# Ρυθμός μεταβολής

> Η παράγωγος ως ταχύτητα: κίνηση, δεξαμενές, σκιές και σκάλες.

Μαθηματικά Προσανατολισμού, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/math-or/rate-of-change

## Τι θα μάθεις

- Να ερμηνεύεις την παράγωγο ως στιγμιαίο ρυθμό μεταβολής, με τις σωστές μονάδες, και να τον ξεχωρίζεις από τον μέσο.
- Να βρίσκεις ταχύτητα και επιτάχυνση από τη θέση, και να διαβάζεις από τα πρόσημά τους φορά κίνησης, στάση και επιβράδυνση.
- Να λύνεις προβλήματα συνδεδεμένων ρυθμών: σχέση που ισχύει κάθε στιγμή t, παραγώγιση ως προς t, και μετά αντικατάσταση.
- Να υπολογίζεις και να ερμηνεύεις οριακό κόστος, οριακά έσοδα και οριακό κέρδος.

## Πόσο γρήγορα αλλάζει κάτι

Ένα ταχύμετρο δείχνει $90$ km/h. Δεν σημαίνει ότι το αυτοκίνητο θα κάνει $90$ km την επόμενη ώρα. Σημαίνει ότι **αυτή τη στιγμή** η απόσταση αλλάζει με αυτόν τον ρυθμό. Αυτό το «αυτή τη στιγμή» είναι η παράγωγος.

Αν ένα μέγεθος $y$ εξαρτάται από ένα $x$ μέσω της $y = f(x)$, και η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $x_0$, τότε ο **ρυθμός μεταβολής του $y$ ως προς $x$ στο $x_0$** είναι ο αριθμός $f'(x_0)$.

Οι **μονάδες** του ρυθμού είναι πάντα οι μονάδες του $y$ **ανά** μονάδα του $x$: m/s αν η θέση είναι σε m και ο χρόνος σε s, m³/min για όγκο που αλλάζει με τα λεπτά, € ανά τεμάχιο για κόστος που αλλάζει με την ποσότητα. Αν δεν μπορείς να γράψεις τις μονάδες της απάντησης, κάτι έχει στραβώσει στο στήσιμο.

> **Θυμήσου**
>
> Ο **μέσος** ρυθμός μεταβολής στο $[x_1, x_2]$ είναι το κλάσμα $\frac{f(x_2) - f(x_1)}{x_2 - x_1}$, η κλίση της τέμνουσας. Ο **στιγμιαίος** στο $x_0$ είναι η $f'(x_0)$, η κλίση της εφαπτομένης. Όταν η εκφώνηση λέει απλώς «ρυθμός μεταβολής», εννοεί τον στιγμιαίο.

Το **πρόσημο** λέει την κατεύθυνση. Αν $f'(x_0) > 0$, το $y$ αυξάνεται εκείνη τη στιγμή. Αν $f'(x_0) < 0$, μειώνεται. Στην απάντηση γράφεις και τα δύο: «τη στιγμή $t_0$ το ύψος **μειώνεται** με ρυθμό $0{,}75$ m/s» σημαίνει ότι η παράγωγος βγήκε $-0{,}75$ m/s.

## Θέση, ταχύτητα, επιτάχυνση

Όταν ένα κινητό κινείται σε άξονα με θέση $s(t)$ τη χρονική στιγμή $t$:

| Μέγεθος    | Τύπος                        | Τι λέει                        |
| ---------- | ---------------------------- | ------------------------------ |
| Θέση       | $s(t)$                       | πού βρίσκεται το κινητό        |
| Ταχύτητα   | $v(t) = s'(t)$               | ρυθμός μεταβολής της θέσης     |
| Επιτάχυνση | $\alpha(t) = v'(t) = s''(t)$ | ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας |

Από τα πρόσημα διαβάζεις όλη την κίνηση:

- $v(t) > 0$: κινείται προς τη θετική φορά. $v(t) < 0$: προς την αρνητική.
- $v(t_0) = 0$ και η $v$ αλλάζει πρόσημο στο $t_0$: σταματά στιγμιαία και **αλλάζει φορά**.
- $v$ και $\alpha$ ομόσημες: το μέτρο της ταχύτητας αυξάνεται. Ετερόσημες: το κινητό **επιβραδύνεται**.

