# Διατήρηση της στροφορμής

> Στροφορμή υλικού σημείου, και γιατί ένας πλανήτης τρέχει πιο γρήγορα κοντά στον Ήλιο.

Φυσική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/angular-momentum

## Τι θα μάθεις

- Να υπολογίζεις τη στροφορμή υλικού σημείου σε κυκλική κίνηση, L = mυr, και να βρίσκεις την κατεύθυνσή της με τον κανόνα του δεξιού χεριού.
- Να χρησιμοποιείς τη σχέση Στ = ΔL/Δt για να βρεις πώς μεταβάλλεται η στροφορμή ενός υλικού σημείου.
- Να αναγνωρίζεις πότε η συνολική εξωτερική ροπή είναι μηδέν και η στροφορμή διατηρείται, όπως στις κεντρικές δυνάμεις.
- Να λύνεις προβλήματα διατήρησης της στροφορμής, όπως το σώμα στο νήμα με την τρύπα και οι τροχιές των πλανητών, και να εξηγείς γιατί η κινητική ενέργεια δεν διατηρείται μαζί της.

## Το ανάλογο της ορμής για την περιστροφή

Η ορμή $\vec{p} = m\vec{\upsilon}$ περιγράφει την κίνηση ενός σώματος σε ευθεία, και η δύναμη είναι αυτό που την αλλάζει. Στην προηγούμενη ενότητα είδες ότι για τη στροφική κίνηση το ρόλο της δύναμης τον παίζει η **ροπή**, $\tau = F \cdot d$. Το μέγεθος που αλλάζει η ροπή, το στροφικό ανάλογο της ορμής, είναι η **στροφορμή**.

Εδώ θα τη δεις για ένα **υλικό σημείο**: ένα μικρό σώμα, μια μπίλια, ένας δορυφόρος, ένας πλανήτης, που κινείται γύρω από ένα σημείο $O$.

## Στροφορμή υλικού σημείου

Ένα υλικό σημείο μάζας $m$ κάνει κυκλική κίνηση ακτίνας $r$ γύρω από το κέντρο $O$, με ταχύτητα μέτρου $\upsilon$. Η **στροφορμή** του ως προς το $O$ έχει μέτρο

$$
L = m\upsilon r
$$

Μονάδα της είναι το $\text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$, που ισοδυναμεί με $\text{J}\cdot\text{s}$.

Η στροφορμή είναι **διανυσματικό** μέγεθος:

- **Διεύθυνση:** κάθετη στο επίπεδο της τροχιάς, δηλαδή στο επίπεδο που ορίζουν η ακτίνα $\vec{r}$ και η ταχύτητα $\vec{\upsilon}$.
- **Φορά:** από τον **κανόνα του δεξιού χεριού**. Λυγίζεις τα δάχτυλα του δεξιού χεριού κατά τη φορά της κίνησης, και ο αντίχειρας δείχνει τη φορά του $\vec{L}$.

Ένα σώμα που γυρίζει **αριστερόστροφα** σε οριζόντιο τραπέζι, όπως το βλέπεις από πάνω, έχει στροφορμή κατακόρυφη προς τα **πάνω**· αν γυρίζει δεξιόστροφα, προς τα **κάτω**.

Αφού στην κυκλική κίνηση $\upsilon = \omega r$, η στροφορμή γράφεται και

$$
L = m\omega r^2
$$

χρήσιμη μορφή όταν σου δίνουν γωνιακή ταχύτητα αντί για γραμμική.

> **Κλειδί**
>
> Η στροφορμή ορίζεται πάντα **ως προς ένα σημείο**. Το ίδιο σώμα με την ίδια ταχύτητα έχει άλλη στροφορμή ως προς άλλο σημείο, γιατί αλλάζει το $r$. Στις ασκήσεις το σημείο είναι σχεδόν πάντα το κέντρο της τροχιάς, αλλά αν δεν το γράφει, ρώτα τον εαυτό σου «ως προς πού;».
>
> Η σύγκριση με την ορμή:
>
> |             | Ορμή                       | Στροφορμή                           |
> | ----------- | -------------------------- | ----------------------------------- |
> | Μέτρο       | $p = m\upsilon$            | $L = m\upsilon r$                   |
> | Μονάδα      | $\text{kg}\cdot\text{m/s}$ | $\text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$ |
> | Την αλλάζει | η δύναμη                   | η ροπή                              |

## Στροφορμή και ροπή

Πώς αλλάζει η στροφορμή; Πάρε το σώμα σε κυκλική τροχιά ακτίνας $r$ και ανάλυσε τη συνισταμένη δύναμη σε δύο συνιστώσες.

