# Φθίνουσες και εξαναγκασμένες ταλαντώσεις

> Απόσβεση, συντονισμός, και γιατί καταρρέουν γέφυρες.

Φυσική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/damped-forced-oscillations

## Τι θα μάθεις

- Να χρησιμοποιείς τον νόμο A = A₀e^(−Λt), τον σταθερό λόγο διαδοχικών πλατών και τον χρόνο υποδιπλασιασμού.
- Να υπολογίζεις την ενέργεια που χάνεται ανά περίοδο και το έργο της δύναμης αντίστασης.
- Να εξηγείς ποια συχνότητα επιβάλλει ο διεγέρτης και πότε το πλάτος γίνεται μέγιστο.
- Να διαβάζεις την καμπύλη συντονισμού και πώς αλλάζει με την απόσβεση.

## Στον πραγματικό κόσμο η ταλάντωση σβήνει

Γιατί μια κούνια που την αφήνεις σταματάει κάποτε, ενώ η ταλάντωση της προηγούμενης ενότητας κρατάει για πάντα; Γιατί εκεί καμία δύναμη δεν αφαιρούσε ενέργεια. Στην πράξη υπάρχει αντίσταση, από τον αέρα, από ένα υγρό ή από εσωτερικές τριβές. Για μικρές ταχύτητες περιγράφεται καλά από μια δύναμη αντίθετη στην ταχύτητα:

$$
F_{\alpha\nu\tau} = -b\,\upsilon
$$

Η θετική σταθερά $b$ λέγεται **σταθερά απόσβεσης**, μετριέται σε kg/s και εξαρτάται από το σχήμα του σώματος και από το μέσο. Πάνω στο σώμα δρουν πλέον δύο δυνάμεις: η δύναμη επαναφοράς $-Dx$ και η $-b\upsilon$.

Το σώμα εξακολουθεί να ταλαντώνεται, αλλά το πλάτος μειώνεται **εκθετικά** με τον χρόνο:

$$
A = A_0\, e^{-\Lambda t}, \qquad \Lambda = \frac{b}{2m}
$$

Η $\Lambda$ μετριέται σε $\text{s}^{-1}$. Όσο μεγαλύτερο το $b$, τόσο πιο γρήγορα σβήνει η ταλάντωση. Αν η απόσβεση είναι πολύ μεγάλη, το σώμα δεν ταλαντώνεται καθόλου: επιστρέφει αργά στη θέση ισορροπίας χωρίς να την ξεπεράσει. Αυτή η κίνηση λέγεται **απεριοδική**, και έτσι δουλεύουν τα αμορτισέρ ενός αυτοκινήτου και ο μηχανισμός που κλείνει αθόρυβα μια πόρτα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φθίνουσα ταλάντωση*

## Ο σταθερός λόγος

Η εκθετική μείωση έχει μια ιδιότητα που λύνει τις περισσότερες ασκήσεις χωρίς λογαρίθμους. Πάρε δύο διαδοχικές μέγιστες απομακρύνσεις προς την ίδια μεριά. Απέχουν μία περίοδο, άρα

$$
\frac{A_0}{A_1} = \frac{A_1}{A_2} = \frac{A_2}{A_3} = \dots = e^{\Lambda T}
$$

Ο λόγος είναι **σταθερός**. Γενικότερα, σε **ίσα χρονικά διαστήματα** το πλάτος πολλαπλασιάζεται πάντα με τον ίδιο αριθμό. Αν σε $10$ s πέφτει στο μισό, στα επόμενα $10$ s πέφτει πάλι στο μισό του νέου, και ούτω καθεξής. Μετά από $N$ περιόδους:

$$
A_N = A_0\, e^{-N\Lambda T}
$$

Ο χρόνος στον οποίο το πλάτος γίνεται μισό λέγεται **χρόνος υποδιπλασιασμού**. Από $e^{-\Lambda t} = \frac{1}{2}$:

$$
t_{1/2} = \frac{\ln 2}{\Lambda}
$$

Δεν εξαρτάται από το $A_0$: από $0{,}4$ m σε $0{,}2$ m και από $0{,}2$ m σε $0{,}1$ m χρειάζεται τον ίδιο χρόνο.

