# Κριτικό κείμενο 300–400 λέξεων

> Σχέδιο, πρόλογος, παράγραφοι με επιχειρήματα, επίλογος: πώς χωράς μια θέση σε 400 λέξεις.

Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/language/critical-text

## Τι θα μάθεις

- Να φτιάχνεις σχέδιο για κείμενο 300–400 λέξεων: θέση, επιχειρήματα, αντίρρηση, επίλογος, μοίρασμα λέξεων.
- Να γράφεις πρόλογο με αφόρμηση και σαφή θέση.
- Να χτίζεις παραγράφους-επιχειρήματα: θεματική περίοδος, αιτιολόγηση, τεκμήρια, κατακλείδα.
- Να κλείνεις με επίλογο που συνοψίζει και ανοίγει προοπτική, χωρίς νέα επιχειρήματα.

## Τετρακόσιες λέξεις είναι λίγες

Ένα κείμενο 300–400 λέξεων είναι περίπου πέντε παράγραφοι. Δεν χωράει
εισαγωγή που αργεί να φτάσει στο θέμα, ούτε πέντε επιχειρήματα. Χωράει
**μία θέση**, **δύο ή τρία επιχειρήματα** καλά αναπτυγμένα, ίσως **μία
αντίρρηση** που απαντάς, και έναν **επίλογο**. Γι' αυτό το κριτικό κείμενο
γράφεται **πρώτα σε σχέδιο**.

| Μέρος                       | Τι κάνει                                         | Λέξεις, περίπου |
| --------------------------- | ------------------------------------------------ | --------------- |
| **τίτλος** (αν είναι άρθρο) | συμπυκνώνει τη θέση ή προκαλεί ενδιαφέρον        | 3–8             |
| **πρόλογος**                | αφόρμηση και θέση                                | 50–70           |
| **κύριο μέρος**             | 2–3 παράγραφοι, μία για κάθε επιχείρημα ή σκέλος | 220–260         |
| **επίλογος**                | σύνοψη και προοπτική                             | 40–60           |

## Ο πρόλογος: από την αφόρμηση στη θέση

Ο πρόλογος κάνει δύο δουλειές: **τραβά τον αναγνώστη** και **λέει τη θέση
σου**. Η αφόρμηση μπορεί να είναι:

- ένα **περιστατικό** ή μια παρατήρηση («Την περασμένη εβδομάδα ρώτησα…»),
- ένα **στοιχείο** ή αριθμός,
- μια **ερώτηση** που θα απαντήσει το κείμενο,
- μια **γνωστή άποψη** που θα συζητήσεις ή θα αμφισβητήσεις.

Ό,τι κι αν διαλέξεις, η τελευταία πρόταση του προλόγου είναι συνήθως η
**θέση**: τι θα υποστηρίξεις. Ο αναγνώστης πρέπει να την ξέρει πριν από το
κύριο μέρος.

## Η παράγραφος-επιχείρημα

Κάθε παράγραφος του κύριου μέρους είναι ένα **επιχείρημα**: μια θέση που
στηρίζεται.

| Κομμάτι                      | Τι κάνει            | Παράδειγμα                                                                |
| ---------------------------- | ------------------- | ------------------------------------------------------------------------- |
| **θεματική περίοδος**        | λέει το επιχείρημα  | «Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει ένας αναγνώστης που δεν κουράζεται.» |
| **αιτιολόγηση**              | εξηγεί γιατί ισχύει | δείχνει τις αδυναμίες ενός κειμένου που έγραψες εσύ                       |
| **τεκμήρια**                 | το κάνουν πειστικό  | ένα παράδειγμα, ένα στοιχείο, μια σύγκριση, μια αναλογία                  |
| **κατακλείδα** (προαιρετική) | δένει με τη θέση    | «Για έναν μαθητή χωρίς βοήθεια, αυτό δεν είναι μικρό πράγμα.»             |

**Τεκμήρια** που δουλεύουν σε κείμενο μαθητή: **παραδείγματα** από την
εμπειρία σου ή από την επικαιρότητα, **ιδέες από τα κείμενα** της εξέτασης,
**λογικός συλλογισμός** (αίτιο και αποτέλεσμα), **σύγκριση** ή
**αναλογία**. Όχι επινοημένες «έρευνες έδειξαν ότι…» χωρίς πηγή.

