Μετάβαση στο περιεχόμενο

Πανελλήνιες 2023

Ημερήσια και Εσπερινά ΓΕΛ, 12 Ιουνίου 2023. Τα θέματα όπως δόθηκαν (PDF του υπουργείου). Οι απαντήσεις είναι δικές μας: τα σημεία που ψάχνει ο βαθμολογητής.

Λύσε το στην οθόνη ή στο χαρτί. Τα ανοιχτά θέματα τα γράφεις στο τετράδιο. Με την «Παράδοση» η σελίδα βαθμολογεί τις κλειστές ερωτήσεις και σου δείχνει τις λύσεις για τις υπόλοιπες.

Φυσική · Γ΄ Λυκείου

Πανελλήνιες 2023

Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες

Θέμα Α25 μονάδες

Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στην επιλογή σας, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

  1. 1.
    Ένα σύστημα ελατηρίου – σώματος εκτελεί εξαναγκασμένη ταλάντωση. Η συχνότητα ταλάντωσης του συστήματος θα μεταβληθεί, εάν μεταβάλλουμε(5 μονάδες)
  2. 2.
    Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα δημιουργούνται από(5 μονάδες)
  3. 3.
    Ευθύγραμμος ρευματοφόρος αγωγός μεγάλου μήκους είναι κάθετος στο επίπεδο της σελίδας και διαρρέεται από συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα έντασης II με φορά από τον αναγνώστη προς τη σελίδα. Στο σημείο Α του σχήματος, η ένταση του μαγνητικού πεδίου που δημιουργείται από τον αγωγό αυτό παριστάνεται με το διάνυσμα:(5 μονάδες)Ο αγωγός (⊗, ρεύμα I προς τη σελίδα) αριστερά· διακεκομμένη οριζόντια γραμμή ως το σημείο Α δεξιά του. Από το Α ξεκινούν τέσσερα διανύσματα: B₁ προς τα πάνω, B₂ προς τα κάτω, B₃ προς τα δεξιά (μακριά από τον αγωγό), και B₄ κάθετο στη σελίδα προς τον αναγνώστη (⊙).
  4. 4.
    Ποιο από τα παρακάτω γραφήματα απεικονίζει τα φάσματα εκπομπής δύο μελανών σωμάτων, με απόλυτες θερμοκρασίες T1T_1 και T2T_2 με T2>T1T_2 > T_1;(5 μονάδες)Τέσσερα διαγράμματα έντασης ανά μονάδα μήκους κύματος σε συνάρτηση με το μήκος κύματος. Α: η καμπύλη T₂ πολύ ψηλότερη, με κορυφή σε μικρότερο μήκος κύματος από την T₁. Β: η T₂ ψηλότερη, αλλά με κορυφή σε μεγαλύτερο μήκος κύματος από την T₁. Γ: η T₂ χαμηλότερη από την T₁, με κορυφή σε μικρότερο μήκος κύματος. Δ: η T₂ χαμηλότερη από την T₁, με κορυφή σε μεγαλύτερο μήκος κύματος.
  5. 5.

    Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη.(5 μονάδες)

    • Πρόταση αα)Στην πλαστική κρούση διατηρείται η μηχανική ενέργεια του συστήματος των σωμάτων που συγκρούονται.
    • Πρόταση ββ)Καθώς τα αμορτισέρ ενός αυτοκινήτου παλιώνουν και φθείρονται, η σταθερά απόσβεσης b ελαττώνεται και όταν το αυτοκίνητο περνά από ένα εξόγκωμα του δρόμου, η ταλάντωση του αυτοκινήτου διαρκεί περισσότερο.
    • Πρόταση γγ)Κατά τη συμβολή δύο κυμάτων, από σύγχρονες πηγές, που διαδίδονται στην επιφάνεια υγρού, τα σημεία που ταλαντώνονται με μέγιστο πλάτος, έχουν αποστάσεις r1r_1 και r2r_2 από τις δύο πηγές, που διαφέρουν μεταξύ τους κατά ακέραιο πολλαπλάσιο του μήκους κύματος λ.
    • Πρόταση δδ)Ο νόμος του Ampere ισχύει και για ρεύματα μεταβλητής έντασης.
    • Πρόταση εε)Ένα αμπερόμετρο, συνδεδεμένο σε κύκλωμα εναλλασσόμενου ρεύματος, δείχνει το πλάτος II του εναλλασσόμενου ρεύματος.