- Η **κεντρομόλος** συνιστώσα δείχνει προς το $O$. Ο φορέας της περνάει από το $O$, άρα ως προς το $O$ έχει **μηδενική ροπή**. Αλλάζει μόνο την κατεύθυνση της ταχύτητας, όχι το μέτρο της.
- Η **εφαπτομενική** συνιστώσα $F_{\varepsilon\varphi}$ αλλάζει το μέτρο της ταχύτητας: $F_{\varepsilon\varphi} = m\dfrac{\Delta\upsilon}{\Delta t}$. Ο μοχλοβραχίονάς της είναι η ακτίνα, άρα η ροπή της είναι $\tau = F_{\varepsilon\varphi}\, r$.

Πολλαπλασιάζοντας την πρώτη σχέση με το σταθερό $r$:

$$
F_{\varepsilon\varphi}\, r = \frac{\Delta(m\upsilon r)}{\Delta t}
\quad\Longrightarrow\quad
\Sigma\tau = \frac{\Delta L}{\Delta t}
$$

> **Κλειδί**
>
> Ο ρυθμός μεταβολής της στροφορμής ενός υλικού σημείου είναι ίσος με τη συνολική ροπή που ασκείται σε αυτό.
>
> Είναι το στροφικό ανάλογο του $\Sigma F = \dfrac{\Delta p}{\Delta t}$. Όπως εκεί η δύναμη δεν «κρατάει» την κίνηση αλλά την **αλλάζει**, έτσι κι εδώ: χωρίς ροπή η στροφορμή δεν μηδενίζεται, απλώς μένει όπως είναι.

Αν η ροπή είναι σταθερή, η μεταβολή της στροφορμής σε χρόνο $\Delta t$ είναι $\Delta L = \Sigma\tau \cdot \Delta t$, όπως η ώθηση $F\Delta t$ δίνει τη μεταβολή της ορμής.

## Διατήρηση της στροφορμής

Από τη σχέση $\Sigma\tau = \dfrac{\Delta L}{\Delta t}$, αν η ροπή είναι μηδέν, η στροφορμή δεν αλλάζει. Το ίδιο ισχύει για ένα **σύστημα** σωμάτων, αν μετρήσεις μόνο τις ροπές των **εξωτερικών** δυνάμεων:

> Εάν η συνολική εξωτερική ροπή σε ένα σύστημα είναι μηδέν, η ολική στροφορμή του συστήματος παραμένει σταθερή.

Πότε μηδενίζεται η ροπή ως προς το $O$; Ή όταν δεν ασκούνται δυνάμεις, ή, το πιο ενδιαφέρον, όταν ο φορέας της δύναμης **περνάει από το $O$**. Μια δύναμη που δείχνει πάντα προς το ίδιο σημείο λέγεται **κεντρική**, και η ροπή της ως προς αυτό το σημείο είναι πάντα μηδέν, όσο μεγάλη κι αν είναι η δύναμη.

### Το σώμα στο νήμα με την τρύπα

Ένα μικρό σώμα γλιστράει σε λείο οριζόντιο τραπέζι, δεμένο σε νήμα που περνάει από μια τρύπα στο κέντρο. Κάνει κύκλο ακτίνας $r_1$ με ταχύτητα $\upsilon_1$. Από κάτω τραβάς αργά το νήμα, και η ακτίνα μικραίνει σε $r_2$.

Η τάση του νήματος δείχνει πάντα προς την τρύπα, άρα έχει μηδενική ροπή ως προς αυτήν. Το βάρος και η κάθετη αντίδραση του τραπεζιού αλληλοαναιρούνται. Η στροφορμή διατηρείται:

$$
m\upsilon_1 r_1 = m\upsilon_2 r_2
\quad\Longrightarrow\quad
\upsilon_2 = \upsilon_1\frac{r_1}{r_2}
$$

Μισή ακτίνα, διπλάσια ταχύτητα. Η γωνιακή ταχύτητα $\omega = \upsilon/r$ αυξάνεται ακόμα περισσότερο: τετραπλασιάζεται.