> **Κλειδί**
>
> Ένα επιχείρημα δεν είναι η επανάληψη της θέσης με άλλα λόγια. Είναι ένας
> **λόγος** για τον οποίο η θέση ισχύει, με **τεκμήριο** που τον δείχνει. Αν
> μπορείς να ρωτήσεις «γιατί;» μετά από την παράγραφό σου και δεν έχει
> απαντηθεί, η παράγραφος δεν είναι επιχείρημα ακόμα.

## Η αντίρρηση που απαντάς

Ένα κείμενο που προβλέπει την αντίθετη άποψη και της απαντά πείθει
περισσότερο από ένα που κάνει πως δεν υπάρχει. Το σχήμα είναι η **παραχώρηση
και η αντίκρουση**: «Θα μπορούσε κανείς να πει ότι… Όμως…». Μία τέτοια
παράγραφος αρκεί. (Η επόμενη ενότητα, «Συμφωνώ, διαφωνώ, αντικρούω»,
ασχολείται μόνο με αυτό.)

## Ο επίλογος

Ο επίλογος **δεν φέρνει νέο επιχείρημα**. Κάνει δύο πράγματα: θυμίζει τη
θέση, ιδωμένη πια μέσα από όσα ειπώθηκαν, και **ανοίγει μια προοπτική**: μια
πρόταση, μια ευχή, ένα ερώτημα για το μέλλον. Μια φράση που μένει είναι κέρδος,
αλλά όχι αν είναι κενή («Ας ελπίσουμε σε ένα καλύτερο αύριο»).

*Διαδραστικό στη σελίδα: Χτίσε το σχέδιο*

> **Πρόσεχε**
>
> Τρία σημάδια ότι το κείμενο θα χάσει μονάδες στη δομή:
>
> - ο πρόλογος είναι γενικόλογος («Στη σημερινή εποχή της τεχνολογίας…») και
>   δεν λέει θέση·
> - δύο παράγραφοι λένε το ίδιο επιχείρημα με άλλα λόγια·
> - ο επίλογος ανοίγει καινούργιο θέμα που δεν αναπτύχθηκε.
>
> Και ένα στο περιεχόμενο: **«έρευνες έχουν δείξει»** χωρίς καμία
> συγκεκριμένη πηγή. Ένα δικό σου παράδειγμα πείθει περισσότερο από μια
> επινοημένη έρευνα.

> **Θυμήσου**
>
> - **Σχέδιο πρώτα**: θέση, 2–3 επιχειρήματα, μία αντίρρηση, επίλογος, και πόσες λέξεις το καθένα.
> - Πρόλογος: **αφόρμηση → θέση**.
> - Παράγραφος: **θεματική περίοδος → αιτιολόγηση → τεκμήρια → κατακλείδα**.
> - Αντίρρηση: **παραχώρηση και αντίκρουση**.
> - Επίλογος: **σύνοψη + προοπτική**, χωρίς νέο επιχείρημα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δική μας εκφώνηση: «Αξιοποιώντας τα Κείμενα 1 και 2 της ενότητας “Σύγκριση κειμένων”, γράφεις άρθρο 350–400 λέξεων για τη σχολική εφημερίδα, στο οποίο: α) εξηγείς πώς τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να βοηθήσουν τη μάθηση, β) παρουσιάζεις τους κινδύνους και προτείνεις πώς να αντιμετωπιστούν.»

