# Μονοδιάστατοι πίνακες

> Δήλωση, γέμισμα, παράλληλοι πίνακες, και οι επεξεργασίες που ζητούνται κάθε χρονιά.

Πληροφορική, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/arrays

## Τι θα μάθεις

- Να δηλώνεις μονοδιάστατο πίνακα και να τον γεμίζεις με έλεγχο εγκυρότητας.
- Να γράφεις τις τυπικές επεξεργασίες: άθροισμα, μέσο όρο, πλήθος, μέγιστο και τη θέση του.
- Να χρησιμοποιείς παράλληλους πίνακες και πίνακα μετρητών για συχνότητες.
- Να αντιστρέφεις, να μετατοπίζεις και να αντιγράφεις με συνθήκη σε δεύτερο πίνακα.

## Γιατί πίνακας

Χωρίς πίνακα, εκατό βαθμοί θα απαιτούσαν εκατό μεταβλητές με εκατό ονόματα. Κάθε επεξεργασία θα έπρεπε να γραφτεί εκατό φορές.

**Πίνακας** είναι ένα σύνολο στοιχείων **ίδιου τύπου**, με **κοινό όνομα**, όπου κάθε στοιχείο ξεχωρίζει από τον **δείκτη** του. Έτσι εκατό τιμές γίνονται μία μεταβλητή και ένας βρόχος. Εδώ μένουμε στον **μονοδιάστατο** πίνακα, με έναν δείκτη. Ο δισδιάστατος έχει δική του ενότητα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δήλωση και γέμισμα*

Ο `Β[100]` έχει εκατό θέσεις, με δείκτες από $1$ έως $100$. Ο δείκτης είναι πάντα ακέραιος, και μπορεί να είναι έκφραση: `Β[i + 1]`, `Β[n + 1 - i]`, ακόμα και `ΣΥΧ[Ζ[i]]`.

> **Πρόσεχε**
>
> **Το μέγεθος του πίνακα δηλώνεται με σταθερά, ποτέ με μεταβλητή.** Ο πίνακας είναι στατική δομή: η μνήμη δεσμεύεται πριν αρχίσει η εκτέλεση, οπότε το μέγεθος πρέπει να είναι γνωστό από πριν.
>
> Η συνηθισμένη πρακτική είναι να δηλώνεις μεγάλο πίνακα και να χρησιμοποιείς μόνο ένα μέρος του, με μια μεταβλητή `n` να κρατά πόσες θέσεις είναι όντως γεμάτες.

## Γέμισμα με έλεγχο εγκυρότητας

Στο Θέμα Δ η εκφώνηση λέει συχνά «να γίνεται έλεγχος ότι ο βαθμός είναι από $0$ έως $20$». Ο έλεγχος μπαίνει **γύρω από την ανάγνωση κάθε στοιχείου**: ένας `ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ` μέσα στον `ΓΙΑ`.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τρεις βαθμοί, με έλεγχο 0 έως 20*

## Οι τυπικές επεξεργασίες

Είναι λίγες και επαναλαμβάνονται σε κάθε θέμα. Αξίζει να τις ξέρεις απ' έξω.

| Ζητούμενο         | Πριν τον βρόχο | Μέσα στον βρόχο                  |
| ----------------- | -------------- | -------------------------------- |
| Άθροισμα          | `S <- 0`       | `S <- S + Β[i]`                  |
| Πλήθος με συνθήκη | `πλ <- 0`      | `ΑΝ συνθήκη ΤΟΤΕ πλ <- πλ + 1`   |
| Μέγιστο           | `max <- Β[1]`  | `ΑΝ Β[i] > max ΤΟΤΕ max <- Β[i]` |
| Θέση μεγίστου     | `θ <- 1`       | `ΑΝ Β[i] > Β[θ] ΤΟΤΕ θ <- i`     |
| Μέσος όρος        | —              | `S / n` **μετά** τον βρόχο       |

