# Κρούσεις και διατήρηση της ορμής

> Τι διατηρείται σε κάθε κρούση, η πλαστική κρούση, και πόση ενέργεια χάνεται.

Φυσική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/collisions

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί το σύστημα των σωμάτων που συγκρούονται θεωρείται μονωμένο κατά την κρούση.
- Να εφαρμόζεις τη διατήρηση της ορμής διανυσματικά, σε μία ευθεία και σε δύο άξονες.
- Να λύνεις πλαστική κρούση και να υπολογίζεις την απώλεια κινητικής ενέργειας και το ποσοστό της.
- Να συνδέεις την κρούση με την κίνηση που ακολουθεί και με τη μέση δύναμη της κρούσης.

## Γιατί αγνοείς το βάρος και την τριβή

Μια μπάλα του τένις μένει πάνω στη ρακέτα περίπου $5$ ms. Σε αυτό το διάστημα η ρακέτα την πιέζει με δύναμη εκατοντάδων newton. Το βάρος της μπάλας είναι μισό newton. Ποια από τις δύο αλλάζει την κίνηση;

Αυτό είναι το κλειδί κάθε κρούσης. **Κρούση** λέμε το φαινόμενο όπου δύο σώματα αλληλεπιδρούν με πολύ μεγάλες δυνάμεις για πολύ μικρό χρόνο, και οι ορμές τους αλλάζουν αισθητά. Οι δυνάμεις της κρούσης είναι **εσωτερικές** για το σύστημα των δύο σωμάτων. Οι εξωτερικές (βάρος, τριβή, δύναμη ελατηρίου) έχουν κανονικό μέγεθος, και στον ελάχιστο χρόνο $\Delta t$ της κρούσης η ώθησή τους $\vec F \Delta t$ είναι αμελητέα.

Άρα **κατά τη διάρκεια της κρούσης** το σύστημα συμπεριφέρεται σαν **μονωμένο**, και η ορμή του διατηρείται. Δύο ακόμα συνέπειες του μικρού χρόνου:

- Τα σώματα **δεν μετακινούνται** κατά την κρούση. Η θέση αμέσως πριν και αμέσως μετά είναι η ίδια.
- Η διατήρηση ισχύει από το «αμέσως πριν» ως το «αμέσως μετά». Πριν και μετά, η τριβή ή το βάρος δουλεύουν κανονικά.

Η λέξη κρούση δεν θέλει απαραίτητα επαφή. Ένα σωματίδιο α που πλησιάζει έναν πυρήνα αποκλίνει από την άπωση χωρίς να τον αγγίξει. Και αυτό λέγεται κρούση (σκέδαση).

### Κεντρική, έκκεντρη, πλάγια

Τα είδη ορίζονται από τις ταχύτητες των κέντρων μάζας **αμέσως πριν** την κρούση:

- **Κεντρική**: οι ταχύτητες βρίσκονται πάνω στην ίδια ευθεία, την ευθεία που ενώνει τα κέντρα. Η κίνηση μένει σε μία διάσταση.
- **Έκκεντρη**: οι ταχύτητες είναι παράλληλες, αλλά όχι στην ίδια ευθεία.
- **Πλάγια**: οι ταχύτητες έχουν τυχαίες διευθύνσεις.

## Η ορμή και η διατήρησή της

Η ορμή ενός σώματος είναι $\vec p = m\vec v$, διάνυσμα με τη φορά της ταχύτητας. Η ορμή του συστήματος είναι το **διανυσματικό** άθροισμα. Για δύο σώματα, με $\vec u$ τις ταχύτητες πριν και $\vec v$ μετά:

$$
m_1 \vec u_1 + m_2 \vec u_2 = m_1 \vec v_1 + m_2 \vec v_2
$$

Σε κεντρική κρούση τα διανύσματα γίνονται αλγεβρικές τιμές: διαλέγεις **θετική φορά** και κάθε ταχύτητα μπαίνει με το πρόσημό της. Μια ταχύτητα που βγαίνει αρνητική στο τέλος δεν είναι λάθος: σου λέει ότι το σώμα κινείται αντίθετα από τη θετική φορά.

