# Δομή επιλογής

> ΑΝ, ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ και ΕΠΙΛΕΞΕ — και πότε διαλέγεις ποια.

Πληροφορική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/selection

## Τι θα μάθεις

- Να χρησιμοποιείς τις τέσσερις μορφές της εντολής ΑΝ.
- Να ακολουθείς εμφωλευμένα ΑΝ και αλυσίδες ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ, και να γράφεις κλιμακωτή χρέωση.
- Να γράφεις σύνθετες συνθήκες με ΚΑΙ, Η και ΟΧΙ, με τη σωστή προτεραιότητα.
- Να χρησιμοποιείς την εντολή ΕΠΙΛΕΞΕ και να λες πότε ταιριάζει.

## Οι τέσσερις μορφές

| Μορφή                         | Πότε                                   |
| ----------------------------- | -------------------------------------- |
| Απλή: `ΑΝ … ΤΟΤΕ`             | κάτι γίνεται μόνο υπό συνθήκη          |
| Σύνθετη: `ΑΝ … ΤΟΤΕ … ΑΛΛΙΩΣ` | δύο αμοιβαία αποκλειόμενες περιπτώσεις |
| Πολλαπλή: `ΑΝ … ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ …`  | περισσότερες από δύο περιπτώσεις       |
| Εμφωλευμένη                   | επιλογή μέσα σε επιλογή                |

Κάθε `ΑΝ` κλείνει με `ΤΕΛΟΣ_ΑΝ` — **ένα** `ΤΕΛΟΣ_ΑΝ` για ολόκληρη την αλυσίδα `ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ`, όχι ένα ανά κλάδο. Η συνθήκη ανάμεσα στο `ΑΝ` και στο `ΤΟΤΕ` είναι πάντα **λογική έκφραση**: δίνει `ΑΛΗΘΗΣ` ή `ΨΕΥΔΗΣ`, τίποτα τρίτο.

Η απλή μορφή δεν έχει κλάδο για το ψευδές. Αν η συνθήκη δεν ισχύει, η εκτέλεση πηγαίνει κατευθείαν μετά το `ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`. Η σύνθετη εκτελεί **πάντα** έναν από τους δύο κλάδους.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πολλαπλή επιλογή: χαρακτηρισμός βαθμού*

> **Κλειδί**
>
> **Η αλυσίδα `ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ` σταματά στην πρώτη αληθή συνθήκη.**
>
> Γι' αυτό οι συνθήκες γράφονται χωρίς κάτω όριο: η γραμμή «`βαθμός >= 15.5`» δεν χρειάζεται να λέει «και μικρότερος του $18{,}5$». Αν είχε περάσει το $18{,}5$, η εκτέλεση δεν θα είχε φτάσει ποτέ εδώ.
>
> Και γι' αυτό **η σειρά μετράει**: με τις ίδιες συνθήκες σε αύξουσα σειρά, κάθε βαθμός πάνω από $9{,}5$ θα χαρακτηριζόταν «Σχεδόν καλά».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο ίδιος βαθμός 16, με δύο διαφορετικές δομές*

## Εμφωλευμένα ΑΝ

Ένα `ΑΝ` μπορεί να μπει μέσα σε κλάδο άλλου `ΑΝ`. Το εσωτερικό ελέγχεται **μόνο** όταν η εκτέλεση φτάσει στον κλάδο που το περιέχει. Κάθε εσωτερικό `ΑΝ` έχει το **δικό του** `ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`, και κλείνει πριν κλείσει το εξωτερικό.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Εμφωλευμένο ΑΝ: τρεις δρόμοι για το γ*

Στον πίνακα τιμών ενός εμφωλευμένου `ΑΝ` γράφεις **μόνο τις συνθήκες που ελέγχθηκαν**. Αν η γραμμή $2$ ήταν ψευδής, η γραμμή $3$ δεν θα εμφανιζόταν καθόλου.

