# XXVII. Το πνεύμα ωριμάζει όπως οι καρποί

> Τα ανώμαλα παραθετικά, maior και minor natu, η απόλυτη σύγκριση.

Λατινικά, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/latin/mind-ripens

## Τι θα μάθεις

- Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο XXVII, για τον Άκκιο και τον Πακούβιο, πρόταση προς πρόταση.
- Να σχηματίζεις τα ανώμαλα και τα ελλειπτικά παραθετικά, και να κλίνεις έναν συγκριτικό στα τρία γένη.
- Να εξηγείς τις εκφράσεις maior natu και minor natu, την αφαιρετική του μέτρου multo και paulo, και την απόλυτη σύγκριση.
- Να αιτιολογείς την υποτακτική στις δευτερεύουσες του πλάγιου λόγου και να τον μετατρέπεις σε ευθύ.

## Το πλαίσιο

Ο Αύλος Γέλλιος, λόγιος του 2ου αιώνα μ.Χ., μάζεψε στις *Αττικές νύχτες*
(*Noctes Atticae*) ανέκδοτα και παρατηρήσεις για τη γλώσσα και τη λογοτεχνία.
Εδώ αφηγείται μια συνάντηση δύο τραγικών ποιητών της προκλασικής εποχής. Ο
Πακούβιος, σε μεγάλη πια ηλικία, έχει αποσυρθεί στον Τάραντα· τον επισκέπτεται
ο Άκκιος, περίπου πενήντα χρόνια νεότερος, και του διαβάζει την τραγωδία του
«Ατρέας». Ο γέρος τη βρίσκει ηχηρή αλλά «κάπως τραχιά και στυφή», και ο νέος
απαντά με μια παρομοίωση από τα φρούτα. Το κείμενο είναι γεμάτο συγκριτικούς,
και γι' αυτό φέρνει τα ανώμαλα παραθετικά.

## Το κείμενο

> Cum Accius ex urbe Rōmā Tarentum venisset, ubi Pacuvius grandi iam aetāte
> recesserat, devertit ad eum. Accius, qui multo minor natu erat, tragoediam
> suam, cui «Atreus» nomen est, ei desideranti lēgit. Tum Pacuvius dixit sonōra
> quidem esse et grandia quae scripsisset, sed vidēri tamen ea sibi duriōra et
> acerbiōra. «Ita est» inquit Accius «ut dicis; neque id me sane paenitet;
> meliōra enim fore spero, quae deinceps scribam. Nam quod in pomis est, idem
> esse aiunt in ingeniis: quae dura et acerba nascuntur, post fiunt mitia et
> iucunda; sed quae gignuntur statim viēta et mollia, non matūra mox fiunt sed
> putria».
>
> Αύλος Γέλλιος, *Noctes Atticae* 13.2

## Η μετάφραση

Δική μας, πιστή, όπως τη ζητά το Θέμα Α. Σε παρένθεση ό,τι κάνει την απόδοση
πιο φυσική χωρίς να αλλάζει τη σύνταξη.

| Λατινικά                                                                                                          | Μετάφραση                                                                                                                                                 |
| ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Cum Accius ex urbe Rōmā Tarentum venisset, ubi Pacuvius grandi iam aetāte recesserat, devertit ad eum.            | Όταν ο Άκκιος ήρθε από την πόλη της Ρώμης στον Τάραντα, όπου είχε αποσυρθεί ο Πακούβιος σε μεγάλη πια ηλικία, κατέλυσε σ' εκείνον (έμεινε στο σπίτι του). |
| Accius, qui multo minor natu erat, tragoediam suam, cui «Atreus» nomen est, ei desideranti lēgit.                 | Ο Άκκιος, που ήταν πολύ μικρότερος στην ηλικία, του διάβασε, επειδή το επιθυμούσε, την τραγωδία του που έχει τον τίτλο «Ατρέας».                          |
| Tum Pacuvius dixit sonōra quidem esse et grandia quae scripsisset, sed vidēri tamen ea sibi duriōra et acerbiōra. | Τότε ο Πακούβιος είπε ότι ήταν βέβαια ηχηρά και μεγαλόπρεπα όσα είχε γράψει, αλλά ότι ωστόσο του φαίνονταν κάπως τραχιά και στυφά.                        |
| «Ita est» inquit Accius «ut dicis; neque id me sane paenitet;                                                     | «Έτσι είναι», είπε ο Άκκιος, «όπως το λες· και βέβαια δεν το μετανιώνω·                                                                                   |
| meliōra enim fore spero, quae deinceps scribam.                                                                   | γιατί ελπίζω ότι θα είναι καλύτερα όσα θα γράψω στη συνέχεια.                                                                                             |
| Nam quod in pomis est, idem esse aiunt in ingeniis:                                                               | Γιατί αυτό που συμβαίνει με τους καρπούς, λένε ότι το ίδιο συμβαίνει και με τα πνεύματα:                                                                  |
| quae dura et acerba nascuntur, post fiunt mitia et iucunda;                                                       | όσα γεννιούνται σκληρά και άγουρα, αργότερα γίνονται γινωμένα και γλυκά·                                                                                  |
| sed quae gignuntur statim viēta et mollia, non matūra mox fiunt sed putria».                                      | όσα όμως γεννιούνται από την αρχή μαραμένα και μαλακά, δεν γίνονται έπειτα ώριμα αλλά σάπια».                                                             |