1. **Ανάλυση.** Ρόλος: μαθητής. Αποδέκτες: συμμαθητές και καθηγητές. Είδος:
   **άρθρο** σε σχολική εφημερίδα: τίτλος, χωρίς προσφώνηση, ύφος σοβαρό αλλά
   προσωπικό, α΄ πρόσωπο επιτρεπτό. Σκέλη: **α)** οφέλη, **β)** κίνδυνοι και
   αντιμετώπιση (δύο πράγματα στο β).
2. **Σχέδιο.**
   | Μέρος                   | Περιεχόμενο                                                                        | Από τα κείμενα                                       | Λέξεις |
   | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------- | ------ |
   | τίτλος                  | «Ο συνεργάτης που δεν κουράζεται»                                                  |                                                      | 5      |
   | πρόλογος                | 20 στους 24· η ερώτηση είναι «πώς»                                                 |                                                      | 54     |
   | §2 (σκέλος α)           | αναγνώστης που δεν κουράζεται· εξηγεί ξανά· βοηθά όποιον δεν έχει βοήθεια          | ανατροφοδότηση (Κ1)                                  | 92     |
   | §3 (σκέλος β, κίνδυνοι) | βαθμός χωρίς μάθηση· λάθη με σιγουριά                                              | γνωστική προσπάθεια (Κ1), «Πήρα δεκαεννιά» (Κ2)      | 78     |
   | §4 (σκέλος β, λύσεις)   | όχι απαγόρευση· εργασίες στην τάξη, προφορικά, πρόχειρα· «πρώτα γράφω, μετά ρωτάω» | σχεδιασμός εργασιών (Κ1), βαθμός μόνο στο χαρτί (Κ2) | 76     |
   | επίλογος                | αριθμομηχανή· δάσκαλος ή δεκανίκι                                                  |                                                      | 50     |
   Οι ιδέες των δύο κειμένων μπαίνουν **με δικά μου λόγια**: το «η γνωστική
   προσπάθεια παρακάμπτεται» γίνεται «η σκέψη, όπως οι μύες, δυναμώνει μόνο
   όταν κουράζεται».
3. **Το άρθρο:**
   > **Ο συνεργάτης που δεν κουράζεται**
   >
   > Την περασμένη εβδομάδα ρώτησα τους συμμαθητές του τμήματός μου αν έχουν
   > χρησιμοποιήσει πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης σε σχολική εργασία. Από τους
   > είκοσι τέσσερις, σήκωσαν χέρι οι είκοσι. Η ερώτηση, λοιπόν, δεν είναι πια
   > αν θα το χρησιμοποιούμε, αλλά πώς. Και η απάντηση κρίνει αν το εργαλείο θα
   > μας κάνει πιο ικανούς ή απλώς πιο γρήγορους.
   >
   > Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί, πρώτα απ' όλα, να γίνει ένας αναγνώστης που
   > δεν κουράζεται. Όταν γράφω μια έκθεση και ζητώ από το πρόγραμμα να μου
   > δείξει πού το επιχείρημά μου είναι αδύναμο, μαθαίνω κάτι που ένας
   > καθηγητής με είκοσι πέντε γραπτά να διορθώσει δεν προλαβαίνει πάντα να μου
   > πει. Επιπλέον, μπορεί να εξηγήσει ξανά, με άλλα λόγια, μια έννοια που δεν
   > κατάλαβα στην τάξη, όσες φορές χρειαστεί και χωρίς να ντρέπομαι να ρωτήσω.
   > Για έναν μαθητή που δεν έχει φροντιστήριο ή κάποιον στο σπίτι να τον
   > βοηθήσει, αυτό δεν είναι μικρό πράγμα.
   >
   > Ο κίνδυνος όμως είναι εξίσου πραγματικός. Όταν το πρόγραμμα γράφει την
   > εργασία στη θέση μας, παίρνουμε βαθμό χωρίς να έχουμε μάθει τίποτα. Η
   > σκέψη, όπως οι μύες, δυναμώνει μόνο όταν κουράζεται. Ένας μαθητής που
   > παραδίδει τέλεια κείμενα αλλά δεν μπορεί να εξηγήσει ούτε μία πρότασή τους
   > έχει εξασκήσει μόνο το δάχτυλο που πατάει το κουμπί. Υπάρχει και ένας
   > δεύτερος κίνδυνος: το πρόγραμμα κάνει λάθη με απόλυτη σιγουριά, και όποιος
   > δεν ξέρει το θέμα δεν μπορεί να τα εντοπίσει.
   >
   > Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η λύση είναι η απαγόρευση. Δεν το πιστεύω.
   > Μια απαγόρευση που δεν μπορεί να ελεγχθεί απλώς σπρώχνει τη χρήση στο
   > κρυφό. Πιο αποτελεσματικό θα ήταν να αλλάξει ο τρόπος που δουλεύουμε:
   > εργασίες που γράφονται εν μέρει στην τάξη, προφορική παρουσίαση όσων
   > γράψαμε, βαθμός και για τα πρόχειρα, όχι μόνο για το τελικό κείμενο. Κι
   > εμείς, οι μαθητές, μπορούμε να θέσουμε έναν απλό κανόνα στον εαυτό μας:
   > πρώτα γράφω, μετά ρωτάω.
   >
   > Η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα φύγει από τη ζωή μας, όπως δεν έφυγε η
   > αριθμομηχανή. Κι εκείνη δεν κατάργησε τα μαθηματικά· μας απάλλαξε από τις
   > πράξεις, για να σκεφτόμαστε το ίδιο το πρόβλημα. Το αν θα γίνει δάσκαλος ή
   > δεκανίκι δεν εξαρτάται από το ίδιο το εργαλείο. Εξαρτάται από εμάς.
   **355 λέξεις** μαζί με τον τίτλο. Το σκέλος α είναι στη 2η παράγραφο, το
   β στην 3η (κίνδυνοι) και στην 4η (αντιμετώπιση). Η 4η ξεκινά με παραχώρηση
   και αντίκρουση («Θα μπορούσε κανείς να πει… Δεν το πιστεύω»). Ο επίλογος
   επιστρέφει στη θέση του προλόγου μέσα από μια αναλογία, χωρίς νέο επιχείρημα.

