# Δισδιάστατοι πίνακες

> Γραμμές και στήλες, διαγώνιοι, και η σειρά των δύο βρόχων.

Πληροφορική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/two-dimensional-arrays

## Τι θα μάθεις

- Να διατρέχεις δισδιάστατο πίνακα κατά γραμμή και κατά στήλη, διαλέγοντας ποιος βρόχος μπαίνει έξω.
- Να υπολογίζεις αθροίσματα και μέγιστα ανά γραμμή ή στήλη σε μονοδιάστατο πίνακα αποτελεσμάτων.
- Να επεξεργάζεσαι την κύρια και τη δευτερεύουσα διαγώνιο και τα τριγωνικά τμήματα τετραγωνικού πίνακα.
- Να λύνεις Θέμα Δ με πίνακα μαθητές επί μαθήματα και παράλληλο πίνακα ονομάτων.

## Γραμμές και στήλες

Ένα βαθμολόγιο τάξης έχει μαθητές και μαθήματα. Ένα ωράριο έχει μέρες και ώρες. Τα δεδομένα αυτά έχουν **δύο** διαστάσεις, και ο φυσικός τρόπος να τα κρατήσεις είναι ο **δισδιάστατος πίνακας**.

Το `ΒΑΘ[30, 5]` έχει $30$ γραμμές και $5$ στήλες, δηλαδή $150$ θέσεις. Ο **πρώτος** δείκτης είναι πάντα η **γραμμή** και ο **δεύτερος** η **στήλη**. Το `ΒΑΘ[7, 2]` είναι ο βαθμός του έβδομου μαθητή στο δεύτερο μάθημα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δήλωση και γέμισμα, γραμμή γραμμή*

Κάθε επεξεργασία όλου του πίνακα θέλει **δύο εμφωλευμένους βρόχους**. Ο εσωτερικός ολοκληρώνεται για κάθε μία επανάληψη του εξωτερικού, οπότε το σώμα εκτελείται $30 \cdot 5 = 150$ φορές.

## Ποιος βρόχος μπαίνει έξω

Αυτή είναι η ερώτηση που κρίνει κάθε άσκηση με δισδιάστατο πίνακα.

> **Κλειδί**
>
> **Ο εξωτερικός βρόχος διατρέχει αυτό για το οποίο ζητείται ένα αποτέλεσμα ανά ένα.**
>
> - «Ο μέσος όρος **κάθε μαθητή**» → ένα αποτέλεσμα ανά γραμμή → εξωτερικά το `i`.
> - «Ο μέσος όρος **κάθε μαθήματος**» → ένα αποτέλεσμα ανά στήλη → εξωτερικά το `j`.
> - «Το άθροισμα **όλου** του πίνακα» → ένα αποτέλεσμα → η σειρά δεν παίζει ρόλο.
>
> Και ο αθροιστής **μηδενίζεται μέσα στον εξωτερικό βρόχο, πριν τον εσωτερικό**. Εκεί αρχίζει το πράγμα που μετράει.

Τα αποτελέσματα ανά γραμμή ή στήλη κρατιούνται συνήθως σε **μονοδιάστατο πίνακα αποτελεσμάτων**: `ΣΓ[3]` για τα αθροίσματα των γραμμών, `ΣΣ[4]` για των στηλών. Έτσι μένουν διαθέσιμα για επόμενη επεξεργασία, π.χ. ποια γραμμή έχει το μεγαλύτερο άθροισμα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αθροίσματα γραμμών και στηλών ενός πίνακα 3 × 4*

> **Πρόσεχε**
>
> **Μην μπερδέψεις τα όρια.** Στον πίνακα `Π[3, 4]` το `i` πάει ως το $3$ και το `j` ως το $4$, όποιος βρόχος κι αν είναι έξω. Όταν αλλάζεις τη σειρά των βρόχων, τα όρια ακολουθούν τη μεταβλητή, όχι τη θέση.
>
> Το `Π[i, j]` μένει επίσης ίδιο: γραμμή πρώτα, στήλη μετά. Αν γράψεις `Π[j, i]` στη διάσχιση κατά στήλη, θα διαβάσεις θέσεις που δεν υπάρχουν.

