# Η παράγωγος σε σημείο

> Η κλίση σε ένα σημείο ως όριο, και γιατί παραγωγίσιμη σημαίνει συνεχής.

Μαθηματικά Προσανατολισμού, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/math-or/derivative

## Τι θα μάθεις

- Να υπολογίζεις παράγωγο σε σημείο από τον ορισμό, με όποια από τις δύο μορφές του ορίου βολεύει.
- Να αποδεικνύεις ότι μια παραγωγίσιμη συνάρτηση είναι συνεχής, και να δείχνεις με αντιπαράδειγμα ότι το αντίστροφο δεν ισχύει.
- Να ελέγχεις την παραγωγισιμότητα σε σημείο αλλαγής κλάδου με πλευρικές παραγώγους, και να βρίσκεις τις παραμέτρους που την εξασφαλίζουν.
- Να βρίσκεις την τιμή και την παράγωγο άγνωστης συνάρτησης από δοσμένο όριο, ανισότητα ή συναρτησιακή σχέση.

## Η κλίση σε ένα σημείο

Η κλίση μιας ευθείας είναι εύκολη: δύο σημεία, μια διαίρεση. Η κλίση μιας **καμπύλης** σε ένα σημείο δεν είναι, γιατί το ένα σημείο δεν αρκεί για διαίρεση.

Η λύση είναι να δανειστείς ένα δεύτερο σημείο και μετά να το επιστρέψεις. Παίρνεις το $x_0$ και ένα κοντινό $x_0 + h$, φτιάχνεις την κλίση της **τέμνουσας**

$$
\frac{f(x_0 + h) - f(x_0)}{h}
$$

και αφήνεις το $h$ να πάει στο μηδέν. Αν το όριο υπάρχει και είναι πραγματικός αριθμός, η $f$ λέγεται **παραγωγίσιμη στο $x_0$** και το όριο **παράγωγος της $f$ στο $x_0$**:

$$
f'(x_0) = \lim_{h \to 0} \frac{f(x_0 + h) - f(x_0)}{h}
$$

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η τέμνουσα που γίνεται εφαπτομένη*

Ο ίδιος αριθμός έχει δύο ακόμα ονόματα. Είναι η **κλίση της εφαπτομένης** της $C_f$ στο $(x_0, f(x_0))$, που τη γράφεις στην ενότητα «Η εφαπτομένη». Και είναι ο **στιγμιαίος ρυθμός μεταβολής** της $f$ στο $x_0$, που τον βλέπεις στην ενότητα «Ρυθμός μεταβολής». Εδώ μένουμε στο ίδιο το όριο: πώς το υπολογίζεις και τι σου λέει όταν η $f$ δεν είναι γνωστή.

## Δύο μορφές του ίδιου ορίου

Αν στον ορισμό θέσεις $x = x_0 + h$, τότε $h = x - x_0$, και το $h \to 0$ γίνεται $x \to x_0$. Βγαίνει η δεύτερη μορφή:

$$
f'(x_0) = \lim_{x \to x_0} \frac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0}
$$

Είναι ο ίδιος αριθμός. Διαλέγεις τη μορφή που κάνει τις πράξεις πιο εύκολες: με $h$ όταν αναπτύσσεις δυνάμεις, με $x$ όταν παραγοντοποιείς, όταν πολλαπλασιάζεις με συζυγή ή όταν η $f$ είναι άγνωστη.

> **Κλειδί**
>
> Η παράγωγος είναι **όριο της μορφής $\frac{0}{0}$**. Ο παρονομαστής πάει στο $0$, και ο αριθμητής πάει στο $0$ αν η $f$ είναι συνεχής στο $x_0$. Όλες οι τεχνικές των ορίων ισχύουν εδώ αυτούσιες: παραγοντοποίηση, συζυγής, κριτήριο παρεμβολής, βοηθητική συνάρτηση.