### Η μέθοδος βήμα βήμα

1. **Σχήμα** με τα δύο σώματα αμέσως πριν και αμέσως μετά, και **θετική φορά**.
2. **Ποιο σύστημα** και γιατί διατηρείται η ορμή του: «κατά την κρούση οι εξωτερικές δυνάμεις έχουν αμελητέα ώθηση».
3. **Εξίσωση ορμής** με πρόσημα. Σε δύο διαστάσεις, μία εξίσωση ανά άξονα.
4. **Ενέργεια** μόνο αν η κρούση είναι ελαστική. Αλλιώς την υπολογίζεις μετά, ως αποτέλεσμα.
5. **Μετά την κρούση** αλλάζεις νόμο: θεώρημα έργου-ενέργειας, διατήρηση μηχανικής ενέργειας ή κινηματική.

## Τι γίνεται με την ενέργεια

| Είδος          | Ορμή        | Κινητική ενέργεια            |
| -------------- | ----------- | ---------------------------- |
| **Ελαστική**   | διατηρείται | διατηρείται                  |
| **Ανελαστική** | διατηρείται | μειώνεται                    |
| **Πλαστική**   | διατηρείται | μειώνεται στο μέγιστο δυνατό |

Στην ανελαστική κρούση μέρος της κινητικής ενέργειας γίνεται θερμότητα και ενέργεια παραμόρφωσης. Η **πλαστική** είναι η ειδική περίπτωση όπου τα σώματα **ενώνονται** και συνεχίζουν ως ένα συσσωμάτωμα. Την ελαστική κρούση τη βλέπεις αναλυτικά στην ενότητα «Κεντρική ελαστική κρούση».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πριν και μετά, με τους δύο ισολογισμούς*

## Πλαστική κρούση

Μετά την κρούση υπάρχει **μία** άγνωστη ταχύτητα, η κοινή $\vec V$. Μία εξίσωση φτάνει:

$$
m_1 \vec u_1 + m_2 \vec u_2 = (m_1 + m_2)\vec V
$$

Η απώλεια κινητικής ενέργειας και το ποσοστό της βγαίνουν μετά:

$$
|\Delta K| = K_{1} - K_{2}, \qquad \frac{|\Delta K|}{K_{1}} \cdot 100\%
$$

με $K_1$ την ολική κινητική ενέργεια αμέσως πριν και $K_2$ αμέσως μετά.

> **Κλειδί**
>
> Όταν το δεύτερο σώμα είναι αρχικά ακίνητο, το ποσοστό απώλειας εξαρτάται **μόνο από τις μάζες**:
>
> $$
> \frac{K_{2}}{K_{1}} = \frac{m_1}{m_1 + m_2}, \qquad \frac{K_{1} - K_{2}}{K_{1}} = \frac{m_2}{m_1 + m_2}
> $$
>
> Ίσες μάζες: χάνεται το μισό. Βλήμα σε βαρύ ξύλο: χάνεται σχεδόν όλη. Η ταχύτητα του βλήματος αλλάζει το πόση ενέργεια χάνεται σε joule, όχι το ποσοστό.

Γιατί δεν χάνεται ποτέ **όλη**; Γιατί η ορμή του συστήματος πρέπει να μείνει. Αν η ολική ορμή πριν ήταν μη μηδενική, το συσσωμάτωμα κινείται και έχει κινητική ενέργεια. Μόνο αν οι ορμές ήταν αντίθετες με ίσο μέτρο σταματάει και χάνεται όλη.

> **Θυμήσου**
>
> Στην πλαστική κρούση **δεν** γράφεις διατήρηση ενέργειας. Δύο εξισώσεις (ορμή και ενέργεια) για έναν άγνωστο δίνουν αδύνατο σύστημα, ή χειρότερα, έναν αριθμό που μοιάζει σωστός.

