# Η ευρωπαϊκή ενοποίηση, η Ελλάδα ως το 1974 και το Κυπριακό

> Από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες στην ΕΕ, η Ελλάδα από τον Εμφύλιο στη Μεταπολίτευση, και η Κύπρος.

Ιστορία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/history/gen-europe-greece-cyprus

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τα βήματα της ευρωπαϊκής ενοποίησης, από την ΕΚΑΧ (1952) και τη Συνθήκη της Ρώμης (1957) ως το Μάαστριχτ και τις διευρύνσεις, και να εξηγείς τι είναι η υπερεθνικότητα.
- Να παρουσιάζεις την Ελλάδα από το 1950 ως το 1974: την ανόρθωση, τη Σύνδεση με την ΕΟΚ, την πολιτική κρίση, τη δικτατορία και την αντίσταση σε αυτήν.
- Να εξηγείς πώς έγινε η Μεταπολίτευση, πώς λύθηκε το πολιτειακό και ποιοι ήταν οι στόχοι της ένταξης στην ΕΟΚ (1981).
- Να αφηγείσαι το Κυπριακό από την Αγγλοκρατία ως την τουρκική εισβολή και την κατοχή, με τις θέσεις και τις ευθύνες όλων των πλευρών.

## Τρεις ιστορίες που διασταυρώνονται

Το 1950 η Ελλάδα έβγαινε από δέκα χρόνια πολέμου, κατοχής και εμφυλίου, η Δυτική
Ευρώπη άρχιζε να ενώνει τις βιομηχανίες της, και η Κύπρος ήταν βρετανική
αποικία. Το 1974 οι τρεις ιστορίες συναντήθηκαν: μια δικτατορία στην Αθήνα, ένα
πραξικόπημα και μια εισβολή στην Κύπρο, και αμέσως μετά μια δημοκρατία που
ζήτησε θέση στην Ευρώπη. Πώς δέθηκαν μεταξύ τους;

## Η σύσταση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

Μετά τον πόλεμο οι δυτικοευρωπαίοι αναζήτησαν έναν δρόμο ανάμεσα στην απλή
διακρατική συνεργασία και στην άμεση ομοσπονδία: να ενωθούν **πρώτα κάποιοι
τομείς της οικονομίας**, και η πολιτική ενότητα να έρθει αργότερα.

- **Μάιος 1950:** ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών **Ρομπέρ Σουμάν** προτείνει ένα
  σχέδιο του **Ζαν Μονέ**: μια **Ανώτατη Αρχή** να ελέγχει τις βιομηχανίες
  **άνθρακα και χάλυβα** της Γαλλίας, της Δυτικής Γερμανίας και όσων άλλων
  θελήσουν.
- **1952:** με τη Δυτική Γερμανία, την Ιταλία και τις χώρες της **Μπενελούξ**
  (Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο) ιδρύεται η **Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και
  Χάλυβα (ΕΚΑΧ)**. Ο πυρήνας της βαριάς βιομηχανίας περνά από τις εθνικές
  κυβερνήσεις σε μια **υπερεθνική** Αρχή.
- **1954:** αποτυγχάνει η **Ευρωπαϊκή Αμυντική Κοινότητα**.
- **1955–1956:** μια επιτροπή υπό τον Βέλγο **Πολ-Ανρί Σπάακ** εξετάζει μια
  ευρωπαϊκή κοινή αγορά.
- **25 Μαρτίου 1957:** η **Συνθήκη της Ρώμης** ιδρύει την **Ευρωπαϊκή Οικονομική
  Κοινότητα (ΕΟΚ)**, με βάση την ελεύθερη διακίνηση **προϊόντων, κεφαλαίων και
  ατόμων**, και μιλά ρητά για μια **«διαρκώς στενότερη ένωση»** των λαών της
  Ευρώπης. Ιδρύεται και η **Ευρατόμ** (Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας).

*Χάρτης της Ευρώπης με τις έξι χώρες που ίδρυσαν την ΕΚΑΧ και την ΕΟΚ: Γαλλία, Γερμανία (τότε Δυτική Γερμανία), Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο.*

Η ΕΟΚ πέτυχε από τα πρώτα χρόνια, σε μια εποχή αδιάκοπης ανάπτυξης ως τις αρχές
της δεκαετίας του 1970. Μεγάλωσε με **διευρύνσεις**: **1973** Βρετανία, Ιρλανδία,
Δανία («βόρεια»)· **1981** Ελλάδα· **1986** Ισπανία και Πορτογαλία («νότια»). Η
**Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη**, που συμφωνήθηκε το 1985, προέβλεπε στενότερη
οικονομική και πολιτική ενότητα.

## Η Ευρωπαϊκή Ένωση

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου η ενοποίηση έγινε και **βαθύτερη** και
**πλατύτερη**.