Η μορφή με $h$ σου δίνει κι ένα εργαλείο για όρια που **μοιάζουν** με τον ορισμό. Το $\lim_{h \to 0} \frac{f(x_0 + 2h) - f(x_0)}{h}$ δεν είναι η $f'(x_0)$. Πολλαπλασιάζεις και διαιρείς με $2$ και θέτεις $u = 2h$:

$$
\frac{f(x_0 + 2h) - f(x_0)}{h} = 2 \cdot \frac{f(x_0 + u) - f(x_0)}{u} \to 2f'(x_0)
$$

Είναι το ίδιο κόλπο με το $\frac{\eta\mu u}{u}$ στα τριγωνομετρικά όρια: φτιάχνεις στον παρονομαστή **ακριβώς** ό,τι προστέθηκε στο $x_0$.

## Παραγωγίσιμη σημαίνει και συνεχής

**Θεώρημα.** Αν η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $x_0$, τότε είναι και συνεχής στο $x_0$.

Η απόδειξη ζητιέται ως θεωρία στο Θέμα Α. Για $x \neq x_0$ γράφεις

$$
f(x) - f(x_0) = \frac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0} \cdot (x - x_0)
$$

Καθώς $x \to x_0$, ο πρώτος παράγοντας τείνει στο $f'(x_0)$, που είναι πραγματικός αριθμός, και ο δεύτερος στο $0$. Άρα

$$
\lim_{x \to x_0} \big(f(x) - f(x_0)\big) = f'(x_0) \cdot 0 = 0
$$

δηλαδή $\lim_{x \to x_0} f(x) = f(x_0)$, και η $f$ είναι συνεχής στο $x_0$.

Στο γραπτό μην παραλείψεις τα δύο σημεία που κρατούν την απόδειξη όρθια: το $x \neq x_0$, για να έχει νόημα η διαίρεση, και ότι η $f'(x_0)$ είναι **αριθμός**. Αν το όριο του λόγου ήταν $+\infty$, το γινόμενο θα ήταν απροσδιόριστο.

> **Πρόσεχε**
>
> Το αντίστροφο **δεν** ισχύει. Το αντιπαράδειγμα: η $f(x) = \lvert x \rvert$ στο $0$.
>
> Είναι συνεχής εκεί, αλλά ο λόγος μεταβολής $\frac{\lvert x \rvert}{x}$ είναι $-1$ από αριστερά και $+1$ από δεξιά. Τα δύο πλευρικά όρια διαφέρουν, άρα η παράγωγος δεν υπάρχει. Γεωμετρικά, η γραφική παράσταση έχει **γωνία** στο $0$.
>
> Η χρήσιμη μορφή στις ασκήσεις είναι η αντιθετοαντιστροφή: **αν η $f$ δεν είναι συνεχής στο $x_0$, δεν είναι ούτε παραγωγίσιμη εκεί**. Το γράφεις χωρίς να υπολογίσεις κανέναν λόγο μεταβολής.

## Πλευρικές παράγωγοι και σημείο αλλαγής κλάδου

Όπως το όριο, έτσι και η παράγωγος έχει δύο μεριές:

$$
f'_-(x_0) = \lim_{x \to x_0^-} \frac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0}, \qquad f'_+(x_0) = \lim_{x \to x_0^+} \frac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0}
$$

Η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $x_0$ **ακριβώς όταν** υπάρχουν και οι δύο, είναι πραγματικοί αριθμοί και είναι **ίσες**. Τότε η κοινή τους τιμή είναι η $f'(x_0)$.

