# Ο μεταπολεμικός κόσμος: ΟΗΕ, Ψυχρός Πόλεμος και Εμφύλιος

> Οι νικητές ανταγωνίζονται, ο ΟΗΕ, το σχέδιο Μάρσαλ και το ΝΑΤΟ, και ο ελληνικός Εμφύλιος.

Ιστορία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/history/gen-postwar-order

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς πώς ο ανταγωνισμός των νικητών, από τη συμφωνία των ποσοστών ως το Πότσνταμ, οδήγησε στον Ψυχρό Πόλεμο, και να τον συνδέεις με τα Δεκεμβριανά και τη Βάρκιζα.
- Να παρουσιάζεις τι όρισαν οι Συνθήκες των Παρισίων (1947) για την Ελλάδα: την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου και τις διεκδικήσεις που δεν ικανοποιήθηκαν.
- Να περιγράφεις την ίδρυση του ΟΗΕ, τα κύρια όργανά του και το δικαίωμα αρνησικυρίας, μαζί με τα όρια του Οργανισμού.
- Να εξηγείς τη διαδρομή από το Σχέδιο Μάρσαλ στην ίδρυση του ΝΑΤΟ και τη θέση του ελληνικού Εμφυλίου (1946–1949) στον Ψυχρό Πόλεμο.

## Νικητές που γίνονται αντίπαλοι

Τον Απρίλιο του 1945 Αμερικανοί και Σοβιετικοί στρατιώτες αγκαλιάζονταν στον
ποταμό Έλβα. Δύο χρόνια μετά, οι κυβερνήσεις τους μιλούσαν η μία για την άλλη
σαν για εχθρό. Η Ελλάδα βρέθηκε πάνω στη γραμμή που τους χώριζε, και το
πλήρωσε με νέο πόλεμο, ανάμεσα σε Έλληνες. Πώς έγινε τόσο γρήγορα αυτή η
στροφή, και ποιοι θεσμοί γεννήθηκαν για να μην ξαναγίνει παγκόσμιος πόλεμος;

## Ο ανταγωνισμός στο στρατόπεδο των νικητών

Οι διαφορές φάνηκαν **πριν τελειώσει** ο πόλεμος. Πολλοί, ανάμεσά τους και ο
**Γεώργιος Παπανδρέου**, θεωρούσαν αναπόφευκτη τη σύγκρουση της σοσιαλιστικής
Ανατολής με τη φιλελεύθερη Δύση.

- **Οκτώβριος 1944 (δεύτερο δεκαήμερο):** ο **Τσόρτσιλ** και ο **Στάλιν**, ερήμην
  του Ρούζβελτ, μοιράζουν την επιρροή τους στα νότια Βαλκάνια: η **Ελλάδα** στη
  Βρετανία, η **Βουλγαρία** στη Σοβιετική Ένωση, η **Γιουγκοσλαβία** μισή-μισή.
- **Γιάλτα, 4–11 Φεβρουαρίου 1945:** οι «Τρεις Μεγάλοι», Τσόρτσιλ, Ρούζβελτ και
  Στάλιν, συμφωνούν να σχηματιστούν **κυβερνήσεις που να εκπροσωπούν όλες τις
  δημοκρατικές τάσεις** και να γίνουν **ελεύθερες εκλογές**, υπό τριμερή
  συμμαχικό έλεγχο. Όσο όμως ο Κόκκινος Στρατός προχωρούσε, οι δυτικοί θεώρησαν
  ότι ο Στάλιν **παραβίασε** τη συμφωνία στη **Ρουμανία** και στην **Πολωνία**.
- **Πότσνταμ, Ιούλιος 1945:** το ζήτημα ξανασυζητιέται. Τα γεγονότα θα δείξουν
  ότι η ΕΣΣΔ ήθελε σταθερά να ελέγξει την **Ανατολική Ευρώπη**, και ότι οι δυτικοί
  ήταν αποφασισμένοι να μην την αφήσουν να απλωθεί **δυτικά της Πολωνίας** και
  **νότια της Βουλγαρίας**.