> **Κλειδί**
>
> Στη φθίνουσα ταλάντωση:
>
> - το **πλάτος** μειώνεται εκθετικά, με σταθερό λόγο ανά περίοδο
> - η **ενέργεια** μειώνεται κι αυτή εκθετικά, με **διπλάσιο** ρυθμό, αφού είναι ανάλογη του $A^2$
> - η **περίοδος** μένει σταθερή, και για μικρή απόσβεση ίση με $2\pi\sqrt{m/D}$
>
> Το τρίτο ξαφνιάζει: το σώμα φτάνει όλο και λιγότερο μακριά, αλλά κάνει τη διαδρομή στον ίδιο χρόνο. Γι' αυτό ένα εκκρεμές ρολογιού κρατάει σωστή ώρα ακόμα κι όταν οι αιωρήσεις του μικραίνουν.

## Πού πηγαίνει η ενέργεια

Όπως είδες στην ενότητα «Δύναμη επαναφοράς και ενέργεια στην ΑΑΤ», η ενέργεια της ταλάντωσης είναι $E = \frac{1}{2}DA^2$. Με εκθετικό πλάτος:

$$
E = E_0\, e^{-2\Lambda t}
$$

Η ενέργεια που λείπει δεν χάθηκε. Τη μετέτρεψε σε θερμότητα η δύναμη αντίστασης, που παράγει πάντα **αρνητικό** έργο, αφού είναι αντίθετη στην ταχύτητα:

$$
W_{F_{\alpha\nu\tau}} = E_{\tau\varepsilon\lambda} - E_{\alpha\rho\chi}
$$

Η **απώλεια ανά περίοδο** βγαίνει από δύο διαδοχικά πλάτη. Σε **ποσοστό** είναι σταθερή:

$$
\frac{E_0 - E_1}{E_0} = 1 - \left(\frac{A_1}{A_0}\right)^2
$$

Σε **joule** όμως μικραίνει από περίοδο σε περίοδο, γιατί το ίδιο ποσοστό παίρνεται από όλο και μικρότερη ενέργεια.

> **Πρόσεχε**
>
> **«Το πλάτος έπεσε κατά $10\%$, άρα χάθηκε το $10\%$ της ενέργειας.»** Όχι. Αν $A_1 = 0{,}9A_0$, τότε $E_1 = 0{,}81E_0$: χάθηκε το $19\%$. Πάντα πέρνα από τον λόγο των πλατών στο **τετράγωνο**.
>
> **«Το πλάτος μειώνεται κατά το ίδιο ποσό σε κάθε περίοδο.»** Σταθερός είναι ο **λόγος**, όχι η διαφορά. Αν στην πρώτη περίοδο χάθηκαν $2$ cm, στη δεύτερη χάνονται λιγότερα.
>
> **Ο χρόνος υποδιπλασιασμού της ενέργειας** είναι ο μισός από του πλάτους, $\frac{\ln 2}{2\Lambda}$, όχι ο ίδιος.

## Εξαναγκασμένη ταλάντωση

Για να μη σβήσει η ταλάντωση, χρειάζεται κάποιος να δίνει ενέργεια. Αυτό το κάνει ένας **διεγέρτης**: μια εξωτερική περιοδική δύναμη με δική της συχνότητα $f_\delta$, όπως το χέρι που σπρώχνει την κούνια ή ένας μικρός κινητήρας με έκκεντρο. Ύστερα από ένα σύντομο αρχικό διάστημα, το σύστημα ταλαντώνεται με **τη συχνότητα του διεγέρτη**, όχι με την ιδιοσυχνότητά του $f_0$.

Η ιδιοσυχνότητα είναι η συχνότητα με την οποία θα ταλαντωνόταν το σύστημα μόνο του, $f_0 = \frac{1}{2\pi}\sqrt{D/m}$. Εξαρτάται μόνο από το σύστημα. Ο διεγέρτης δεν την αλλάζει.

|                      | Τι το καθορίζει                                         |
| -------------------- | ------------------------------------------------------- |
| Συχνότητα ταλάντωσης | ο **διεγέρτης**, $f = f_\delta$                         |
| Πλάτος ταλάντωσης    | η απόσταση της $f_\delta$ από την $f_0$, και η απόσβεση |

Όταν το πλάτος σταθεροποιηθεί, η ενέργεια της ταλάντωσης μένει σταθερή. Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε περίοδο ο διεγέρτης δίνει **ακριβώς όση ενέργεια** αφαιρεί η αντίσταση.