Σε συνάρτηση πολλαπλού τύπου η διαδικασία στο σημείο αλλαγής κλάδου είναι πάντα η ίδια:

1. **Συνέχεια πρώτα.** Αν η $f$ δεν είναι συνεχής στο $x_0$, δεν είναι ούτε παραγωγίσιμη, και τελείωσες. Αν η άσκηση έχει παραμέτρους, η συνέχεια σου δίνει την πρώτη εξίσωση.
2. **Αριστερή παράγωγος.** Στον αριθμητή βάζεις τον κλάδο που ισχύει για $x < x_0$, και για το $f(x_0)$ την τιμή που δίνει ο τύπος στο ίδιο το $x_0$.
3. **Δεξιά παράγωγος.** Με τον άλλο κλάδο και την **ίδια** τιμή $f(x_0)$.
4. **Ισότητα.** Οι δύο πλευρικές πρέπει να συμπίπτουν. Αυτή είναι η δεύτερη εξίσωση.

> **Πρόσεχε**
>
> Μην παραγωγίσεις τους δύο κλάδους με κανόνες για να συγκρίνεις τα αποτελέσματα στο $x_0$. Η $f(x) = x$ για $x < 0$ και $f(x) = x + 1$ για $x \geq 0$ έχει κλάδους με παράγωγο $1$ και οι δύο. Όμως η $f$ πηδάει στο $0$, άρα **δεν** είναι παραγωγίσιμη εκεί: ο αριστερός λόγος μεταβολής είναι $\frac{x - 1}{x}$ και απειρίζεται. Στο σημείο αλλαγής κλάδου δουλεύεις **με τον ορισμό**.

## Όταν η συνάρτηση είναι άγνωστη

Τα θέματα συχνά δίνουν ένα όριο αντί για τύπο, π.χ. ότι η $f$ είναι συνεχής στο $1$ και $\lim_{x \to 1} \frac{f(x) - 3}{x - 1} = 5$. Από αυτό βγαίνουν **δύο** πληροφορίες, με αυτή τη σειρά:

- **Η τιμή.** Ο παρονομαστής πάει στο $0$ και το κλάσμα σε αριθμό, άρα ο αριθμητής πάει στο $0$: $\lim_{x \to 1} f(x) = 3$. Λόγω συνέχειας, $f(1) = 3$.
- **Η παράγωγος.** Τώρα που $f(1) = 3$, το κλάσμα **είναι** ο λόγος μεταβολής $\frac{f(x) - f(1)}{x - 1}$. Άρα $f'(1) = 5$.

Αν ο αριθμητής δεν είναι ακριβώς $f(x) - f(x_0)$, φτιάχνεις **βοηθητική συνάρτηση**: ονομάζεις $g(x)$ το κλάσμα, λύνεις ως προς $f(x)$ και αντικαθιστάς στον λόγο μεταβολής.

Όταν σου δίνουν **ανισότητα**, βάζεις πρώτα $x = x_0$ για την τιμή. Μετά διαιρείς με $x - x_0$ (ή με $\lvert x - x_0 \rvert$) για να φτιάξεις τον λόγο μεταβολής, και κλείνεις με κριτήριο παρεμβολής. Αν διαιρείς με $x - x_0$, η φορά αλλάζει για $x < x_0$: δουλεύεις χωριστά από κάθε μεριά.

## Η παράγωγος συνάρτηση

Αν η $f$ είναι παραγωγίσιμη σε κάθε σημείο ενός συνόλου $A_1$, τότε σε κάθε $x \in A_1$ αντιστοιχεί ένας αριθμός $f'(x)$. Έτσι ορίζεται μια νέα συνάρτηση, η **παράγωγος** $f'$, με πεδίο ορισμού το $A_1$. Η παράγωγος της $f'$, όπου υπάρχει, είναι η **δεύτερη παράγωγος** $f''$.