Ο Τσόρτσιλ μίλησε για ένα **«σιδηρούν παραπέτασμα»** που κατέβαινε ανάμεσα στη
σοβιετική ζώνη και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ο Ρούζβελτ είχε πεθάνει πριν από το
Πότσνταμ, κι έτσι δεν ξέρουμε αν η σκλήρυνση της αμερικανικής στάσης ήταν
επιλογή του διαδόχου του, **Χάρι Τρούμαν**. Πριν καν υπογραφεί η ειρήνη, ο
κόσμος έμπαινε στον **Ψυχρό Πόλεμο**.

## Η πολιτική κρίση στην Ελλάδα και τα Δεκεμβριανά

Η διαίρεση των Ελλήνων ήταν **αντανάκλαση** της μεγάλης αντιπαράθεσης ανάμεσα
στο δυτικό, φιλελεύθερο πρότυπο και στο κομμουνιστικό. Ήδη από το **1943**,
δίπλα στον κοινό αγώνα κατά του κατακτητή, υπήρχαν **δύο προτάσεις** για την
Ελλάδα μετά τον πόλεμο:

|                       | Κοινοβουλευτική δημοκρατία, όπως στη Δύση             | Υπαρκτός σοσιαλισμός, όπως στην ΕΣΣΔ                                                                  |
| --------------------- | ----------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Ποιοι την υποστήριζαν | η **εξόριστη κυβέρνηση** και ένα μέρος της Αντίστασης | όλο και περισσότερο το **ΕΑΜ-ΕΛΑΣ**, η ισχυρότερη ένοπλη οργάνωση                                     |
| Ένα όργανό της        | η κυβέρνηση της Μέσης Ανατολής                        | η **Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ)**, στην ορεινή Στερεά, από τις **10 Μαρτίου 1944** |

Οι βραχυπρόθεσμοι στόχοι που επικαλούνταν και οι δύο πλευρές δεν έκρυβαν τον
διαφορετικό στρατηγικό τους προσανατολισμό.

- Για να κατευνάσει τις αντιθέσεις, ο **Γεώργιος Παπανδρέου** έβαλε στην εξόριστη
  κυβέρνηση εκπροσώπους **όλων** των αντιμαχόμενων πλευρών.
- **Καζέρτα, 26 Σεπτεμβρίου 1944:** συμμαχικές και ελληνικές αρχές, με
  εκπροσώπους του **ΕΛΑΣ** και του **ΕΔΕΣ**, συμφωνούν να ανατεθεί η διοίκηση των
  στρατιωτικών δυνάμεων στην Ελλάδα στον Βρετανό στρατηγό **Σκόμπι**.
- **12 Οκτωβρίου 1944:** απελευθερώνεται η Αθήνα· στις **18 Οκτωβρίου** ο
  Παπανδρέου υψώνει τη σημαία στην Ακρόπολη. Ακολουθούν διαφωνίες μέσα στην
  κυβέρνηση, κυρίως για τον αφοπλισμό των ανταρτών, και **παραιτούνται οι υπουργοί
  του ΕΑΜ**.
- **Δεκέμβριος 1944:** στην καρδιά της Αθήνας συγκρούονται οι κυβερνητικές
  δυνάμεις (μικρό τμήμα του στρατού, χωροφυλακή και το **βρετανικό** εκστρατευτικό
  σώμα) με τις δυνάμεις του **ΕΑΜ-ΕΛΑΣ**: τα **Δεκεμβριανά**. Η σύγκρουση άρχισε
  όταν η αστυνομία πυροβόλησε το συλλαλητήριο του ΕΑΜ στο Σύνταγμα, στις **3
  Δεκεμβρίου**. Βία άσκησαν και οι δύο πλευρές: εκτελέσεις αντιπάλων και
  ομήρων από τον ΕΛΑΣ και την ΟΠΛΑ, βομβαρδισμοί συνοικιών από τους Βρετανούς.
  Νίκησαν οι κυβερνητικές δυνάμεις.
- **Βάρκιζα, 12 Φεβρουαρίου 1945:** η **Συμφωνία της Βάρκιζας** προβλέπει
  **ελεύθερες εκλογές** και **δημοψήφισμα για το πολιτειακό**. Ο ΕΛΑΣ παραδίδει
  τα όπλα.

