# Συναρτήσεις και διαδικασίες: πέρασμα παραμέτρων

> Τι μπαίνει στην κλήση, τι γυρίζει πίσω, και ο πίνακας τιμών ενός προγράμματος με υποπρογράμματα.

Πληροφορική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/parameter-passing

## Τι θα μάθεις

- Να αντιστοιχίζεις πραγματικές και τυπικές παραμέτρους κατά θέση και να βρίσκεις τι γυρίζει στο κυρίως πρόγραμμα.
- Να φτιάχνεις πίνακα τιμών για πρόγραμμα με διαδικασίες και συναρτήσεις.
- Να περνάς πίνακα ως παράμετρο και να χρησιμοποιείς παραμέτρους εξόδου.
- Να χωρίζεις ένα Θέμα Δ σε διαδικασία ανάγνωσης, συναρτήσεις και κυρίως πρόγραμμα.

## Δύο δρόμοι για να γυρίσει μια τιμή

Ένα υποπρόγραμμα δεν βλέπει τις μεταβλητές του κυρίως προγράμματος, και το κυρίως δεν βλέπει τις δικές του. Η επικοινωνία περνά μόνο από δύο σημεία:

- **Οι παράμετροι.** Στην κλήση, οι πραγματικές παράμετροι δίνουν τις τιμές τους στις τυπικές, **κατά θέση**.
- **Το όνομα της συνάρτησης.** Η τιμή που εκχωρείς στο όνομα είναι αυτή που παίρνει η έκφραση της κλήσης.

Η διαδικασία δεν έχει όνομα που να κουβαλά τιμή. Γι' αυτό στη ΓΛΩΣΣΑ οι **αλλαγές που κάνει μια διαδικασία στις παραμέτρους της γυρίζουν πίσω** στις μεταβλητές που έδωσε η κλήση. Έτσι μια διαδικασία επιστρέφει όσες τιμές χρειάζεται: μία, δύο, ή ολόκληρο πίνακα.

> **Κλειδί**
>
> **Σε κάθε κλήση κάνεις τέσσερις ερωτήσεις, με αυτή τη σειρά:**
>
> 1. **Ποια πραγματική πάει σε ποια τυπική;** Κατά θέση, ποτέ κατά όνομα.
> 2. **Ποιες τιμές έχουν οι τυπικές στην αρχή;** Όσες είχαν οι πραγματικές τη στιγμή της κλήσης.
> 3. **Τι αλλάζει μέσα στο υποπρόγραμμα;** Μόνο οι δικές του μεταβλητές.
> 4. **Τι γυρίζει πίσω;** Από συνάρτηση, μία τιμή στη θέση της κλήσης. Από διαδικασία, η τελική τιμή κάθε παραμέτρου στη μεταβλητή της κλήσης.

## Η διαδικασία που αλλάζει δύο τιμές

Η κλασική περίπτωση: η αντιμετάθεση. Μια συνάρτηση δεν μπορεί να την κάνει, γιατί πρέπει να γυρίσουν **δύο** τιμές.

*Διαδραστικό στη σελίδα: ΚΑΛΕΣΕ Αντιμετάθεση(α, β)*

Πρόσεξε τη σειρά. Το `α` και το `β` **δεν αλλάζουν** όσο τρέχει η διαδικασία. Αλλάζουν μία φορά, στο τέλος της, όταν η εκτέλεση γυρίζει στη γραμμή της κλήσης. Στον πίνακα τιμών γράφεις τις νέες τιμές τους **στη γραμμή του `ΚΑΛΕΣΕ`**.

## Παράμετροι εισόδου και εξόδου

Μια παράμετρος μπορεί να φέρνει τιμή στη διαδικασία (**είσοδος**), να παίρνει τιμή από αυτήν (**έξοδος**), ή και τα δύο. Μια παράμετρος εξόδου δεν χρειάζεται τιμή πριν την κλήση: τη γεμίζει η διαδικασία.