- **1992:** η **Συνθήκη του Μάαστριχτ** μετατρέπει τις Κοινότητες στην **Ευρωπαϊκή
  Ένωση (ΕΕ)** και προβλέπει την **Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΟΝΕ)**, με κοινό
  νόμισμα.
- Με συνθήκη του **1994** προσχωρούν η **Σουηδία**, η **Φινλανδία** και η
  **Αυστρία**· οι Συνθήκες του **Άμστερνταμ** (1997) και της **Νίκαιας** αλλάζουν τη
  λειτουργία της Ένωσης.
- Έρχεται το **ευρώ**, όπου η Ελλάδα μπαίνει το **2001**.
- **2004:** δέκα νέα μέλη, κυρίως από την παλιά Ανατολική Ευρώπη, και η **Κύπρος**·
  **2007:** Βουλγαρία και Ρουμανία.

Η ΕΕ και η αρχή της **υπερεθνικότητας** είναι, κατά το βιβλίο, μια **επανάσταση
στις διεθνείς σχέσεις**: η Ευρώπη απομακρύνεται από τις εθνικιστικές
αντιπαλότητες του παρελθόντος, κατοχυρώνει τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα
δικαιώματα, αμβλύνει τις ανισότητες ανάμεσα στις περιοχές της και αποκτά μεγαλύτερη
επιρροή. Η ένωση όμως **δεν έχει ολοκληρωθεί**· είναι ζητούμενο για το μέλλον.

## Η Ελλάδα 1950–1967: ανόρθωση και κρίση

Μετά το 1949 χρειαζόταν πρώτα **ανοικοδόμηση** και μετά **ανάπτυξη**.

| Χρόνια    | Κυβέρνηση                                                               | Τι έγινε                                                                                                                                                                                                             |
| --------- | ----------------------------------------------------------------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 1950–1952 | **ΕΠΕΚ** (Νικόλαος Πλαστήρας) και **Φιλελεύθεροι** (Σοφοκλής Βενιζέλος) | οικονομικό έργο με υπουργό Συντονισμού τον **Γεώργιο Καρτάλη**· **Σύνταγμα του 1952**, χωρίς να καταργηθούν πολλά «έκτακτα μέτρα»· εκτέλεση του **Νίκου Μπελογιάννη** (1952)· ένταξη στο **ΝΑΤΟ** (Φεβρουάριος 1952) |
| 1952–1955 | **Ελληνικός Συναγερμός** (Αλέξανδρος Παπάγος)                           | **υποτίμηση της δραχμής κατά 100%** (1953, Σπύρος Μαρκεζίνης) και μέτρα για το πέρασμα στην ανάπτυξη· ο Παπάγος πεθαίνει τον Οκτώβριο του 1955                                                                       |
| 1955–1963 | **ΕΡΕ** (Κωνσταντίνος Καραμανλής)                                       | ραγδαία ανάπτυξη, η ταχύτερη στην Ευρώπη μετά τη Δυτική Γερμανία· έργα σε γεωργία, δρόμους, τουρισμό, βιομηχανία· Κυπριακή Δημοκρατία (1959)· **Συμφωνία Σύνδεσης με την ΕΟΚ (9 Ιουλίου 1961)**                      |
| 1963–1965 | **Ένωση Κέντρου** (Γεώργιος Παπανδρέου)                                 | εκλογές Νοεμβρίου 1963 και Φεβρουαρίου 1964· εκδημοκρατισμός και **εκπαιδευτική μεταρρύθμιση**                                                                                                                       |

Η **Σύνδεση** του 1961 προέβλεπε μελλοντική **πλήρη ένταξη**. Η Ελλάδα ήταν το
**πρώτο ευρωπαϊκό κράτος**, εκτός από τα έξι ιδρυτικά, που ζήτησε να μετάσχει στην
ενοποίηση. Οι εμπνευστές της περίμεναν ενσωμάτωση στη Δύση, σταθερότερη
δημοκρατία, ανάπτυξη και μεγαλύτερο διεθνές βάρος.

Τα προβλήματα όμως έμεναν. Πολλοί **μετανάστευαν** στη Δυτική Ευρώπη. Οι πληγές
του Εμφυλίου δεν είχαν κλείσει, και η **ΕΔΑ** (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά)
κατήγγελλε διακρίσεις. Τον **Μάιο του 1963** μια **παρακρατική οργάνωση**
δολοφόνησε στη Θεσσαλονίκη τον βουλευτή της ΕΔΑ **Γρηγόρη Λαμπράκη**. Το
πολιτικό σύστημα δεν μεταρρυθμιζόταν: τον **Ιούνιο του 1963** ο βασιλιάς **Παύλος**
ανάγκασε τον Καραμανλή να παραιτηθεί. Τον **Ιούλιο του 1965** ο νέος βασιλιάς
**Κωνσταντίνος Β΄** ανέτρεψε, με **αντισυνταγματική** παρέμβαση, την κυβέρνηση
Παπανδρέου, και κυβέρνηση σχημάτισαν πρώην βουλευτές της Ένωσης Κέντρου, οι
**«αποστάτες»**. Η κρίση κράτησε ως την **21η Απριλίου 1967**, όταν συνωμότες
αξιωματικοί κατέλυσαν τη δημοκρατία.