## Λεξιλόγιο

| Λέξη                                             | Σημασία                                    |
| ------------------------------------------------ | ------------------------------------------ |
| grandis, -is, -e                                 | μεγάλος· *grandi aetāte*: σε μεγάλη ηλικία |
| recēdo, recessi, recessum, recedĕre, 3           | αποσύρομαι                                 |
| deverto, deverti, deversum, devertĕre, 3         | καταλύω, μένω (σε κάποιον)                 |
| natus, -us (αρσ.)                                | ηλικία· σώζεται κυρίως η αφαιρετική *natu* |
| tragoedia, -ae (θηλ.)                            | τραγωδία                                   |
| desidero, desiderāvi, desiderātum, desiderāre, 1 | επιθυμώ, ποθώ                              |
| lego, lēgi, lectum, legĕre, 3 (+ αιτ. και δοτ.)  | διαβάζω κάτι σε κάποιον                    |
| sonōrus, -a, -um                                 | ηχηρός                                     |
| quidem (επίρρ.)                                  | βέβαια                                     |
| videor, visus sum, vidēri, 2 (+ δοτ.)            | φαίνομαι, μου φαίνεται                     |
| durus, -a, -um                                   | σκληρός, τραχύς                            |
| acerbus, -a, -um                                 | άγουρος, στυφός, πικρός                    |
| inquit (ελλειπτ. inquam)                         | λέει, είπε· μπαίνει μέσα στον ευθύ λόγο    |
| paenitet, paenituit, paenitēre, 2 (απρόσ.)       | μετανιώνω· *me id paenitet*                |
| sane (επίρρ.)                                    | βέβαια                                     |
| spero, sperāvi, sperātum, sperāre, 1             | ελπίζω                                     |
| fore (= futūrum, -am, -um esse)                  | απαρέμφατο μέλλοντα του *sum*              |
| deinceps (επίρρ.)                                | στη συνέχεια, αργότερα                     |
| pomum, -i (ουδ.)                                 | καρπός, φρούτο                             |
| aiunt (ελλειπτ. aio)                             | λένε                                       |
| ingenium, -ii (ουδ.)                             | πνεύμα, ταλέντο                            |
| nascor, natus sum, nasci, 3 (αποθ.)              | γεννιέμαι                                  |
| gigno, genui, genitum, gignĕre, 3                | γεννώ· παθητικό: γεννιέμαι                 |
| fio, factus sum, fieri                           | γίνομαι                                    |
| mitis, -is, -e                                   | γινωμένος, γλυκός                          |
| iucundus, -a, -um                                | ευχάριστος                                 |
| viētus, -a, -um                                  | μαραμένος                                  |
| mollis, -is, -e                                  | μαλακός                                    |
| matūrus, -a, -um                                 | ώριμος                                     |
| mox (επίρρ.)                                     | έπειτα, αργότερα                           |
| puter (putris), putris, putre                    | σάπιος                                     |