Το $A_1$ μπορεί να είναι **μικρότερο** από το πεδίο ορισμού της $f$. Η $f(x) = \sqrt{x}$ ορίζεται στο $[0, +\infty)$. Για $x_0 > 0$, με συζυγή:

$$
\frac{\sqrt{x} - \sqrt{x_0}}{x - x_0} = \frac{1}{\sqrt{x} + \sqrt{x_0}} \to \frac{1}{2\sqrt{x_0}}
$$

Στο $0$ όμως ο λόγος είναι $\frac{\sqrt{x}}{x} = \frac{1}{\sqrt{x}} \to +\infty$, που δεν είναι αριθμός. Άρα η $f'(x) = \frac{1}{2\sqrt{x}}$ ορίζεται μόνο στο $(0, +\infty)$, αν και η $f$ είναι συνεχής στο $0$.

> **Θυμήσου**
>
> Οι τύποι των παραγώγων, $(x^\nu)' = \nu x^{\nu - 1}$, $(\eta\mu x)' = \sigma\upsilon\nu x$ και οι υπόλοιποι, βγαίνουν όλοι από αυτόν τον ορισμό. Τους μαζεύει η ενότητα «Κανόνες παραγώγισης». Όπου χρειάζεται εδώ η παράγωγος ενός κλάδου μακριά από το σημείο αλλαγής, μπορείς να τους χρησιμοποιήσεις.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Υπολόγισε από τον ορισμό την \$f'(4)\$ για την \$f(x) = \sqrt{x}\$

1. **Στήνω τον λόγο μεταβολής** με τη μορφή του $x$, γιατί θα χρειαστεί συζυγής:

   $\dfrac{f(x) - f(4)}{x - 4} = \dfrac{\sqrt{x} - 2}{x - 4}$, για $x \geq 0$, $x \neq 4$
2. **Η μορφή είναι $\frac{0}{0}$.** Γράφω τον παρονομαστή ως διαφορά τετραγώνων: $x - 4 = (\sqrt{x} - 2)(\sqrt{x} + 2)$. Άρα

   $\dfrac{\sqrt{x} - 2}{x - 4} = \dfrac{1}{\sqrt{x} + 2}$
3. $f'(4) = \lim_{x \to 4} \dfrac{1}{\sqrt{x} + 2} = \dfrac{1}{4}$

### Παράδειγμα 2: Εξέτασε αν η \$f(x) = x\lvert x \rvert\$ είναι παραγωγίσιμη στο \$0\$

1. **Ο λόγος μεταβολής στο $0$**, με $f(0) = 0$:

   $\dfrac{f(x) - f(0)}{x - 0} = \dfrac{x \lvert x \rvert}{x} = \lvert x \rvert$, για $x \neq 0$
2. $\lim_{x \to 0} \lvert x \rvert = 0$, άρα η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $0$ με $f'(0) = 0$.

   **Η σύγκριση με την $\lvert x \rvert$:** εκεί ο λόγος ήταν $\frac{\lvert x \rvert}{x}$, που αλλάζει πρόσημο. Εδώ ο επιπλέον παράγοντας $x$ «λειαίνει» τη γωνία. Ένα απόλυτο στον τύπο δεν σημαίνει αυτόματα ότι η παράγωγος δεν υπάρχει.

### Παράδειγμα 3: Η \$f\$ είναι παραγωγίσιμη στο \$0\$ με \$f'(0) = 2\$. Υπολόγισε το \$\lim\_{h \to 0} \dfrac{f(3h) - f(-h)}{h}\$

1. **Προσθέτω και αφαιρώ $f(0)$**, ώστε να εμφανιστούν δύο λόγοι μεταβολής στο $0$:

   $\dfrac{f(3h) - f(-h)}{h} = \dfrac{f(3h) - f(0)}{h} - \dfrac{f(-h) - f(0)}{h}$
2. **Φτιάχνω τον σωστό παρονομαστή σε κάθε κλάσμα:**

   $\dfrac{f(3h) - f(0)}{h} = 3 \cdot \dfrac{f(3h) - f(0)}{3h} \to 3f'(0)$

   $\dfrac{f(-h) - f(0)}{h} = -\dfrac{f(-h) - f(0)}{-h} \to -f'(0)$
3. Το όριο είναι $3f'(0) - (-f'(0)) = 4f'(0) = 8$.