## Σύνθετες συνθήκες

| Τελεστής | Αληθής όταν                       |
| -------- | --------------------------------- |
| `ΚΑΙ`    | **και οι δύο** συνθήκες αληθεύουν |
| `Η`      | **τουλάχιστον μία** αληθεύει      |
| `ΟΧΙ`    | η συνθήκη είναι ψευδής            |

Ο πίνακας αληθείας, που ζητείται συχνά στο Θέμα Α:

| A      | B      | A ΚΑΙ B | A Η B  | ΟΧΙ A  |
| ------ | ------ | ------- | ------ | ------ |
| ΑΛΗΘΗΣ | ΑΛΗΘΗΣ | ΑΛΗΘΗΣ  | ΑΛΗΘΗΣ | ΨΕΥΔΗΣ |
| ΑΛΗΘΗΣ | ΨΕΥΔΗΣ | ΨΕΥΔΗΣ  | ΑΛΗΘΗΣ | ΨΕΥΔΗΣ |
| ΨΕΥΔΗΣ | ΑΛΗΘΗΣ | ΨΕΥΔΗΣ  | ΑΛΗΘΗΣ | ΑΛΗΘΗΣ |
| ΨΕΥΔΗΣ | ΨΕΥΔΗΣ | ΨΕΥΔΗΣ  | ΨΕΥΔΗΣ | ΑΛΗΘΗΣ |

**Η σειρά των πράξεων.** Πρώτα οι αριθμητικές, μετά οι συγκρίσεις, και τελευταίοι οι λογικοί τελεστές. Ανάμεσα στους λογικούς, πρώτα το `ΟΧΙ`, μετά το `ΚΑΙ` και στο τέλος το `Η`. Έτσι το `x > 3 Η y > 3 ΚΑΙ z > 3` σημαίνει `x > 3 Η (y > 3 ΚΑΙ z > 3)`. Αν θέλεις άλλη σειρά, βάζεις παρενθέσεις. Όταν δεν είσαι σίγουρος, βάζεις παρενθέσεις.

> **Πρόσεχε**
>
> Δύο λάθη που επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο:
>
> **1. Η μαθηματική γραφή δεν μεταφέρεται.** Το $0 \le x \le 10$ **δεν** γράφεται `0 <= x <= 10`. Γράφεται:
>
> `x >= 0 ΚΑΙ x <= 10`
>
> **2. Το «ή» της καθημερινής γλώσσας δεν είναι το `Η`.** Όταν λες «θέλω τους μαθητές της Α΄ ή της Β΄», η συνθήκη είναι `τάξη = 'Α' Η τάξη = 'Β'`. Το `ΚΑΙ` εδώ δεν θα έδινε κανέναν μαθητή: κανείς δεν είναι ταυτόχρονα και στις δύο τάξεις.

Οι **νόμοι De Morgan**, χρήσιμοι όταν ζητείται η άρνηση μιας συνθήκης:

- `ΟΧΙ (A ΚΑΙ B)` ισοδυναμεί με `ΟΧΙ A Η ΟΧΙ B`
- `ΟΧΙ (A Η B)` ισοδυναμεί με `ΟΧΙ A ΚΑΙ ΟΧΙ B`

Η άρνηση μιας σύγκρισης αλλάζει τον τελεστή της: το αντίθετο του `>` είναι το `<=`, όχι το `<`. Το αντίθετο του `=` είναι το `<>`.

## Η εντολή ΕΠΙΛΕΞΕ

Όταν όλοι οι έλεγχοι γίνονται πάνω στην **ίδια** μεταβλητή με **συγκεκριμένες τιμές**, η αλυσίδα `ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ` γράφεται καθαρότερα με `ΕΠΙΛΕΞΕ`. Η έκφραση μετά το `ΕΠΙΛΕΞΕ` υπολογίζεται **μία φορά**. Μετά συγκρίνεται με τις τιμές κάθε `ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ` με τη σειρά, και εκτελείται η **πρώτη** που ταιριάζει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: ΕΠΙΛΕΞΕ: μήνας σε πλήθος ημερών*

Το ίδιο ακριβώς, γραμμένο με `ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ`. Κάθε `ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ` με πολλές τιμές γίνεται μία συνθήκη με `Η`:

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ίδια επιλογή με ΑΛΛΙΩΣ\_ΑΝ*

Η γραμμή $5$ εκμεταλλεύεται ότι οι προηγούμενοι κλάδοι απέτυχαν: όσοι μήνες έμειναν μέσα στο $1$ έως $12$ έχουν $31$ ημέρες.