## Γραμματική: τα ανώμαλα παραθετικά

Ο κανονικός συγκριτικός βγαίνει από το θέμα του θετικού με **-ior** (αρσ.,
θηλ.) και **-ius** (ουδ.): *durus* → *durior, durius*. Ορισμένα επίθετα όμως
σχηματίζουν τα παραθετικά τους **από άλλο θέμα**, όπως το *ἀγαθός, βελτίων,
βέλτιστος* στα αρχαία ελληνικά:

| Θετικός         | Συγκριτικός  | Υπερθετικός       |
| --------------- | ------------ | ----------------- |
| bonus, -a, -um  | melior, -ius | optimus, -a, -um  |
| malus, -a, -um  | peior, -ius  | pessimus, -a, -um |
| magnus, -a, -um | maior, -ius  | maximus, -a, -um  |
| parvus, -a, -um | minor, -us   | minimus, -a, -um  |
| multum (επίρρ.) | plus         | plurimum          |
| multi, -ae, -a  | plures, -a   | plurimi, -ae, -a  |

Στο κείμενο: *meliōra* (συγκριτικός του *bonus*) και *minor* (του *parvus*).

**Χωρίς θετικό.** Άλλα επίθετα δεν έχουν θετικό βαθμό· στη θέση του υπάρχει
ένα επίρρημα ή μια πρόθεση: (*ultra*) *ulterior, ultimus*· (*prope*) *propior,
proximus*. Αντίστροφα, το *novus* και το *sacer* δεν έχουν συγκριτικό· τον
δανείζονται από το *recens* (*recentior*) και το *sanctus* (*sanctior*).

**Τα επιρρήματα.** Του *bonus* είναι *bene* (*melius, optime*), του *malus*
*male* (*peius, pessime*), του *magnus* *magnopere* (*magis, maxime*). Το
*melius* είναι λοιπόν και ουδέτερο επιθέτου και επίρρημα: το ξεχωρίζεις από
το αν συμφωνεί με όνομα.

**Η κλίση του συγκριτικού.** Ο συγκριτικός κλίνεται σαν τριτόκλιτο επίθετο
δύο καταλήξεων, χωρίς -i- στις καταλήξεις: αφαιρετική σε **-e**, γενική
πληθυντικού σε **-um**, ουδέτερο πληθυντικού σε **-a**. Ένα παράδειγμα από
την παρομοίωση του Ακκίου:

*Διαδραστικό στη σελίδα: pomum acerbius: ο καρπός ο πιο άγουρος*

Στο αρσενικό και θηλυκό: *melior, meliōris, meliōri, meliōrem, melior,
meliōre*· πληθυντικός *meliōres, meliōrum, meliōribus, meliōres, meliōres,
meliōribus*.

**Το plus.** Στον ενικό είναι **ουσιαστικό** ουδέτερο (*plus, pluris*) και
παίρνει γενική διαιρετική: *plus pecuniae* = περισσότερα χρήματα. Στον
πληθυντικό είναι επίθετο: *plures, plura*, γενική *plurium*.

**maior natu, minor natu.** Το *natu* είναι αφαιρετική του *natus, -us*
(«γέννηση, ηλικία»). Το *maior natu* σημαίνει «μεγαλύτερος στην ηλικία» και
το *minor natu* «μικρότερος στην ηλικία». Χωρίς το *natu*, το *minor* θα
σήμαινε απλώς «μικρότερος».

## Συντακτικό

### Ο συγκριτικός: απόλυτη σύγκριση και μέτρο

Ο συγκριτικός έχει κανονικά **δεύτερο όρο σύγκρισης**, με δύο τρόπους:

- με **quam** και την ίδια πτώση με τον α΄ όρο: *Pacuvius maior natu erat
  quam Accius*·
- με **αφαιρετική συγκριτική** (μάθημα XXXI), όταν ο α΄ όρος είναι σε
  ονομαστική ή αιτιατική: *Pacuvius maior natu erat Accio*.

Το **πόσο** μεγαλύτερη είναι η διαφορά το λέει η **αφαιρετική του μέτρου**:
*multo* (= πολλῷ) και *paulo* (= ὀλίγῳ). Στο *multo minor natu*: το *multo*
είναι αφαιρετική του μέτρου, το *natu* αφαιρετική της αναφοράς.