> **Πρόσεχε**
>
> **Η κινητική ενέργεια δεν διατηρείται.** Με διπλάσια ταχύτητα, το $\tfrac{1}{2}m\upsilon^2$ τετραπλασιάζεται. Η ενέργεια αυτή δεν ήρθε από το πουθενά: το χέρι που τραβάει το νήμα ασκεί δύναμη προς τα μέσα και το σώμα μετακινείται προς τα μέσα, άρα το χέρι παράγει **θετικό έργο**.
>
> Η τάση έχει μηδενική **ροπή** ως προς την τρύπα, όχι μηδενικό **έργο**. Η ροπή εξαρτάται από τον μοχλοβραχίονα· το έργο από τη μετατόπιση κατά μήκος της δύναμης. Η συχνότερη λάθος απάντηση στο κεφάλαιο είναι «αφού διατηρείται η στροφορμή, διατηρείται και η ενέργεια».

### Οι πλανήτες

Ένας πλανήτης κινείται γύρω από τον Ήλιο σε **έλλειψη**, και η απόστασή του από τον Ήλιο αλλάζει. Η βαρυτική έλξη όμως δείχνει πάντα προς τον Ήλιο: είναι κεντρική δύναμη, με μηδενική ροπή ως προς τον Ήλιο. Άρα η στροφορμή του πλανήτη **ως προς τον Ήλιο** διατηρείται.

Στο **περιήλιο**, το πιο κοντινό σημείο, και στο **αφήλιο**, το πιο μακρινό, η ταχύτητα είναι κάθετη στην ακτίνα και η στροφορμή είναι απλώς $m\upsilon r$. Επομένως

$$
\upsilon_{\Pi}\, r_{\Pi} = \upsilon_{A}\, r_{A}
$$

Ο πλανήτης κινείται **ταχύτερα κοντά στον Ήλιο** και πιο αργά μακριά του. Αυτό είχε παρατηρήσει ο Kepler στις αρχές του 17ου αιώνα και το είχε διατυπώσει ως τον δεύτερο νόμο του: η ευθεία που ενώνει τον Ήλιο με τον πλανήτη σαρώνει **ίσα εμβαδά σε ίσους χρόνους**. Κοντά στον Ήλιο η ακτίνα είναι κοντή, οπότε για να σαρώσει το ίδιο εμβαδόν ο πλανήτης πρέπει να διανύσει μεγαλύτερο τόξο. Ο νόμος των εμβαδών είναι η διατήρηση της στροφορμής, γραμμένη με γεωμετρία.

> **Θυμήσου**
>
> Η διατήρηση απαιτεί μηδενική **εξωτερική ροπή**, όχι μηδενική δύναμη. Στο νήμα και στον πλανήτη ασκείται συνεχώς δύναμη, αρκετά μεγάλη για να λυγίζει την τροχιά, και η στροφορμή διατηρείται επειδή ο φορέας της περνάει από το σημείο ως προς το οποίο τη μετράς.
>
> Και πάντα δηλώνεις **ως προς ποιο σημείο** διατηρείται. Η στροφορμή του πλανήτη διατηρείται ως προς τον Ήλιο, όχι ως προς οποιοδήποτε σημείο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μικρό σώμα μάζας \$0{,}2\$ kg κάνει ομαλή κυκλική κίνηση ακτίνας \$0{,}5\$ m σε οριζόντιο επίπεδο, με ταχύτητα μέτρου \$4\$ m/s, αριστερόστροφα όπως το βλέπεις από πάνω. Βρες τη στροφορμή του ως προς το κέντρο της τροχιάς.

1. **Μέτρο:**

   $L = m\upsilon r = 0{,}2 \cdot 4 \cdot 0{,}5 = 0{,}4\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$
2. **Έλεγχος με τη γωνιακή ταχύτητα:** $\omega = \dfrac{\upsilon}{r} = \dfrac{4}{0{,}5} = 8$ rad/s, και

   $L = m\omega r^2 = 0{,}2 \cdot 8 \cdot 0{,}25 = 0{,}4\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$
3. **Κατεύθυνση:** κάθετη στο επίπεδο της τροχιάς, δηλαδή κατακόρυφη. Με τα δάχτυλα του δεξιού χεριού να ακολουθούν την αριστερόστροφη κίνηση, ο αντίχειρας δείχνει **προς τα πάνω**.
4. Η ομαλή κυκλική κίνηση έχει σταθερό μέτρο ταχύτητας και σταθερό επίπεδο, άρα η στροφορμή μένει **σταθερή** σε μέτρο και κατεύθυνση, ενώ η ορμή αλλάζει συνεχώς κατεύθυνση. Η μόνη δύναμη στο επίπεδο είναι κεντρομόλος, με μηδενική ροπή ως προς το κέντρο.