## Μέγιστο ανά γραμμή

Ίδια μέθοδος με τον μονοδιάστατο πίνακα, μόνο που γίνεται **σε κάθε γραμμή ξανά**. Το `max` αρχικοποιείται με το **πρώτο στοιχείο της γραμμής**, `Π[i, 1]`, μέσα στον εξωτερικό βρόχο, και ο εσωτερικός ξεκινά από τη στήλη $2$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το μέγιστο κάθε γραμμής και η στήλη του*

## Τετραγωνικός πίνακας: διαγώνιοι και τρίγωνα

Όταν ο πίνακας είναι $n \times n$, έχει δύο διαγωνίους:

| Τμήμα                               | Συνθήκη         | Πλήθος στοιχείων    |
| ----------------------------------- | --------------- | ------------------- |
| Κύρια διαγώνιος                     | `i = j`         | $n$                 |
| Δευτερεύουσα διαγώνιος              | `i + j = n + 1` | $n$                 |
| Πάνω από την κύρια (άνω τριγωνικό)  | `j > i`         | $\dfrac{n(n-1)}{2}$ |
| Κάτω από την κύρια (κάτω τριγωνικό) | `j < i`         | $\dfrac{n(n-1)}{2}$ |

Για τις διαγωνίους **δεν χρειάζεσαι δύο βρόχους**. Η κύρια είναι τα `Μ[i, i]` και η δευτερεύουσα τα `Μ[i, n + 1 - i]`, με ένα μόνο `i`.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Οι δύο διαγώνιοι ενός πίνακα 4 × 4*

Για τα τρίγωνα υπάρχουν δύο τρόποι. Ο πρώτος διατρέχει όλο τον πίνακα με ένα `ΑΝ j > i`. Ο δεύτερος ξεκινά τον εσωτερικό βρόχο από το σωστό σημείο, `ΓΙΑ j ΑΠΟ i + 1 ΜΕΧΡΙ n`, και δεν κάνει κανέναν περιττό έλεγχο. Και οι δύο δίνουν το ίδιο αποτέλεσμα.

> **Θυμήσου**
>
> **Ο εσωτερικός βρόχος μπορεί να εξαρτάται από τον εξωτερικό.** Με `ΓΙΑ j ΑΠΟ i ΜΕΧΡΙ n` το σώμα εκτελείται $n$ φορές για `i = 1`, $n - 1$ για `i = 2`, κ.ο.κ. Το συνολικό πλήθος **δεν** είναι πια γινόμενο: είναι άθροισμα. Αυτή η μέτρηση είναι συχνή ερώτηση του Θέματος Β.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας μαθητής έβαλε το S ← 0 πριν τον εξωτερικό βρόχο, στο άθροισμα κάθε γραμμής του πίνακα 3 × 4 με γραμμές 2 5 1 4, 3 0 6 2, 7 1 3 8. Τι τυπώνει, και ποια είναι η διόρθωση;

1. Ο αθροιστής δεν μηδενίζεται ποτέ ξανά. Κάθε «άθροισμα γραμμής» περιέχει και όλες τις προηγούμενες γραμμές.
2. *Διαδραστικό στη σελίδα: Τι τυπώνεται με λάθος θέση του S ← 0*
3. **Η διόρθωση:** το `S <- 0` μπαίνει **μέσα** στον εξωτερικό βρόχο, πριν τον εσωτερικό. Μία γραμμή κώδικα μετακινείται, και το Θέμα Β ρωτά ακριβώς αυτό.