## Η δικτατορία των συνταγματαρχών (1967–1974)

Επικεφαλής ήταν οι συνταγματάρχες **Γεώργιος Παπαδόπουλος** και **Νικόλαος
Μακαρέζος** και ο ταξίαρχος **Στυλιανός Παττακός**. Γρήγορα έλεγξαν τον κρατικό
μηχανισμό και τον στρατό και καταπάτησαν τα δικαιώματα των πολιτών. Η χώρα
**απομονώθηκε**, ιδίως στην Ευρώπη: η Σύνδεση με την ΕΟΚ **«πάγωσε»** και η Ελλάδα
βγήκε από το **Συμβούλιο της Ευρώπης** (1969), λίγο πριν αποβληθεί. Μόνο οι **ΗΠΑ**
έδειχναν ανοχή, κάτι που ο λαός θυμήθηκε, χρεώνοντάς τους την επιβολή και την
επιβίωση του καθεστώτος.

Η αντίσταση:

- **Πολιτικοί:** ο **Γεώργιος Παπανδρέου** (η κηδεία του, το 1968, έγινε
  συλλαλητήριο), ο **Παναγιώτης Κανελλόπουλος**, ο **Γεώργιος Μαύρος**, ο **Γεώργιος
  Ράλλης**· ο **Καραμανλής**, αυτοεξόριστος στο Παρίσι, καταδίκασε τη δικτατορία.
- **Στο εξωτερικό:** ο **Ανδρέας Παπανδρέου** (ΠΑΚ), ο **Μίκης Θεοδωράκης**, η
  **Μελίνα Μερκούρη**.
- **Πράξεις:** η απόπειρα του **Αλέκου Παναγούλη** κατά του Παπαδόπουλου (συνελήφθη
  και βασανίστηκε άγρια)· το αποτυχημένο κίνημα του **Ναυτικού** (Μάιος 1973).
- **Κορύφωση:** οι φοιτητικές εξεγέρσεις της **Νομικής** (Φεβρουάριος 1973) και του
  **Πολυτεχνείου** (Νοέμβριος 1973). Τη νύχτα της **17ης Νοεμβρίου 1973** η εξέγερση
  καταπνίγηκε από τον στρατό: πολλοί σκοτώθηκαν, άλλοι συνελήφθησαν και
  βασανίστηκαν.

Στις **25 Νοεμβρίου 1973** ο ταξίαρχος **Δημήτριος Ιωαννίδης** επέβαλε με νέο
πραξικόπημα ένα ακόμη σκληρότερο καθεστώς. Τον **Ιούλιο του 1974** οργάνωσε
πραξικόπημα κατά του **Μακαρίου** στην Κύπρο· ακολούθησε η **τουρκική εισβολή**, η
δικτατορία κατέρρευσε, και οι αρχηγοί των ενόπλων δυνάμεων κάλεσαν τον
**Καραμανλή**.

## Η Μεταπολίτευση

Ο Καραμανλής ανέλαβε τη νύχτα της **23ης προς 24η Ιουλίου 1974**. Ο όρος
**Μεταπολίτευση** περιγράφει τη μετάβαση από τη δικτατορία σε σύγχρονη ευρωπαϊκή
δημοκρατία. Οι δυσκολίες ήταν μεγάλες:

- μέσα στη χώρα, ο **στρατός** ελεγχόταν ακόμη σε μεγάλο βαθμό από **νοσταλγούς
  της δικτατορίας**·
- έξω, η κρίση της **Κύπρου** και οι τουρκικές διεκδικήσεις στο **Αιγαίο**, κυρίως
  για την **υφαλοκρηπίδα**· μετά τη δεύτερη φάση της εισβολής (Αύγουστος 1974) η
  Ελλάδα **αποχώρησε από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ**.

Η **κυβέρνηση εθνικής ενότητας**, με υπουργό Εξωτερικών τον **Γεώργιο Μαύρο**,
προχώρησε γρήγορα: πολιτικός έλεγχος στον στρατό και στη διοίκηση, **νομιμοποίηση
του ΚΚΕ**, εκλογές. Ιδρύθηκαν το **ΠΑΣΟΚ** (Ανδρέας Παπανδρέου), η **Νέα
Δημοκρατία** (Καραμανλής), η **Ένωση Κέντρου–Νέες Δυνάμεις** (Μαύρος).