### Παράδειγμα 2: Σφαιρίδιο μάζας \$0{,}5\$ kg, δεμένο σε νήμα μήκους \$2\$ m με το άλλο άκρο στερεωμένο σε καρφί, ηρεμεί σε λείο οριζόντιο τραπέζι με τεντωμένο το νήμα. Τη στιγμή \$t = 0\$ του ασκείται δύναμη \$F = 1\$ N, σταθερού μέτρου και πάντα κάθετη στο νήμα, για \$4\$ s. Βρες τη στροφορμή και την ταχύτητα του σφαιριδίου στο τέλος.

1. **Ροπή ως προς το καρφί.** Η τάση του νήματος περνάει από το καρφί και δεν δίνει ροπή. Η $F$ είναι κάθετη στο νήμα, άρα ο μοχλοβραχίονάς της είναι όλο το μήκος:

   $\Sigma\tau = F \cdot r = 1 \cdot 2 = 2\ \text{N}\cdot\text{m}$
2. **Μεταβολή της στροφορμής**, με σταθερή ροπή:

   $\Delta L = \Sigma\tau \cdot \Delta t = 2 \cdot 4 = 8\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$

   Αρχικά $L = 0$, άρα στο τέλος $L = 8\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$.
3. **Ταχύτητα:**

   $L = m\upsilon r \implies \upsilon = \dfrac{L}{mr} = \dfrac{8}{0{,}5 \cdot 2} = 8$ m/s
4. **Έλεγχος με τον Νεύτωνα.** Η εφαπτομενική επιτάχυνση είναι $\dfrac{F}{m} = 2\ \text{m/s}^2$, και σε $4$ s δίνει $\upsilon = 2 \cdot 4 = 8$ m/s. Ο ίδιος νόμος, γραμμένος με στροφικά μεγέθη.

### Παράδειγμα 3: Σώμα μάζας \$0{,}1\$ kg γυρίζει σε λείο οριζόντιο τραπέζι σε κύκλο ακτίνας \$0{,}4\$ m με \$2\$ m/s, δεμένο σε νήμα που περνάει από τρύπα στο κέντρο. Τραβάς αργά το νήμα ώσπου η ακτίνα να γίνει \$0{,}1\$ m. Βρες τη νέα ταχύτητα και το έργο που έκανες.

1. **Γιατί διατηρείται η στροφορμή.** Η τάση δείχνει προς την τρύπα, μηδενική ροπή. Βάρος και κάθετη αντίδραση αλληλοαναιρούνται.

   $m\upsilon_1 r_1 = m\upsilon_2 r_2 \implies \upsilon_2 = 2 \cdot \dfrac{0{,}4}{0{,}1} = 8$ m/s
2. **Κινητικές ενέργειες:**

   $K_1 = \tfrac{1}{2} \cdot 0{,}1 \cdot 2^2 = 0{,}2$ J

   $K_2 = \tfrac{1}{2} \cdot 0{,}1 \cdot 8^2 = 3{,}2$ J
3. **Έργο.** Η μόνη δύναμη που παράγει έργο στο σώμα είναι η τάση, που τη δίνει το χέρι σου. Από το θεώρημα έργου-ενέργειας:

   $W = K_2 - K_1 = 3{,}2 - 0{,}2 = 3$ J
4. **Οι αναλογίες.** Η ακτίνα έγινε το ένα τέταρτο, η ταχύτητα τετραπλασιάστηκε, η κινητική ενέργεια δεκαεξαπλασιάστηκε. Και η γωνιακή ταχύτητα από $\dfrac{2}{0{,}4} = 5$ rad/s έγινε $\dfrac{8}{0{,}1} = 80$ rad/s.

   Όσο πιο κοντά τραβάς το σώμα, τόσο πιο δύσκολα τραβιέται: η απαιτούμενη τάση $\dfrac{m\upsilon^2}{r}$ μεγαλώνει γρήγορα.

### Παράδειγμα 4: Η Γη απέχει από τον Ήλιο \$1{,}47 \cdot 10^{11}\$ m στο περιήλιο, όπου κινείται με \$30{,}3\$ km/s, και \$1{,}52 \cdot 10^{11}\$ m στο αφήλιο. Βρες την ταχύτητά της στο αφήλιο.