## Η Συνθήκη των Παρισίων και η Δωδεκάνησος

Οι συνθήκες με τους πέντε **«δορυφόρους»** της Γερμανίας (Φινλανδία, Βουλγαρία,
Ρουμανία, Ουγγαρία και Ιταλία) υπογράφηκαν στο **Παρίσι** στις **10 Φεβρουαρίου
1947**.

- Η Φινλανδία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία είχαν κλείσει ανακωχή **μόνο με τη
  Σοβιετική Ένωση** από το 1944 και βρίσκονταν στον στρατιωτικό και ουσιαστικά
  πολιτικό έλεγχό της. Οι συνθήκες **κατοχύρωσαν την επιρροή της Μόσχας** στις
  τέσσερις πρώτες χώρες.
- Η **Ιταλία**, με νέα δημοκρατική κυβέρνηση, παραιτήθηκε από κάθε δικαίωμα στην
  **Αιθιοπία**, στην **Αλβανία** και στη **Δωδεκάνησο**.

Η ενσωμάτωση της **Δωδεκανήσου**, που κατοικούνταν κατά **90% από Έλληνες**, ήταν
εφαρμογή της **αρχής της αυτοδιάθεσης** που είχαν διακηρύξει οι Σύμμαχοι.
Πανηγυρίστηκε επίσημα στις **7 Μαρτίου 1948** και ήταν το **μόνο εδαφικό κέρδος**
της Ελλάδας από τον πόλεμο. Η ίδια αρχή **δεν εφαρμόστηκε** στη **Βόρεια Ήπειρο** και
στην **Κύπρο**, για τρεις λόγους:

1. το ζήτημα της Αλβανίας **μπλέχτηκε νωρίς** στον ανταγωνισμό των Συμμάχων·
2. οι Βρετανοί ήθελαν να κρατήσουν **ακέραιη την αυτοκρατορία** τους·
3. η Ελλάδα ήταν **διεθνώς αδύναμη**, μέσα σε έντονη εσωτερική διαμάχη.

## Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών

Η επιθετικότητα του Άξονα είχε δείξει τις **αδυναμίες της Κοινωνίας των Εθνών**.
Τον **Απρίλιο–Ιούνιο του 1945** συνεδρίασε στον **Άγιο Φραγκίσκο** η ιδρυτική
διάσκεψη του ΟΗΕ, με **πενήντα** χώρες που πολεμούσαν τον Άξονα, ανάμεσά τους και
η Ελλάδα. Ο Καταστατικός Χάρτης ξεκινά έτσι (δική μας μετάφραση):

> «Εμείς, οι λαοί των Ηνωμένων Εθνών, αποφασισμένοι να σώσουμε τις επόμενες
> γενιές από τη μάστιγα του πολέμου, που δύο φορές μέσα στη ζωή μας έφερε στην
> ανθρωπότητα ανείπωτη θλίψη, και να διακηρύξουμε ξανά την πίστη μας στα
> θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου \[…] και στην ισότητα των δικαιωμάτων ανδρών
> και γυναικών και εθνών μεγάλων και μικρών \[…]»
>
> — Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ, Προοίμιο, 26 Ιουνίου 1945

Ο ΟΗΕ είναι απόπειρα για ένα νέο σύστημα **συλλογικής ασφάλειας**. Ο Χάρτης είναι
**υποχρεωτικό διεθνές δίκαιο**, στηρίζεται στην **κυρίαρχη ισότητα** των κρατών και
**απαγορεύει τη χρήση βίας**, εκτός από την αυτοάμυνα.

| Όργανο                  | Τι κάνει                                                                                                                                                             |
| ----------------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Γενικός Γραμματέας**  | επικεφαλής των διοικητικών υπηρεσιών                                                                                                                                 |
| **Γενική Συνέλευση**    | όλα τα κράτη-μέλη, μία ψήφος το καθένα· αποφάσεις με κύρος, αλλά **όχι δεσμευτικές**                                                                                 |
| **Συμβούλιο Ασφαλείας** | το ισχυρότερο όργανο· εξετάζει απειλές για την ειρήνη και παίρνει **δεσμευτικές** αποφάσεις. **Πέντε μόνιμα μέλη**: ΗΠΑ, ΕΣΣΔ (σήμερα Ρωσία), Βρετανία, Γαλλία, Κίνα |