Θέμα Β25 μονάδες

  1. 1.

    Το άκρο Ο γραμμικού, ομογενούς, ελαστικού μέσου που εκτείνεται κατά την διεύθυνση του ημιάξονα Οx αρχίζει, τη χρονική στιγμή t=0t = 0, να ταλαντώνεται σύμφωνα με την εξίσωση y=A ημωty = A\,ημωt, και δημιουργείται εγκάρσιο αρμονικό κύμα. Η γραφική παράσταση της φάσης της ταλάντωσης των σημείων του μέσου, τη χρονική στιγμή t1=2 st_1 = 2\ \text{s}, σε συνάρτηση με τη θέση x, φαίνεται στο διπλανό διάγραμμα. Τη χρονική στιγμή t2=2,5 st_2 = 2{,}5\ \text{s} τα σημεία της χορδής που βρίσκονται σε ακραία θέση της τροχιάς τους είναι: i. 5 ii. 4 iii. 10 α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση. (Μονάδες 2) β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. (Μονάδες 6)(8 μονάδες)

    Διάγραμμα φάσης φ (rad) σε συνάρτηση με τη θέση x (m) τη στιγμή t₁ = 2 s: ευθεία που πέφτει από φ = 4π στο x = 0 σε φ = 0 στο x = 4 m, και μετά μένει μηδέν.
  2. 2.

    Σε συσκευή μελέτης του φωτοηλεκτρικού φαινομένου, μονοχρωματική ακτινοβολία προσπίπτει στην επιφάνεια της καθόδου. Η συχνότητα κατωφλίου, για το μέταλλο της καθόδου, είναι ίση με f1f_1. Αν η συχνότητα της προσπίπτουσας ακτινοβολίας είναι f2=3f1f_2 = 3f_1, τότε τα ηλεκτρόνια εξερχόμενα από την κάθοδο μόλις που καταφέρνουν να φτάσουν στην άνοδο. Η τάση αποκοπής V0V_0 είναι ίση με i. hf1e\dfrac{hf_1}{e} ii. 2hf1e\dfrac{2hf_1}{e} iii. 3hf1e\dfrac{3hf_1}{e} α) Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση. (Μονάδες 2) β) Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. (Μονάδες 6)(8 μονάδες)

  3. 3.

    Στο φασματογράφο μάζας (Bainbridge) του διπλανού σχήματος, λεπτή δέσμη ιόντων ενός χημικού στοιχείου, που αποτελείται από δύο ισότοπα, διέρχεται από φίλτρο ταχυτήτων, όπου συνυπάρχουν ομογενές ηλεκτρικό πεδίο έντασης E⃗\vec E και ομογενές μαγνητικό πεδίο έντασης B⃗1\vec B_1 με φορά από τον αναγνώστη προς τη σελίδα, κάθετα μεταξύ τους. Μερικά από τα ιόντα δεν εκτρέπονται και συνεχίζουν ανεπηρέαστα την πορεία τους μέσα στο φίλτρο ταχυτήτων.

    Φασματογράφος Bainbridge: πηγή ιόντων, σχισμές S₁ και S₂, φίλτρο ταχυτήτων ανάμεσα σε δύο οπλισμούς (πάνω +, κάτω −) με ηλεκτρικό πεδίο E προς τα κάτω και μαγνητικό B₁ προς τη σελίδα (⊗)· το ιόν +q κινείται οριζόντια με ταχύτητα υ. Δεξιά, πέρα από τη φωτογραφική πλάκα, πεδίο B₂ προς τον αναγνώστη (⊙): τα ιόντα γράφουν ημικύκλια ακτίνων R₁ (μάζα m₁) και R₂ (μάζα m₂) και πέφτουν στην πλάκα σε σημεία που απέχουν d.
    1. α)