| Ρόλος      | Παράδειγμα                                    | Στην κλήση βάζεις            |
| ---------- | --------------------------------------------- | ---------------------------- |
| είσοδος    | το `ν` στο `Μέσος(Π, ν)`                      | μεταβλητή, σταθερά ή έκφραση |
| έξοδος     | το `μεγ` στο `ΜέγιστοΕλάχιστο(Π, ν, μεγ, ελ)` | μεταβλητή                    |
| και τα δύο | τα `x`, `y` της αντιμετάθεσης                 | μεταβλητή                    |

> **Πρόσεχε**
>
> **Η συνάρτηση δεν επιστρέφει μέσω παραμέτρων.** Αν ένα υποπρόγραμμα πρέπει να δώσει πίσω δύο αποτελέσματα, για παράδειγμα το μέγιστο και τη θέση του, είναι διαδικασία με δύο παραμέτρους εξόδου.
>
> Και αντίστροφα: αν δίνει πίσω μία τιμή που θα μπει σε υπολογισμό, γράψ' το συνάρτηση. Το `Ζ <- Μέσος(Π, ν) * 2` διαβάζεται πολύ καλύτερα από μια `ΚΑΛΕΣΕ` και μια βοηθητική μεταβλητή.

## Πίνακας ως παράμετρος

Ένας πίνακας περνά ολόκληρος, με **μόνο το όνομά του** στην κλήση: `ΚΑΛΕΣΕ Διάβασμα(Β)`, όχι `Β[5]`. Μέσα στο υποπρόγραμμα ο πίνακας δηλώνεται ξανά, με το μέγεθός του, στο τμήμα `ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ`. Αν η διαδικασία γράψει στα στοιχεία του, οι αλλαγές γυρίζουν στον πίνακα της κλήσης, όπως με κάθε άλλη παράμετρο.

## Η δομή ενός Θέματος Δ

Τα περισσότερα Θέματα Δ ζητούν το ίδιο σχήμα: μια **διαδικασία** που διαβάζει τα δεδομένα με έλεγχο εγκυρότητας, μια ή δύο **συναρτήσεις** που υπολογίζουν, και ένα **κυρίως πρόγραμμα** που μόνο καλεί και τυπώνει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πέντε βαθμοί με έλεγχο, και ο μέσος όρος τους*

> **Θυμήσου**
>
> **Ο έλεγχος εγκυρότητας θέλει `ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ … ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ`.** Κάποια τιμή πρέπει να διαβαστεί τουλάχιστον μία φορά, και η συνθήκη γράφει πότε η τιμή είναι **δεκτή**, όχι πότε είναι λάθος.
>
> Και η `ΔΙΑΒΑΣΕ` μπαίνει σε **διαδικασία**, ποτέ σε συνάρτηση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η διαδικασία Π(α, β, γ) έχει σώμα γ ← α − β. Με Χ = 9 και Υ = 4, πόσο γίνεται το Ζ μετά την ΚΑΛΕΣΕ Π(Χ, Υ, Ζ), και πόσο μετά την ΚΑΛΕΣΕ Π(Υ, Χ, Ζ);

1. **Πρώτη κλήση.** Κατά θέση: `α ← 9`, `β ← 4`. Το `γ` δεν έχει ακόμα τιμή, και δεν χρειάζεται: είναι παράμετρος εξόδου.
2. Μέσα στη διαδικασία `γ ← 9 - 4 = 5`. Στο τέλος, το `γ` γυρίζει στο `Ζ`: **`Ζ = 5`**.
3. **Δεύτερη κλήση.** Τώρα `α ← 4` και `β ← 9`, οπότε `γ ← -5` και **`Ζ = -5`**.

   Ίδια διαδικασία, ίδιες μεταβλητές, αντίθετο αποτέλεσμα. Η σειρά στην κλήση είναι ολόκληρη η διαφορά.

### Παράδειγμα 2: Η Αντιμετάθεση της ενότητας γράφεται ως ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ. Γιατί δεν γίνεται;

1. **Η συνάρτηση επιστρέφει ακριβώς μία τιμή,** μέσω του ονόματός της.
2. **Η αντιμετάθεση πρέπει να αλλάξει δύο μεταβλητές.** Με μία τιμή επιστροφής θα άλλαζε το πολύ μία.
3. **Άρα διαδικασία**, με δύο παραμέτρους που είναι ταυτόχρονα είσοδος και έξοδος. Ο κανόνας του μαθήματος: μία τιμή → συνάρτηση, δύο και πάνω → διαδικασία.