Επειδή η Κοινωνία των Εθνών δεν μπορούσε να επιβληθεί στις μεγάλες δυνάμεις, ο
Χάρτης όρισε ότι μια απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας χρειάζεται τη σύμφωνη
γνώμη **και των πέντε μόνιμων μελών**: αν ένα διαφωνεί ρητά, απόφαση δεν
παίρνεται. Είναι το **δικαίωμα αρνησικυρίας (βέτο)**. Στον Ψυχρό Πόλεμο το
κατάχρησαν **και οι δυτικοί και οι Σοβιετικοί**, και σε πολλές σοβαρές κρίσεις ο
ΟΗΕ έμεινε ανενεργός. Μία από αυτές ήταν το **Κυπριακό**, κυρίως μετά το 1974.
Γύρω από τον ΟΗΕ λειτουργούν ειδικευμένες υπηρεσίες, όπως η **UNICEF** για τα
παιδιά και η **UNESCO** για τον πολιτισμό. Παρά τα όριά του, ο Οργανισμός βοήθησε
να μειωθούν οι εντάσεις και να γίνει κοινή συνείδηση η ανάγκη της ειρήνης.

## Από το Σχέδιο Μάρσαλ στο ΝΑΤΟ

Η Ουάσινγκτον φοβόταν ότι, αν η Δυτική Ευρώπη δεν ανασυγκροτούνταν, θα έπεφτε
στη σοβιετική επιρροή. (Λίγους μήνες πριν, τον Μάρτιο του 1947, το Δόγμα Τρούμαν
είχε φέρει αμερικανική βοήθεια στην Ελλάδα και στην Τουρκία.)

- **Αρχές Ιουνίου 1947:** ο υπουργός Εξωτερικών **Τζορτζ Μάρσαλ** ανακοινώνει
  οικονομική βοήθεια σε **όλες** τις ευρωπαϊκές χώρες, δυτικές και ανατολικές. Τη
  δέχονται τα κράτη της Δυτικής Ευρώπης.
- **1948–1952:** το Σχέδιο Μάρσαλ φέρνει περίπου **13 δισεκατομμύρια δολάρια**, με
  καταλυτικό ρόλο στην ανασυγκρότηση. Γεννά και τον **ΟΕΟΣ**, τον Οργανισμό για
  την Ευρωπαϊκή Οικονομική Συνεργασία (αργότερα **ΟΟΣΑ**).
- Η **ΕΣΣΔ** θεωρεί ότι οι ΗΠΑ θέλουν να «εξαγοράσουν» την Ευρώπη και σφίγγει τον
  έλεγχο στην Ανατολική. Το **καλοκαίρι του 1948** ο **Τίτο** της Γιουγκοσλαβίας
  σπάει με τον Στάλιν.
- **Από τον Ιούνιο του 1948:** οι Σοβιετικοί αποκλείουν τις δυτικές ζώνες του
  **Βερολίνου**· αμερικανικά αεροπλάνα τις ανεφοδιάζουν σχεδόν έναν χρόνο.
- **4 Απριλίου 1949:** στην Ουάσινγκτον υπογράφεται το **Βορειοατλαντικό Σύμφωνο
  (ΝΑΤΟ)**, με τις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία κ.ά. Η
  **Ελλάδα** και η **Τουρκία** μπαίνουν το **1952**, η **Δυτική Γερμανία** το **1955**.