> **Κλειδί**
>
> **Ό,τι αφορά το σύνολο των δεδομένων υπολογίζεται μετά τον βρόχο, όχι μέσα του.**
>
> Το `S / i` σε κάθε επανάληψη δίνει τον μέσο όρο των πρώτων `i` στοιχείων, όχι όλων. Η διαίρεση γίνεται **μία φορά**, αφού ο βρόχος τελειώσει.
>
> Και ό,τι συγκρίνεται **με** τον μέσο όρο («πόσοι είναι πάνω από τον μέσο όρο;») θέλει **δεύτερο βρόχο**. Αυτός είναι ο λόγος ύπαρξης του πίνακα: κρατά τις τιμές για να τις ξαναδιαβάσεις.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μέγιστο και θέση του, στον πίνακα 4, 9, 2, 9, 7*

## Παράλληλοι πίνακες

Όταν κάθε μαθητής έχει όνομα **και** βαθμό, κρατάς δύο πίνακες με τον **ίδιο δείκτη**: το `ΟΝ[3]` και το `ΒΑΘ[3]` αφορούν τον ίδιο άνθρωπο. Η αναζήτηση γίνεται στον έναν και η απάντηση διαβάζεται από τον άλλο, στην ίδια θέση.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος έχει τον καλύτερο βαθμό, και ποιοι είναι πάνω από τον μέσο όρο*

## Αντιστροφή, μετατόπιση, αντιγραφή

Τρεις επεξεργασίες που αλλάζουν τον ίδιο τον πίνακα ή φτιάχνουν δεύτερο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τρία κομμάτια που ζητούνται αυτούσια*

Τρία σημεία κρίνουν τη βαθμολογία:

- Η αντιστροφή πάει **ως τη μέση**, `n DIV 2`. Αν πάει ως το `n`, κάθε ζεύγος ανταλλάσσεται δύο φορές και ο πίνακας ξαναγίνεται όπως ήταν.
- Η μετατόπιση **σώζει πρώτα** το `Α[1]`, γιατί η πρώτη εκχώρηση το σβήνει.
- Η αντιγραφή χρειάζεται **δικό της δείκτη** `κ` για τον δεύτερο πίνακα. Με `Β[i] <- Α[i]` θα έμεναν κενά στις θέσεις των αρνητικών. Στο τέλος το `κ` λέει πόσα στοιχεία έχει ο `Β`.

## Συχνότητες με πίνακα μετρητών

Αν οι τιμές είναι μικροί ακέραιοι, η ίδια η τιμή γίνεται **δείκτης**. Για ζαριές από $1$ έως $6$, ο `ΣΥΧ[6]` έχει έναν μετρητή ανά ένδειξη, και κάθε ζαριά `Ζ[i]` αυξάνει το `ΣΥΧ[Ζ[i]]`.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόσες φορές έφερε κάθε ένδειξη το ζάρι*

> **Θυμήσου**
>
> **Ο αθροιστής και ο μετρητής αρχικοποιούνται εκεί όπου αρχίζει αυτό που μετράνε.**
>
> Για έναν πίνακα, πριν τον βρόχο. Για πίνακα μετρητών, κάθε κελί του, με δικό του βρόχο. Και για τον δισδιάστατο πίνακα, όπου ο ίδιος κανόνας γίνεται ερώτηση «μέσα ή έξω από τον εξωτερικό βρόχο;», δες την ενότητα «Δισδιάστατοι πίνακες».

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες το μέγιστο και τη θέση του στον πίνακα 4, 9, 2, 9, 7, με > και με >=.

1. **Αρχικοποίηση από το πρώτο στοιχείο:** `max <- 4`, `θ <- 1`, και ο βρόχος ξεκινά από `i = 2`.
2. **Με `>`:** στο $i = 2$ το $9 > 4$ αλλάζει τη θέση σε $2$. Στο $i = 4$ το $9 > 9$ είναι **ψευδές**. Θέση $2$.
3. **Με `>=`:** στο $i = 4$ το $9 \ge 9$ είναι αληθές και η θέση γίνεται $4$. Η **τελευταία** εμφάνιση.