> **Θυμήσου**
>
> **Πότε `ΕΠΙΛΕΞΕ` και πότε `ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ`;**
>
> - Ίδια μεταβλητή, διακριτές τιμές → `ΕΠΙΛΕΞΕ`. Διαβάζεται σαν πίνακας.
> - Διαφορετικές μεταβλητές, ή διαστήματα, ή σύνθετες συνθήκες → `ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ`.
>
> Η `ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΑΛΛΙΩΣ` παίζει τον ρόλο του τελικού `ΑΛΛΙΩΣ`: πιάνει ό,τι δεν ταίριαξε πουθενά, και μπαίνει **τελευταία**.
>
> Κάθε `ΕΠΙΛΕΞΕ` μετατρέπεται σε `ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ`. Το αντίστροφο δεν ισχύει πάντα.

## Κλιμακωτή χρέωση

Το πιο συχνό Θέμα Γ με επιλογή. Ο λογαριασμός χωρίζεται σε **κλίμακες**, και κάθε κλίμακα χρεώνεται με τη δική της τιμή μόνο για το κομμάτι που πέφτει μέσα της.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Νερό: 0,5 € ως τα 10 m³, 0,8 € ως τα 20, 1,2 € πάνω από 20*

> **Πρόσεχε**
>
> **Το όριο ανήκει σε μία μόνο κλίμακα.** Η εκφώνηση λέει «έως $10$» ή «πάνω από $10$», και από αυτό κρίνεται αν γράφεις `<=` ή `<`. Δοκίμασε πάντα την τιμή του ορίου: με $10$ κυβικά το πρόγραμμα πρέπει να δώσει $5$ €, όχι $5{,}8$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γράψε τη συνθήκη «ο x ανήκει στο διάστημα από 0 έως 10».

1. **Λάθος:** `0 <= x <= 10`. Η γλώσσα δεν δέχεται αλυσιδωτή σύγκριση.
2. Η συνθήκη πρέπει να σπάσει σε **δύο** συγκρίσεις, ενωμένες με `ΚΑΙ`: `x >= 0 ΚΑΙ x <= 10`.
3. **Γιατί `ΚΑΙ` και όχι `Η`:** ο αριθμός πρέπει να ικανοποιεί **ταυτόχρονα** και τα δύο όρια.

   Με `Η`, ο $-5$ θα περνούσε, αφού ικανοποιεί το `x <= 10`.

### Παράδειγμα 2: Θέμα Β. Δίνεται το εμφωλευμένο ΑΝ της ενότητας. Τι τυπώνει για α = 12, β = 4, για α = 14, β = 4 και για α = 5, β = 9;

1. **α = 12, β = 4.** Η `12 > 4` αληθεύει, άρα πας στο εσωτερικό `ΑΝ`. Η `12 MOD 4 = 0` αληθεύει, άρα `γ ← 12 DIV 4`. Τυπώνει **3**.
2. **α = 14, β = 4.** Η `14 > 4` αληθεύει. Η `14 MOD 4 = 0` είναι ψευδής, αφού το υπόλοιπο είναι $2$. Άρα `γ ← 14 MOD 4` και τυπώνει **2**.
3. **α = 5, β = 9.** Η `5 > 9` είναι ψευδής. Το εσωτερικό `ΑΝ` **δεν ελέγχεται καθόλου**: πας στον εξωτερικό `ΑΛΛΙΩΣ`, `γ ← 9 - 5`. Τυπώνει **4**.
4. **Στον πίνακα τιμών** της τρίτης εκτέλεσης υπάρχει ένας μόνο έλεγχος. Η `5 MOD 9 = 0` δεν γράφεται: δεν εκτελέστηκε.