### Βλήμα σε ξύλο και ό,τι ακολουθεί

Το πιο συχνό σενάριο του Θέματος Γ: βλήμα σφηνώνεται σε ξύλο που ηρεμεί σε τραχύ δάπεδο, και το συσσωμάτωμα γλιστράει ώσπου να σταματήσει. Είναι **δύο φαινόμενα**, με δύο νόμους:

1. **Κρούση**: διατήρηση ορμής, $mu = (m + M)V$. Η τριβή αγνοείται, γιατί ο χρόνος είναι ελάχιστος.
2. **Ολίσθηση**: θεώρημα έργου-ενέργειας από το «αμέσως μετά» ως τη στάση. Η τριβή είναι $T = \mu (m+M) g$, και

$$
0 - \tfrac12 (m+M) V^2 = -\mu (m+M) g \, s \quad\Longrightarrow\quad s = \frac{V^2}{2\mu g}
$$

Αν το βλήμα **διαπερνά** το ξύλο και βγαίνει με μικρότερη ταχύτητα $v$, η κρούση είναι ανελαστική αλλά όχι πλαστική: $mu = mv + MV$, με δύο διαφορετικές τελικές ταχύτητες, από τις οποίες η μία δίνεται. Αν το ξύλο κρέμεται από νήμα, στη δεύτερη φάση διατηρείται η μηχανική ενέργεια και βρίσκεις ύψος, $h = V^2/2g$.

### Πλάγια πλαστική κρούση

Όταν οι ταχύτητες δεν είναι στην ίδια ευθεία, η διατήρηση της ορμής ισχύει **χωριστά σε κάθε άξονα**. Δύο σώματα που κινούνται κάθετα ($A$ στον άξονα $x$, $B$ στον $y$) και ενώνονται δίνουν:

$$
p_x = m_A u_A = (m_A + m_B)V_x, \qquad p_y = m_B u_B = (m_A + m_B)V_y
$$

Το μέτρο της ορμής του συσσωματώματος είναι $p = \sqrt{p_x^2 + p_y^2}$, και η διεύθυνσή του σχηματίζει με τον άξονα $x$ γωνία $\theta$ με $\varepsilon\varphi\,\theta = p_y / p_x$.

*Δύο κάθετες ορμές p\_1 = 4 μονάδες οριζόντια και p\_2 = 3 μονάδες κατακόρυφα, από το ίδιο σημείο, και η ολική ορμή Σp ως διαγώνιος του ορθογωνίου τους, μέτρου 5 μονάδων.*

Το σχήμα είναι η ουσία: η ορμή του συσσωματώματος είναι η **διαγώνιος** του ορθογωνίου των δύο ορμών, όχι το άθροισμα των μέτρων.

## Μεταβολή ορμής και μέση δύναμη

Για **ένα** από τα σώματα, η ορμή δεν διατηρείται: η δύναμη της κρούσης του την αλλάζει. Ο δεύτερος νόμος του Νεύτωνα στη γενική του μορφή δίνει τη **μέση** συνισταμένη δύναμη στη διάρκεια $\Delta t$:

$$
\Sigma \vec F = \frac{\Delta \vec p}{\Delta t}, \qquad \Delta \vec p = \vec p_{2} - \vec p_{1}
$$

Επειδή η ορμή του συστήματος μένει ίδια, ό,τι κερδίζει το ένα σώμα το χάνει το άλλο: $\Delta \vec p_A = -\Delta \vec p_B$. Είναι ο τρίτος νόμος, γραμμένος με ορμές.

*Το άνοιγμα σε παρτίδα μπιλιάρδου, φωτογραφημένο με μεγάλο χρόνο έκθεσης και φλας: κάθε μπάλα αφήνει θολό ίχνος προς την κατεύθυνση που κινήθηκε. Η λευκή μπάλα μοίρασε την ορμή της σε όλες. Αμέσως μετά τις κρούσεις, οι ορμές όλων των μπαλών, προσθεμένες ως διανύσματα, δίνουν την ορμή που είχε η λευκή πριν.*