   Η εκφώνηση καθορίζει ποια από τις δύο θέλει, και η επιλογή του τελεστή είναι ολόκληρη η απάντηση.

### Παράδειγμα 2: Γράψε τον υπολογισμό του μέσου όρου πίνακα n στοιχείων και του πλήθους των στοιχείων που τον ξεπερνούν.

1. **Πρώτος βρόχος:** `S <- 0` πριν, `S <- S + Β[i]` μέσα. **Μετά:** `ΜΟ <- S / n`.
2. **Δεύτερος βρόχος:** `πλ <- 0` πριν, `ΑΝ Β[i] > ΜΟ ΤΟΤΕ πλ <- πλ + 1` μέσα.
3. **Γιατί δύο βρόχοι:** στη διάρκεια του πρώτου ο μέσος όρος δεν είναι ακόμα γνωστός. Η σύγκριση με τιμή που θα βγει στο τέλος δεν μπορεί να γίνει νωρίτερα.

### Παράδειγμα 3: Ο πίνακας Α έχει τις τιμές 3, 8, 1, 6, 4, 9 και n = 6. Εκτελείται η αντιστροφή της ενότητας. Δώσε τον πίνακα τιμών και τον τελικό πίνακα.

1. Ο βρόχος πάει ως `n DIV 2` $= 3$, άρα τρεις ανταλλαγές: θέσεις $1$–$6$, $2$–$5$, $3$–$4$.
2. *Διαδραστικό στη σελίδα: Αντιστροφή του 3, 8, 1, 6, 4, 9*
3. **Το Θέμα Β** ρωτά συχνά και το αντίστροφο: «τι θα γινόταν με `ΜΕΧΡΙ n`;». Οι ανταλλαγές $4$–$3$, $5$–$2$, $6$–$1$ ξαναγυρίζουν τα ζεύγη, και ο πίνακας μένει ο αρχικός.

### Παράδειγμα 4: Ο πίνακας Α\[8] έχει 12, −4, 7, 0, −9, 15, 3, −1. Αντιγράφεις τα θετικά στον Β. Ποια είναι η τελική τιμή του κ και τι περιέχει ο Β;

1. Θετικά είναι τα $12$, $7$, $15$, $3$. Το $0$ **δεν** είναι θετικό, γιατί η συνθήκη είναι `Α[i] > 0`.
2. Κάθε θετικό αυξάνει το `κ` και γράφεται στο `Β[κ]`. **Τελικά `κ = 4`** και ο `Β` είναι $12, 7, 15, 3$, χωρίς κενά.
3. **Το `κ` είναι και το μέγεθος του `Β`.** Κάθε επόμενος βρόχος πάνω στον `Β` πάει ως το `κ`, όχι ως το `n`.

### Παράδειγμα 5: Οκτώ ζαριές αποθηκεύονται στον Ζ: 3, 6, 1, 3, 5, 3, 6, 2. Ποια ένδειξη ήρθε πιο συχνά και ποια καμία φορά;

1. Με τον πίνακα μετρητών, μετά τον βρόχο `ΣΥΧ` $= 1, 1, 3, 0, 1, 2$.
2. **Πιο συχνή** είναι η ένδειξη $3$, η θέση του μεγίστου του `ΣΥΧ`. **Καμία φορά** ήρθε το $4$, η θέση όπου `ΣΥΧ[κ] = 0`.
3. Πρόσεξε ότι η απάντηση είναι **θέσεις** του `ΣΥΧ`, όχι τιμές του. Στον πίνακα μετρητών ο δείκτης είναι το δεδομένο και η τιμή είναι το πλήθος.