### Παράδειγμα 3: Θέμα Β. Τι θα τυπώσει το παρακάτω πρόγραμμα; Να κάνεις πίνακα τιμών για όλες τις μεταβλητές, του κυρίως και των υποπρογραμμάτων.

1. **Γραμμές 5–6:** `α = 2`, `β = 5`.
2. **Γραμμή 7:** `ΚΑΛΕΣΕ Δ(α, β, γ)`. Στη `Δ`: `x = 2`, `y = 5`, το `z` χωρίς τιμή. Μετά `z ← 7` και `x ← 4`.
3. **Επιστροφή στη γραμμή 7:** το `x` γυρίζει στο `α`, το `z` στο `γ`. Το `y` δεν άλλαξε. Άρα `α = 4`, `β = 5`, `γ = 7`, και η γραμμή 8 τυπώνει **4 5 7**.
4. **Γραμμή 9:** `γ ← Σ(β, α)`. Στη `Σ`: `x = 5`, `y = 4`, και `Σ ← (5 - 4) * 4 = 4`. Η συνάρτηση δεν αλλάζει τα `α` και `β`· αλλάζει μόνο το `γ`, με την εκχώρηση.
5. **Γραμμή 10:** τυπώνει **4 5 4**. Τρέξε το παρακάτω και έλεγξε κάθε γραμμή του πίνακα σου.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το πρόγραμμα του λυμένου 3*

### Παράδειγμα 4: Γράψε συνάρτηση Πλήθος(Π, ν, κ) που επιστρέφει πόσα από τα ν πρώτα στοιχεία του Π είναι μεγαλύτερα από το κ. Πόσο δίνει για Π = 7, 12, 3, 15, 9, ν = 5 και κ = 8;

1. **Μία τιμή επιστρέφεται,** ένα πλήθος. Άρα συνάρτηση τύπου `ΑΚΕΡΑΙΑ`, με τρεις παραμέτρους εισόδου: τον πίνακα, το πλήθος των στοιχείων του και το όριο.
2. **Το σώμα:** μετρητής `σ ← 0`, βρόχος `ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ ν` με `ΑΝ Π[i] > κ ΤΟΤΕ σ ← σ + 1`, και στο τέλος `Πλήθος ← σ`.
3. **Η εκτέλεση:** το $12$, το $15$ και το $9$ ξεπερνούν το $8$. Επιστρέφει **3**.

   Το `ν` περνά ως παράμετρος, ώστε η ίδια συνάρτηση να δουλεύει και για πίνακα που είναι γεμάτος μόνο ως ένα σημείο.

### Παράδειγμα 5: Η συνάρτηση Εμβαδόν(ρ) επιστρέφει το εμβαδόν κύκλου. Ξαναγράψ' την ως διαδικασία, και γράψε την κλήση και των δύο μορφών.

1. **Η συνάρτηση:** `ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ Εμβαδόν(ρ): ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ`, με `Εμβαδόν <- 3.14 * ρ * ρ`. Κλήση: `Ε <- Εμβαδόν(5)`.
2. **Η διαδικασία** χρειάζεται μια δεύτερη παράμετρο για το αποτέλεσμα: `ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εμβαδόν(ρ, Ε)`, με `Ε <- 3.14 * ρ * ρ`.
3. **Κλήση:** `ΚΑΛΕΣΕ Εμβαδόν(5, Ε)`. Το `Ε` είναι παράμετρος εξόδου: μπαίνει μεταβλητή, και παίρνει την τιμή στο τέλος της κλήσης.

   Κάθε συνάρτηση γράφεται έτσι ως διαδικασία. Το αντίστροφο ισχύει μόνο όταν η διαδικασία δίνει πίσω μία τιμή.