> **Πρόσεχε**
>
> Οι παγίδες που κοστίζουν μονάδες:
>
> - **Το πρόσημο.** Μπάλα που χτυπά τοίχο με $5$ m/s και γυρίζει με $5$ m/s έχει $\Delta p = -2mu$, όχι μηδέν. Ίδιο μέτρο, αντίθετη φορά.
> - **Ορμή σώματος ή συστήματος.** Η ορμή διατηρείται για το **σύστημα**. Η ορμή κάθε σώματος αλλάζει, και αυτή η αλλαγή δίνει τη δύναμη.
> - **Η κάθετη αντίδραση στην αναπήδηση.** Όταν μπάλα χτυπά στο έδαφος, $\Sigma F = N - mg$. Η μέση $N$ βγαίνει από το $\Delta p / \Delta t$ **συν** το βάρος.
> - **Μονάδες.** Τα γραμμάρια γίνονται kg πριν από κάθε πράξη, τα ms γίνονται s.
> - **Η ενέργεια δεν είναι διάνυσμα.** Σε πλάγια κρούση οι κινητικές ενέργειες προστίθενται ως αριθμοί, χωρίς άξονες.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σώμα μάζας \$m\$ κινείται με ταχύτητα \$u\$ και συγκρούεται πλαστικά με ακίνητο σώμα μάζας \$3m\$. Το ποσοστό της κινητικής ενέργειας που χάνεται είναι (α) \$25\\%\$, (β) \$50\\%\$, (γ) \$75\\%\$. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

1. **Ορμή**, με θετική φορά της $u$: $mu = (m + 3m)V$, άρα $V = \dfrac{u}{4}$.
2. **Ενέργειες**: $K_{1} = \tfrac12 m u^2$ και $K_{2} = \tfrac12 \cdot 4m \cdot \dfrac{u^2}{16} = \tfrac18 m u^2$.
3. $\dfrac{K_{2}}{K_{1}} = \dfrac{1}{4}$, άρα χάνεται το $\dfrac34$, δηλαδή το $75\%$. **Σωστό το (γ).**

   Έλεγχος με τον τύπο του ποσοστού για ακίνητο στόχο: $\dfrac{m_2}{m_1 + m_2} = \dfrac{3m}{4m}$. Η ταχύτητα $u$ δεν χρειάστηκε ποτέ.

### Παράδειγμα 2: Σώμα Α μάζας \$3\$ kg κινείται προς τα δεξιά με \$4\$ m/s και σώμα Β μάζας \$2\$ kg προς τα αριστερά με \$5\$ m/s, στην ίδια ευθεία. Συγκρούονται πλαστικά. Βρες την ταχύτητα του συσσωματώματος και την κινητική ενέργεια που χάθηκε.

1. **Θετική φορά** προς τα δεξιά. Η ταχύτητα του Β μπαίνει **αρνητική**: $u_B = -5$ m/s.
2. **Ορμή**: $3 \cdot 4 + 2 \cdot (-5) = 5V$, δηλαδή $2 = 5V$ και $V = 0{,}4$ m/s. Θετική, άρα προς τα δεξιά.
3. **Ενέργειες**: $K_{1} = \tfrac12 \cdot 3 \cdot 16 + \tfrac12 \cdot 2 \cdot 25 = 24 + 25 = 49$ J και $K_{2} = \tfrac12 \cdot 5 \cdot 0{,}4^2 = 0{,}4$ J.
4. Χάθηκαν $48{,}6$ J, πάνω από το $99\%$. Οι ορμές σχεδόν αλληλοαναιρέθηκαν, οπότε το συσσωμάτωμα σχεδόν σταμάτησε. Οι ενέργειες όμως, που δεν έχουν πρόσημο, **προστέθηκαν**.

### Παράδειγμα 3: Ξύλο μάζας \$0{,}98\$ kg ηρεμεί σε οριζόντιο δάπεδο με συντελεστή τριβής \$\mu = 0{,}5\$. Βλήμα μάζας \$20\$ g κινείται οριζόντια με \$300\$ m/s, σφηνώνεται στο ξύλο, και η κρούση διαρκεί \$0{,}01\$ s. Βρες (α) την ταχύτητα αμέσως μετά την κρούση, (β) το ποσοστό της ενέργειας που χάθηκε στην κρούση, (γ) τη μέση δύναμη που δέχτηκε το ξύλο κατά την κρούση, (δ) πόσο γλιστράει το συσσωμάτωμα. Δίνεται \$g = 10\ \text{m/s}^2\$.