### Παράδειγμα 6: Θέμα Δ. Για 30 μαθητές διαβάζεις όνομα και βαθμό από 0 έως 20, με έλεγχο. Να εμφανίζεται ο μέσος όρος, το όνομα του πρώτου και τα ονόματα όσων είναι πάνω από τον μέσο όρο.

1. **Δομές:** `ΟΝ[30]` χαρακτήρες και `ΒΑΘ[30]` ακέραιοι, παράλληλοι.
2. **Ανάγνωση:** `ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 30`, με `ΔΙΑΒΑΣΕ ΟΝ[i]` και, μέσα σε `ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ`, `ΔΙΑΒΑΣΕ ΒΑΘ[i]` `ΜΕΧΡΙΣ_ΟΤΟΥ ΒΑΘ[i] >= 0 ΚΑΙ ΒΑΘ[i] <= 20`.
3. **Επεξεργασία:** ο κώδικας των παράλληλων πινάκων της ενότητας, με `n = 30`. Ένας βρόχος για το άθροισμα και τη θέση `θ` του μεγίστου, μετά `ΜΟ <- S / 30`, και δεύτερος βρόχος για τα ονόματα πάνω από τον μέσο όρο.
4. **Τα σημεία που κοστίζουν μονάδες:** ο έλεγχος μέσα στον `ΓΙΑ` και όχι μετά, η διαίρεση έξω από τον βρόχο, η εμφάνιση του `ΟΝ[θ]` και όχι του `ΒΑΘ[θ]`, και ο δεύτερος βρόχος για τη σύγκριση με τον μέσο όρο.

## Ερωτήσεις

1. Πίνακας είναι σύνολο στοιχείων:
   - ίδιου τύπου, με κοινό όνομα και ξεχωριστό δείκτη το καθένα
   - οποιουδήποτε τύπου, με κοινό όνομα και δείκτη
   - ίδιου τύπου, καθένα με δικό του όνομα και δικό του δείκτη
   - που αλλάζει μέγεθος κατά την εκτέλεση
2. Ο πίνακας `ΤΙΜ[25]` έχει δείκτες:
   - από 1 έως 25
   - από 0 έως 25
   - από 0 έως 24
   - από 1 έως όσες τιμές διαβαστούν
3. Το μέγεθος ενός πίνακα δηλώνεται:
   - με σταθερά, γνωστή τη στιγμή της μεταγλώττισης
   - με μεταβλητή που διαβάζεται από τον χρήστη
   - αυτόματα, καθώς προστίθενται στοιχεία
   - μέσα στο κυρίως πρόγραμμα
4. Ο μέσος όρος των στοιχείων ενός πίνακα υπολογίζεται:
   - μετά τον βρόχο, μία φορά
   - μέσα στον βρόχο, σε κάθε επανάληψη
   - πριν τον βρόχο
   - μέσα στη συνθήκη του βρόχου
5. Στον πίνακα $4, 9, 2, 9, 7$, με αυστηρή ανισότητα, η θέση του μεγίστου είναι:
   - $2$
   - $4$
   - $9$
   - $5$
6. Στον πίνακα $4, 9, 2, 9, 7$ η θέση του μεγίστου βρίσκεται με τη συνθήκη `Β[i] >= Β[θ]`. Η θέση είναι:
   - $4$
   - $2$
   - $5$
   - $9$
7. Στην αντιστροφή πίνακα `n` στοιχείων ο βρόχος της ανταλλαγής πάει ως:
   - το `n DIV 2`
   - το `n`
   - το `n - 1`
   - το `n + 1`
8. Οι πίνακες `ΟΝ[30]` και `ΒΑΘ[30]` είναι παράλληλοι. Αν `θ` είναι η θέση του μέγιστου βαθμού, το όνομα του πρώτου είναι:
   - το `ΟΝ[θ]`
   - το `ΟΝ[30]`
   - το `ΒΑΘ[θ]`
   - το `ΟΝ[ΒΑΘ[θ]]`
9. Αντιγράφεις τα θετικά του `Α` στον `Β` με `κ <- κ + 1` και `Β[κ] <- Α[i]`. Στο τέλος το `κ` είναι:
   - το πλήθος των στοιχείων του `Β`
   - το πλήθος των στοιχείων του `Α`
   - το άθροισμα των θετικών
   - η θέση του τελευταίου θετικού στον `Α`
10. Για τις ζαριές του `Ζ[n]` χρησιμοποιείς πίνακα μετρητών `ΣΥΧ[6]`. Ποια εντολή μπαίνει μέσα στον βρόχο;
   - `ΣΥΧ[Ζ[i]] <- ΣΥΧ[Ζ[i]] + 1`
   - `ΣΥΧ[i] <- ΣΥΧ[i] + 1`
   - `ΣΥΧ[i] <- Ζ[i]`
   - `Ζ[i] <- ΣΥΧ[Ζ[i]] + 1`