> **Κλειδί**
>
> Όταν ο συγκριτικός **δεν έχει δεύτερο όρο**, έχουμε **απόλυτη σύγκριση**: η
> ιδιότητα υπάρχει σε βαθμό μεγαλύτερο από το κανονικό. Μεταφράζεις με τον
> **θετικό** και ένα **«κάπως»** ή **«μάλλον»**:
>
> *vidēri ea sibi **duriōra et acerbiōra*** = του φαίνονταν **κάπως τραχιά και
> στυφά** (όχι «πιο τραχιά», γιατί δεν υπάρχει από τι).
>
> Ρώτα λοιπόν πάντα: **πιο… από ποιον;** Αν η απάντηση λείπει, η σύγκριση είναι
> απόλυτη.

Στο *meliōra fore … quae deinceps scribam* ο β΄ όρος εννοείται από τα
συμφραζόμενα (καλύτερα από αυτά που διάβασε τώρα), γι' αυτό μεταφράζεται
κανονικά «καλύτερα».

### Η υποτακτική στον πλάγιο λόγο

Στον πλάγιο λόγο οι δευτερεύουσες προτάσεις **δεν εκφέρονται με οριστική**
(το φαινόμενο θα το δεις αναλυτικά στο μάθημα XLVIII). Σύγκρινε:

| Ευθύς λόγος                                | Πλάγιος λόγος                                             |
| ------------------------------------------ | --------------------------------------------------------- |
| *sonōra erant, quae Accius **scripserat*** | *Pacuvius dixit sonōra esse, quae Accius **scripsisset*** |

Το *scripsisset* είναι υποτακτική υπερσυντελίκου: η πρόταση εξαρτάται από
ιστορικό χρόνο (*dixit*) και δηλώνει το **προτερόχρονο**. Στο *quae deinceps
scribam* ο τύπος είναι διπλός: οριστική μέλλοντα ή υποτακτική ενεστώτα (στο α΄
ενικό της γ΄ συζυγίας συμπίπτουν). Αν τον δεις ως υποτακτική, εξηγείται κι
αυτός από το ότι η πρόταση ανήκει σε απαρεμφατική σύνταξη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο Άκκιος διαβάζει την τραγωδία του*

### Άλλα σημεία του κειμένου

- **Cum … venisset**: ιστορικός (διηγηματικός) *cum* με υποτακτική
  υπερσυντελίκου, γιατί η πράξη είναι προτερόχρονη από το *devertit*.
- **ubi … recesserat**: αναφορική πρόταση με το επιρρηματικό αναφορικό *ubi*,
  προσδιορίζει το *Tarentum*· οριστική, γιατί δηλώνει κάτι πραγματικό.
- **Tarentum** (κίνηση προς πόλη) και **ex urbe Rōmā** (απομάκρυνση): οι
  προσδιορισμοί του τόπου έρχονται στο επόμενο μάθημα. Το *Rōmā* είναι
  παράθεση στο *urbe*, γι' αυτό η φράση έχει πρόθεση.
- **cui «Atreus» nomen est**: δοτική κτητική με το *est*. Το ρήμα είναι σε
  ενεστώτα, γιατί η τραγωδία έχει αυτόν τον τίτλο και όταν γράφει ο Γέλλιος.
- **ei desideranti**: η μετοχή συμφωνεί με το *ei* και έχει αιτιολογική
  σημασία· αναλύεται *quia desiderabat* ή *cum desideraret*.
- **vidēri … ea sibi duriōra**: το *vidēri* είναι ειδικό απαρέμφατο,
  αντικείμενο του *dixit*, με υποκείμενο το *ea*· το *duriōra* είναι
  κατηγορούμενο στο *ea*. Το *sibi* είναι δοτική προσωπική στο *vidēri* και
  δείχνει **πλάγια αυτοπάθεια**: αναφέρεται στο υποκείμενο του *dixit*, τον
  Πακούβιο.
- **id me paenitet**: το απρόσωπο *paenitet* παίρνει αιτιατική του προσώπου
  (*me*) και, αντί για γενική του πράγματος, εδώ ένα ουδέτερο αντωνυμίας ως
  υποκείμενο (*id*).
- **meliōra fore**: ειδικό απαρέμφατο μέλλοντα, αντικείμενο του *spero*,
  με υποκείμενο το εννοούμενο *ea* (= ea quae deinceps scribam).
- **quae dura et acerba nascuntur**: αναφορική ουσιαστική, υποκείμενο του
  *fiunt*· τα *dura, acerba* και τα *mitia, iucunda* είναι κατηγορούμενα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Θέμα Β. Να γράψετε: α) τους άλλους δύο βαθμούς του επιθέτου στον τύπο «meliōra»· β) τη δοτική ενικού του «minor» στο ουδέτερο· γ) τη γενική πληθυντικού του συγκριτικού του «iucunda».