## Ο ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος (1946–1949)

Η Ελλάδα ήταν το **πρώτο πεδίο ένοπλης σύγκρουσης** του Ψυχρού Πολέμου.

|               | Η μία πλευρά                                                                                     | Η άλλη πλευρά                            |
| ------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------ | ---------------------------------------- |
| Ποιοι         | οι φιλοδυτικές δυνάμεις του **Κέντρου** και της **Δεξιάς** (Κόμμα των Φιλελευθέρων, Λαϊκό Κόμμα) | το **Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ)** |
| Ένοπλη δύναμη | ο **Εθνικός Στρατός**                                                                            | ο **Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ)** |

Το ΚΚΕ τέθηκε **εκτός νόμου τον Δεκέμβριο του 1947** και έμεινε παράνομο ως το
**1974**. Ο πόλεμος τελείωσε το **καλοκαίρι του 1949** με **νίκη των φιλοδυτικών
δυνάμεων**. Οι συνέπειές του, κατά το βιβλίο:

- **νέος μεγάλος αριθμός θυμάτων**, ύστερα από τη δοκιμασία της Κατοχής, και
  καταστροφές που συνεχίστηκαν ως το τέλος της δεκαετίας, άρα πιο δύσκολη
  **ανασυγκρότηση**·
- **διάψευση** των ελπίδων για κοινωνική απελευθέρωση και κοινωνική δικαιοσύνη που
  είχαν υποσχεθεί όλες οι αντιστασιακές οργανώσεις, δεξιές και αριστερές·
- και, ίσως το πιο σημαντικό, **βαθιά ψυχολογικά τραύματα** στην κοινωνία, που
  χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να επουλωθούν.

Και στον Εμφύλιο τη βία την άσκησαν **και οι δύο πλευρές**, και το βάρος το
σήκωσαν οι άμαχοι: εκκενώσεις χωριών, βίαιες στρατολογήσεις, εκτελέσεις,
στρατόπεδα εξορίας, παιδιά που χωρίστηκαν από τις οικογένειές τους.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από τα ποσοστά στο ΝΑΤΟ*

> **Κλειδί**
>
> **Ιστορικοί όροι (Θέμα Α1)**
>
> **Σιδηρούν παραπέτασμα (Iron Curtain):** φράση του Τσόρτσιλ για το χάσμα ανάμεσα
> στη ζώνη σοβιετικής επιρροής και στην υπόλοιπη Ευρώπη, δηλαδή ανάμεσα στα δύο
> κοινωνικοοικονομικά συστήματα του Ψυχρού Πολέμου.
>
> **Ψυχρός Πόλεμος:** ο έντονος ανταγωνισμός του δυτικού και του ανατολικού
> συνασπισμού μετά το 1945, που δεν έγινε ποτέ γενικευμένη ένοπλη σύγκρουση
> ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις.
>
> **ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης):** η πολιτική αρχή που
> συγκρότησε το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην ορεινή Στερεά Ελλάδα στις 10 Μαρτίου 1944.
>
> **Συμφωνία της Βάρκιζας (12 Φεβρουαρίου 1945):** η συμφωνία που έκλεισε τα
> Δεκεμβριανά και προέβλεπε ελεύθερες εκλογές και δημοψήφισμα για το πολιτειακό.
>
> **Δικαίωμα αρνησικυρίας (βέτο):** η δυνατότητα κάθε μόνιμου μέλους του
> Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να εμποδίσει μια απόφαση με τη ρητή διαφωνία του.
>
> **Σχέδιο Μάρσαλ:** το αμερικανικό πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας (1948–1952),
> περίπου 13 δισ. δολαρίων, για την ανασυγκρότηση της Δυτικής Ευρώπης.

### Παράδειγμα 1: Να συσχετίσετε την εσωτερική κρίση στην Ελλάδα (1943–1949) με τον μεταπολεμικό ανταγωνισμό των νικητών.