### Παράδειγμα 2: Πόσες θέσεις έχει ο πίνακας ΠΙΝ\[10, 5], τι παριστάνει το ΠΙΝ\[3, 4], και υπάρχει το ΠΙΝ\[7, 8];

1. **Θέσεις:** $10 \cdot 5 = 50$.
2. **Το `ΠΙΝ[3, 4]`** είναι το στοιχείο της 3ης γραμμής και της 4ης στήλης. Το `ΠΙΝ[4, 3]` είναι άλλο στοιχείο.
3. **Το `ΠΙΝ[7, 8]` δεν υπάρχει:** η 7η γραμμή υπάρχει, αλλά ο πίνακας έχει μόνο $5$ στήλες. Η αναφορά του είναι σφάλμα εκτέλεσης.

### Παράδειγμα 3: Στον πίνακα 4 × 4 με γραμμές 4 1 7 2, 3 9 0 5, 6 2 8 1, 5 3 4 6, βρες το άθροισμα πάνω και κάτω από την κύρια διαγώνιο.

1. **Πάνω (`j > i`):** γραμμή 1: $1 + 7 + 2$, γραμμή 2: $0 + 5$, γραμμή 3: $1$. Σύνολο $16$, από $6$ στοιχεία.
2. **Κάτω (`j < i`):** γραμμή 2: $3$, γραμμή 3: $6 + 2$, γραμμή 4: $5 + 3 + 4$. Σύνολο $23$, από $6$ στοιχεία.
3. **Έλεγχος:** $16 + 23 + 27 = 66$, όσο το άθροισμα όλου του πίνακα. Τα $6$ στοιχεία κάθε τριγώνου είναι το $\dfrac{4 \cdot 3}{2}$ του τύπου.

### Παράδειγμα 4: Πόσες φορές εκτελείται το σώμα στους βρόχους ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 5 και ΓΙΑ j ΑΠΟ i + 1 ΜΕΧΡΙ 5;

1. Για `i = 1` το `j` πάει από $2$ ως $5$: $4$ φορές. Για `i = 2`: $3$. Για `i = 3`: $2$. Για `i = 4`: $1$.
2. Για `i = 5` ο εσωτερικός είναι `ΓΙΑ j ΑΠΟ 6 ΜΕΧΡΙ 5`: **καμία** εκτέλεση, και δεν είναι λάθος.
3. **Σύνολο $4 + 3 + 2 + 1 = 10$**, όσα τα στοιχεία πάνω από την κύρια διαγώνιο ενός $5 \times 5$. Αυτοί οι βρόχοι διατρέχουν ακριβώς το άνω τριγωνικό.

### Παράδειγμα 5: Γράψε τμήμα που βρίσκει σε πίνακα ΤΖ\[12, 4] (μήνες × καταστήματα) ποιο κατάστημα είχε τον μεγαλύτερο ετήσιο τζίρο.

1. **Ένα αποτέλεσμα ανά κατάστημα**, δηλαδή ανά στήλη: εξωτερικά το `j` από $1$ ως $4$, εσωτερικά το `i` από $1$ ως $12$.
2. Μέσα στον εξωτερικό: `ΕΤ[j] <- 0`, και στον εσωτερικό `ΕΤ[j] <- ΕΤ[j] + ΤΖ[i, j]`. Τα τέσσερα σύνολα μένουν στον μονοδιάστατο `ΕΤ[4]`.
3. **Μετά**, θέση μεγίστου στον `ΕΤ`, όπως στον μονοδιάστατο πίνακα: `θ <- 1` και `ΑΝ ΕΤ[j] > ΕΤ[θ] ΤΟΤΕ θ <- j`.

   Το πρόβλημα έσπασε σε δύο γνωστά κομμάτια. Αυτός είναι ο ρόλος του πίνακα αποτελεσμάτων.

### Παράδειγμα 6: Θέμα Δ. Ο ΒΑΘ\[4, 3] έχει βαθμούς 4 μαθητών σε 3 μαθήματα και ο ΟΝ\[4] τα ονόματά τους. Να εμφανιστούν όσοι έχουν σε όλα τα μαθήματα τουλάχιστον 10, με τον μέσο όρο τους, και ο μέσος όρος κάθε μαθήματος.