- **17 Νοεμβρίου 1974:** εκλογές, στην πρώτη επέτειο του Πολυτεχνείου· νικά η ΝΔ.
- **Δεκέμβριος 1974:** **δημοψήφισμα** για το πολίτευμα· επικρατεί η **αβασίλευτη
  δημοκρατία**, και το **πολιτειακό ζήτημα** λύνεται για πρώτη φορά οριστικά.
- **Ιούνιος 1975:** νέο **Σύνταγμα**· Πρόεδρος ο **Κωνσταντίνος Τσάτσος**. Το
  άρθρο 1 ορίζει: «Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική
  Δημοκρατία».

Ο διεθνής Τύπος ονόμασε τη γρήγορη και αναίμακτη αποκατάσταση **«ελληνικό θαύμα»**.

## Η Ελλάδα στην Ευρώπη

Η ΝΔ ξανακέρδισε το **1977**. Το **1980** ο Καραμανλής εξελέγη Πρόεδρος της
Δημοκρατίας και πρωθυπουργός έγινε ο **Γεώργιος Ράλλης**. Η χώρα άσκησε
**πολυδιάστατη** εξωτερική πολιτική: σχέσεις με τους Άραβες και τον σοβιετικό
συνασπισμό (Μόσχα και Πεκίνο, 1979), βαλκανική συνεργασία, πιο ισόρροπη σχέση με
τις ΗΠΑ· το **καλοκαίρι του 1976** Ελλάδα και Τουρκία έφτασαν στα πρόθυρα πολέμου.
Το **1980** η Ελλάδα επέστρεψε στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ.

Η μεγαλύτερη πρωτοβουλία ήταν η **ένταξη στην ΕΟΚ**. Οι διαπραγματεύσεις κράτησαν
από το **1976** ως τον **Δεκέμβριο του 1978**, με τη στήριξη του Γάλλου προέδρου
**Ζισκάρ ντ' Εσταίν** και του Δυτικογερμανού καγκελαρίου **Χέλμουτ Σμιτ**. Η
Συνθήκη Προσχώρησης υπογράφηκε στο **Ζάππειο** στις **28 Μαΐου 1979** και η Ελλάδα
έγινε **πλήρες μέλος** την **1η Ιανουαρίου 1981**.

- **1981, 1985:** κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ (**Ανδρέας Παπανδρέου**): νέο **Οικογενειακό
  Δίκαιο** με νομική ισότητα των φύλων, **Εθνικό Σύστημα Υγείας**, **αναγνώριση της
  Εθνικής Αντίστασης**, αναδιανομή του εισοδήματος· πρόγραμμα σταθεροποίησης με
  τον **Κωνσταντίνο Σημίτη**. Η χώρα έμεινε στη Δύση, υποστηρίζοντας τη μείωση του
  ψυχροπολεμικού ανταγωνισμού και τον πυρηνικό αφοπλισμό.
- **1990–1993:** ΝΔ (**Κωνσταντίνος Μητσοτάκης**)· υπογραφή του **Μάαστριχτ**.
- **1993–2004:** ΠΑΣΟΚ, από το 1996 με πρωθυπουργό τον **Σημίτη**· μεγάλο
  επίτευγμα η **ΟΝΕ** και το **ευρώ** (2001).

## Το Κυπριακό

### Η Αγγλοκρατία

Μετά τη Λωζάννη οι **Ελληνοκύπριοι** ήταν περίπου το **80%** του πληθυσμού και οι
**Τουρκοκύπριοι** το **18%**. Η στρατηγική θέση του νησιού στην Ανατολική Μεσόγειο
όρισε την τύχη του.

- **1878:** οι Οθωμανοί παραχωρούν τη **διοίκηση** στη Βρετανία, για προστασία
  απέναντι στη Ρωσία. Οι Ελληνοκύπριοι στην αρχή το βλέπουν ως βήμα προς την
  **ένωση**, όπως στα Επτάνησα· διαψεύδονται.
- **1914** προσάρτηση από τη Βρετανία· **1915** προσφορά στην Ελλάδα, για να μπει
  στον πόλεμο, που η ουδετερόφιλη κυβέρνηση **απέρριψε**.
- **1925** αποικία του Στέμματος· **Οκτώβριος 1931** αυθόρμητη εξέγερση
  (**«Οκτωβριανά»**), που καταπνίγηκε· ακολούθησε σκληρό αυταρχικό καθεστώς.
- **Μετά το 1945** η Βρετανία αποφάσισε να **κρατήσει** το νησί. Η αγανάκτηση του
  ελληνισμού έστρεψε το ενωτικό κίνημα στη **δυναμική** διεκδίκηση.