### Παράδειγμα 2: Βελτίωσε τον πρόλογο: «Στη σημερινή εποχή η τεχνολογία έχει μπει παντού στη ζωή μας. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα σημαντικό θέμα που απασχολεί πολλούς ανθρώπους. Σε αυτό το άρθρο θα μιλήσω για αυτό.»

1. Τρία προβλήματα: η αφόρμηση είναι **γενικόλογη** (ταιριάζει σε κάθε θέμα),
   δεν υπάρχει **θέση**, και η τελευταία πρόταση **αναγγέλλει** αντί να λέει.
2. > Από τους είκοσι τέσσερις μαθητές του τμήματός μου, οι είκοσι έχουν ήδη
   > χρησιμοποιήσει πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης σε σχολική εργασία. Το
   > ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα το χρησιμοποιούμε, αλλά πώς, ώστε να μας
   > κάνει πιο ικανούς και όχι απλώς πιο γρήγορους.
   Συγκεκριμένη αφόρμηση, και η θέση στην τελευταία πρόταση.

### Παράδειγμα 3: Η παράγραφος «Η τεχνητή νοημοσύνη έχει πολλά οφέλη. Είναι πολύ χρήσιμη για τους μαθητές. Γι' αυτό πρέπει να τη χρησιμοποιούμε.» δεν είναι επιχείρημα. Γιατί, και πώς διορθώνεται;

1. Και οι τρεις προτάσεις λένε το ίδιο: «είναι χρήσιμη». Δεν υπάρχει **λόγος**
   (γιατί είναι χρήσιμη;) ούτε **τεκμήριο** (πού φαίνεται;). Το «Γι' αυτό»
   βγάζει συμπέρασμα από κάτι που δεν αποδείχτηκε.
2. Διόρθωση: μία θεματική περίοδος με **συγκεκριμένο** όφελος («μπορεί να
   γίνει ένας αναγνώστης που δεν κουράζεται»), αιτιολόγηση (δείχνει τις
   αδυναμίες ενός κειμένου που έγραψες εσύ), τεκμήριο (ο καθηγητής με είκοσι
   πέντε γραπτά δεν προλαβαίνει πάντα), και κατακλείδα που δένει με τη θέση.