## Συντονισμός

Αν αλλάζεις αργά τη συχνότητα του διεγέρτη και σημειώνεις το πλάτος, παίρνεις την **καμπύλη συντονισμού**. Το πλάτος γίνεται μέγιστο όταν

$$
f_\delta = f_0
$$

Τότε λέμε ότι έχουμε **συντονισμό**. Η ενέργεια μεταφέρεται από τον διεγέρτη στο σύστημα με τον πιο αποδοτικό τρόπο, γιατί κάθε ώθηση έρχεται τη στιγμή που βοηθάει την κίνηση. Γι' αυτό και η ενέργεια της ταλάντωσης, $\frac{1}{2}DA^2$, είναι μέγιστη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η καμπύλη του συντονισμού*

Τι κάνει η απόσβεση στην καμπύλη:

- **μικρή απόσβεση**: ψηλή και στενή κορυφή, πρακτικά στο $f_0$. Το σύστημα «διαλέγει» αυστηρά τη συχνότητα.
- **μεγάλη απόσβεση**: χαμηλή και πλατιά κορυφή, λίγο κάτω από το $f_0$.
- **χωρίς απόσβεση**: το πλάτος στον συντονισμό θα μεγάλωνε χωρίς όριο. Είναι θεωρητικό όριο, δεν συμβαίνει.

Η καμπύλη απαντάει και στα ερωτήματα σύγκρισης. Αν η $f_\delta$ ανεβαίνει από κάτω προς το $f_0$, το πλάτος μεγαλώνει. Αν περάσει το $f_0$, μικραίνει. Και το ίδιο πλάτος εμφανίζεται σε **δύο** συχνότητες, μία κάτω και μία πάνω από το $f_0$.

> **Πρόσεχε**
>
> **«Στον συντονισμό το πλάτος γίνεται άπειρο.»** Μόνο αν δεν υπήρχε καθόλου απόσβεση. Η απόσβεση καθορίζει πόσο ψηλά φτάνει η κορυφή.
>
> **«Ο διεγέρτης αλλάζει την ιδιοσυχνότητα.»** Δεν την αγγίζει. Ο διεγέρτης επιβάλλει τη **συχνότητα της κίνησης**. Αν αλλάξεις τη μάζα ή το ελατήριο, αλλάζει η $f_0$ και μετακινείται η κορυφή της καμπύλης, ενώ η συχνότητα της κίνησης μένει $f_\delta$.
>
> **«Μεγαλύτερη συχνότητα διεγέρτη, μεγαλύτερο πλάτος.»** Μόνο όσο είσαι κάτω από το $f_0$.

> **Θυμήσου**
>
> Ο συντονισμός δεν είναι πάντα καταστροφή. Είναι ο λόγος που ένα ραδιόφωνο ξεχωρίζει έναν σταθμό από τους άλλους, που ο φούρνος μικροκυμάτων θερμαίνει το νερό και όχι το πιάτο, και που η μαγνητική τομογραφία δουλεύει. Καταστροφή γίνεται όταν κανείς δεν το σχεδίασε: γι' αυτό οι στρατιώτες σπάνε τον βηματισμό τους σε μια γέφυρα, ώστε τα βήματά τους να μην είναι περιοδικός διεγέρτης με συχνότητα κοντά στην ιδιοσυχνότητά της.

*Η γέφυρα Millennium πάνω από τον Τάμεση, στο Λονδίνο, με τον καθεδρικό του Αγίου Παύλου στο βάθος. Λίγο μετά τα εγκαίνια, το βάδισμα των πεζών μπήκε σε συντονισμό με μια ιδιοσυχνότητά της και η γέφυρα άρχισε να ταλαντεύεται πλάγια. Έκλεισε, και ξανάνοιξε όταν προστέθηκαν αποσβεστήρες, δηλαδή περισσότερη απόσβεση.*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Το πλάτος φθίνουσας ταλάντωσης πέφτει από \$0{,}4\$ m σε \$0{,}2\$ m σε \$10\$ s. Πόσο είναι στα \$20\$ s και στα \$30\$ s;

1. **Σε ίσα χρονικά διαστήματα ο λόγος των πλατών είναι σταθερός.** Σε $10$ s το πλάτος υποδιπλασιάζεται, οπότε κάθε $10$ s υποδιπλασιάζεται ξανά.
2. $0{,}4 \to 0{,}2 \to 0{,}1 \to 0{,}05$

   Στα $20$ s είναι $0{,}1$ m και στα $30$ s είναι $0{,}05$ m.
3. **Γιατί δεν βγήκε $0$ στα $20$ s:** η μείωση δεν είναι γραμμική. Κάθε $10$ s κόβει το μισό από ό,τι έχει απομείνει, και πάντα μένει κάτι.