### Παράδειγμα 3: Γράψε την άρνηση της συνθήκης «ηλικία > 18 ΚΑΙ έχει δίπλωμα».

1. Εφαρμόζεις τον νόμο De Morgan: `ΟΧΙ (A ΚΑΙ B)` γίνεται `ΟΧΙ A Η ΟΧΙ B`.
2. **`ΟΧΙ (ηλικία > 18)`** γίνεται **`ηλικία <= 18`**. Η άρνηση: `ηλικία <= 18 Η ΟΧΙ έχει_δίπλωμα`.
3. **Το `ΚΑΙ` έγινε `Η`, και αυτό είναι το σημείο του νόμου.**

   Η διαισθητική απάντηση «`ηλικία <= 18 ΚΑΙ ΟΧΙ δίπλωμα`» είναι λάθος: θα άφηνε απέξω τον ενήλικο χωρίς δίπλωμα, που όμως **δεν** ικανοποιεί την αρχική συνθήκη και άρα ανήκει στην άρνησή της.

### Παράδειγμα 4: Με x = 3, y = 2 και z = 5, ποια τιμή έχει η συνθήκη ΟΧΙ x > 5 Η y > 1 ΚΑΙ z < 4;

1. **Πρώτα οι συγκρίσεις:** `x > 5` ψευδής, `y > 1` αληθής, `z < 4` ψευδής.
2. **Μετά το `ΟΧΙ`:** `ΟΧΙ ΨΕΥΔΗΣ` δίνει `ΑΛΗΘΗΣ`.
3. **Μετά το `ΚΑΙ`:** `ΑΛΗΘΗΣ ΚΑΙ ΨΕΥΔΗΣ`, δηλαδή το `y > 1 ΚΑΙ z < 4`, δίνει `ΨΕΥΔΗΣ`.
4. **Τελευταίο το `Η`:** `ΑΛΗΘΗΣ Η ΨΕΥΔΗΣ` δίνει **`ΑΛΗΘΗΣ`**.

   Αν έκανες τις πράξεις από αριστερά προς τα δεξιά, θα υπολόγιζες `(ΑΛΗΘΗΣ Η ΑΛΗΘΗΣ) ΚΑΙ ΨΕΥΔΗΣ` και θα έβγαζες `ΨΕΥΔΗΣ`.

### Παράδειγμα 5: Θέμα Γ. Ταξί χρεώνει 4 € σημαία, 0,9 € ανά km για τα πρώτα 10 km και 0,7 € για κάθε επόμενο km. Τη νύχτα το σύνολο αυξάνεται κατά 20%. Γράψε τον υπολογισμό και βρες τη χρέωση για 15 km τη νύχτα.

1. **Οι κλίμακες.** Ως $10$ km πληρώνεις σημαία και $0{,}9$ ανά km. Πάνω από $10$, τα πρώτα $10$ με $0{,}9$ και τα υπόλοιπα με $0{,}7$.
2. **Ο κώδικας** της βασικής χρέωσης:

   `ΑΝ km <= 10 ΤΟΤΕ ποσό <- 4 + km * 0.9 ΑΛΛΙΩΣ ποσό <- 4 + 10 * 0.9 + (km - 10) * 0.7 ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`
3. **Η νυχτερινή αύξηση είναι ξεχωριστό, απλό `ΑΝ`**, μετά την αλυσίδα: `ΑΝ νύχτα = ΑΛΗΘΗΣ ΤΟΤΕ ποσό <- ποσό * 1.2 ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`. Δεν μπαίνει ως κλάδος της αλυσίδας, γιατί αφορά **κάθε** απόσταση.
4. **Για $15$ km:** $4 + 9 + 5 \cdot 0{,}7 = 16{,}5$ €. Τη νύχτα: $16{,}5 \cdot 1{,}2 = 19{,}8$ €.