   **Η παγίδα:** το $-h$ δίνει πρόσημο μείον, που με το μείον της διαφοράς γίνεται συν. Γράψε το βήμα, μην το κάνεις με το μάτι.

### Παράδειγμα 4: Βρες τα \$\alpha, \beta\$ ώστε η \$f\$ να είναι παραγωγίσιμη στο \$x\_0 = 1\$

1. $$
   f(x) = \begin{cases} x^2 + \alpha x, & x \leq 1 \\ 3x + \beta, & x > 1 \end{cases}
   $$
   Το $1$ είναι σημείο αλλαγής κλάδου. Η τιμή του δίνεται από τον πρώτο κλάδο: $f(1) = 1 + \alpha$.
2. **Συνέχεια πρώτα.** Αν η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $1$, είναι και συνεχής εκεί, οπότε το δεξί πλευρικό όριο ισούται με την τιμή:

   $\lim_{x \to 1^+} (3x + \beta) = 3 + \beta = 1 + \alpha$, δηλαδή $\beta = \alpha - 2$.
3. **Αριστερή παράγωγος**, με τον πρώτο κλάδο:

   $\dfrac{x^2 + \alpha x - (1 + \alpha)}{x - 1} = \dfrac{(x - 1)(x + 1 + \alpha)}{x - 1} = x + 1 + \alpha \to 2 + \alpha$
4. **Δεξιά παράγωγος**, με τον δεύτερο κλάδο και $\beta = \alpha - 2$:

   $\dfrac{3x + \alpha - 2 - (1 + \alpha)}{x - 1} = \dfrac{3(x - 1)}{x - 1} = 3$
5. **Ισότητα:** $2 + \alpha = 3$, άρα $\alpha = 1$, $\beta = -1$, και $f'(1) = 3$.

   **Γιατί η συνέχεια ήρθε πρώτη:** χωρίς αυτήν, ο αριθμητής του δεξιού λόγου δεν θα πήγαινε στο $0$, και η δεξιά παράγωγος δεν θα υπήρχε για κανένα $\alpha$.

### Παράδειγμα 5: Η \$f\$ είναι συνεχής στο \$1\$ και \$\lim\_{x \to 1} \dfrac{f(x) - 2x}{x - 1} = 3\$. Βρες τα \$f(1)\$ και \$f'(1)\$

1. **Βοηθητική συνάρτηση.** Για $x \neq 1$ θέτω $g(x) = \dfrac{f(x) - 2x}{x - 1}$, με $\lim_{x \to 1} g(x) = 3$. Λύνω ως προς $f$:

   $f(x) = 2x + (x - 1)\, g(x)$
2. **Η τιμή.** $\lim_{x \to 1} f(x) = 2 + 0 \cdot 3 = 2$. Η $f$ είναι συνεχής στο $1$, άρα $f(1) = 2$.
3. **Η παράγωγος.** Αντικαθιστώ την $f$ στον λόγο μεταβολής:

   $\dfrac{f(x) - f(1)}{x - 1} = \dfrac{2(x - 1) + (x - 1)\, g(x)}{x - 1} = 2 + g(x) \to 5$

   Άρα $f'(1) = 5$.
4. **Η παγίδα:** το $3$ της εκφώνησης **δεν** είναι η $f'(1)$. Ο αριθμητής έχει $2x$, όχι $f(1) = 2$, άρα το κλάσμα είναι ο λόγος μεταβολής της $f(x) - 2x$, που έχει παράγωγο $f'(1) - 2$.