1. **Το σχέδιο.** Η ερώτηση ζητά σύνδεση, όχι δύο ξεχωριστές αφηγήσεις. Κάθε
   ελληνικό γεγονός που γράφεις το βάζεις δίπλα σε ένα διεθνές.
2. **Οι δύο προτάσεις.** Από το 1943 η εξόριστη κυβέρνηση και μέρος της Αντίστασης
   ήθελαν δυτική κοινοβουλευτική δημοκρατία· το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έκλινε όλο και περισσότερο
   στον υπαρκτό σοσιαλισμό (ΠΕΕΑ, 10 Μαρτίου 1944). Είναι το ίδιο δίπολο που
   χωρίζει τη Δύση από την ΕΣΣΔ.
3. **Η διεθνής σκακιέρα.** Η συμφωνία των ποσοστών (Οκτώβριος 1944) έβαλε την
   Ελλάδα στη βρετανική επιρροή· η Καζέρτα έδωσε τη διοίκηση στον Σκόμπι. Γι' αυτό
   στα Δεκεμβριανά πολέμησε ανοιχτά και βρετανικός στρατός.
4. **Ο Εμφύλιος.** Μετά τη Βάρκιζα η σύγκρουση ξανάρχισε το 1946. Η Ελλάδα έγινε
   το πρώτο ένοπλο πεδίο του Ψυχρού Πολέμου: Εθνικός Στρατός με δυτική στήριξη,
   ΔΣΕ με το ΚΚΕ. Κλείσε με τη σύνδεση: όσο βάθαινε το χάσμα των νικητών, τόσο
   λιγότερο χώρο είχαν οι Έλληνες για συμβιβασμό.

### Παράδειγμα 2: Διάβασε μια πηγή: ο Τζορτζ Μάρσαλ στο Χάρβαρντ (5 Ιουνίου 1947)

1. **Η πηγή.** Από τον λόγο του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Τζορτζ Μάρσαλ στο
   Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, 5 Ιουνίου 1947 (δική μας μετάφραση): «Η πολιτική μας
   δεν στρέφεται εναντίον καμιάς χώρας ή ιδεολογίας, αλλά εναντίον της πείνας, της
   φτώχειας, της απόγνωσης και του χάους. Σκοπός της πρέπει να είναι η αναβίωση μιας
   οικονομίας που λειτουργεί, ώστε να γεννηθούν οι πολιτικές και κοινωνικές
   συνθήκες μέσα στις οποίες μπορούν να υπάρξουν ελεύθεροι θεσμοί. \[…] Κάθε
   κυβέρνηση όμως που μηχανεύεται να εμποδίσει την ανάκαμψη άλλων χωρών δεν μπορεί
   να περιμένει βοήθεια από εμάς.»
2. **Τι υπόσχεται.** Βοήθεια χωρίς αποκλεισμούς: «καμιά χώρα ή ιδεολογία». Αυτό
   ταιριάζει με το βιβλίο, που λέει ότι η πρόταση έγινε σε όλες τις χώρες, δυτικές
   και ανατολικές.
3. **Τι εννοεί κάτω από τις λέξεις.** Η φτώχεια και το χάος είναι, για τον Μάρσαλ,
   το έδαφος όπου απλώνεται ο κομμουνισμός· οι «ελεύθεροι θεσμοί» είναι η δυτική
   δημοκρατία. Και η τελευταία φράση δείχνει ποιον έχει στον νου του: όποιον
   εμποδίζει την ανάκαμψη των άλλων.
4. **Πώς διαβάστηκε.** Η Δυτική Ευρώπη δέχτηκε, και πήρε περίπου 13 δισ. δολάρια
   το 1948–1952. Η ΕΣΣΔ το είδε ως απόπειρα «εξαγοράς» της Ευρώπης και έσφιξε τον
   έλεγχο στην Ανατολική. Μια πηγή που μιλά για ενότητα έγινε έτσι ένα από τα
   βήματα της διαίρεσης.

> **Πρόσεχε**
>
> - **Συνθήκη ή ενσωμάτωση;** Η Ιταλία παραιτήθηκε από τη Δωδεκάνησο με τη
>   Συνθήκη των Παρισίων, στις **10 Φεβρουαρίου 1947**· η επίσημη ενσωμάτωση
>   γιορτάστηκε στις **7 Μαρτίου 1948**.
> - **Καζέρτα ≠ Βάρκιζα.** Η Καζέρτα (Σεπτέμβριος 1944) είναι πριν από την
>   απελευθέρωση και δίνει τη διοίκηση στον Σκόμπι· η Βάρκιζα (Φεβρουάριος 1945)
>   κλείνει τα Δεκεμβριανά.
> - **Σχέδιο Μάρσαλ ≠ ΝΑΤΟ.** Το πρώτο είναι οικονομική βοήθεια (1948–1952)· το
>   δεύτερο στρατιωτική συμμαχία (1949). Το ένα οδήγησε στο άλλο, μέσα από τον
>   αποκλεισμό του Βερολίνου.
> - **Το Δόγμα Τρούμαν** ανήκει σε υποενότητα που δεν εξετάζεται· το χρειάζεσαι
>   μόνο για να καταλαβαίνεις τη συνέχεια.

