# Πίνακας τιμών βρόχων

> Το Θέμα Β βήμα βήμα: μία γραμμή για κάθε αλλαγή, οι έλεγχοι των συνθηκών, και τι τυπώνεται.

Πληροφορική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/trace-tables

## Τι θα μάθεις

- Να συμπληρώνεις πίνακα τιμών για βρόχους ΟΣΟ, ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ και ΓΙΑ, μία εντολή τη φορά.
- Να βρίσκεις τι εμφανίζει ένα τμήμα κώδικα, και με ποια σειρά.
- Να μετράς πόσες φορές εκτελείται μια εντολή και πόσες ελέγχεται μια συνθήκη, και σε εμφωλευμένους βρόχους.
- Να εκτελείς βρόχους που χωρίζουν αριθμό σε ψηφία με DIV και MOD.

## Τι ζητά το Θέμα Β

Το Θέμα Β δίνει σχεδόν πάντα ένα τμήμα κώδικα και ζητά ένα από τρία πράγματα: **τι θα εμφανιστεί**, **ποιες τιμές παίρνουν οι μεταβλητές** σε κάθε επανάληψη, ή **πόσες φορές εκτελείται** μια εντολή. Και τα τρία λύνονται με το ίδιο εργαλείο: τον **πίνακα τιμών**.

Ο πίνακας τιμών είναι η εκτέλεση του προγράμματος **στο χαρτί**. Εσύ γίνεσαι ο υπολογιστής. Δεν μαντεύεις τι «θέλει να κάνει» ο κώδικας. Κάνεις ό,τι λέει, μία εντολή τη φορά.

> **Κλειδί**
>
> **Πέντε κανόνες για σωστό πίνακα τιμών.**
>
> 1. **Στήλες:** μία για κάθε μεταβλητή, μία για κάθε συνθήκη, μία για την **έξοδο**.
> 2. **Γραμμές:** μία για κάθε εντολή που αλλάζει κάτι — εκχώρηση, `ΔΙΑΒΑΣΕ`, έλεγχος συνθήκης, `ΓΡΑΨΕ`.
> 3. **Η σειρά είναι του κώδικα**, όχι της λογικής σου. Η γραμμή $5$ εκτελείται μετά τη $4$, ακόμα κι αν «φαίνεται» ότι δεν έχει σημασία.
> 4. **Ο τελευταίος έλεγχος, αυτός που αποτυγχάνει, γράφεται.** Είναι μέρος της εκτέλεσης.
> 5. **Η έξοδος γράφεται όπως τη βγάζει η `ΓΡΑΨΕ`:** με τη σειρά των ορισμάτων, μία γραμμή για κάθε εκτέλεσή της.

Αν η εκφώνηση δίνει έτοιμο πίνακα με λιγότερες στήλες, ακολουθείς τον δικό της. Συνήθως ζητά μία γραμμή **ανά επανάληψη**, με τις τιμές στο τέλος του σώματος. Τον λεπτομερή πίνακα τον κάνεις στο πρόχειρο και αντιγράφεις ό,τι ζητείται.

## Ο βρόχος ΟΣΟ

*Διαδραστικό στη σελίδα: Διπλασιασμός και αφαίρεση*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο πίνακας τιμών, γραμμή γραμμή*

Το συχνότερο λάθος εδώ είναι να σταματήσεις τον βρόχο **στη μέση του σώματος**. Ο `ΟΣΟ` ελέγχει μόνο στην κορυφή. Μόλις μπει στο σώμα, το εκτελεί ολόκληρο.

## Ψηφία με DIV και MOD

Μια οικογένεια ασκήσεων που επανέρχεται: ο βρόχος που «τρώει» έναν αριθμό ψηφίο ψηφίο. Το `ν MOD 10` δίνει το τελευταίο ψηφίο. Το `ν DIV 10` το πετάει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Άθροισμα και πλήθος ψηφίων του 3507*

## Ο βρόχος ΜΕΧΡΙΣ\_ΟΤΟΥ

Εδώ ο έλεγχος είναι **στο τέλος**, άρα στον πίνακα γράφεται **μετά** το σώμα. Και ο βρόχος βγαίνει όταν η συνθήκη γίνει **αληθής**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αφαίρεση μέχρι να πέσει κάτω από το 10*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μία γραμμή ανά επανάληψη, όπως τη ζητά συνήθως η εκφώνηση*

## ΓΙΑ μέσα σε ΓΙΑ

Στον `ΓΙΑ`, η γραμμή του βρόχου κάνει τρία πράγματα: δίνει τιμή στον μετρητή, τον συγκρίνει με το τέλος, και στο επόμενο πέρασμα τον αυξάνει. Όταν ο εσωτερικός ξεκινά από τον μετρητή του εξωτερικού, κάθε πέρασμα του εξωτερικού έχει άλλο πλήθος.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Γινόμενα i · j για j από i έως 3*