## Ερωτήσεις

1. Τι πρέπει να κάνει ο πρόλογος ενός κριτικού κειμένου;
   - Να τραβήξει τον αναγνώστη και να πει τη θέση
   - Να αναπτύξει το πρώτο και πιο δυνατό επιχείρημα με όλα του τα τεκμήρια
   - Να ορίσει την έννοια
   - Να αναγγείλει: «Σε αυτό το άρθρο θα μιλήσω για…»
2. Τι κάνει μια παράγραφο επιχείρημα;
   - Ότι επαναλαμβάνει τη θέση του προλόγου με πιο έντονα λόγια
   - Ένας λόγος για τη θέση, με τεκμήριο
   - Ότι έχει πολλά επίθετα
   - Ότι ξεκινά με «Επιπλέον»
3. Ποιο από τα παρακάτω είναι το πιο αξιόπιστο τεκμήριο σε κείμενο μαθητή στην εξέταση;
   - Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα από την εμπειρία σου ή από τα κείμενα
   - «Έρευνες έχουν δείξει ότι…», χωρίς να αναφέρεις ποια έρευνα ή πού δημοσιεύτηκε
   - «Όλοι ξέρουν ότι…»
   - Ένα θαυμαστικό στο τέλος της θέσης σου
4. Τι δεν πρέπει να κάνει ο επίλογος;
   - Να φέρει ένα νέο επιχείρημα
   - Να θυμίσει τη θέση του κειμένου
   - Να ανοίξει μια προοπτική
   - Να κλείσει με μια φράση που μένει
5. Σε κείμενο 350–400 λέξεων, πόσα επιχειρήματα χωράνε καλά αναπτυγμένα;
   - Δύο ή τρία
   - Έξι ή επτά, από μία πρόταση το καθένα
   - Ένα, σε όλο το κείμενο
   - Όσα θυμάσαι
6. «Στη σημερινή εποχή η τεχνολογία έχει μπει παντού.» Γιατί είναι αδύναμη αρχή;
   - Γιατί είναι γενικόλογη και ταιριάζει σε οποιοδήποτε θέμα
   - Γιατί είναι γραμματικά λάθος
   - Γιατί είναι υπερβολικά μεγάλη για πρόλογο
   - Γιατί απαγορεύεται να γράφεις για την τεχνολογία στην εξέταση
7. Γιατί αξίζει να απαντήσεις σε μια αντίρρηση μέσα στο κείμενο;
   - Γιατί δείχνει ότι σκέφτηκες και την άλλη πλευρά, και πείθει περισσότερο
   - Γιατί έτσι το κείμενο φτάνει πιο εύκολα τις 400 λέξεις που ζητά η εκφώνηση
   - Γιατί αλλάζεις θέση στο τέλος
   - Γιατί το ζητάει πάντα η εκφώνηση
8. Πώς μπαίνει μια ιδέα από τα κείμενα της εξέτασης στο κριτικό σου κείμενο;
   - Με δικά σου λόγια, δεμένη με ένα δικό σου επιχείρημα
   - Αυτούσια, σε μεγάλα παραθέματα, για να φαίνεται ότι διάβασες προσεκτικά τα κείμενα
   - Στον πρόλογο, ως περίληψη
   - Δεν μπαίνει ποτέ

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι τα κομμάτια μιας παραγράφου-επιχειρήματος;
2. Εξήγησε γιατί αξίζει να φτιάξεις σχέδιο πριν γράψεις το κείμενο του Θέματος Δ.
3. Δική μας παράγραφος μαθητή: «Ο αθλητισμός είναι πολύ σημαντικός για τους νέους. Οι νέοι πρέπει να αθλούνται. Ο αθλητισμός κάνει καλό. Έρευνες έχουν δείξει ότι όλοι οι αθλητές είναι πιο χαρούμενοι.» Εντόπισε τα προβλήματα και πρότεινε πώς διορθώνεται.
4. Δική μας εκφώνηση: «Σε άρθρο για την ιστοσελίδα του σχολείου σου, να υποστηρίξεις αν πρέπει οι σχολικές εκδρομές να γίνονται μέσα στην Ελλάδα ή και στο εξωτερικό.» Γράψε τα σημεία που χρειάζεται ο πρόλογος (50–70 λέξεις).
5. Στο δικό μας άρθρο «Ο συνεργάτης που δεν κουράζεται», για την τεχνητή νοημοσύνη στις σχολικές εργασίες, ο συντάκτης γράφει: «Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η λύση είναι η απαγόρευση. Δεν το πιστεύω. Μια απαγόρευση που δεν μπορεί να ελεγχθεί απλώς σπρώχνει τη χρήση στο κρυφό. Πιο αποτελεσματικό θα ήταν να αλλάξει ο τρόπος που δουλεύουμε: εργασίες που γράφονται εν μέρει στην τάξη, προφορική παρουσίαση όσων γράψαμε, βαθμός και για τα πρόχειρα, όχι μόνο για το τελικό κείμενο.» Γράψε τα σημεία μιας παραγράφου που υποστηρίζει το αντίθετο, και κρίνε ποια θέση είναι πιο πειστική.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/language/critical-text