      Το μέτρο της ταχύτητας των ιόντων που δεν εκτρέπονται είναι ίσο με i. υ=B1Eυ = \dfrac{B_1}{E} ii. υ=EB1υ = \dfrac{E}{B_1} iii. υ=E2B1υ = \dfrac{E}{2B_1} Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (Μονάδα 1) και να την αιτιολογήσετε (Μονάδες 2).(3 μονάδες)

    2. β)

      Στη συνέχεια τα ιόντα αυτά εισέρχονται σε περιοχή ομογενούς μαγνητικού πεδίου έντασης B⃗2\vec B_2 με φορά από τη σελίδα προς τον αναγνώστη. Στο πεδίο αυτό διαγράφουν ημικυκλικές τροχιές και πέφτουν σε φωτογραφική πλάκα, αφήνοντας σε αυτή δύο ίχνη που απέχουν μεταξύ τους απόσταση d. Η διαφορά μάζας των ισοτόπων του στοιχείου που αποτελούν τη δέσμη είναι ίση με i. Δm=dB1B2q2EΔm = \dfrac{dB_1B_2q}{2E} ii. Δm=2dB1B2qEΔm = \dfrac{2dB_1B_2q}{E} iii. Δm=dB1B2qEΔm = \dfrac{dB_1B_2q}{E} Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (Μονάδα 1) και να την αιτιολογήσετε (Μονάδες 5).(6 μονάδες)

Θέμα Γ25 μονάδες

  1. Στη διάταξη του διπλανού σχήματος οι κατακόρυφοι μεταλλικοί αγωγοί xx΄, yy΄, αμελητέας ωμικής αντίστασης είναι στερεωμένοι σε οριζόντιο μονωτικό δάπεδο. Ανάμεσα στα σημεία τους Α και Γ έχει συνδεθεί ιδανικό πηνίο με συντελεστή αυτεπαγωγής L=0,5 HL = 0{,}5\ \text{H}. Μεταλλική ράβδος ΖΗ μήκους ℓ=1 m\ell = 1\ \text{m}, μάζας m=0,5 kgm = 0{,}5\ \text{kg} και ωμικής αντίστασης R=1 ΩR = 1\ Ω έχει τα άκρα της πάνω στους κατακόρυφους αγωγούς, είναι κάθετη σε αυτούς και μπορεί να κινείται χωρίς τριβές. Στο μέσον της ράβδου και κάθετα σε αυτή ασκείται κατάλληλη δύναμη F⃗\vec F με αποτέλεσμα η ράβδος ΖΗ να κινείται προς τα πάνω παραμένοντας συνεχώς οριζόντια. Στην περιοχή που κινείται η ράβδος ΖΗ υπάρχει οριζόντιο ομογενές μαγνητικό πεδίο έντασης B⃗\vec B και μέτρου B=1 TB = 1\ \text{T}, του οποίου οι δυναμικές γραμμές έχουν φορά από τον αναγνώστη προς τη σελίδα. Το πηνίο βρίσκεται έξω από το ομογενές μαγνητικό πεδίο στο οποίο κινείται ο αγωγός ΖΗ. Λόγω της κίνησης της ράβδου ο βρόχος ΖΑΓΗΖ διαρρέεται από ρεύμα, του οποίου η ένταση δίνεται από τη σχέση i=2ti = 2t (SI) όπου t ο χρόνος, με φορά όπως αυτή που φαίνεται στο σχήμα. Να θεωρήσετε το μέτρο της επιτάχυνσης της βαρύτητας: g=10 m/s2g = 10\ \text{m/s}^2.

    Δύο κατακόρυφοι αγωγοί x (αριστερά) και y (δεξιά) πάνω σε μονωτικό δάπεδο. Η οριζόντια ράβδος ΖΗ ακουμπά σε αυτούς και κινείται προς τα πάνω με ταχύτητα υ, με δύναμη F προς τα πάνω στο μέσον της. Μαγνητικό πεδίο B προς τη σελίδα (⊗) σε διακεκομμένο πλαίσιο γύρω από τη ράβδο. Το ρεύμα i κατεβαίνει στον αριστερό αγωγό (από Ζ προς Α). Κάτω, έξω από το πεδίο, το πηνίο L συνδέει τα σημεία Α (αριστερά) και Γ (δεξιά).
    1. α)