1. **(α) Κρούση**: η τριβή έχει αμελητέα ώθηση στα $0{,}01$ s, άρα διατηρείται η ορμή. Με $m = 0{,}02$ kg:

   $0{,}02 \cdot 300 = (0{,}02 + 0{,}98)V$, άρα $V = 6$ m/s.
2. **(β)** $K_{1} = \tfrac12 \cdot 0{,}02 \cdot 300^2 = 900$ J, $K_{2} = \tfrac12 \cdot 1 \cdot 6^2 = 18$ J. Έμεινε το $\dfrac{18}{900} = 2\%$, χάθηκε το $98\%$. Ίδιο με $\dfrac{M}{m + M} = 0{,}98$.
3. **(γ)** Το ξύλο πήγε από $0$ σε $6$ m/s: $\Delta p = 0{,}98 \cdot 6 = 5{,}88$ kg·m/s, και $F = \dfrac{5{,}88}{0{,}01} = 588$ N. Το βλήμα δέχτηκε την ίδια δύναμη, αντίθετης φοράς.
4. **(δ) Ολίσθηση**: νέο φαινόμενο, νέος νόμος. Θεώρημα έργου-ενέργειας για το συσσωμάτωμα, με τριβή $T = \mu (m+M) g = 5$ N:

   $0 - 18 = -5 \cdot s$, άρα $s = 3{,}6$ m. Ίδιο με $\dfrac{V^2}{2\mu g} = \dfrac{36}{10}$.

### Παράδειγμα 4: Αυτοκίνητο Α μάζας \$1000\$ kg κινείται ανατολικά με \$20\$ m/s και αυτοκίνητο Β μάζας \$1500\$ kg βόρεια με \$10\$ m/s. Συγκρούονται σε διασταύρωση και κινούνται ενωμένα. Βρες το μέτρο και τη διεύθυνση της ταχύτητάς τους αμέσως μετά.

1. **Άξονες**: $x$ ανατολικά, $y$ βόρεια. Η ορμή διατηρείται σε κάθε άξονα χωριστά.

   $p_x = 1000 \cdot 20 = 20000$ kg·m/s, $p_y = 1500 \cdot 10 = 15000$ kg·m/s.
2. **Ολική ορμή**: $p = \sqrt{20000^2 + 15000^2} = 25000$ kg·m/s.
3. **Ταχύτητα**: $V = \dfrac{25000}{2500} = 10$ m/s.
4. **Διεύθυνση**: $\varepsilon\varphi\,\theta = \dfrac{p_y}{p_x} = \dfrac{15000}{20000} = 0{,}75$, δηλαδή $\theta \approx 37°$ βόρεια της ανατολής.

   Έλεγχος ενέργειας: πριν $275$ kJ, μετά $125$ kJ. Χάθηκαν $150$ kJ, και οι ενέργειες προστέθηκαν ως αριθμοί.

### Παράδειγμα 5: Μπάλα μάζας \$0{,}5\$ kg αφήνεται από ύψος \$1{,}8\$ m, χτυπά στο έδαφος και αναπηδά ως ύψος \$0{,}8\$ m. Η επαφή διαρκεί \$0{,}05\$ s. Βρες τη μέση δύναμη που ασκεί το έδαφος στην μπάλα. Αγνόησε την αντίσταση του αέρα, \$g = 10\ \text{m/s}^2\$.

1. **Ταχύτητες** από τη διατήρηση της μηχανικής ενέργειας: πριν $\sqrt{2 \cdot 10 \cdot 1{,}8} = 6$ m/s προς τα κάτω, μετά $\sqrt{2 \cdot 10 \cdot 0{,}8} = 4$ m/s προς τα πάνω.
2. **Θετική φορά προς τα πάνω**: $p_{1} = 0{,}5 \cdot (-6) = -3$ kg·m/s, $p_{2} = 0{,}5 \cdot 4 = 2$ kg·m/s.