### Παράδειγμα 2: Σώμα μάζας \$0{,}5\$ kg κάνει φθίνουσα ταλάντωση με \$\Lambda = 0{,}1\ \text{s}^{-1}\$. Βρες τη σταθερά απόσβεσης και σε πόσο χρόνο υποδιπλασιάζονται το πλάτος και η ενέργεια. Δίνεται \$\ln 2 \approx 0{,}69\$.

1. **Σταθερά απόσβεσης:** από $\Lambda = \dfrac{b}{2m}$,

   $b = 2m\Lambda = 2 \cdot 0{,}5 \cdot 0{,}1 = 0{,}1$ kg/s
2. **Πλάτος:** $A = \dfrac{A_0}{2}$ όταν $e^{-\Lambda t} = \dfrac{1}{2}$, δηλαδή $\Lambda t = \ln 2$:

   $t_{1/2} = \dfrac{0{,}69}{0{,}1} = 6{,}9$ s
3. **Ενέργεια:** $E = E_0 e^{-2\Lambda t}$, οπότε $2\Lambda t = \ln 2$:

   $t = \dfrac{0{,}69}{0{,}2} \approx 3{,}5$ s
4. **Έλεγχος με λογική:** στα $3{,}5$ s το πλάτος είναι $\dfrac{A_0}{\sqrt 2}$, και το τετράγωνό του δίνει ακριβώς τη μισή ενέργεια.

### Παράδειγμα 3: Σε μια φθίνουσα ταλάντωση χάνεται σε κάθε περίοδο το \$36\\%\$ της ενέργειας. Σε κάθε περίοδο το πλάτος μειώνεται κατά: (α) \$36\\%\$, (β) \$20\\%\$, (γ) \$64\\%\$. Επίλεξε και αιτιολόγησε.

1. **Σωστό το (β).**
2. Μετά από μία περίοδο μένει το $64\%$ της ενέργειας:

   $\dfrac{E_1}{E_0} = \left(\dfrac{A_1}{A_0}\right)^2 = 0{,}64$
3. $\dfrac{A_1}{A_0} = \sqrt{0{,}64} = 0{,}8$, άρα το πλάτος μειώνεται κατά $20\%$.
4. **Οι παγίδες:** το (α) ταυτίζει το ποσοστό του πλάτους με της ενέργειας. Το (γ) μπερδεύει αυτό που χάθηκε με αυτό που έμεινε.

### Παράδειγμα 4: Ταλαντωτής με ιδιοσυχνότητα \$f\_0\$ εξαναγκάζεται από διεγέρτη με \$f\_\delta = \frac{f\_0}{2}\$. Αυξάνεις αργά τη συχνότητα του διεγέρτη ως \$2f\_0\$. Το πλάτος: (α) αυξάνεται συνεχώς, (β) αυξάνεται και μετά μειώνεται, (γ) μένει σταθερό. Επίλεξε και αιτιολόγησε.

1. **Σωστό το (β).**
2. **Το πλάτος εξαρτάται από το πόσο απέχει η $f_\delta$ από την $f_0$.** Από $\frac{f_0}{2}$ ως $f_0$ η απόσταση μικραίνει και το πλάτος μεγαλώνει. Στο $f_0$ γίνεται συντονισμός και το πλάτος είναι μέγιστο.
3. Από $f_0$ ως $2f_0$ η απόσταση μεγαλώνει ξανά και το πλάτος μικραίνει.
4. **Και η συχνότητα της κίνησης;** Ακολουθεί σε κάθε στιγμή τον διεγέρτη: ξεκινά από $\frac{f_0}{2}$ και φτάνει τα $2f_0$. Η $f_0$ δεν αλλάζει πουθενά.