> **Θυμήσου**
>
> - **Οκτώβριος 1944** ποσοστά· **Γιάλτα** 4–11 Φεβρουαρίου 1945· **Πότσνταμ**
>   Ιούλιος 1945· «σιδηρούν παραπέτασμα» (Τσόρτσιλ).
> - **ΠΕΕΑ** 10 Μαρτίου 1944· **Καζέρτα** 26 Σεπτεμβρίου 1944 (Σκόμπι)· Αθήνα
>   ελεύθερη **12 Οκτωβρίου 1944**· **Δεκεμβριανά**· **Βάρκιζα 12 Φεβρουαρίου 1945**.
> - **Παρίσι 10 Φεβρουαρίου 1947**: Δωδεκάνησος (90% Έλληνες)· όχι Βόρεια Ήπειρος
>   και Κύπρος.
> - **ΟΗΕ**: Άγιος Φραγκίσκος 1945, 50 χώρες· Γενικός Γραμματέας, Γενική Συνέλευση,
>   Συμβούλιο Ασφαλείας με **5 μόνιμα μέλη** και **βέτο**.
> - **Μάρσαλ** Ιούνιος 1947, 1948–1952, **13 δισ.**, ΟΕΟΣ· Τίτο 1948· Βερολίνο
>   1948–1949· **ΝΑΤΟ 4 Απριλίου 1949**· Ελλάδα και Τουρκία **1952**.
> - **Εμφύλιος 1946–1949**: Εθνικός Στρατός – ΔΣΕ· ΚΚΕ εκτός νόμου **1947–1974**.