1. **Ανά μαθητή:** εξωτερικά το `i`. Μέσα του μηδενίζεις το `S` και θέτεις μια **σημαία** `όλα <- ΑΛΗΘΗΣ`. Κάθε βαθμός κάτω από $10$ τη γυρίζει σε `ΨΕΥΔΗΣ`.
2. **Ανά μάθημα:** δεύτερο ζεύγος βρόχων, με εξωτερικά το `j`.
3. *Διαδραστικό στη σελίδα: Μαθητές επί μαθήματα*
4. **Τα σημεία της βαθμολόγησης:** η σημαία και ο αθροιστής **μέσα** στον εξωτερικό βρόχο, ο έλεγχος της σημαίας **μετά** τον εσωτερικό, και ο σωστός βρόχος έξω σε κάθε ερώτημα. Το `ΟΝ[i]` διαβάζεται με τον ίδιο δείκτη γραμμής, γιατί ο `ΟΝ` είναι παράλληλος με τις γραμμές του `ΒΑΘ`.

## Ερωτήσεις

1. Ο πίνακας ΠΙΝ$[10, 5]$ έχει:
   - $50$ θέσεις
   - $15$ θέσεις
   - $10$ θέσεις
   - $2$ θέσεις
2. Για άθροισμα κάθε γραμμής δισδιάστατου πίνακα, ο μηδενισμός του αθροιστή μπαίνει:
   - μέσα στον εξωτερικό βρόχο, πριν τον εσωτερικό
   - πριν από τον εξωτερικό βρόχο, μία φορά για όλες
   - μέσα στον εσωτερικό βρόχο, πριν την πρόσθεση
   - μετά τον εσωτερικό βρόχο
3. Για άθροισμα κάθε στήλης, ο εξωτερικός βρόχος διατρέχει:
   - τις στήλες
   - τις γραμμές
   - όλα τα στοιχεία με έναν δείκτη
   - δεν έχει σημασία η σειρά
4. Σε πίνακα ΠΙΝ$[10, 5]$, το στοιχείο ΠΙΝ$[7, 8]$:
   - δεν υπάρχει: δεν υπάρχει όγδοη στήλη
   - υπάρχει και ισούται με το ΠΙΝ$[8, 7]$
   - υπάρχει στην όγδοη γραμμή
   - υπάρχει και είναι το τελευταίο στοιχείο
5. Σε τετραγωνικό πίνακα `Μ[n, n]`, τα στοιχεία της κύριας διαγωνίου είναι αυτά με:
   - `i = j`
   - `i + j = n + 1`
   - `j > i`
   - `i + j = n`
6. Σε πίνακα `Μ[5, 5]`, ποιο στοιχείο ανήκει στη δευτερεύουσα διαγώνιο;
   - το `Μ[2, 4]`
   - το `Μ[2, 2]`
   - το `Μ[2, 3]`
   - το `Μ[5, 5]`
7. Για το άθροισμα της κύριας διαγωνίου ενός `Μ[n, n]` χρειάζεσαι:
   - έναν βρόχο, με `Μ[i, i]`
   - δύο εμφωλευμένους βρόχους, χωρίς έλεγχο
   - δύο βρόχους, έναν για κάθε δείκτη χωριστά
   - τρεις βρόχους, όσοι και οι δείκτες συν ένα
8. Το σώμα των βρόχων `ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 4` και `ΓΙΑ j ΑΠΟ i ΜΕΧΡΙ 4` εκτελείται:
   - $10$ φορές
   - $16$ φορές
   - $6$ φορές
   - $4$ φορές
9. Για το μέγιστο **κάθε γραμμής**, η εντολή `max <- Π[i, 1]` μπαίνει:
   - μέσα στον εξωτερικό βρόχο, πριν τον εσωτερικό
   - πριν από τον εξωτερικό βρόχο, μία φορά
   - μέσα στον εσωτερικό βρόχο, πριν τη σύγκριση
   - μετά τον εσωτερικό βρόχο
10. Στο Θέμα Δ ζητούνται οι μαθητές που πέρασαν **όλα** τα μαθήματα. Η σημαία `όλα` γίνεται `ΑΛΗΘΗΣ`:
   - μέσα στον εξωτερικό βρόχο, για κάθε μαθητή
   - μία φορά, πριν από όλους τους βρόχους
   - μέσα στον εσωτερικό, όταν ο βαθμός είναι πάνω από 10
   - μετά τον εσωτερικό βρόχο