## Πόσες φορές εκτελείται

| Δομή, με $n$ επαναλήψεις | Σώμα              | Έλεγχοι συνθήκης               |
| ------------------------ | ----------------- | ------------------------------ |
| `ΟΣΟ`                    | $n$               | $n + 1$                        |
| `ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ`            | $n$, με $n \ge 1$ | $n$                            |
| `ΓΙΑ`                    | $n$               | $n + 1$ συγκρίσεις του μετρητή |

Σε εμφωλευμένους βρόχους, μια εντολή του εσωτερικού σώματος εκτελείται τόσες φορές όσο το **άθροισμα** των επαναλήψεων του εσωτερικού, για όλες τις τιμές του εξωτερικού.

> **Πρόσεχε**
>
> **Η τελική τιμή του μετρητή.** Μετά από `ΟΣΟ` ή `ΓΙΑ` με βήμα $1$, ο μετρητής έχει την **πρώτη τιμή που απέτυχε**, όχι την τελευταία που χρησιμοποιήθηκε. Μετά το `ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 3` του παραπάνω, το `i` είναι $4$.
>
> Αν η εκφώνηση ζητά «την τιμή του i μετά τον βρόχο», αυτή είναι η απάντηση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Θέμα Β. Να γράψεις τις τιμές που εμφανίζει το τμήμα: α ← 2 · β ← 30 · ΟΣΟ β > α ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ · ΑΝ β MOD 2 = 0 ΤΟΤΕ β ← β DIV 2 ΑΛΛΙΩΣ β ← β − α ΤΕΛΟΣ\_ΑΝ · α ← α + 1 · ΓΡΑΨΕ α, β · ΤΕΛΟΣ\_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

1. **Αρχικά** $\alpha = 2$, $\beta = 30$. Έλεγχος $30 > 2$: αληθής.
2. **1η επανάληψη.** Το $30$ είναι άρτιο, άρα $\beta = 15$. Μετά $\alpha = 3$. Εμφανίζεται **3 15**. Έλεγχος $15 > 3$: αληθής.
3. **2η.** Το $15$ είναι περιττό, άρα $\beta = 15 - 3 = 12$. Το $\alpha$ γίνεται $4$. Εμφανίζεται **4 12**. Έλεγχος $12 > 4$: αληθής.
4. **3η.** Άρτιο: $\beta = 6$, $\alpha = 5$. Εμφανίζεται **5 6**. Έλεγχος $6 > 5$: αληθής.
5. **4η.** Άρτιο: $\beta = 3$, $\alpha = 6$. Εμφανίζεται **6 3**. Έλεγχος $3 > 6$: ψευδής, τέλος.
6. **Απάντηση:** τέσσερις γραμμές, «3 15», «4 12», «5 6», «6 3». Στη 2η επανάληψη η αφαίρεση έγινε με $\alpha = 3$, όχι με $2$: η γραμμή `α <- α + 1` είχε ήδη εκτελεστεί στην 1η.

### Παράδειγμα 2: Πόσες φορές εκτελείται η εντολή c ← c + 1 στο τμήμα: ΓΙΑ κ ΑΠΟ 2 ΜΕΧΡΙ 30 ΜΕ\_ΒΗΜΑ 7 · ΓΙΑ m ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ κ DIV 4 · c ← c + 1;

1. **Τιμές του κ:** $2, 9, 16, 23, 30$. Πέντε τιμές. Η επόμενη, $37$, ξεπερνά το $30$.
2. **Το τέλος του εσωτερικού** είναι `κ DIV 4`: $0, 2, 4, 5, 7$.
3. **Για κ ίσο με 2** ο εσωτερικός είναι `ΓΙΑ m ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 0`: **καμία** επανάληψη. Η αρχή είναι ήδη πάνω από το τέλος.
4. **Σύνολο:** $0 + 2 + 4 + 5 + 7 = 18$ φορές. Το γινόμενο $5 \cdot 7$ θα ήταν λάθος: τα όρια του εσωτερικού αλλάζουν.