### Παράδειγμα 6: Για κάθε \$x \in \mathbb{R}\$ ισχύει \$\lvert f(x) - \eta\mu x \rvert \leq x^2\$. Δείξε ότι η \$f\$ είναι παραγωγίσιμη στο \$0\$ και βρες την \$f'(0)\$

1. **Η τιμή.** Για $x = 0$: $\lvert f(0) \rvert \leq 0$, άρα $f(0) = 0$.
2. **Ο λόγος μεταβολής.** Για $x \neq 0$ διαιρώ με $\lvert x \rvert > 0$, που δεν αλλάζει τη φορά:

   $\left\lvert \dfrac{f(x)}{x} - \dfrac{\eta\mu x}{x} \right\rvert \leq \lvert x \rvert$

   δηλαδή $\dfrac{\eta\mu x}{x} - \lvert x \rvert \leq \dfrac{f(x) - f(0)}{x - 0} \leq \dfrac{\eta\mu x}{x} + \lvert x \rvert$
3. **Κριτήριο παρεμβολής.** Και τα δύο άκρα τείνουν στο $1 - 0 = 1$ και $1 + 0 = 1$. Άρα ο λόγος μεταβολής τείνει στο $1$: η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $0$ με $f'(0) = 1$.

   **Γιατί με $\lvert x \rvert$:** η διαίρεση με θετικό αριθμό κρατά τη φορά, οπότε δεν χρειάζεται να χωρίσεις $x < 0$ και $x > 0$.

## Ερωτήσεις

1. Η παράγωγος της $f$ στο $x_0$ ορίζεται ως:
   - $\lim_{h \to 0} \dfrac{f(x_0+h) - f(x_0)}{h}$
   - $\dfrac{f(x_0+h) - f(x_0)}{h}$
   - $\lim_{x \to x_0} f(x)$
   - $\dfrac{f(x_0)}{x_0}$
2. Γεωμετρικά, το $f'(x_0)$ είναι:
   - η κλίση της εφαπτομένης στο σημείο $(x_0, f(x_0))$
   - η τεταγμένη του σημείου επαφής
   - το εμβαδόν κάτω από τη γραφική παράσταση
   - η απόσταση του σημείου από τον άξονα $x$
3. Αν η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $x_0$, τότε:
   - είναι και συνεχής στο $x_0$
   - μπορεί να μην είναι συνεχής στο $x_0$
   - είναι μονότονη γύρω από το $x_0$
   - ισχύει $f'(x_0) \neq 0$
4. Η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $x_0$. Το $\lim_{h \to 0} \dfrac{f(x_0 + 2h) - f(x_0)}{h}$ ισούται με:
   - $\frac{1}{2} f'(x_0)$
   - $f'(x_0)$
   - $2 f'(x_0)$
   - $f'(2x_0)$
5. Η $f(x) = \lvert x \rvert$ στο σημείο $x_0 = 0$:
   - είναι συνεχής αλλά όχι παραγωγίσιμη
   - δεν είναι ούτε συνεχής ούτε παραγωγίσιμη
   - είναι παραγωγίσιμη με $f'(0) = 0$
   - είναι παραγωγίσιμη με $f'(0) = 1$
6. Η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $x_0$ ακριβώς όταν:
   - είναι συνεχής στο $x_0$ και ορίζεται γύρω από αυτό
   - οι δύο πλευρικές παράγωγοι είναι ίσοι αριθμοί
   - οι τύποι των κλάδων έχουν ίσες παραγώγους στο $x_0$
   - υπάρχει το $\lim_{x \to x_0} f(x)$
7. Η $f$ ισούται με $x$ για $x < 0$ και με $x + 1$ για $x \geq 0$. Τι ισχύει στο $x_0 = 0$;
   - $f'(0) = 1$, αφού και οι δύο κλάδοι έχουν παράγωγο $1$
   - $f'(0) = 0$
   - δεν είναι παραγωγίσιμη, αφού δεν είναι συνεχής
   - $f'(0) = 2$, το άθροισμα των δύο κλίσεων
8. Η $f$ είναι συνεχής στο $1$ και $\lim_{x \to 1} \dfrac{f(x) - 4}{x - 1} = 7$. Τότε:
   - $f(1) = 7$ και $f'(1) = 4$
   - $f(1) = 4$ και $f'(1) = 7$
   - $f(1) = 0$ και $f'(1) = 7$
   - $f(1) = 4$, αλλά για την $f'(1)$ δεν ξέρεις
9. Η $f(x) = \sqrt{x}$ ορίζεται στο $[0, +\infty)$. Σε ποιο σύνολο ορίζεται η $f'$;
   - $[0, +\infty)$
   - $(0, +\infty)$
   - $(1, +\infty)$
   - $(-\infty, +\infty)$
10. Στην απόδειξη ότι η παραγωγίσιμη στο $x_0$ είναι συνεχής εκεί, γράφεις $f(x) - f(x_0) = \frac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0} \cdot (x - x_0)$. Πού χρειάζεται ότι η $f'(x_0)$ είναι πραγματικός αριθμός;
   - για να έχει νόημα η διαίρεση με $x - x_0$
   - για να είναι το όριο του γινομένου $f'(x_0) \cdot 0 = 0$
   - για να είναι η $f$ ορισμένη κοντά στο $x_0$ και από τις δύο μεριές
   - πουθενά, αρκεί να υπάρχει το όριο του λόγου