Το **διάστημα** που διανύει σε ένα χρονικό διάστημα δεν είναι πάντα η διαφορά των θέσεων. Αν αλλάζει φορά ενδιάμεσα, χωρίζεις στα σημεία αλλαγής και προσθέτεις τις απόλυτες τιμές των μετατοπίσεων.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Θέση και ταχύτητα στον ίδιο χρόνο*

## Συνδεδεμένοι ρυθμοί

Σε πολλά προβλήματα δύο ή περισσότερα μεγέθη αλλάζουν **μαζί** με τον χρόνο, και μια σχέση τα δένει: η σκάλα έχει σταθερό μήκος, ο όγκος του νερού εξαρτάται από το ύψος του. Ξέρεις τον ρυθμό του ενός και ζητάς τον ρυθμό του άλλου. Η μέθοδος έχει τέσσερα βήματα:

1. **Ονομάζεις τα μεγέθη ως συναρτήσεις του χρόνου**: $x(t)$, $y(t)$, $V(t)$, με τις μονάδες τους.
2. **Γράφεις τη σχέση που τα δένει, για κάθε χρονική στιγμή $t$.** Από γεωμετρία: Πυθαγόρειο, όμοια τρίγωνα, τύπος όγκου ή εμβαδού.
3. **Παραγωγίζεις και τα δύο μέλη ως προς $t$.** Κάθε μέγεθος που αλλάζει αφήνει πίσω του τον ρυθμό του.
4. **Αντικαθιστάς τις τιμές της στιγμής $t_0$** που ζητείται, και λύνεις ως προς τον άγνωστο ρυθμό.

Το βήμα 3 είναι ο κανόνας της αλυσίδας, από την ενότητα «Παράγωγος σύνθετης συνάρτησης». Για δυνάμεις γράφεται:

$$
\big(x(t)^\nu\big)' = \nu\, x(t)^{\nu - 1} \cdot x'(t)
$$

Δηλαδή $(x^2)' = 2x\,x'$ και όχι $2x$: το $x$ δεν είναι η μεταβλητή, είναι συνάρτηση του $t$.

> **Κλειδί**
>
> Η σχέση του βήματος 2 πρέπει να ισχύει **για κάθε $t$**, όχι μόνο τη στιγμή που σε ενδιαφέρει. Μόνο μια σχέση που ισχύει σε όλο ένα διάστημα χρόνου παραγωγίζεται. Γι' αυτό στις Πανελλήνιες γράφεις ρητά «για κάθε $t \geq 0$ ισχύει $x^2(t) + y^2(t) = 25$».

> **Πρόσεχε**
>
> **Μην αντικαταστήσεις αριθμούς πριν παραγωγίσεις.** Αν βάλεις $x = 3$ και $y = 4$ στη σχέση της σκάλας, παίρνεις $9 + 16 = 25$: μια αλήθεια χωρίς $t$, που η παράγωγός της είναι $0 = 0$. Τα μεγέθη που αλλάζουν μένουν γράμματα ως το βήμα 4. Σταθερά μένουν μόνο όσα δεν αλλάζουν ποτέ: το μήκος της σκάλας, το ύψος του στύλου.
>
> Και το πρόσημο του ρυθμού: η κορυφή της σκάλας **κατεβαίνει**, άρα $y'(t_0) < 0$. Αν βγει θετικό, έχεις λάθος στις πράξεις.

## Οριακό κόστος, έσοδα, κέρδος

Στην οικονομία ο χρόνος δίνει τη θέση του στην ποσότητα $x$ που παράγεται. Αν $K(x)$ είναι το κόστος, $E(x)$ τα έσοδα και $P(x) = E(x) - K(x)$ το κέρδος, τότε:

- $K'(x)$ είναι το **οριακό κόστος**: περίπου πόσο κοστίζει η επόμενη μονάδα, γιατί $K(x + 1) - K(x) \approx K'(x)$.
- $E'(x)$ είναι τα **οριακά έσοδα**, και $P'(x) = E'(x) - K'(x)$ το **οριακό κέρδος**.