### Ο αγώνας 1950–1959

- **1950:** δημοψήφισμα της Εκκλησίας της Κύπρου· το **95,7%** των Ελληνοκυπρίων
  υπέρ της ένωσης. Αρχιεπίσκοπος εκλέγεται ο **Μακάριος Γ΄**.
- **1954:** ο Βρετανός υφυπουργός Αποικιών δηλώνει ότι η Κύπρος δεν θα γίνει
  **«ποτέ»** ανεξάρτητη· η κυβέρνηση Παπάγου προσφεύγει χωρίς αποτέλεσμα στον ΟΗΕ.
- **1 Απριλίου 1955:** αρχίζει ο ένοπλος αγώνας της **ΕΟΚΑ**, με πολιτικό ηγέτη τον
  Μακάριο και στρατιωτικό τον **Γεώργιο Γρίβα («Διγενή»)**. Σκοτώνονται νέοι όπως ο
  **Γρηγόρης Αυξεντίου** και ο **Κυριάκος Μάτσης**· οι πρώτοι που απαγχονίζουν οι
  Βρετανοί (1956) είναι ο **Μιχαλάκης Καραολής** και ο **Ανδρέας Δημητρίου**. Ο
  Μακάριος εξορίζεται στις **Σεϋχέλλες** (Μάρτιος 1956). Η **Τουρκία** ζητά
  **διχοτόμηση**. Ο αγώνας είχε θύματα από όλες τις πλευρές, Βρετανούς στρατιώτες,
  Ελληνοκυπρίους και Τουρκοκυπρίους, και το 1958 οι δύο κοινότητες συγκρούστηκαν
  βίαια.
- **Φεβρουάριος 1959:** οι **Συμφωνίες Ζυρίχης–Λονδίνου** (Καραμανλής, Αβέρωφ)
  δημιουργούν **ανεξάρτητο** κράτος, αποκλείοντας και την **ένωση** και τη
  **διχοτόμηση**. Η Βρετανία κρατά **δύο στρατιωτικές βάσεις**. Πρόεδρος ο
  Μακάριος· ανεξαρτησία τον **Αύγουστο του 1960**.

### Από την ανεξαρτησία στην εισβολή

- **Νοέμβριος 1963:** ο Μακάριος προτείνει **«Δεκατρία Σημεία»** για αναθεώρηση του
  Συντάγματος, που δυσλειτουργούσε. Η Τουρκία τα απορρίπτει· ακολουθούν
  τουρκοκυπριακή εξέγερση και **διακοινοτικές συγκρούσεις**, με νεκρούς και στις
  δύο κοινότητες. Πολλοί Τουρκοκύπριοι κλείστηκαν σε θύλακες.
- **1964:** στέλνεται **ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ**· η κυβέρνηση Παπανδρέου στέλνει
  **μεραρχία**, με αρχηγό τον Γρίβα.
- **Τέλη 1967:** μετά από νέα ελληνοτουρκική κρίση η χούντα **αποσύρει τη μεραρχία**.
  Η χούντα έβλεπε με καχυποψία τον εκλεγμένο και λαοφιλή Μακάριο και ενθάρρυνε,
  όπως φαίνεται, τον Γρίβα να οργανώσει την **ΕΟΚΑ Β΄** (1972–1974) για να τον
  ανατρέψει.
- **15 Ιουλίου 1974:** ο **Ιωαννίδης** οργανώνει **πραξικόπημα** κατά του Μακαρίου.
  Δίνει στην Τουρκία το **πρόσχημα**.
- **20 Ιουλίου 1974:** **παράνομη** τουρκική εισβολή (**«Αττίλας»**).
- **14 Αυγούστου 1974:** δεύτερη εισβολή (**«Αττίλας 2»**)· η Τουρκία καταλαμβάνει
  το **38%** του νησιού και διώχνει από τα σπίτια τους περίπου **200.000
  Ελληνοκυπρίους**. Οι **αγνοούμενοι** Ελληνοκύπριοι έφτασαν τους **1.619**. Και
  Τουρκοκύπριοι άμαχοι σκοτώθηκαν εκείνο το καλοκαίρι, και χιλιάδες
  Τουρκοκύπριοι μετακινήθηκαν προς τον βορρά.

