3$ kg χτυπήσει ακίνητη σφαίρα $1$ kg, τι ποσοστό μεταφέρεται;
   - πάλι $75\%$
   - $25\%$
   - $100\%$
   - $50\%$
7. Σε κεντρική ελαστική κρούση με ακίνητο στόχο, το σώμα που χτυπά γυρίζει πίσω όταν:
   - η μάζα του είναι μικρότερη από του στόχου
   - η μάζα του είναι μεγαλύτερη από του στόχου
   - η μάζα του είναι ίση με του στόχου
   - η ταχύτητά του είναι αρκετά μεγάλη
8. Μπάλα χτυπά πλάγια και ελαστικά σε λείο τοίχο. Τι γίνεται με τις συνιστώσες της ταχύτητάς της;
   - η κάθετη στον τοίχο αντιστρέφεται, η παράλληλη μένει ίδια
   - η παράλληλη στον τοίχο αντιστρέφεται, η κάθετη μένει ίδια
   - αντιστρέφονται και οι δύο, με το ίδιο μέτρο
   - μένουν και οι δύο ίδιες, γιατί η κρούση είναι ελαστική
9. Δύο σώματα ίσης μάζας κινούνται αντίθετα με ταχύτητες ίσου μέτρου και συγκρούονται κεντρικά και ελαστικά. Αμέσως μετά:
   - το καθένα γυρίζει πίσω με το ίδιο μέτρο ταχύτητας
   - σταματούν και τα δύο, αφού η ολική ορμή είναι μηδέν
   - συνεχίζουν και τα δύο με τις ίδιες ταχύτητες
   - το ένα σταματά και το άλλο φεύγει με διπλάσια

## Ασκήσεις

1. Μπάλα χτυπά κάθετα και ελαστικά σε ακλόνητο τοίχο με ταχύτητα $8$ m/s. Με πόση ταχύτητα επιστρέφει;
2. Σώμα μάζας $1$ kg κινείται με $6$ m/s σε λείο οριζόντιο επίπεδο και συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με ακίνητο σώμα μάζας $2$ kg. Βρες τις ταχύτητες των δύο σωμάτων μετά την κρούση, με θετική φορά την αρχική.
3. Σφαίρα μάζας $1$ kg συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με ακίνητη σφαίρα μάζας $9$ kg. Τι ποσοστό της κινητικής ενέργειας της πρώτης μεταφέρεται στη δεύτερη;
4. Μπάλα μάζας $0{,}2$ kg χτυπά ελαστικά σε λείο τοίχο με ταχύτητα $10$ m/s, που σχηματίζει γωνία $60°$ με την κάθετη στον τοίχο. Βρες το μέτρο της μεταβολής της ορμής της.
5. Σφαίρα Α κινείται με $3$ m/s και συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με ακίνητη σφαίρα Β. Μετά την κρούση η Α κινείται αντίθετα με ταχύτητα $1$ m/s.
   α) Βρες τον λόγο $m_B / m_A$.
   β) Βρες την ταχύτητα της Β.
   γ) Τι ποσοστό της ενέργειας της Α πέρασε στη Β;
6. Σώμα Α μάζας $2$ kg κινείται με $6$ m/s σε λείο οριζόντιο δάπεδο και συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με ακίνητο σώμα Β μάζας $1$ kg. Μπροστά από το Β υπάρχει λείο κεκλιμένο επίπεδο γωνίας $30°$. Δίνεται $g = 10\ \text{m/s}^2$.
   α) Βρες τις ταχύτητες των Α και Β αμέσως μετά την κρούση.
   β) Σε πόσο ύψος ανεβαίνει το Β;
   γ) Πόση απόσταση διανύει το Β πάνω στο κεκλιμένο;
7. Σώμα Α μάζας $2$ kg κινείται με $10$ m/s σε λείο οριζόντιο δάπεδο και συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με ακίνητο σώμα Β μάζας $3$ kg. Αμέσως μετά την κρούση και τα δύο σώματα βρίσκονται σε τραχύ τμήμα του δαπέδου με συντελεστή τριβής ολίσθησης $\mu = 0{,}4$. Δίνεται $g = 10\ \text{m/s}^2$.
   α) Βρες τις ταχύτητες των Α και Β μετά την κρούση, με θετική φορά την αρχική.
   β) Πόση απόσταση διανύει το Β ώσπου να σταματήσει;
   γ) Πόσο απέχουν τα δύο σώματα όταν έχουν σταματήσει και τα δύο;
8. Μικρή σφαίρα Α μάζας $1$ kg αφήνεται από ύψος $1{,}8$ m σε λεία καμπύλη τροχιά, που καταλήγει σε λείο οριζόντιο δάπεδο. Στο δάπεδο συγκρούεται κεντρικά και ελαστικά με ακίνητη σφαίρα Β. Μετά την κρούση η Α γυρίζει πίσω και ανεβαίνει στην τροχιά ως ύψος $0{,}8$ m. Δίνεται $g = 10\ \text{m/s}^2$.
   α) Βρες τη μάζα της Β.
   β) Θα συγκρουστούν ξανά οι σφαίρες;
   γ) Βρες τις ταχύτητες των σφαιρών μετά τη δεύτερη κρούση.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/elastic-collisions