1. **Δυνάμεις.** Η μόνη αξιόλογη δύναμη στη Γη είναι η έλξη του Ήλιου, κεντρική. Η ροπή της ως προς τον Ήλιο είναι μηδέν, άρα η στροφορμή της Γης ως προς τον Ήλιο διατηρείται.
2. **Στα δύο ακραία σημεία** η ταχύτητα είναι κάθετη στην ακτίνα, οπότε $L = m\upsilon r$ και στα δύο:

   $m\upsilon_{\Pi} r_{\Pi} = m\upsilon_{A} r_{A}$
3. $\upsilon_{A} = \upsilon_{\Pi}\dfrac{r_{\Pi}}{r_{A}} = 30{,}3 \cdot \dfrac{1{,}47}{1{,}52} \approx 29{,}3$ km/s
4. **Η μάζα απλοποιήθηκε** και δεν χρειάστηκε. Η τροχιά της Γης είναι σχεδόν κυκλική, γι' αυτό η διαφορά είναι μόλις $1$ km/s περίπου. Σε έναν κομήτη με πολύ επιμήκη τροχιά, η ταχύτητα στο περιήλιο μπορεί να είναι δεκάδες φορές μεγαλύτερη από την ταχύτητα στο αφήλιο.

## Ερωτήσεις

1. Υλικό σημείο μάζας $m$ κάνει κυκλική κίνηση ακτίνας $r$ με ταχύτητα μέτρου $\upsilon$. Το μέτρο της στροφορμής του ως προς το κέντρο της τροχιάς είναι:
   - $L = m\upsilon r$
   - $L = m\upsilon$
   - $L = \tfrac{1}{2}m\upsilon^2$
   - $L = \dfrac{m\upsilon}{r}$
2. Μικρό σώμα κάνει κυκλική κίνηση σε οριζόντιο τραπέζι, αριστερόστροφα όπως το βλέπεις από πάνω. Η στροφορμή του ως προς το κέντρο έχει κατεύθυνση:
   - κατακόρυφη, προς τα πάνω
   - κατακόρυφη, προς τα κάτω
   - εφαπτομενική στην τροχιά, όπως η ταχύτητα
   - προς το κέντρο της τροχιάς
3. Πότε διατηρείται η ολική στροφορμή ενός συστήματος;
   - όταν η συνολική εξωτερική ροπή είναι μηδέν
   - μόνο όταν δεν ασκείται καμία δύναμη
   - όταν το μέτρο της ταχύτητας μένει σταθερό
   - πάντα
4. Σώμα μάζας $2$ kg κινείται σε κύκλο ακτίνας $3$ m με ταχύτητα $4$ m/s. Πόση είναι η στροφορμή του ως προς το κέντρο;
   - $24\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$
   - $8\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$
   - $16\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$
   - $2{,}67\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$
5. Η στροφορμή ενός σώματος αυξάνεται ομαλά από $2$ σε $8\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$ σε $3$ s. Πόση είναι η συνολική ροπή που του ασκείται;
   - $2\ \text{N}\cdot\text{m}$
   - $6\ \text{N}\cdot\text{m}$
   - $18\ \text{N}\cdot\text{m}$
   - $\tfrac{8}{3}\ \text{N}\cdot\text{m}$
6. Σώμα γυρίζει σε λείο οριζόντιο τραπέζι, δεμένο σε νήμα που περνάει από τρύπα στο κέντρο. Τραβάς το νήμα ώσπου η ακτίνα να γίνει η μισή. Η ταχύτητα του σώματος:
   - διπλασιάζεται
   - υποδιπλασιάζεται
   - μένει ίδια, γιατί η τάση δεν έχει ροπή
   - τετραπλασιάζεται
7. Στο ίδιο πείραμα με το νήμα και την τρύπα, η κινητική ενέργεια του σώματος:
   - αυξάνεται, με έργο της δύναμης που τραβάει το νήμα
   - διατηρείται, όπως και η στροφορμή
   - μειώνεται, γιατί το σώμα πλησιάζει το κέντρο
   - αυξάνεται, αλλά χωρίς να παράγει κανείς έργο
8. Ένας πλανήτης γράφει ελλειπτική τροχιά γύρω από τον Ήλιο. Πού κινείται με τη μεγαλύτερη ταχύτητα;
   - στο περιήλιο, το πιο κοντινό σημείο στον Ήλιο
   - στο αφήλιο, το πιο μακρινό σημείο
   - παντού την ίδια, γιατί η στροφορμή διατηρείται
   - δεν μπορούμε να ξέρουμε, γιατί η βαρύτητα αλλάζει τη στροφορμή
9. Σε ποιες μονάδες μετριέται η στροφορμή;
   - $\text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$
   - $\text{kg}\cdot\text{m/s}$
   - $\text{N}\cdot\text{m}$
   - $\text{rad/s}$