      Γ1. Να σχεδιάσετε τη γραφική παράσταση της έντασης του ρεύματος σε συνάρτηση με το χρόνο i - t σε ορθογώνιο σύστημα αξόνων (Μονάδες 2) και να υπολογίσετε το ρυθμό μεταβολής ΔiΔt\dfrac{Δi}{Δt} της έντασης του ρεύματος (Μονάδες 2). Να υπολογίσετε το φορτίο που διέρχεται από μία διατομή του κυκλώματος στο χρονικό διάστημα από t=0 st = 0\ \text{s} έως t=2 st = 2\ \text{s} (Μονάδες 3).(7 μονάδες)

    2. β)

      Γ2. Να σχεδιάσετε την πολικότητα της ΗΕΔ από αυτεπαγωγή στο πηνίο (Μονάδες 2) και να υπολογίσετε την απόλυτη τιμή αυτής (Μονάδες 2).(4 μονάδες)

    3. γ)

      Γ3. Να υπολογίσετε το μέτρο της ταχύτητας της ράβδου ΖΗ σε συνάρτηση με τον χρόνο υ - t.(6 μονάδες)

    4. δ)

      Γ4. Τη χρονική στιγμή t1=2 st_1 = 2\ \text{s} να υπολογίσετε: α) Το μέτρο της δύναμης F⃗\vec F (Μονάδες 4). β) Τον ρυθμό με τον οποίο προσφέρεται ενέργεια από τη δύναμη F⃗\vec F στο κύκλωμα (Μονάδες 2). γ) Τον ρυθμό με τον οποίο αποθηκεύεται ενέργεια στο μαγνητικό πεδίο του πηνίου (Μονάδες 2).(8 μονάδες)

Θέμα Δ25 μονάδες

  1. Στη διάταξη του παρακάτω σχήματος φαίνεται ένας ζυγός που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μέτρηση της έντασης ενός ομογενούς μαγνητικού πεδίου. Το κατακόρυφο στέλεχος ΟΖ του ζυγού είναι στηριγμένο σε οριζόντιο δάπεδο. Στην κορυφή του έχει αρθρωθεί οριζόντια ομογενής ράβδος ΑΓ στο μέσον της Ο. Από το άκρο Α της ράβδου ΑΓ αναρτάται με τη βοήθεια αβαρούς και μη εκτατού κατακόρυφου μονωτικού νήματος (1), το οποίο συνδέεται στο μέσον Δ της πλευράς ΚΛ, ένα τετράγωνο συρμάτινο και αβαρές πλαίσιο ΚΛΜΝ, πλευράς α=0,8 mα = 0{,}8\ \text{m} και συνολικής ωμικής αντίστασης R=2 ΩR = 2\ Ω. Στο πλαίσιο υπάρχει πηγή ηλεκτρεγερτικής δύναμης (ΗΕΔ) E=30 VE = 30\ \text{V}, αμελητέας εσωτερικής αντίστασης και αμελητέου βάρους. Το πλαίσιο ισορροπεί σε κατακόρυφο επίπεδο και βρίσκεται μερικώς μέσα σε οριζόντιο ομογενές μαγνητικό πεδίο έντασης B⃗\vec B του οποίου οι δυναμικές γραμμές είναι κάθετες στο επίπεδο του πλαισίου με φορά από τη σελίδα προς τον αναγνώστη. Με αβαρές και μη εκτατό νήμα (2) έχουμε συνδέσει το άκρο Γ της ράβδου με σώμα Σ1Σ_1 μάζας m1=3 kgm_1 = 3\ \text{kg} το οποίο ισορροπεί σε λείο κεκλιμένο επίπεδο γωνίας κλίσεως φ=37∘φ = 37^\circ. Η διεύθυνση του νήματος είναι παράλληλη προς το κεκλιμένο επίπεδο. Στο κεκλιμένο επίπεδο ισορροπεί και σώμα Σ2Σ_2 μάζας m2=1 kgm_2 = 1\ \text{kg}, δεμένο στο ελεύθερο άκρο ιδανικού ελατηρίου σταθεράς k=100 N/mk = 100\ \text{N/m} του οποίου ο άξονας είναι παράλληλος στο κεκλιμένο επίπεδο. Το άλλο άκρο του ελατηρίου είναι στερεωμένο ακλόνητα στη βάση του κεκλιμένου επιπέδου. Όλα τα σώματα της διάταξης ισορροπούν στο ίδιο κατακόρυφο επίπεδο. Να θεωρήσετε ότι: η κρούση είναι ακαριαία· η αντίσταση του αέρα θεωρείται αμελητέα για όλα τα σώματα· κατά την κρούση, δεν έχουμε απώλεια μάζας· το σχήμα δεν είναι υπό κλίμακα· το μέτρο της επιτάχυνσης της βαρύτητας είναι g=10 m/s2g = 10\ \text{m/s}^2.