### Παράδειγμα 3: Τι εμφανίζει το τμήμα: ν ← 1720 · αντ ← 0 · ΟΣΟ ν > 0 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ · αντ ← αντ \* 10 + ν MOD 10 · ν ← ν DIV 10 · ΤΕΛΟΣ\_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ · ΓΡΑΨΕ αντ

1. **1η επανάληψη:** τελευταίο ψηφίο $0$, `αντ` ίσο με $0 \cdot 10 + 0 = 0$, `ν` ίσο με $172$.
2. **2η:** `αντ` ίσο με $0 \cdot 10 + 2 = 2$, `ν` ίσο με $17$. **3η:** `αντ` ίσο με $27$, `ν` ίσο με $1$.
3. **4η:** `αντ` ίσο με $271$, `ν` ίσο με $0$. Ο έλεγχος $0 > 0$ αποτυγχάνει.
4. **Εμφανίζεται 271**, όχι $0271$. Το μηδέν που ήταν στο τέλος του $1720$ βγήκε πρώτο, και ένα μηδέν μπροστά από αριθμό δεν φαίνεται. Ο βρόχος αντιστρέφει τα ψηφία, αλλά χάνει τα μηδενικά του τέλους.

### Παράδειγμα 4: Το τμήμα s ← 0 · πλ ← 0 · ΑΡΧΗ\_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ · ΔΙΑΒΑΣΕ x · s ← s + x · πλ ← πλ + 1 · ΜΕΧΡΙΣ\_ΟΤΟΥ s > 50 · ΓΡΑΨΕ πλ, s εκτελείται με είσοδο 18, 25, 4, 9, 30. Τι εμφανίζεται;

1. **1η:** διαβάζεται $18$, $s = 18$, το `πλ` γίνεται $1$. Έλεγχος $18 > 50$: ψευδής, συνεχίζει.
2. **2η:** $25$, $s = 43$. **3η:** $4$, $s = 47$. Και οι δύο έλεγχοι ψευδείς.
3. **4η:** $9$, $s = 56$. Έλεγχος $56 > 50$: **αληθής**, ο βρόχος σταματά.
4. **Εμφανίζεται «4 56».** Το $30$ δεν διαβάζεται ποτέ. Στον `ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ` η αληθής συνθήκη σημαίνει έξοδο — το αντίθετο από τον `ΟΣΟ`.

### Παράδειγμα 5: Θέμα Γ. Για το τμήμα ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 4 · x ← i · π ← 0 · ΟΣΟ x < 10 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ · x ← x \* 3 · π ← π + 1 · ΤΕΛΟΣ\_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ · ΓΡΑΨΕ i, x, π · ΤΕΛΟΣ\_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ (α) να γράψεις τι εμφανίζεται, (β) να βρεις πόσες φορές ελέγχεται η συνθήκη x < 10.

1. **Για i = 1:** το $x$ περνά από $1$ σε $3$, $9$, $27$. Τρεις επαναλήψεις, άρα εμφανίζεται **1 27 3**.
2. **Για i = 2:** $2 \to 6 \to 18$. Εμφανίζεται **2 18 2**.
3. **Για i = 3:** $3 \to 9 \to 27$. Εμφανίζεται **3 27 2**. Το $9$ είναι ακόμα μικρότερο από το $10$, οπότε γίνεται και δεύτερη επανάληψη.
4. **Για i = 4:** $4 \to 12$. Εμφανίζεται **4 12 1**.
5. **(β)** Ο εσωτερικός εκτελέστηκε $3 + 2 + 2 + 1 = 8$ φορές. Κάθε `ΟΣΟ` ελέγχει μία φορά παραπάνω από όσες επαναλαμβάνει, και ξεκίνησε τέσσερις φορές: $8 + 4 = 12$ έλεγχοι.
6. **Το κλειδί:** το `x <- i` και το `π <- 0` είναι **μέσα** στον εξωτερικό βρόχο. Κάθε νέα τιμή του i ξεκινά καθαρή μέτρηση. Αν το `π <- 0` ήταν έξω, η τελευταία γραμμή θα ήταν «4 12 8».