## Ασκήσεις

1. Μικρό σώμα μάζας $0{,}3$ kg κάνει κυκλική κίνηση ακτίνας $0{,}5$ m με ταχύτητα $4$ m/s. Βρες το μέτρο της στροφορμής του ως προς το κέντρο της τροχιάς.
2. Σφαιρίδιο μάζας $0{,}5$ kg κάνει ομαλή κυκλική κίνηση ακτίνας $0{,}2$ m, με $2$ περιστροφές το δευτερόλεπτο. Βρες το μέτρο της στροφορμής του ως προς το κέντρο.
3. Μικρό σώμα μάζας $0{,}5$ kg κάνει ομαλή κυκλική κίνηση ακτίνας $1{,}5$ m και έχει στροφορμή $3\ \text{kg}\cdot\text{m}^2/\text{s}$ ως προς το κέντρο. Σε πόσο χρόνο κάνει μία περιστροφή;
4. Σώμα μάζας $1$ kg κινείται σε λείο οριζόντιο τραπέζι σε κύκλο ακτίνας $0{,}5$ m, δεμένο σε νήμα στερεωμένο στο κέντρο, με ταχύτητα $2$ m/s. Για $3$ s του ασκείται δύναμη $2$ N, εφαπτομενική στην τροχιά και κατά τη φορά της κίνησης.
   α) Πόση είναι η αρχική στροφορμή του ως προς το κέντρο;
   β) Πόση είναι η στροφορμή του στο τέλος των $3$ s;
   γ) Πόση είναι τότε η ταχύτητά του;
5. Σώμα μάζας $0{,}2$ kg γυρίζει σε λείο οριζόντιο τραπέζι σε κύκλο ακτίνας $0{,}6$ m με $1{,}5$ m/s, δεμένο σε νήμα που περνάει από τρύπα στο κέντρο. Τραβάς αργά το νήμα ώσπου η ακτίνα να γίνει $0{,}2$ m.
   α) Πόση γίνεται η ταχύτητα του σώματος;
   β) Πόσο έργο έκανε η δύναμη με την οποία τράβηξες το νήμα;
6. Σώμα μάζας $0{,}4$ kg, δεμένο σε νήμα μήκους $0{,}5$ m με το άλλο άκρο σε καρφί, κινείται κυκλικά σε τραχύ οριζόντιο τραπέζι με αρχική ταχύτητα $10$ m/s. Η τριβή έχει σταθερό μέτρο $0{,}8$ N και είναι πάντα αντίθετη στην ταχύτητα. Σε πόσο χρόνο σταματά το σώμα;
7. Ένας κομήτης μάζας $2 \cdot 10^{14}$ kg περνάει από το περιήλιο σε απόσταση $9 \cdot 10^{10}$ m από τον Ήλιο με ταχύτητα $50$ km/s. Στο αφήλιο απέχει $4{,}5 \cdot 10^{12}$ m.
   α) Πόση είναι η στροφορμή του ως προς τον Ήλιο;
   β) Πόση είναι η ταχύτητά του στο αφήλιο;
   γ) Πόσες φορές μεγαλύτερη είναι η κινητική του ενέργεια στο περιήλιο απ' ό,τι στο αφήλιο;
8. Σφαιρίδιο Σ μάζας $0{,}1$ kg γυρίζει σε λείο οριζόντιο τραπέζι σε κύκλο ακτίνας $0{,}4$ m, δεμένο σε νήμα που περνά από τρύπα στο κέντρο. Στο άλλο άκρο του νήματος, κάτω από το τραπέζι, κρέμεται ακίνητο σώμα μάζας $0{,}4$ kg. Δίνεται $g = 10\ \text{m/s}^2$.
   α) Πόση είναι η ταχύτητα του Σ;
   β) Πόση είναι η στροφορμή του Σ ως προς την τρύπα;
   γ) Προσθέτεις αργά άμμο στο κρεμασμένο σώμα, ώσπου η ακτίνα του κύκλου να γίνει $0{,}2$ m. Πόση είναι τότε η κρεμασμένη μάζα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/physics/angular-momentum