   $\Delta p = 2 - (-3) = 5$ kg·m/s.
3. **Μέση συνισταμένη**: $\Sigma F = \dfrac{5}{0{,}05} = 100$ N, προς τα πάνω.
4. **Η συνισταμένη δεν είναι η δύναμη του εδάφους**: $\Sigma F = N - mg$, άρα $N = 100 + 5 = 105$ N. Το βάρος είναι μόλις το $5\%$ της $N$. Γι' αυτό στην κρούση το αγνοούμε, αλλά όταν σου ζητούν τη δύναμη του εδάφους το προσθέτεις.

## Ερωτήσεις

1. Σε κάθε κρούση, χωρίς εξαίρεση, διατηρείται:
   - η ορμή του συστήματος
   - η κινητική ενέργεια του συστήματος
   - η ορμή κάθε σώματος χωριστά
   - η ταχύτητα κάθε σώματος
2. Σώματα συγκρούονται σε τραχύ δάπεδο. Γιατί στην εξίσωση της ορμής για την κρούση δεν λαμβάνεις υπόψη την τριβή;
   - γιατί η ώθησή της στον ελάχιστο χρόνο της κρούσης είναι αμελητέα
   - γιατί η τριβή μηδενίζεται όσο τα σώματα βρίσκονται σε επαφή
   - γιατί η τριβή είναι εσωτερική δύναμη του συστήματος των δύο σωμάτων
   - γιατί η τριβή ισορροπεί με το βάρος των σωμάτων κατά την κρούση
3. Δύο σφαίρες κινούνται πριν την κρούση σε δύο παράλληλες ευθείες που απέχουν λιγότερο από το άθροισμα των ακτίνων τους. Η κρούση τους λέγεται:
   - έκκεντρη
   - κεντρική
   - πλάγια
   - ανελαστική
4. Στην πλαστική κρούση:
   - τα σώματα συνεχίζουν μαζί, με κοινή ταχύτητα
   - τα σώματα ανταλλάσσουν τις ταχύτητές τους
   - χάνεται πάντα όλη η κινητική ενέργεια
   - η ορμή του συστήματος δεν διατηρείται
5. Μπάλα $0{,}2$ kg χτυπάει τοίχο με $5$ m/s και επιστρέφει με $5$ m/s. Πόση είναι η μεταβολή της ορμής της;
   - $2$ kg·m/s κατά μέτρο
   - μηδέν, αφού η ταχύτητα έχει ίδιο μέτρο
   - $1$ kg·m/s κατά μέτρο
   - $10$ kg·m/s κατά μέτρο
6. Πόσες εξισώσεις διατήρησης χρησιμοποιείς σε κεντρική πλαστική κρούση;
   - μία, μόνο της ορμής
   - δύο, ορμής και ενέργειας
   - μία, μόνο της ενέργειας
   - καμία, λύνεται με κινηματική
7. Σώμα συγκρούεται πλαστικά με ακίνητο σώμα ίσης μάζας. Τι μέρος της κινητικής ενέργειας χάνεται;
   - το μισό
   - όλη
   - το ένα τέταρτο
   - τίποτα
8. Δύο σώματα με αντίθετες ορμές ίσου μέτρου συγκρούονται πλαστικά. Τι γίνεται;
   - ακινητοποιούνται, και χάνεται όλη η κινητική ενέργεια
   - συνεχίζουν μαζί προς τη φορά που κινούνταν το βαρύτερο
   - αναπηδούν με ταχύτητες αντίθετες από αυτές που είχαν
   - ακινητοποιούνται, αλλά η κινητική ενέργεια διατηρείται
9. Ο αερόσακος διπλασιάζει τον χρόνο στον οποίο σταματά το κεφάλι του οδηγού, από την ίδια ταχύτητα. Η μέση δύναμη στο κεφάλι:
   - υποδιπλασιάζεται, γιατί η μεταβολή της ορμής μένει ίδια
   - μένει ίδια, γιατί η μεταβολή της ορμής μένει ίδια
   - διπλασιάζεται, γιατί η επαφή κρατά περισσότερο
   - υποτετραπλασιάζεται, γιατί η ενέργεια πάει με το τετράγωνο
10. Δύο σώματα με ορμές ίσου μέτρου $p$, κάθετες μεταξύ τους, συγκρούονται πλαστικά. Η ορμή του συσσωματώματος έχει μέτρο:
   - $p\sqrt{2}$
   - $2p$
   - $p$
   - μηδέν