### Μετά την εισβολή

Η Κυπριακή Δημοκρατία αποκατέστησε τους πρόσφυγες και γνώρισε ραγδαία ανάπτυξη,
το κυπριακό **«οικονομικό θαύμα»**. Μετά τον θάνατο του Μακαρίου (1977) οι
πρόεδροι **Σπύρος Κυπριανού**, **Γιώργος Βασιλείου**, **Γλαύκος Κληρίδης** και **Τάσσος
Παπαδόπουλος** εμβάθυναν τη δημοκρατία. Η κατοχή όμως **δεν τελείωσε**: παρά την
καταδίκη από τον ΟΗΕ, η Τουρκία έφερε στο νησί **εποίκους** από την Ανατολία, και
το **1983** ο **Ραούφ Ντενκτάς**, με τη στήριξη της Άγκυρας, ανακήρυξε **παράνομα**
ένα «ψευδοκράτος» που δεν το αναγνωρίζει κανείς εκτός από την Τουρκία. Τον **Μάιο
του 2004** η Κύπρος έγινε **μέλος της ΕΕ**. Το **Σχέδιο Ανάν** απορρίφθηκε την ίδια
χρονιά από τα **τρία τέταρτα** των Ελληνοκυπρίων (οι Τουρκοκύπριοι το είχαν
εγκρίνει). Το Κυπριακό μένει **ανοιχτή πληγή**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ευρώπη, Ελλάδα, Κύπρος*

> **Κλειδί**
>
> **Ιστορικοί όροι (Θέμα Α1)**
>
> **Υπερεθνικότητα:** η δυνατότητα της ΕΚΑΧ, των άλλων Κοινοτήτων και της σημερινής
> ΕΕ να παίρνουν αποφάσεις δεσμευτικές για τα κράτη-μέλη. Αυτό τις ξεχωρίζει από
> τους διεθνείς οργανισμούς απλής διακυβερνητικής συνεργασίας.
>
> **Μπενελούξ (BENELUX):** η τελωνειακή ένωση του Βελγίου, της Ολλανδίας και του
> Λουξεμβούργου (1948), βασικός πυρήνας της πρώτης ΕΟΚ.
>
> **Παρακρατική οργάνωση:** οργάνωση που χρησιμοποιεί τον κρατικό μηχανισμό για να
> δρα παράνομα σε βάρος πολιτών, με την κάλυψη του επίσημου κράτους.
>
> **Μεταπολίτευση:** η μετάβαση, από τις 24 Ιουλίου 1974, από τη δικτατορία σε ένα
> σύγχρονο ευρωπαϊκό δημοκρατικό πολίτευμα.
>
> **Πολιτειακό ζήτημα:** το ζήτημα της μορφής ενός πολιτεύματος, των κανόνων και των
> ρυθμιστών του· στην Ελλάδα, βασιλεία ή αβασίλευτη δημοκρατία, που λύθηκε οριστικά
> με το δημοψήφισμα του 1974.
>
> **Υφαλοκρηπίδα:** ο βυθός της θάλασσας και το υπέδαφός του, πέρα από τα χωρικά
> ύδατα.

### Παράδειγμα 1: Να εξηγήσετε ποιοι ήταν οι πολιτικοί και οι οικονομικοί στόχοι της ένταξης της Ελλάδας στην ΕΟΚ.

1. **Το σχέδιο.** Η ερώτηση χωρίζει μόνη της την απάντηση: πρώτα οι πολιτικοί
   στόχοι, που ήταν και οι κύριοι, μετά ο οικονομικός. Ξεκίνα με μια πρόταση για το
   πότε: διαπραγματεύσεις 1976–1978, Ζάππειο 28 Μαΐου 1979, μέλος 1 Ιανουαρίου 1981.
2. **Οι πολιτικοί στόχοι.** (α) Οργανική ένταξη σε μια μεγάλη διεθνή συσσωμάτωση.
   (β) Εξισορρόπηση των διεθνών σχέσεων της χώρας. (γ) Εδραίωση της νεαρής
   δημοκρατίας μέσα σε μια Κοινότητα δημοκρατικών κρατών.
3. **Ο οικονομικός στόχος.** Αποτελεσματικότερος εκσυγχρονισμός της ελληνικής
   οικονομίας μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
4. **Το κλείσιμο.** Δείξε τη συνέχεια: την ίδια πορεία είχε ανοίξει η Σύνδεση του
   1961, που η δικτατορία «πάγωσε». Μετά από επτά χρόνια απομόνωσης, η ένταξη ήταν
   και εγγύηση ότι η δημοκρατία δεν θα ξαναχαθεί.