## Ερωτήσεις

1. Ένας βρόχος ΟΣΟ εκτελεί το σώμα του $4$ φορές. Πόσες φορές ελέγχεται η συνθήκη του;
   - $5$
   - $4$
   - $3$
   - $8$
2. Ένας βρόχος ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ εκτελεί το σώμα του $4$ φορές. Πόσες φορές ελέγχεται η συνθήκη του;
   - $4$
   - $5$
   - $3$
   - $0$
3. Ποια είναι η τιμή του i αμέσως μετά τον βρόχο ΓΙΑ i ΑΠΟ $1$ ΜΕΧΡΙ $10$;
   - $11$
   - $10$
   - $9$
   - $1$
4. Ποια είναι η τιμή της έκφρασης `482 MOD 10`;
   - $2$
   - $48$
   - $4$
   - $48{,}2$
5. Ποια είναι η τιμή της έκφρασης `482 DIV 10`;
   - $48$
   - $2$
   - $48{,}2$
   - $49$
6. Τι εμφανίζει το τμήμα `x <- 1`, `ΟΣΟ x < 20 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ` (`x <- x * 3`) `ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ`, `ΓΡΑΨΕ x`;
   - $27$
   - $9$
   - $20$
   - $1, 3, 9, 27$
7. Πόσες γραμμές εμφανίζει το τμήμα `ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 3` · `ΓΙΑ j ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 4` · `ΓΡΑΨΕ i` με τα δύο `ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ`;
   - $12$
   - $7$
   - $3$
   - $4$
8. Σε πλήρη πίνακα τιμών γράφεις νέα γραμμή:
   - για κάθε εντολή που αλλάζει τιμή ή ελέγχει συνθήκη
   - μόνο στο τέλος κάθε επανάληψης του βρόχου
   - μόνο όταν εκτελείται κάποια εντολή ΓΡΑΨΕ
   - μόνο όταν αλλάζει τιμή ο μετρητής του βρόχου
9. Μέσα στο σώμα ενός ΟΣΟ η συνθήκη γίνεται ψευδής στην πρώτη από τις τρεις εντολές του. Τι γίνεται;
   - εκτελούνται και οι άλλες δύο, και μετά ελέγχεται
   - ο βρόχος σταματά αμέσως, πριν από τη δεύτερη
   - η δεύτερη εντολή παραλείπεται και πάει στην τρίτη
   - το πρόγραμμα σταματά με μήνυμα σφάλματος
10. Με `s <- 0` εκτελείται `ΓΙΑ k ΑΠΟ 10 ΜΕΧΡΙ 1 ΜΕ_ΒΗΜΑ -4` με σώμα `s <- s + k`. Ποια είναι η τελική τιμή του s;
   - $18$
   - $16$
   - $19$
   - $10$

## Ασκήσεις

1. Ένας βρόχος ΟΣΟ εκτελεί το σώμα του $7$ φορές. Πόσες φορές ελέγχεται η συνθήκη του;
2. Ποια είναι η τιμή της έκφρασης `735 DIV 10`;
3. Τι εμφανίζει το τμήμα `x <- 3`, `ΟΣΟ x < 50 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ` (`x <- x * 2 + 1`) `ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ`, `ΓΡΑΨΕ x`;
4. Πόσες γραμμές εμφανίζει το τμήμα `ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 5` · `ΓΙΑ j ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ i` · `ΓΡΑΨΕ i, j`, με τα δύο `ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ`;
5. Εκτελείται το τμήμα `ν <- 40916`, `π <- 0`, `s <- 0`, `ΟΣΟ ν > 0 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ` (`ψ <- ν MOD 10`, `ΑΝ ψ MOD 2 = 0 ΤΟΤΕ π <- π + 1`, `s <- s + ψ`, `ν <- ν DIV 10`) `ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ`.
   α) Πόσες φορές εκτελείται το σώμα του βρόχου;
   β) Ποια είναι η τελική τιμή του π;
   γ) Ποια είναι η τελική τιμή του s;
6. Εκτελείται το τμήμα `α <- 100`, `κ <- 0`, `ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ` (`α <- α DIV 2 + 3`, `κ <- κ + 1`) `ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ α < 10`.
   α) Ποια είναι η τελική τιμή του κ;
   β) Ποια είναι η τελική τιμή του α;
   γ) Ποια θα ήταν η τελική τιμή του κ με αρχική τιμή `α <- 5`;
7. Θέμα Β. Δίνεται το τμήμα `x <- 5`, `y <- 0`, `ΟΣΟ x <> 1 ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ` (`ΑΝ x MOD 2 = 0 ΤΟΤΕ x <- x DIV 2 ΑΛΛΙΩΣ x <- 3 * x + 1 ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`, `y <- y + 1`, `ΓΡΑΨΕ x`) `ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ`.
   α) Ποιες τιμές εμφανίζονται, με τη σειρά;
   β) Ποια είναι η τελική τιμή του y;
   γ) Πόσες φορές ελέγχεται η συνθήκη `x <> 1`;
   δ) Πόσες φορές θα εκτελούνταν το σώμα με `x <- 1`;
8. Θέμα Γ. Με `c <- 0` εκτελείται το τμήμα `ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 4` (`κ <- i`, `ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ` `κ <- κ + 2`, `c <- c + 1` `ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ κ > 5`) `ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ`.
   α) Ποια είναι η τελική τιμή του c;
   β) Πόσες φορές ελέγχεται η συνθήκη `κ > 5`;
   γ) Ποια είναι η τιμή του κ μετά το τέλος;
   δ) Ποια είναι η τιμή του i μετά το τέλος;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/trace-tables