Αν $P'(x_0) > 0$, μια μονάδα παραπάνω αυξάνει το κέρδος. Αν $P'(x_0) < 0$, το μειώνει. Μονάδες: € ανά μονάδα προϊόντος.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Κινητό κινείται σε άξονα με θέση \$s(t) = t^2 - 4t + 3\$ (σε m, με \$t\$ σε s), για \$t \in \[0, 3]\$. Πότε αλλάζει φορά, πότε επιβραδύνεται και πόσο διάστημα διανύει;

1. **Ταχύτητα και επιτάχυνση:** $v(t) = s'(t) = 2t - 4$ m/s και $\alpha(t) = v'(t) = 2$ m/s².
2. **Φορά.** $v(t) = 0 \iff t = 2$. Για $t < 2$ είναι $v < 0$, για $t > 2$ είναι $v > 0$. Τη στιγμή $t = 2$ s σταματά στιγμιαία και αλλάζει φορά.
3. **Επιβράδυνση.** Στο $[0, 2)$ η $v$ είναι αρνητική και η $\alpha$ θετική: ετερόσημες, άρα επιβραδύνεται. Στο $(2, 3]$ είναι ομόσημες, άρα το μέτρο της ταχύτητας αυξάνεται.
4. **Διάστημα.** Θέσεις: $s(0) = 3$, $s(2) = -1$, $s(3) = 0$. Το διάστημα είναι $\lvert s(2) - s(0) \rvert + \lvert s(3) - s(2) \rvert = 4 + 1 = 5$ m.

   **Η παγίδα:** η $s(3) - s(0) = -3$ m είναι η μετατόπιση, όχι το διάστημα. Διαφέρουν επειδή η κίνηση άλλαξε φορά.

### Παράδειγμα 2: Σκάλα μήκους \$5\$ m ακουμπά σε κατακόρυφο τοίχο. Η βάση της γλιστράει μακριά από τον τοίχο με ρυθμό \$1\$ m/s. Με τι ρυθμό κατεβαίνει η κορυφή τη στιγμή που η βάση απέχει \$3\$ m από τον τοίχο;

1. **Τα μεγέθη.** $x(t)$ η απόσταση της βάσης από τον τοίχο και $y(t)$ το ύψος της κορυφής, σε m. Δίνεται $x'(t) = 1$ m/s.
2. **Η σχέση για κάθε $t$.** Ο τοίχος, το έδαφος και η σκάλα σχηματίζουν ορθογώνιο τρίγωνο: $x^2(t) + y^2(t) = 25$.
3. **Παραγώγιση ως προς $t$:** $2x(t)\,x'(t) + 2y(t)\,y'(t) = 0$.
4. **Η στιγμή $t_0$.** Όταν $x(t_0) = 3$, είναι $y(t_0) = \sqrt{25 - 9} = 4$. Άρα $2 \cdot 3 \cdot 1 + 2 \cdot 4 \cdot y'(t_0) = 0$, δηλαδή $y'(t_0) = -\frac{3}{4}$ m/s.

   Η κορυφή κατεβαίνει με ρυθμό $0{,}75$ m/s. Το μείον είναι η πληροφορία «κατεβαίνει».

### Παράδειγμα 3: Άνθρωπος ύψους \$1{,}8\$ m απομακρύνεται από στύλο ύψους \$6\$ m, με τη λάμπα στην κορυφή, με ταχύτητα \$1{,}4\$ m/s. Με τι ρυθμό μεγαλώνει η σκιά του;

1. **Τα μεγέθη.** $x(t)$ η απόσταση του ανθρώπου από τον στύλο και $\sigma(t)$ το μήκος της σκιάς, σε m. Δίνεται $x'(t) = 1{,}4$ m/s.
2. **Η σχέση για κάθε $t$.** Η ακτίνα από τη λάμπα περνά από το κεφάλι και καταλήγει στην άκρη της σκιάς. Τα δύο ορθογώνια τρίγωνα, του στύλου και του ανθρώπου, είναι όμοια:

   $\dfrac{\sigma(t)}{1{,}8} = \dfrac{x(t) + \sigma(t)}{6} \iff 4{,}2\,\sigma(t) = 1{,}8\,x(t) \iff \sigma(t) = \dfrac{3}{7}x(t)$
3. **Παραγώγιση:** $\sigma'(t) = \dfrac{3}{7}x'(t) = \dfrac{3}{7} \cdot 1{,}4 = 0{,}6$ m/s.