1. **α)** Το *meliōra* είναι ονομαστική (ή αιτιατική) πληθυντικού ουδετέρου του
   συγκριτικού του *bonus*. Στην ίδια πτώση: θετικός **bona**, υπερθετικός
   **optima**.
2. **β)** Ο συγκριτικός κλίνεται τριτόκλιτα, και στη δοτική τα τρία γένη
   συμπίπτουν: **minōri**.
3. **γ)** *iucundus* → συγκριτικός *iucundior, -ius*· γενική πληθυντικού χωρίς
   -i-: **iucundiōrum**.

### Παράδειγμα 2: Θέμα Γ. «Tum Pacuvius dixit sonōra quidem esse et grandia quae scripsisset, sed vidēri tamen ea sibi duriōra et acerbiōra»: να μετατρέψετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ. Ο Πακούβιος μιλάει στον Άκκιο.

1. **Τα απαρέμφατα γίνονται οριστική.** Το *esse* και το *vidēri* είναι
   σύγχρονα με το *dixit*, άρα στον ευθύ λόγο ενεστώτας: *sunt*, *videntur*.
   Τα υποκείμενά τους σε αιτιατική (*ea* και το εννοούμενο *ea* του *esse*)
   γίνονται ονομαστική· τα κατηγορούμενα μένουν ουδέτερα πληθυντικού.
2. **Η αναφορική ξαναπαίρνει οριστική.** Το *scripsisset* ήταν προτερόχρονο σε
   ιστορική ακολουθία· στον ευθύ λόγο γίνεται παρακείμενος. Ο Άκκιος είναι ο
   συνομιλητής, άρα β΄ πρόσωπο: *scripsisti*.
3. **Η αυτοπάθεια γίνεται α΄ πρόσωπο.** Το *sibi* δείχνει τον ομιλητή, τον
   Πακούβιο: *mihi*. Ο ευθύς λόγος: **«Sonōra quidem sunt et grandia quae
   scripsisti, sed videntur tamen ea mihi duriōra et acerbiōra.»**

> **Πρόσεχε**
>
> - **«Πιο τραχιά» χωρίς «από».** Αν μεταφράσεις το *duriōra* «πιο τραχιά» ενώ
>   δεν υπάρχει β΄ όρος, η μετάφραση χάνει μονάδες. Απόλυτη σύγκριση: «κάπως
>   τραχιά».
> - **multo, όχι multum.** Με συγκριτικό το μέτρο είναι αφαιρετική: *multo
>   minor*. Το *multum* είναι επίρρημα που προσδιορίζει ρήμα (*multum
>   interfuit*, μάθημα XXIX).
> - **minor, minus.** Το ουδέτερο του *minor* είναι *minus*, όχι «minius», και
>   του *plus* δεν υπάρχει αρσενικό στον ενικό.
> - **Αφαιρετική σε -e.** Ο συγκριτικός κάνει αφαιρετική *meliōre*, όχι
>   «meliōri», και γενική πληθυντικού *meliōrum*, όχι «meliōrium».
> - **lēgit και lĕgit.** Με μακρό e είναι παρακείμενος, με βραχύ ενεστώτας. Στις
>   εξετάσεις τα μακρά δεν γράφονται· τον χρόνο τον κρίνεις από την ακολουθία:
>   το *lēgit* ακολουθεί το *devertit* και συνεχίζει την αφήγηση.