### Παράδειγμα 2: Διάβασε μια πηγή: το Συμβούλιο Ασφαλείας για την Κύπρο (20 Ιουλίου 1974)

1. **Η πηγή.** Από την Απόφαση 353 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, που
   ψηφίστηκε ομόφωνα την ημέρα της εισβολής (δική μας μετάφραση): «1. Καλεί όλα τα
   κράτη να σεβαστούν την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα
   της Κύπρου. \[…] 3. Απαιτεί να τερματιστεί αμέσως η ξένη στρατιωτική επέμβαση
   στην Κυπριακή Δημοκρατία που αντιβαίνει στην παράγραφο 1. 4. Ζητά να
   αποχωρήσει χωρίς καθυστέρηση από την Κυπριακή Δημοκρατία το ξένο στρατιωτικό
   προσωπικό που βρίσκεται εκεί χωρίς να το προβλέπουν διεθνείς συμφωνίες,
   συμπεριλαμβανομένου εκείνου του οποίου την αποχώρηση ζήτησε ο Πρόεδρος της
   Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, με την επιστολή του της 2ας
   Ιουλίου 1974.»
2. **Ποιος μιλάει.** Το όργανο του ΟΗΕ με τις δεσμευτικές αποφάσεις, με ομοφωνία,
   άρα και με τις ψήφους των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ. Η γλώσσα είναι διπλωματική: δεν
   ονομάζει χώρες.
3. **Ποιους εννοεί.** Η «ξένη στρατιωτική επέμβαση» της παραγράφου 3 είναι η
   τουρκική εισβολή εκείνης της μέρας. Το «ξένο στρατιωτικό προσωπικό» της
   παραγράφου 4, που ζητούσε να φύγει ο Μακάριος στις 2 Ιουλίου, είναι οι Έλληνες
   αξιωματικοί της χούντας στην Κύπρο, που λίγες μέρες μετά έκαναν το πραξικόπημα.
4. **Το συμπέρασμα.** Η απόφαση στηρίζει την ανεξάρτητη και ακέραιη Κυπριακή
   Δημοκρατία και ζητά να φύγουν **και** οι δύο ξένες παρουσίες. Συμφωνεί με το
   βιβλίο: το πραξικόπημα της χούντας έδωσε το πρόσχημα, η εισβολή ήταν παράνομη.
   Και θυμίζει το όριο του ΟΗΕ: η απόφαση δεν εφαρμόστηκε, και τρεις εβδομάδες μετά
   ήρθε ο «Αττίλας 2».

> **Πρόσεχε**
>
> - **ΕΟΚ ≠ ΕΟΚΑ.** Η ΕΟΚ είναι η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (1957)· η ΕΟΚΑ η
>   Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών (1955).
> - **Σύνδεση ≠ ένταξη.** Η **Σύνδεση** υπογράφεται το **1961** (Καραμανλής, ΕΡΕ)· η
>   **Συνθήκη Προσχώρησης** το **1979**· η Ελλάδα γίνεται μέλος την **1η Ιανουαρίου
>   1981**.
> - **Τρεις ημερομηνίες του 1974:** **15 Ιουλίου** πραξικόπημα, **20 Ιουλίου** πρώτη
>   εισβολή, **14 Αυγούστου** δεύτερη. Η Μεταπολίτευση αρχίζει **ανάμεσα**, στις 24
>   Ιουλίου.
> - **Χρονολογίες με λεπτομέρεια.** Σουηδία, Φινλανδία και Αυστρία υπέγραψαν το 1994
>   και έγιναν μέλη την 1η Ιανουαρίου 1995. Η Ενιαία Πράξη συμφωνήθηκε το 1985 και
>   υπογράφηκε το 1986. Τα χαρτονομίσματα του ευρώ κυκλοφόρησαν το 2002. Σήμερα η
>   ΕΕ έχει 27 μέλη: μπήκε η Κροατία (2013) και βγήκε η Βρετανία (2020).

> **Θυμήσου**
>
> - **Σουμάν–Μονέ 1950** → **ΕΚΑΧ 1952** (Γαλλία, Δ. Γερμανία, Ιταλία, Μπενελούξ)·
>   **Ρώμη 25 Μαρτίου 1957**: ΕΟΚ, Ευρατόμ· διευρύνσεις **1973, 1981, 1986**·
>   **Μάαστριχτ 1992**: ΕΕ, ΟΝΕ· **2004** δέκα νέα μέλη με την Κύπρο.
> - Ελλάδα: Πλαστήρας–Βενιζέλος, **ΝΑΤΟ 1952**· Παπάγος, υποτίμηση **1953**·
>   Καραμανλής **1955–1963**, **Σύνδεση 9 Ιουλίου 1961**· Λαμπράκης **1963**·
>   «αποστάτες» **1965**· δικτατορία **21 Απριλίου 1967**.
> - Αντίσταση: Νομική (Φεβρουάριος 1973), **Πολυτεχνείο 17 Νοεμβρίου 1973**·
>   Ιωαννίδης **25 Νοεμβρίου 1973**.
> - **Μεταπολίτευση 24 Ιουλίου 1974**· εκλογές **17 Νοεμβρίου 1974**· δημοψήφισμα
>   **Δεκέμβριος 1974**· Σύνταγμα **1975**, Τσάτσος· ΕΟΚ **1 Ιανουαρίου 1981**.
> - Κύπρος: **1878, 1914, 1925, 1931**· δημοψήφισμα **1950 (95,7%)**· ΕΟΚΑ **1955**·
>   Ζυρίχη–Λονδίνο **1959**· ανεξαρτησία **1960**· 13 Σημεία **1963**· **15 και 20
>   Ιουλίου, 14 Αυγούστου 1974**· **38%**, **200.000**· ψευδοκράτος **1983**· ΕΕ **2004**.