## Ερωτήσεις

1. Σε αλυσίδα ΑΝ με ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ, εκτελείται:
   - ακριβώς ένας κλάδος, ο πρώτος με αληθή συνθήκη
   - κάθε κλάδος του οποίου η συνθήκη είναι αληθής
   - πάντα ο τελευταίος κλάδος
   - κανένας, αν λείπει το ΑΛΛΙΩΣ
2. Με τέσσερα ξεχωριστά ΑΝ και βαθμό $16$, τυπώνονται:
   - τρεις χαρακτηρισμοί
   - ένας χαρακτηρισμός
   - κανένας χαρακτηρισμός
   - τέσσερις χαρακτηρισμοί
3. Η συνθήκη «ο x ανήκει στο $[0, 10]$» γράφεται:
   - $x \geq 0$ ΚΑΙ $x \leq 10$
   - $0 \leq x \leq 10$
   - $x \geq 0$ Η $x \leq 10$
   - ΟΧΙ $x < 0$
4. Η συνθήκη «μαθητής της Α΄ ή της Β΄ τάξης» γράφεται με:
   - τον τελεστή Η
   - τον τελεστή ΚΑΙ
   - τον τελεστή ΟΧΙ
   - αλυσίδα ΕΠΙΛΕΞΕ με δύο μεταβλητές
5. Η άρνηση της «$A$ ΚΑΙ $B$» είναι:
   - ΟΧΙ $A$ Η ΟΧΙ $B$
   - ΟΧΙ $A$ ΚΑΙ ΟΧΙ $B$
   - $A$ Η $B$
   - ΟΧΙ $A$ ΚΑΙ $B$
6. Η εντολή ΕΠΙΛΕΞΕ ταιριάζει όταν:
   - οι έλεγχοι γίνονται σε μία μεταβλητή με διακριτές τιμές
   - εμπλέκονται δύο ή περισσότερες μεταβλητές στην ίδια συνθήκη
   - μια ομάδα εντολών πρέπει να εκτελεστεί πολλές φορές
   - υπάρχουν ακριβώς δύο περιπτώσεις
7. Πόσα ΤΕΛΟΣ_ΑΝ χρειάζεται μια αλυσίδα με τρία ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ και ένα ΑΛΛΙΩΣ;
   - ένα
   - τέσσερα
   - πέντε
   - κανένα
8. Αν οι συνθήκες της αλυσίδας γραφτούν σε αύξουσα σειρά ορίων, τότε:
   - κάθε βαθμός πάνω από το μικρότερο όριο παίρνει τον χαμηλότερο χαρακτηρισμό
   - το αποτέλεσμα είναι το ίδιο, αφού ελέγχονται τα ίδια όρια
   - το πρόγραμμα δεν μεταγλωττίζεται, γιατί οι συνθήκες επικαλύπτονται
   - εκτελούνται όλοι οι κλάδοι που έχουν αληθή συνθήκη, ο ένας μετά τον άλλον
9. Με `x = 7`, η συνθήκη `ΟΧΙ x > 5 ΚΑΙ x < 10` είναι:
   - ΨΕΥΔΗΣ, γιατί το ΟΧΙ αφορά μόνο το `x > 5`
   - ΑΛΗΘΗΣ, γιατί το ΟΧΙ αφορά όλη τη συνθήκη
   - συντακτικό λάθος, γιατί λείπουν παρενθέσεις
   - ΑΛΗΘΗΣ, γιατί ισχύει το `x < 10`
10. Με `x = 25` εκτελείται `ΕΠΙΛΕΞΕ x MOD 7`, με `ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ 0` που τυπώνει «Α», `ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ 1, 2, 3` που τυπώνει «Β» και `ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΑΛΛΙΩΣ` που τυπώνει «Γ». Τι τυπώνεται;
   - Γ
   - Β
   - Α
   - Β και Γ