> **Θυμήσου**
>
> - **bonus, melior, optimus · malus, peior, pessimus · magnus, maior, maximus
>   · parvus, minor, minimus · multum, plus, plurimum · multi, plures,
>   plurimi.**
> - Ο συγκριτικός κλίνεται τριτόκλιτα: αφαιρ. **-e**, γεν. πληθ. **-um**,
>   ουδ. πληθ. **-a**.
> - **maior / minor natu**: μεγαλύτερος / μικρότερος στην ηλικία· *natu* =
>   αφαιρετική της αναφοράς.
> - **multo, paulo** + συγκριτικός: αφαιρετική του μέτρου.
> - Χωρίς β΄ όρο: **απόλυτη σύγκριση**, «κάπως» + θετικός.
> - Στον πλάγιο λόγο οι δευτερεύουσες παίρνουν **υποτακτική**, κατά την
>   ακολουθία των χρόνων.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ο υπερθετικός βαθμός του malus;
   - pessimus
   - malissimus
   - peior
   - minimus
2. «Accius, qui multo minor natu erat»: τι είναι συντακτικά το multo;
   - Αφαιρετική του μέτρου
   - Αφαιρετική συγκριτική
   - Επίρρημα ποσού
   - Αφαιρετική του τρόπου
3. «vidēri tamen ea sibi duriōra et acerbiōra»: πώς αποδίδονται σωστά οι συγκριτικοί;
   - κάπως τραχιά και στυφά
   - πιο τραχιά και πιο στυφά
   - τραχύτατα και στυφότατα
   - τραχύτερα από τα δικά του
4. Γιατί το «quae scripsisset» είναι σε υποτακτική;
   - Η αναφορική ανήκει στον πλάγιο λόγο του dixit
   - Το quae εισάγει πάντα πρόταση με υποτακτική
   - Δηλώνει κάτι που δεν έγινε πραγματικά
   - Εξαρτάται από τον ιστορικό σύνδεσμο cum
5. Ποια είναι η γενική ενικού του «maior» στο αρσενικό;
   - maiōris
   - maiōri
   - maiōrum
   - maximi
6. Τι σημαίνει η έκφραση «maior natu»;
   - μεγαλύτερος στην ηλικία
   - μεγαλύτερος στο σώμα
   - ο πιο ευγενικής καταγωγής
   - πολύ μεγάλος στην ηλικία
7. Στο «plus pecuniae» τι είναι το plus και τι η pecuniae;
   - ουσιαστικό ουδέτερο και γενική διαιρετική
   - επίθετο που συμφωνεί με το pecuniae
   - επίρρημα και γενική του περιεχομένου
   - συγκριτικός και αφαιρετική συγκριτική
8. «dixit … vidēri tamen ea sibi duriōra»: σε ποιον αναφέρεται το sibi;
   - Στον Πακούβιο, το υποκείμενο του dixit
   - Στο ea, το υποκείμενο του vidēri
   - Στον Άκκιο, που διάβασε την τραγωδία
   - Σε όποιον ακούει την τραγωδία γενικά

## Ασκήσεις

1. Να γράψεις τους τρεις βαθμούς του επιθέτου parvus στην ονομαστική ενικού του αρσενικού.
2. Γράψε τον συγκριτικό και τον υπερθετικό των επιρρημάτων bene και male.
3. Να γράψεις την αιτιατική πληθυντικού του ουδετέρου του συγκριτικού των bonus και magnus.
4. Γράψε τη γενική πληθυντικού του plures και την αφαιρετική ενικού του minor.
5. «Accius, qui multo minor natu erat, tragoediam suam … ei desideranti lēgit.»
   α) Να αναγνωρίσεις συντακτικά το natu.
   β) Να αναλύσεις τη μετοχή desideranti σε αιτιολογική πρόταση.
   γ) Να γράψεις τη φράση «Pacuvius maior natu erat quam Accius» χωρίς το quam.
6. «Ita est» inquit Accius «ut dicis; neque id me sane paenitet; meliōra enim fore spero, quae deinceps scribam.»
   α) Να αναγνωρίσεις συντακτικά το id.
   β) Να αναγνωρίσεις συντακτικά το fore.
   γ) Να γράψεις τον υπερθετικό του meliōra στο ίδιο γένος, αριθμό και πτώση.
   δ) Να μετατρέψεις την περίοδο «meliōra … scribam» σε πλάγιο λόγο, εξαρτημένη από το «Accius dixit».

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/latin/mind-ripens