### Παράδειγμα 6: Θέμα Δ. Ζητείται πρόγραμμα που διαβάζει πέντε βαθμούς από 0 έως 20, με έλεγχο, και τυπώνει τον μέσο όρο τους. Πώς το χωρίζεις σε υποπρογράμματα;

1. **Ανάγνωση με έλεγχο:** διαδικασία `Διάβασμα(Π)`. Περιέχει `ΔΙΑΒΑΣΕ`, άρα δεν γίνεται συνάρτηση, και γεμίζει ολόκληρο πίνακα, δηλαδή πέντε τιμές.
2. **Ο έλεγχος:** για κάθε `i`, `ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΔΙΑΒΑΣΕ Π[i] ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ Π[i] >= 0 ΚΑΙ Π[i] <= 20`.
3. **Ο μέσος όρος:** μία τιμή, που θα τυπωθεί ή θα μπει σε σύγκριση. Συνάρτηση `Μέσος(Π): ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ`.
4. **Το κυρίως:** `ΚΑΛΕΣΕ Διάβασμα(Β)`, `μ <- Μέσος(Β)`, `ΓΡΑΨΕ μ`. Είναι ακριβώς το πρόγραμμα της ενότητας «Η δομή ενός Θέματος Δ». Οι μονάδες δίνονται χωριστά για κάθε υποπρόγραμμα, για τις δηλώσεις και για τις κλήσεις.