## Ασκήσεις

1. Πόσες θέσεις έχει ο πίνακας ΠΙΝ$[8, 12]$;
2. Πόσους δείκτες χρειάζεται η αναφορά σε ένα στοιχείο δισδιάστατου πίνακα;
3. Πόσα στοιχεία ενός πίνακα `Μ[5, 5]` βρίσκονται πάνω από την κύρια διαγώνιο;
4. Πόσες φορές εκτελείται το σώμα των βρόχων `ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 4` και, μέσα του, `ΓΙΑ j ΑΠΟ i ΜΕΧΡΙ 6`;
5. Δίνεται ο ακέραιος πίνακας Μ$[3, 3]$.

   Οι τιμές του Μ, ανά γραμμή και στήλη.

   | Γραμμή | Στήλη 1 | Στήλη 2 | Στήλη 3 |
   | --- | --- | --- | --- |
   | 1 | $2$ | $5$ | $1$ |
   | 2 | $4$ | $0$ | $6$ |
   | 3 | $3$ | $8$ | $7$ |

   α) Πόσο είναι το άθροισμα της κύριας διαγωνίου, όπου $i = j$;
   β) Πόσο είναι το άθροισμα της 2ης στήλης;
   γ) Ποια τιμή έχει το Μ$[3, 2]$;
   δ) Πόσο είναι το άθροισμα της δευτερεύουσας διαγωνίου, όπου `i + j = 4`;
6. Για κάθε γραμμή του πίνακα `Π[3, 4]` βρίσκεται το μέγιστο και η στήλη του, με αρχική τιμή `Π[i, 1]` και τη συνθήκη `Π[i, j] > max`.

   Οι τιμές του Π, ανά γραμμή και στήλη.

   | Γραμμή | Στήλη 1 | Στήλη 2 | Στήλη 3 | Στήλη 4 |
   | --- | --- | --- | --- | --- |
   | 1 | $6$ | $2$ | $9$ | $9$ |
   | 2 | $1$ | $7$ | $3$ | $4$ |
   | 3 | $8$ | $8$ | $0$ | $5$ |

   α) Ποια είναι τα τρία μέγιστα, με τη σειρά των γραμμών;
   β) Σε ποια στήλη βρίσκεται το μέγιστο της 1ης γραμμής;
   γ) Ποια στήλη θα έδινε για την 3η γραμμή η συνθήκη `>=`;
7. Ζητείται το άθροισμα κάθε γραμμής του πίνακα ΠΙΝ$[6, 4]$.
   α) Πόσα αθροίσματα τυπώνονται;
   β) Πόσες προσθέσεις γίνονται συνολικά;
   γ) Πόσες φορές εκτελείται ο μηδενισμός του αθροιστή;
8. Για τον πίνακα `Π[3, 3]` με γραμμές $3, 1, 4$ · $1, 5, 9$ · $2, 6, 5$ ζητείται το άθροισμα κάθε γραμμής. Ο κώδικας όμως έχει το `S <- 0` πριν τον εξωτερικό βρόχο και το `ΓΡΑΨΕ S` μετά τον εσωτερικό.
   α) Ποιες τρεις τιμές τυπώνονται;
   β) Ποια θα ήταν η δεύτερη τιμή με το `S <- 0` στη σωστή θέση;
   γ) Τι παριστάνει η τελευταία τιμή που τυπώνεται;
   δ) Πόσο είναι το άθροισμα της κύριας διαγωνίου;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/two-dimensional-arrays