### Παράδειγμα 5: Σύστημα σώματος και ελατηρίου βρίσκεται σε συντονισμό με έναν διεγέρτη. Αντικαθιστάς το σώμα με άλλο, διπλάσιας μάζας, χωρίς να αλλάξεις τον διεγέρτη. Τι γίνεται με τη συχνότητα και το πλάτος της ταλάντωσης;

1. **Η συχνότητα της κίνησης μένει $f_\delta$**, γιατί την επιβάλλει ο διεγέρτης, που δεν άλλαξε.
2. **Η ιδιοσυχνότητα αλλάζει:** $f_0' = \dfrac{1}{2\pi}\sqrt{\dfrac{D}{2m}} = \dfrac{f_0}{\sqrt 2}$.
3. Πριν ήταν $f_\delta = f_0$. Τώρα $f_\delta = \sqrt 2\, f_0'$, δηλαδή ο διεγέρτης δεν είναι πια στην κορυφή της νέας καμπύλης.
4. **Το πλάτος μειώνεται.** Για να ξαναγίνει συντονισμός, η συχνότητα του διεγέρτη πρέπει να γίνει $\dfrac{f_\delta}{\sqrt 2}$.

### Παράδειγμα 6: Σώμα μάζας \$m = 0{,}2\$ kg είναι δεμένο σε ελατήριο με \$D = 20\$ N/m. Τη στιγμή \$t = 0\$ το αφήνεις από απομάκρυνση \$0{,}1\$ m. Δέχεται αντίσταση \$F = -b\upsilon\$ με \$b = 0{,}04\$ kg/s. (α) Βρες το \$\Lambda\$ και την περίοδο. (β) Βρες πλάτος και ενέργεια τη στιγμή \$t = 10\ln 2\$ s, και πόσες περίπου ταλαντώσεις έγιναν ως τότε. (γ) Βρες το έργο της αντίστασης ως τότε. (δ) Τι ποσοστό της ενέργειας χάνεται σε κάθε περίοδο; (ε) Σε ποια συχνότητα διεγέρτη το πλάτος γίνεται μέγιστο; Δίνονται \$\ln 2 \approx 0{,}69\$ και \$e^{-0{,}04\pi} \approx 0{,}88\$.

1. **(α)** $\Lambda = \dfrac{b}{2m} = \dfrac{0{,}04}{0{,}4} = 0{,}1\ \text{s}^{-1}$.

   Η απόσβεση είναι μικρή, οπότε $T = 2\pi\sqrt{\dfrac{m}{D}} = 2\pi\sqrt{0{,}01} = \dfrac{\pi}{5} \approx 0{,}63$ s.
2. **(β)** $\Lambda t = 0{,}1 \cdot 10\ln 2 = \ln 2$, άρα $e^{-\Lambda t} = \dfrac{1}{2}$ και $A = 0{,}05$ m.

   Αρχικά το σώμα είναι στο άκρο, άρα $A_0 = 0{,}1$ m και $E_0 = \dfrac{1}{2}DA_0^2 = \dfrac{1}{2} \cdot 20 \cdot 0{,}01 = 0{,}1$ J. Με μισό πλάτος, $E = \dfrac{E_0}{4} = 0{,}025$ J.
3. **Ταλαντώσεις:** $t = 6{,}9$ s, και $\dfrac{6{,}9}{0{,}63} \approx 11$. Χρειάστηκαν περίπου $11$ ταλαντώσεις για να υποδιπλασιαστεί το πλάτος: μικρή απόσβεση.
4. **(γ)** Η μόνη δύναμη που αφαιρεί ενέργεια είναι η αντίσταση:

   $W_F = E - E_0 = 0{,}025 - 0{,}1 = -0{,}075$ J

   Αρνητικό, γιατί η δύναμη είναι πάντα αντίθετη στην ταχύτητα.
5. **(δ)** Σε μία περίοδο η ενέργεια πολλαπλασιάζεται με $e^{-2\Lambda T} = e^{-2 \cdot 0{,}1 \cdot \pi/5} = e^{-0{,}04\pi} \approx 0{,}88$.