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται η κρούση στην οποία οι ταχύτητες των κέντρων μάζας των δύο σωμάτων, αμέσως πριν, είναι παράλληλες αλλά όχι στην ίδια ευθεία;
2. Καρότσι $5$ kg με $3$ m/s συγκρούεται πλαστικά με ακίνητο καρότσι $1$ kg. Βρες την κοινή ταχύτητα.
3. Σώμα μάζας $2$ kg συγκρούεται πλαστικά με ακίνητο σώμα. Στην κρούση χάνεται το $20\%$ της κινητικής ενέργειας. Βρες τη μάζα του δεύτερου σώματος.
4. Μπάλα μάζας $0{,}4$ kg χτυπάει κάθετα σε τοίχο με $10$ m/s και επιστρέφει με $6$ m/s. Η επαφή με τον τοίχο διαρκεί $0{,}02$ s. Βρες τη μέση δύναμη που δέχτηκε η μπάλα από τον τοίχο.
5. Σώμα Α μάζας $2$ kg κινείται ανατολικά με $6$ m/s σε λείο οριζόντιο επίπεδο, και σώμα Β μάζας $3$ kg κινείται βόρεια. Συγκρούονται πλαστικά, και το συσσωμάτωμα κινείται βορειοανατολικά, σε γωνία $45°$ με την ανατολή.
   α) Βρες την ταχύτητα του Β πριν την κρούση.
   β) Βρες το μέτρο της ταχύτητας του συσσωματώματος.
   γ) Πόση κινητική ενέργεια χάθηκε;
6. Ξύλο μάζας $1$ kg ηρεμεί σε οριζόντιο δάπεδο με συντελεστή τριβής $\mu = 0{,}3$. Βλήμα μάζας $20$ g κινείται οριζόντια με $400$ m/s, διαπερνά το ξύλο και βγαίνει με $100$ m/s. Δίνεται $g = 10\ \text{m/s}^2$.
   α) Βρες την ταχύτητα του ξύλου αμέσως μετά.
   β) Πόσο γλιστράει το ξύλο ώσπου να σταματήσει;
   γ) Πόση κινητική ενέργεια έγινε θερμότητα όσο το βλήμα διαπερνούσε το ξύλο;
7. Βλήμα μάζας $30$ g σφηνώνεται σε ακίνητο ξύλινο σώμα. Αμέσως μετά την κρούση το σύστημα κινείται με $4$ m/s, και οι μετρήσεις δείχνουν ότι χάθηκε το $98\%$ της κινητικής ενέργειας του βλήματος.
   α) Βρες τη μάζα του ξύλου.
   β) Βρες την ταχύτητα του βλήματος πριν την κρούση.
   γ) Για ποιες μάζες του ξύλου θα χανόταν λιγότερο από το μισό της κινητικής ενέργειας;
8. Ξύλινο κιβώτιο μάζας $1{,}95$ kg κρέμεται ακίνητο από κατακόρυφο αβαρές νήμα μήκους $2{,}5$ m. Βλήμα μάζας $50$ g κινείται οριζόντια με $200$ m/s, σφηνώνεται στο κιβώτιο και το σύστημα αρχίζει να αιωρείται. Δίνεται $g = 10\ \text{m/s}^2$.
   α) Πόση είναι η ταχύτητα του συστήματος αμέσως μετά την κρούση;
   β) Σε πόσο ύψος, από την αρχική του θέση, ανεβαίνει το σύστημα;
   γ) Πόση είναι η τάση του νήματος αμέσως μετά την κρούση;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/collisions