   Η σκιά μεγαλώνει με $0{,}6$ m/s **κάθε στιγμή**, όχι μόνο σε μια θέση: η σχέση είναι γραμμική, οπότε ο ρυθμός δεν εξαρτάται από το $x$. Η άκρη της σκιάς, στη θέση $x + \sigma$, κινείται με $1{,}4 + 0{,}6 = 2$ m/s.

### Παράδειγμα 4: Δεξαμενή έχει σχήμα κώνου με την κορυφή προς τα κάτω, ακτίνα βάσης \$2\$ m και ύψος \$4\$ m. Ρίχνουμε νερό με ρυθμό \$2\$ m³/min. Με τι ρυθμό ανεβαίνει η στάθμη όταν το βάθος του νερού είναι \$2\$ m;

1. **Τα μεγέθη.** $h(t)$ το βάθος του νερού, $r(t)$ η ακτίνα της επιφάνειάς του, σε m, και $V(t)$ ο όγκος του, σε m³. Δίνεται $V'(t) = 2$ m³/min.
2. **Λιγότερες μεταβλητές.** Το νερό σχηματίζει κώνο όμοιο με τη δεξαμενή, άρα $\frac{r(t)}{h(t)} = \frac{2}{4}$, δηλαδή $r(t) = \frac{h(t)}{2}$. Για κάθε $t$:

   $V(t) = \dfrac{1}{3}\pi r^2(t)\, h(t) = \dfrac{\pi}{12} h^3(t)$
3. **Παραγώγιση:** $V'(t) = \dfrac{\pi}{12} \cdot 3h^2(t)\, h'(t) = \dfrac{\pi}{4} h^2(t)\, h'(t)$.
4. **Η στιγμή $t_0$**, με $h(t_0) = 2$: $2 = \frac{\pi}{4} \cdot 4 \cdot h'(t_0)$, άρα $h'(t_0) = \dfrac{2}{\pi} \approx 0{,}64$ m/min.

   **Γιατί η $r$ φεύγει πριν την παραγώγιση:** αλλιώς θα έμεναν δύο άγνωστοι ρυθμοί, $r'$ και $h'$, με μία εξίσωση.

### Παράδειγμα 5: Σημείο \$M\$ κινείται πάνω στην \$y = x^2\$, με την τετμημένη του να αυξάνεται με ρυθμό \$2\$ μονάδες/s. Βρες τον ρυθμό μεταβολής της απόστασης \$OM\$ τη στιγμή που \$M(1, 1)\$

1. **Τα μεγέθη.** $M(x(t), x^2(t))$, με $x'(t) = 2$, και $d(t) = OM$.
2. **Η σχέση για κάθε $t$.** Γράφω το τετράγωνο της απόστασης, για να μην παραγωγίσω ρίζα:

   $d^2(t) = x^2(t) + x^4(t)$
3. **Παραγώγιση:** $2d(t)\,d'(t) = 2x(t)\,x'(t) + 4x^3(t)\,x'(t)$.
4. **Η στιγμή $t_0$**, με $x(t_0) = 1$ και $d(t_0) = \sqrt{2}$: $2\sqrt{2}\, d'(t_0) = 4 + 8 = 12$, άρα $d'(t_0) = \dfrac{6}{\sqrt{2}} = 3\sqrt{2}$ μονάδες/s.

### Παράδειγμα 6: Το κόστος παραγωγής \$x\$ τεμαχίων είναι \$K(x) = 0{,}1x^2 + 5x + 200\$ € και κάθε τεμάχιο πουλιέται \$25\$ €. Βρες το οριακό κόστος και το οριακό κέρδος στα \$50\$ τεμάχια

1. **Οριακό κόστος:** $K'(x) = 0{,}2x + 5$, άρα $K'(50) = 15$ € ανά τεμάχιο.

   **Έλεγχος:** $K(51) - K(50) = 0{,}1 \cdot 101 + 5 = 15{,}1$ €. Το $51$ο τεμάχιο κοστίζει σχεδόν όσο λέει η παράγωγος.
2. **Κέρδος:** $E(x) = 25x$, άρα $P(x) = 25x - K(x) = -0{,}1x^2 + 20x - 200$.
3. **Οριακό κέρδος:** $P'(x) = -0{,}2x + 20$, άρα $P'(50) = 10$ € ανά τεμάχιο.