## Ασκήσεις

1. Για την $f(x) = x^2 - 3x$, υπολόγισε από τον ορισμό την $f'(1)$.
2. Για την $f(x) = \dfrac{1}{x}$ και $x_0 \neq 0$, υπολόγισε από τον ορισμό την $f'(x_0)$.
3. Δίνεται $f(x) = x^2 + 1$ για $x < 1$ και $f(x) = 2x$ για $x \geq 1$. Είναι η $f$ παραγωγίσιμη στο $x_0 = 1$; Αν ναι, βρες την $f'(1)$.
4. Δίνεται $f(x) = x^2 \eta\mu \dfrac{1}{x}$ για $x \neq 0$ και $f(0) = 0$. Δείξε ότι η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $0$ και βρες την $f'(0)$.
5. Η $f$ είναι συνεχής στο $0$ και $\lim_{x \to 0} \dfrac{f(x) + \eta\mu x}{x} = 3$.
   α) Βρες το $f(0)$.
   β) Βρες την $f'(0)$.
   γ) Υπολόγισε το $\lim_{x \to 0} \dfrac{f(x)}{x^2 + x}$.
6. Για τη συνάρτηση $f: \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ ισχύει $2x \leq f(x) \leq x^2 + 2x$ για κάθε $x \in \mathbb{R}$.
   α) Βρες το $f(0)$.
   β) Δείξε ότι η $f$ είναι παραγωγίσιμη στο $0$ και βρες την $f'(0)$.
   γ) Υπολόγισε το $\lim_{x \to 0} \dfrac{f(x)}{\eta\mu 3x}$.
7. Δίνεται η $f(x) = \begin{cases} \alpha x^2 + \beta x, & x \leq 1 \\ \dfrac{1}{x}, & x > 1 \end{cases}$, η οποία είναι παραγωγίσιμη στο $x_0 = 1$.
   α) Ποια σχέση των $\alpha, \beta$ δίνει η συνέχεια στο $1$;
   β) Βρες τη δεξιά παράγωγο $f'_+(1)$.
   γ) Βρες τα $\alpha$ και $\beta$.
8. Η $f: \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ ικανοποιεί $f(x + y) = f(x) + f(y) + 2xy$ για κάθε $x, y \in \mathbb{R}$, και είναι παραγωγίσιμη στο $0$ με $f'(0) = 3$.
   α) Βρες το $f(0)$.
   β) Δείξε ότι η $f$ είναι παραγωγίσιμη σε κάθε $x \in \mathbb{R}$ και βρες την $f'(x)$.
   γ) Υπολόγισε το $\lim_{h \to 0} \dfrac{f(1 + h) - f(1 - h)}{h}$.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/math-or/derivative