## Ερωτήσεις

1. Με δήλωση `ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Κ(α, β, γ)` και κλήση `ΚΑΛΕΣΕ Κ(Ζ, Χ, Υ)`, ποια τυπική παράμετρος παίρνει την τιμή του Χ;
   - η β
   - η α
   - η γ
   - καμία, γιατί δεν υπάρχει τυπική με όνομα Χ
2. Με `α = 3` και `β = 8` εκτελείται `ΚΑΛΕΣΕ Αντιμετάθεση(α, β)`. Μετά την κλήση:
   - α = 8 και β = 3
   - α = 3 και β = 8
   - α = 8 και β = 8
   - α = 3 και β = 3
3. Μια συνάρτηση δίνει την τιμή της στο κυρίως πρόγραμμα:
   - με εκχώρηση στο όνομά της
   - με τη ΓΡΑΨΕ της τελευταίας γραμμής
   - μέσω της τελευταίας παραμέτρου
   - με την εντολή ΚΑΛΕΣΕ
4. Το πλήθος των πραγματικών παραμέτρων μιας κλήσης σε σχέση με τις τυπικές πρέπει να είναι:
   - ίσο
   - μικρότερο ή ίσο
   - μεγαλύτερο ή ίσο
   - οποιοδήποτε, αν οι τύποι συμφωνούν
5. Για να περάσεις τον πίνακα `Β[5]` σε μια διαδικασία, στην κλήση γράφεις:
   - `ΚΑΛΕΣΕ Διάβασμα(Β)`
   - `ΚΑΛΕΣΕ Διάβασμα(Β[5])`
   - `ΚΑΛΕΣΕ Διάβασμα(Β[i])`
   - `ΚΑΛΕΣΕ Διάβασμα([Β])`
6. Ένα υποπρόγραμμα πρέπει να βρει και το μέγιστο και το ελάχιστο ενός πίνακα. Το σωστό είναι:
   - διαδικασία με δύο παραμέτρους εξόδου
   - συνάρτηση με δύο ονόματα επιστροφής
   - συνάρτηση που τυπώνει τις δύο τιμές
   - διαδικασία χωρίς καμία παράμετρο
7. Η διαδικασία `Δ(x)` έχει σώμα `x <- x + 5`. Με `α <- 1` εκτελούνται δύο φορές `ΚΑΛΕΣΕ Δ(α)` και μετά `ΓΡΑΨΕ α`. Τι τυπώνεται;
   - $11$
   - $1$
   - $6$
   - $10$
8. Η συνάρτηση `Φ(x)` έχει σώμα `Φ <- x * 2`. Ποια τιμή παίρνει το Ζ με την εντολή `Ζ <- Φ(3) + Φ(4)`;
   - $14$
   - $7$
   - $8$
   - $24$
9. Στη διαδικασία ανάγνωσης ενός Θέματος Δ, ο έλεγχος ότι ο βαθμός είναι από $0$ έως $20$ γράφεται συνήθως με:
   - ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ … ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ
   - ένα απλό ΑΝ … ΤΟΤΕ
   - ΓΙΑ … ΑΠΟ … ΜΕΧΡΙ
   - ΕΠΙΛΕΞΕ με μία ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ
10. Όταν τελειώσει μια διαδικασία, η εκτέλεση συνεχίζει:
   - στην εντολή μετά την ΚΑΛΕΣΕ
   - στην αρχή του κυρίως προγράμματος
   - στο επόμενο υποπρόγραμμα της λίστας
   - στο ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγονται οι παράμετροι που γράφονται στη δήλωση ενός υποπρογράμματος;
2. Με ποιο κριτήριο αντιστοιχίζονται οι πραγματικές παράμετροι στις τυπικές;
3. Η διαδικασία `Κ(α, β)` έχει σώμα `β <- α * α + 1`. Στο κυρίως πρόγραμμα εκτελούνται `Χ <- 3` και `ΚΑΛΕΣΕ Κ(Χ, Υ)`. Ποια τιμή έχει το Υ μετά την κλήση;
4. Η συνάρτηση `Τ(α, β): ΑΚΕΡΑΙΑ` έχει σώμα `Τ <- α DIV β + α MOD β`. Ποια τιμή παίρνει το Ζ με την εντολή `Ζ <- Τ(23, 4) * 2`;
5. Η διαδικασία `Αύξηση(x, y)` έχει σώμα `x <- x + y` και `y <- y - 1`. Στο κυρίως πρόγραμμα `α <- 4`, `β <- 3`, και ακολουθούν δύο φορές η κλήση `ΚΑΛΕΣΕ Αύξηση(α, β)`.
   α) Ποια τιμή έχει το α μετά την πρώτη κλήση;
   β) Ποια τιμή έχει το α μετά τη δεύτερη κλήση;
   γ) Ποια τιμή έχει το β στο τέλος;
6. Ο πίνακας Α έχει τις τιμές $4, 9, 2, 9, 5$. Η συνάρτηση `Θέση(Π, ν): ΑΚΕΡΑΙΑ` ξεκινά με `θ <- 1`, εκτελεί `ΓΙΑ i ΑΠΟ 2 ΜΕΧΡΙ ν` με σώμα `ΑΝ Π[i] > Π[θ] ΤΟΤΕ θ <- i`, και τελειώνει με `Θέση <- θ`. Καλείται ως `Θέση(Α, 5)`.
   α) Ποια τιμή επιστρέφει;
   β) Ποια τιμή θα επέστρεφε με `>=` στη θέση του `>`;
   γ) Πόσες συγκρίσεις στοιχείων κάνει σε κάθε κλήση;
7. Θέμα Β. Η διαδικασία `Δ(x, y, z)` έχει σώμα `z <- x * y` και `y <- y - x`. Η συνάρτηση `Φ(x, y): ΑΚΕΡΑΙΑ` έχει σώμα `Φ <- x * x - y`. Το κυρίως πρόγραμμα εκτελεί `α <- 6`, `β <- 2`, `ΚΑΛΕΣΕ Δ(β, α, γ)`, `ΓΡΑΨΕ α, β, γ`, `γ <- Φ(α, β) + γ`, `ΓΡΑΨΕ γ`.
   α) Τι τυπώνει η πρώτη ΓΡΑΨΕ;
   β) Τι τυπώνει η δεύτερη ΓΡΑΨΕ;
   γ) Πόσες μεταβλητές του κυρίως αλλάζουν από την κλήση της Δ;
8. Θέμα Δ. Η διαδικασία `Διάβασμα(Τ)` διαβάζει $7$ θερμοκρασίες στον πίνακα Τ, η καθεμιά με έλεγχο `ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ Τ[i] >= -10 ΚΑΙ Τ[i] <= 45`. Η συνάρτηση `Πάνω(Τ, ορ)` επιστρέφει πόσες θερμοκρασίες ξεπερνούν το `ορ`. Το κυρίως εκτελεί `ΚΑΛΕΣΕ Διάβασμα(Θ)` και `ΓΡΑΨΕ Πάνω(Θ, 30)`. Δίνονται με τη σειρά οι τιμές $30, 50, 28, 33, -20, 35, 29, 31, 26$.
   α) Πόσες φορές εκτελείται η ΔΙΑΒΑΣΕ;
   β) Ποια τιμή έχει το `Θ[2]` μετά την κλήση;
   γ) Τι τυπώνει το πρόγραμμα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/parameter-passing