   Είναι θετικό: στα $50$ τεμάχια, ένα ακόμα αυξάνει το κέρδος κατά περίπου $10$ €. Το οριακό κέρδος μηδενίζεται στα $100$ τεμάχια, και από εκεί και πέρα κάθε επιπλέον τεμάχιο κοστίζει περισσότερο από όσο φέρνει.

## Ερωτήσεις

1. Αν η $s(t)$ δίνει τη θέση ενός κινητού τη στιγμή $t$, τότε η $s''(t)$ είναι:
   - η επιτάχυνση του κινητού τη στιγμή $t$
   - η ταχύτητα του κινητού τη στιγμή $t$
   - το διάστημα που έχει διανύσει ως τη στιγμή $t$
   - η μέση ταχύτητα του κινητού στο $[0, t]$
2. Ο όγκος $V(t)$ του νερού μιας δεξαμενής μετριέται σε m³ και ο χρόνος $t$ σε λεπτά. Σε ποιες μονάδες εκφράζεται η $V'(t)$;
   - σε m³, όπως ο ίδιος ο όγκος
   - σε m³/min, όγκος ανά λεπτό
   - σε m³·min, όγκος επί λεπτά
   - σε m²/min, εμβαδόν ανά λεπτό
3. Ο μέσος ρυθμός μεταβολής της $f$ στο διάστημα $[1, 3]$ είναι:
   - $\dfrac{f'(1) + f'(3)}{2}$
   - $f'(2)$
   - $\dfrac{f(3) - f(1)}{2}$
   - $f(3) - f(1)$
4. Σε πρόβλημα συνδεδεμένων ρυθμών, πότε βάζεις τις τιμές της στιγμής $t_0$ (π.χ. $x = 3$, $y = 4$);
   - πριν παραγωγίσεις, για να απλοποιηθεί η σχέση
   - αφού παραγωγίσεις τη σχέση ως προς $t$
   - ποτέ, αφού ο ρυθμός δεν εξαρτάται από τη στιγμή
   - μόνο σε όσα μεγέθη μένουν σταθερά στον χρόνο
5. Για κάθε $t$ ισχύει $x^2(t) + y^2(t) = 25$. Τι δίνει η παραγώγιση ως προς $t$;
   - $2x(t) + 2y(t) = 0$
   - $2x(t)\,x'(t) + 2y(t)\,y'(t) = 0$
   - $2x(t)\,x'(t) + 2y(t)\,y'(t) = 25$
   - $x'(t) + y'(t) = 0$
6. Στο πρόβλημα της σκάλας βγαίνει $y'(t_0) = -0{,}75$ m/s για το ύψος της κορυφής. Τι σημαίνει;
   - η κορυφή κατεβαίνει με ρυθμό $0{,}75$ m/s
   - η κορυφή ανεβαίνει με ρυθμό $0{,}75$ m/s
   - υπάρχει λάθος, αφού ρυθμός δεν βγαίνει αρνητικός
   - η κορυφή απέχει $0{,}75$ m από το έδαφος
7. Τη στιγμή $t_0$ ένα κινητό έχει $v(t_0) < 0$ και $\alpha(t_0) > 0$. Τι κάνει εκείνη τη στιγμή;
   - κινείται προς τη θετική φορά και επιταχύνεται
   - κινείται προς την αρνητική φορά και επιταχύνεται
   - κινείται προς την αρνητική φορά και επιβραδύνεται
   - είναι ακίνητο, αφού τα δύο πρόσημα αλληλοαναιρούνται
8. Κινητό αλλάζει φορά τη στιγμή $t = 2$ και μόνο τότε. Το διάστημα που διανύει στο $[0, 3]$ είναι:
   - $\lvert s(3) - s(0) \rvert$, από τα δύο άκρα του χρόνου
   - $\lvert s(3) - s(2) \rvert - \lvert s(2) - s(0) \rvert$
   - $\lvert s(2) - s(0) \rvert + \lvert s(3) - s(2) \rvert$
   - $\lvert v(3) - v(0) \rvert$, από τις δύο ταχύτητες
9. Το οριακό κόστος στα $x_0$ τεμάχια είναι $K'(x_0) = 15$ €. Τι εκφράζει περίπου;
   - το κόστος ανά τεμάχιο, δηλαδή $\frac{K(x_0)}{x_0}$
   - το συνολικό κόστος των πρώτων $x_0$ τεμαχίων
   - πόσο κοστίζει η παραγωγή ενός ακόμα τεμαχίου
   - πόσο κέρδος φέρνει η πώληση ενός ακόμα τεμαχίου