## Ερωτήσεις

1. Πώς μοίρασαν Τσόρτσιλ και Στάλιν την επιρροή τους στα νότια Βαλκάνια τον Οκτώβριο του 1944;
   - Η Ελλάδα στη Βρετανία, η Βουλγαρία στην ΕΣΣΔ, η Γιουγκοσλαβία μισή-μισή
   - Η Ελλάδα μισή-μισή, η Βουλγαρία στη Βρετανία, η Γιουγκοσλαβία στην ΕΣΣΔ
   - Όλες οι χώρες μισές-μισές, με τη σύμφωνη γνώμη του Ρούζβελτ
   - Η Ελλάδα και η Βουλγαρία στην ΕΣΣΔ, η Γιουγκοσλαβία στη Βρετανία
2. Τι περιέγραφε η φράση «σιδηρούν παραπέτασμα»;
   - Τον αποκλεισμό του Βερολίνου από τους Σοβιετικούς
   - Το χάσμα ανάμεσα στη σοβιετική ζώνη και την υπόλοιπη Ευρώπη
   - Τα οχυρά που έχτισε η Γερμανία στα δυτικά της σύνορα
   - Τη στρατιωτική συμμαχία των χωρών του ΝΑΤΟ
3. Τι συμφωνήθηκε στην Καζέρτα, στις 26 Σεπτεμβρίου 1944;
   - Ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ και η αμνηστία των πολιτικών αδικημάτων
   - Η ίδρυση της ΠΕΕΑ στην ορεινή Στερεά Ελλάδα
   - Να αναλάβει τη διοίκηση των δυνάμεων στην Ελλάδα ο Σκόμπι
   - Να γίνει δημοψήφισμα για την επιστροφή του βασιλιά
4. Γιατί η ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου θεωρήθηκε εφαρμογή της αρχής της αυτοδιάθεσης;
   - Επειδή οι κάτοικοι ψήφισαν σε δημοψήφισμα του ΟΗΕ
   - Επειδή τα νησιά ήταν βρετανική αποικία
   - Επειδή είχε υπογράψει έτσι η Ιταλία το 1923
   - Επειδή τα κατοικούσαν κατά 90% Έλληνες
5. Ποιος από τους παρακάτω ΔΕΝ ήταν λόγος για τον οποίο δεν ικανοποιήθηκαν τα αιτήματα για Βόρεια Ήπειρο και Κύπρο;
   - Η σύνδεση του αλβανικού ζητήματος με τον ανταγωνισμό των Συμμάχων
   - Η επιθυμία των Βρετανών να κρατήσουν ακέραιη την αυτοκρατορία
   - Η άρνηση της ελληνικής κυβέρνησης να τα διεκδικήσει
   - Η διεθνής αδυναμία της Ελλάδας μέσα στην εσωτερική διαμάχη
6. Τι σημαίνει το δικαίωμα αρνησικυρίας (βέτο) στο Συμβούλιο Ασφαλείας;
   - Κάθε κράτος-μέλος του ΟΗΕ μπορεί να ακυρώσει μια απόφαση
   - Η Γενική Συνέλευση μπορεί να ακυρώσει το Συμβούλιο Ασφαλείας
   - Ο Γενικός Γραμματέας αποφασίζει όταν τα μέλη διαφωνούν
   - Αν ένα μόνιμο μέλος διαφωνεί ρητά, δεν παίρνεται απόφαση
7. Χαρακτήρισε την πρόταση: «Το Σχέδιο Μάρσαλ προσφέρθηκε μόνο στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης.»
   - Σωστή· οι ΗΠΑ ήθελαν από την αρχή να αποκλείσουν την ΕΣΣΔ
   - Λάθος· προσφέρθηκε σε όλες, δυτικές και ανατολικές
   - Σωστή· το προέβλεπε η συμφωνία των ποσοστών
   - Λάθος· το πήραν μόνο η Ελλάδα και η Τουρκία
8. Ποιες ήταν οι ένοπλες δυνάμεις των δύο πλευρών στον ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο (1946–1949);
   - Ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ
   - Ο Εθνικός Στρατός και ο ΔΣΕ
   - Ο Ιερός Λόχος και η ΕΚΚΑ
   - Τα Τάγματα Ασφαλείας και η ΟΠΛΑ

## Ασκήσεις

1. Ποια συμφωνία έκλεισε τα Δεκεμβριανά, και πότε υπογράφηκε;
2. Στη γραμμή χρόνου λείπει η χρονολογία του Σχεδίου Μάρσαλ. Ποια είναι;
   *Γραμμή χρόνου από το 1944 ως το 1949, με κρυμμένη τη χρονολογία του Σχεδίου Μάρσαλ.*
3. Εξήγησε πώς οργανώθηκε ο ΟΗΕ για να αποφύγει τις αδυναμίες της Κοινωνίας των Εθνών, και γιατί παρ' όλα αυτά συχνά έμενε ανενεργός.
4. «Τα Μέρη συμφωνούν ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσότερων από αυτά στην Ευρώπη ή στη Βόρεια Αμερική θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, και συνεπώς συμφωνούν ότι, αν γίνει τέτοια επίθεση, καθένα από αυτά, ασκώντας το δικαίωμα της ατομικής ή συλλογικής αυτοάμυνας που αναγνωρίζει το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, θα βοηθήσει το Μέρος ή τα Μέρη που δέχτηκαν την επίθεση.» — Βορειοατλαντικό Σύμφωνο, Ουάσινγκτον, 4 Απριλίου 1949, άρθρο 5 (δική μας μετάφραση). Ποιο φόβο των δυτικών χωρών εκφράζει το άρθρο, ποια γεγονότα τον γέννησαν, και πώς συνδέεται με τον ΟΗΕ;
5. Ικανοποίησε η Συνθήκη των Παρισίων (1947) τις προσδοκίες που είχε η Ελλάδα από τις θυσίες της στον πόλεμο; Κρίνε, εξηγώντας τι κέρδισε, τι δεν κέρδισε και γιατί.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/history/gen-postwar-order