## Ασκήσεις

1. Ποιος είναι ο δείκτης του τελευταίου στοιχείου του πίνακα `ΤΙΜ[25]`;
2. Ο βρόχος που βρίσκει το μέγιστο του πίνακα `Β` ξεκινά από `i = 2`. Με ποια τιμή αρχικοποιείται το `max`;
3. Ο πίνακας ΠΙΝ$[5]$ περιέχει τις τιμές $6, 2, 9, 4, 9$. Πόσο είναι ο μέσος όρος τους;
4. Ο πίνακας Β$[6]$ περιέχει τις τιμές $12, 7, 15, 20, 3, 18$. Πόσα στοιχεία του είναι μεγαλύτερα από τον μέσο όρο;
5. Αναζητείται το μέγιστο και η θέση του στον πίνακα $6, 11, 3, 11, 11, 2$ με αυστηρή ανισότητα.
   α) Ποιο είναι το μέγιστο;
   β) Σε ποια θέση βρίσκεται;
   γ) Ποια θέση θα έδινε ο τελεστής $\geq$;
6. Ο πίνακας `Α[5]` έχει τις τιμές $5, 8, 2, 9, 4$ και εκτελείται η κυκλική μετατόπιση αριστερά της ενότητας.
   α) Ποιος είναι ο πίνακας μετά από μία μετατόπιση;
   β) Πόσες φορές εκτελείται το σώμα του βρόχου;
   γ) Ποιος θα ήταν ο πίνακας αν έλειπε η πρώτη γραμμή, `temp <- Α[1]`, και η τελευταία ήταν `Α[n] <- Α[1]`;
7. Ο πίνακας `Α[8]` έχει τις τιμές $-3, 14, 0, 6, -8, 11, 6, -2$. Τα θετικά στοιχεία αντιγράφονται στον πίνακα `Β` με τον μετρητή `κ` της ενότητας.
   α) Ποια είναι η τελική τιμή του `κ`;
   β) Ποια τιμή έχει το `Β[2]`;
   γ) Πόσα στοιχεία θα είχε ο `Β` με συνθήκη `Α[i] >= 0`;
   δ) Αν αντί για `Β[κ] <- Α[i]` γραφόταν `Β[i] <- Α[i]`, ποια θέση του `Β` θα ήταν η πρώτη γεμάτη;
8. Ο πίνακας Α$[6]$ έχει τις τιμές $3, 8, 1, 6, 4, 9$. Εκτελείται `ΓΙΑ i ΑΠΟ 1 ΜΕΧΡΙ 6 DIV 2` με σώμα `temp <- Α[i]`, `Α[i] <- Α[7 - i]`, `Α[7 - i] <- temp`.
   α) Ποιος είναι ο πίνακας στο τέλος;
   β) Πόσες αντιμεταθέσεις γίνονται;
   γ) Ποιος θα ήταν ο πίνακας αν ο βρόχος πήγαινε `ΜΕΧΡΙ 6`;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/informatics/arrays