   Χάνεται περίπου το $12\%$ σε **κάθε** περίοδο, από όποια ενέργεια υπάρχει εκείνη τη στιγμή.
6. **(ε)** Το πλάτος μεγιστοποιείται στον συντονισμό, $f_\delta = f_0 = \dfrac{1}{T} = \dfrac{5}{\pi} \approx 1{,}6$ Hz. Τότε σε κάθε περίοδο ο διεγέρτης αναπληρώνει όση ενέργεια αφαιρεί η αντίσταση.

## Ερωτήσεις

1. Σε φθίνουσα ταλάντωση, το πλάτος:
   - μειώνεται εκθετικά με τον χρόνο
   - μειώνεται γραμμικά με τον χρόνο
   - μένει σταθερό και μειώνεται η περίοδος
   - αυξάνεται
2. Τι συμβαίνει στην περίοδο μιας φθίνουσας ταλάντωσης με μικρή απόσβεση;
   - μένει πρακτικά σταθερή
   - μικραίνει καθώς μικραίνει το πλάτος
   - μεγαλώνει ραγδαία
   - μηδενίζεται όταν σταματήσει η κίνηση
3. Το πλάτος έπεσε στο μισό. Τι ποσοστό της ενέργειας έχει μείνει;
   - $25\%$
   - $50\%$
   - $75\%$
   - $12{,}5\%$
4. Σε εξαναγκασμένη ταλάντωση, ποια συχνότητα επιβάλλεται τελικά στο σύστημα;
   - του διεγέρτη
   - η ιδιοσυχνότητα του συστήματος
   - ο μέσος όρος των δύο
   - η μεγαλύτερη από τις δύο
5. Πότε μεγιστοποιείται το πλάτος μιας εξαναγκασμένης ταλάντωσης;
   - όταν η συχνότητα του διεγέρτη ισούται με την ιδιοσυχνότητα
   - όταν η συχνότητα του διεγέρτη είναι όσο γίνεται μεγαλύτερη
   - όταν μηδενίζεται η απόσβεση
   - όταν η μάζα είναι μεγάλη
6. Αυξάνουμε την απόσβεση ενός συστήματος σε συντονισμό. Το μέγιστο πλάτος:
   - μικραίνει
   - μεγαλώνει
   - μένει ίδιο, αλλάζει μόνο η συχνότητα
   - γίνεται άπειρο
7. Ποια από τις παρακάτω είναι **χρήσιμη** εφαρμογή του συντονισμού;
   - η επιλογή σταθμού σε ραδιόφωνο
   - η κατάρρευση γέφυρας από συγχρονισμένο βηματισμό
   - το σπάσιμο ποτηριού από φωνή
   - η φθορά ρουλεμάν από κραδασμούς
8. Ο διεγέρτης αλλάζει συχνότητα. Η ιδιοσυχνότητα του συστήματος:
   - δεν μεταβάλλεται — εξαρτάται μόνο από το σύστημα
   - ακολουθεί τη συχνότητα του διεγέρτη
   - μηδενίζεται όσο δεν υπάρχει συντονισμός
   - διπλασιάζεται όταν το σύστημα φτάσει σε συντονισμό
9. Σε φθίνουσα ταλάντωση με $F = -b\upsilon$, το πλάτος μειώθηκε κατά $2$ cm στην πρώτη περίοδο. Στη δεύτερη περίοδο μειώνεται:
   - κατά λιγότερο από $2$ cm
   - κατά ακριβώς $2$ cm
   - κατά περισσότερο από $2$ cm
   - κατά $4$ cm, διπλάσια από πριν
10. Σε εξαναγκασμένη ταλάντωση το πλάτος έχει σταθεροποιηθεί. Η ενέργεια που δίνει ο διεγέρτης σε μία περίοδο:
   - ισούται με την ενέργεια που αφαιρεί η αντίσταση στην ίδια περίοδο
   - είναι μηδέν, αφού η ενέργεια της ταλάντωσης δεν μεταβάλλεται
   - είναι μεγαλύτερη από όση αφαιρεί η αντίσταση στην ίδια περίοδο
   - ισούται με ολόκληρη την ενέργεια $\tfrac12 DA^2$ της ταλάντωσης