## Ασκήσεις

1. Το εμβαδόν τετραγώνου πλευράς $x$ cm είναι $E(x) = x^2$ cm². Βρες τον ρυθμό μεταβολής του εμβαδού ως προς την πλευρά, όταν $x = 5$ cm.
2. Πέτρα πέφτει σε λίμνη και δημιουργεί κυκλικό κύμα, του οποίου η ακτίνα αυξάνεται με ρυθμό $3$ cm/s. Με τι ρυθμό αυξάνεται το εμβαδόν του κύκλου τη στιγμή που η ακτίνα είναι $10$ cm;
3. Κινητό κινείται σε άξονα με θέση $s(t) = 2t^3 - 9t^2 + 12t$ (σε m, με $t \geq 0$ σε s). Ποιες στιγμές σταματά στιγμιαία, και ποια είναι η επιτάχυνσή του τη δεύτερη από αυτές;
4. Μπάλα πετιέται κατακόρυφα προς τα πάνω από το έδαφος, και το ύψος της τη στιγμή $t$ είναι $h(t) = 20t - 5t^2$ (σε m, με $t$ σε s).
   α) Ποια στιγμή φτάνει στο μέγιστο ύψος, και πόσο είναι αυτό;
   β) Με τι ταχύτητα χτυπά στο έδαφος;
5. Σφαιρικό μπαλόνι φουσκώνει με ρυθμό $100$ cm³/s. Δίνονται $V = \frac{4}{3}\pi r^3$ και $S = 4\pi r^2$.
   α) Με τι ρυθμό αυξάνεται η ακτίνα τη στιγμή που $r = 5$ cm;
   β) Με τι ρυθμό αυξάνεται το εμβαδόν της επιφάνειάς του την ίδια στιγμή;
6. Αερόστατο απογειώνεται από το σημείο $\Gamma$ και ανεβαίνει κατακόρυφα με ταχύτητα $3$ m/s. Παρατηρητής στέκεται στο έδαφος $40$ m μακριά από το $\Gamma$.
   α) Με τι ρυθμό μεταβάλλεται η απόσταση αερόστατου και παρατηρητή τη στιγμή που το αερόστατο είναι σε ύψος $30$ m;
   β) Με τι ρυθμό μεταβάλλεται την ίδια στιγμή η γωνία $\theta(t)$ με την οποία ο παρατηρητής βλέπει το αερόστατο;
7. Σημείο $M$ κινείται πάνω στη γραφική παράσταση της $f(x) = \ln x$, και η τετμημένη του $x(t)$ αυξάνεται με $x'(t) > 0$ για κάθε $t$.
   α) Σε ποιο σημείο της καμπύλης ο ρυθμός μεταβολής της τεταγμένης του $M$ ισούται με τον ρυθμό μεταβολής της τετμημένης του;
   β) Αν τη στιγμή που το $M$ περνά από εκείνο το σημείο είναι $x'(t_0) = 2$ μονάδες/s, βρες τον ρυθμό μεταβολής της κλίσης της εφαπτομένης της $C_f$ στο $M$.
8. Μια βιοτεχνία που παράγει $x$ τεμάχια την ημέρα έχει έσοδα $E(x) = 100x - x^2$ € και κόστος $K(x) = 20x + 300$ €.
   α) Βρες το οριακό κέρδος όταν η παραγωγή είναι $30$ τεμάχια.
   β) Σε ποια παραγωγή μηδενίζεται το οριακό κέρδος; Τι σημαίνει μια παραγωγή πάνω από αυτήν;
   γ) Υπολόγισε την πραγματική αύξηση του κέρδους από τα $30$ στα $31$ τεμάχια και σύγκρινέ την με το οριακό κέρδος.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/math-or/rate-of-change