## Ασκήσεις

1. Πόσα ΤΕΛΟΣ_ΑΝ χρειάζονται δύο εμφωλευμένα ΑΝ, το ένα μέσα στο άλλο;
2. Με ποια δεσμευμένη λέξη κλείνει η εντολή ΕΠΙΛΕΞΕ;
3. Γράψε τη συνθήκη «ο $x$ δεν ανήκει στο διάστημα $[1, 5]$».
4. Με $x = 7$, ποια τιμή παίρνει το $y$ από την εντολή `ΑΝ x MOD 2 = 0 ΤΟΤΕ y <- x DIV 2 ΑΛΛΙΩΣ y <- 3 * x + 1 ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`;
5. Ο χαρακτηρισμός βαθμού γράφεται μία φορά ως αλυσίδα ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ και μία φορά με τέσσερα ξεχωριστά ΑΝ, με τις ίδιες συνθήκες και με αυτή τη σειρά: βαθμός $\geq 18{,}5$ τυπώνει «Άριστα», $\geq 15{,}5$ «Πολύ καλά», $\geq 12{,}5$ «Καλά», $\geq 9{,}5$ «Σχεδόν καλά». Δίνεται βαθμός $13$.
   α) Τι τυπώνεται με την αλυσίδα ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ;
   β) Πόσοι χαρακτηρισμοί τυπώνονται με τα ξεχωριστά ΑΝ;
6. Ένα μουσείο χρεώνει: `ΑΝ ηλικία < 12 Η ηλικία >= 65 ΤΟΤΕ τιμή <- 5 ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ φοιτητής = ΑΛΗΘΗΣ ΤΟΤΕ τιμή <- 7 ΑΛΛΙΩΣ τιμή <- 10 ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`.
   α) Πόσο πληρώνει φοιτητής $70$ ετών;
   β) Πόσο πληρώνει φοιτητής $20$ ετών;
   γ) Πόσο πληρώνει παιδί $12$ ετών που δεν είναι φοιτητής;
7. Μια εταιρεία ρεύματος χρεώνει πάγιο $5$ € και, κλιμακωτά, $0{,}10$ € ανά kWh για τις πρώτες $100$ kWh, $0{,}15$ € για κάθε kWh από $101$ έως $300$ και $0{,}20$ € για κάθε kWh πάνω από $300$. Το πρόγραμμα διαβάζει την κατανάλωση `kwh` και υπολογίζει το `ποσό` με αλυσίδα ΑΛΛΙΩΣ_ΑΝ.
   α) Πόσο πληρώνει όποιος κατανάλωσε $80$ kWh;
   β) Πόσο πληρώνει όποιος κατανάλωσε $250$ kWh;
   γ) Πόσο πληρώνει όποιος κατανάλωσε $420$ kWh;
   δ) Ποια συνθήκη γράφεις στο πρώτο ΑΝ, ώστε οι $100$ kWh να χρεωθούν όλες με $0{,}10$ €;
8. Το μέγιστο τριών αριθμών βρίσκεται με εμφωλευμένα ΑΝ: `ΑΝ a > b ΤΟΤΕ` (`ΑΝ a > c ΤΟΤΕ m <- a ΑΛΛΙΩΣ m <- c ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`) `ΑΛΛΙΩΣ` (`ΑΝ b > c ΤΟΤΕ m <- b ΑΛΛΙΩΣ m <- c ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`) `ΤΕΛΟΣ_ΑΝ`.
   α) Ποια τιμή παίρνει το $m$ για $a = 4$, $b = 9$, $c = 2$;
   β) Ποια τιμή παίρνει το $m$ για $a = 5$, $b = 5$, $c = 3$;
   γ) Ποια τιμή παίρνει το $m$ για $a = 7$, $b = 3$, $c = 7$;
   δ) Πόσες συγκρίσεις γίνονται σε κάθε εκτέλεση;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/selection