    Ζυγός: κατακόρυφο στέλεχος ΟΖ με οριζόντια ράβδο ΑΓ αρθρωμένη στο μέσον της Ο. Από το Α κρέμεται με κατακόρυφο νήμα (1) το τετράγωνο πλαίσιο ΚΛΜΝ, δεμένο στο μέσον Δ της πάνω πλευράς ΚΛ· στη δεξιά πλευρά ΛΜ υπάρχει πηγή E με θετικό πόλο προς τα πάνω (προς Λ). Το κάτω μέρος του πλαισίου, ύψους y, με την πλευρά ΝΜ, βρίσκεται μέσα σε πεδίο B προς τον αναγνώστη (⊙). Από το Γ ξεκινά νήμα (2) παράλληλο σε λείο κεκλιμένο επίπεδο γωνίας φ και δένεται στο σώμα Σ₁. Πιο χαμηλά στο κεκλιμένο, το Σ₂ είναι δεμένο σε ελατήριο στερεωμένο στη βάση· σημειώνεται απόσταση d προς τη βάση και θετική φορά (+) προς τα πάνω κατά μήκος του κεκλιμένου.
    1. α)

      Δ1. Να υπολογίσετε το μέτρο της δύναμης που ασκεί το νήμα (1) στο άκρο Α της ράβδου.(4 μονάδες)

    2. β)

      Δ2. Να υπολογίσετε το μέτρο B της έντασης του μαγνητικού πεδίου.(4 μονάδες)

    3. γ)

      Μετακινούμε το σώμα Σ2Σ_2 προς τη βάση του κεκλιμένου επιπέδου κατά d=9π100 md = \dfrac{9π}{100}\ \text{m} και το συγκρατούμε σε αυτή τη θέση. Κόβουμε το νήμα (2), και την ίδια στιγμή αφήνουμε ελεύθερο να κινηθεί προς τα πάνω το σώμα Σ2Σ_2. Το σώμα Σ2Σ_2 εκτελώντας απλή αρμονική ταλάντωση με D=kD = k, περνώντας για πρώτη φορά από τη θέση ισορροπίας του συγκρούεται μετωπικά και πλαστικά με το σώμα Σ1Σ_1. Δ3. Να αποδείξετε ότι το συσσωμάτωμα αμέσως μετά την πλαστική κρούση ακινητοποιείται στιγμιαία.(7 μονάδες)

    4. δ)

      Δ4. Αν το συσσωμάτωμα αμέσως μετά την πλαστική κρούση εκτελεί απλή αρμονική ταλάντωση με D=kD = k, να γράψετε τη χρονική εξίσωση της απομάκρυνσης του συσσωματώματος από τη θέση ισορροπίας του. Να θεωρήσετε ως χρονική στιγμή t0=0t_0 = 0 τη στιγμή της κρούσης και θετική φορά, τη φορά από τη βάση του κεκλιμένου επιπέδου προς την κορυφή του.(5 μονάδες)

    5. ε)

      Δ5. Να γράψετε τη σχέση της δύναμης του ελατηρίου σε συνάρτηση με την απομάκρυνση FελF_{ελ} - x κατά τη διάρκεια ταλάντωσης του συσσωματώματος και να κάνετε τη γραφική της παράσταση σε βαθμονομημένους άξονες.(5 μονάδες)

Καλή επιτυχία!

9 κλειστές απαντήσεις είναι ακόμα κενές.

Όλες οι ενότητες