## Ασκήσεις

1. Σώμα μάζας $0{,}4$ kg κάνει φθίνουσα ταλάντωση με $\Lambda = 0{,}05\ \text{s}^{-1}$. Βρες τη σταθερά απόσβεσης $b$.
2. Σώμα μάζας $0{,}5$ kg, δεμένο σε ελατήριο, κάνει εξαναγκασμένη ταλάντωση. Αλλάζεις τη συχνότητα του διεγέρτη και βλέπεις ότι το πλάτος γίνεται μέγιστο στα $2$ Hz. Βρες τη σταθερά $D$ του ελατηρίου.
3. Σε μια φθίνουσα ταλάντωση το πλάτος μειώνεται κατά $20\%$ σε κάθε περίοδο. Μετά από πόσες πλήρεις περιόδους θα έχει πέσει για πρώτη φορά κάτω από το μισό του αρχικού;
4. Σώμα δεμένο σε ελατήριο με $D = 100$ N/m κάνει φθίνουσα ταλάντωση, και μέσα σε λίγες περιόδους το πλάτος πέφτει από $0{,}2$ m σε $0{,}1$ m. Πόση ενέργεια έχει χαθεί, και τι ποσοστό της αρχικής είναι;
5. Το πλάτος μιας φθίνουσας ταλάντωσης είναι αρχικά $0{,}6$ m και μετά από $6$ s έχει γίνει $0{,}15$ m.
   α) Πόσο ήταν το πλάτος στα $3$ s;
   β) Σε πόσο χρόνο υποδιπλασιάζεται η ενέργεια της ταλάντωσης;
   γ) Βρες τη σταθερά $\Lambda$. Δίνεται $\ln 2 \approx 0{,}69$.
6. Ένα όχημα με τις αναρτήσεις του συμπεριφέρεται σαν σώμα μάζας $1000$ kg σε ελατήριο σταθεράς $4 \cdot 10^5$ N/m. Κινείται σε χωματόδρομο με εγκάρσια αυλάκια ανά $5$ m, που το ταρακουνούν σαν διεγέρτης.
   α) Βρες την ιδιοσυχνότητα του οχήματος.
   β) Ποια ταχύτητα πρέπει να αποφεύγει ο οδηγός;
7. Σώμα μάζας $m = 0{,}2$ kg είναι δεμένο σε ελατήριο με $D = 80$ N/m. Το εκτρέπουμε κατά $0{,}1$ m και το αφήνουμε. Λόγω μικρής απόσβεσης, το πλάτος υποδιπλασιάζεται κάθε $10$ περιόδους.
   *Οριζόντιο ελατήριο σταθεράς D = 80 N/m με σώμα μάζας m = 0,2 kg, εκτρεπόμενο κατά A = 0,1 m από τη θέση ισορροπίας, με σημειωμένες τις θέσεις −A, Θ.Ι. και +A.*
   α) Βρες την περίοδο της ταλάντωσης.
   β) Βρες την αρχική ενέργεια της ταλάντωσης.
   γ) Πόση ενέργεια έχει χαθεί μετά από $20$ περιόδους;
   δ) Συνδέουμε το σύστημα με διεγέρτη. Σε ποια συχνότητα του διεγέρτη το πλάτος γίνεται μέγιστο;
8. Σώμα μάζας $1$ kg είναι δεμένο σε ελατήριο με $D = 400$ N/m και ταλαντώνεται με πλάτος $0{,}2$ m. Χωρίς διεγέρτη, λόγω απόσβεσης, το πλάτος πέφτει σε μία περίοδο από $0{,}2$ m σε $0{,}18$ m.
   *Οριζόντιο ελατήριο σταθεράς D = 400 N/m με σώμα μάζας m = 1 kg που ταλαντώνεται με πλάτος A = 0,2 m γύρω από τη θέση ισορροπίας, με σημειωμένες τις θέσεις −A, Θ.Ι. και +A.*
   α) Βρες την περίοδο της ταλάντωσης.
   β) Βρες την ενέργεια της ταλάντωσης με πλάτος $0{,}2$ m.
   γ) Πόση ενέργεια χάνεται σε εκείνη την περίοδο;
   δ) Ένας διεγέρτης κρατά το πλάτος σταθερό στα $0{,}2$ m, αναπληρώνοντας σε κάθε περίοδο όση ενέργεια βρήκες στο προηγούμενο ερώτημα. Πόση μέση ισχύ δίνει;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/damped-forced-oscillations