## Ερωτήσεις

1. Τι ξεχωρίζει την ΕΚΑΧ, τις Κοινότητες και την ΕΕ από τους κλασικούς διεθνείς οργανισμούς;
   - Ότι αποφασίζουν μόνο με ομοφωνία όλων των μελών
   - Ότι οι αποφάσεις τους δεσμεύουν τα κράτη-μέλη
   - Ότι δέχονται μόνο κράτη της Δυτικής Ευρώπης
   - Ότι έχουν δικό τους στρατό από το 1954
2. Τι ίδρυσε η Συνθήκη της Ρώμης (25 Μαρτίου 1957);
   - Την ΕΚΑΧ και το Συμβούλιο της Ευρώπης
   - Την ΕΕ και την ΟΝΕ
   - Την ΕΟΚ και την Ευρατόμ
   - Το ΝΑΤΟ και τον ΟΕΟΣ
3. Ποια κυβέρνηση υπέγραψε τη Συμφωνία Σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ (9 Ιουλίου 1961);
   - Η κυβέρνηση της ΕΡΕ, του Καραμανλή
   - Η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου
   - Η κυβέρνηση του Συναγερμού
   - Η κυβέρνηση της ΝΔ, του Ράλλη
4. Ποιοι ονομάστηκαν «αποστάτες» το 1965;
   - Αξιωματικοί που σχεδίαζαν δικτατορία
   - Βουλευτές της ΕΔΑ που πέρασαν στο Κέντρο
   - Στελέχη του ΚΚΕ που αποκήρυξαν το κόμμα
   - Πρώην βουλευτές της Ένωσης Κέντρου
5. Τι έγινε στις 25 Νοεμβρίου 1973, μία εβδομάδα μετά το Πολυτεχνείο;
   - Ο Ιωαννίδης επέβαλε ακόμη σκληρότερη δικτατορία
   - Ο Καραμανλής γύρισε από το Παρίσι
   - Εξεγέρθηκε το Πολεμικό Ναυτικό
   - Ξεκίνησε η κατάληψη της Νομικής
6. Γιατί το δημοψήφισμα του Δεκεμβρίου 1974 θεωρείται σταθμός;
   - Επειδή ενέκρινε την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ
   - Επειδή έλυσε οριστικά το πολιτειακό ζήτημα
   - Επειδή νομιμοποίησε για πρώτη φορά το ΚΚΕ
   - Επειδή ψήφισε το Σύνταγμα του 1975
7. Τι όριζαν οι Συμφωνίες Ζυρίχης–Λονδίνου (1959);
   - Την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα σε δέκα χρόνια
   - Τη διχοτόμηση του νησιού σε δύο κράτη
   - Ανεξάρτητο κράτος, χωρίς ένωση ούτε διχοτόμηση
   - Την παραμονή της Κύπρου ως βρετανικής αποικίας
8. Ποια είναι η σωστή σειρά των γεγονότων του καλοκαιριού του 1974 στην Κύπρο;
   - Εισβολή, πραξικόπημα, «Αττίλας 2»
   - Πραξικόπημα, «Αττίλας 2», εισβολή
   - «Αττίλας 2», πραξικόπημα, εισβολή
   - Πραξικόπημα, εισβολή, «Αττίλας 2»

## Ασκήσεις

1. Στη γραμμή χρόνου λείπει μια χρονολογία. Ποια μέρα έγινε η Ελλάδα πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας;
   *Γραμμή χρόνου από τη Συνθήκη της Ρώμης ως την ένταξη της Κύπρου, με κρυμμένη τη χρονολογία της ένταξης της Ελλάδας.*
2. Εξήγησε υπό ποιες συνθήκες ξεκίνησε η Μεταπολίτευση και με ποια βήματα αποκαταστάθηκε η δημοκρατία.
3. «Η Ευρώπη δεν θα γίνει μονομιάς ούτε με ένα ενιαίο σχέδιο. Θα χτιστεί με συγκεκριμένα επιτεύγματα, που θα δημιουργήσουν πρώτα μια αλληλεγγύη στην πράξη. […] Η γαλλική κυβέρνηση προτείνει να τεθεί το σύνολο της γαλλογερμανικής παραγωγής άνθρακα και χάλυβα υπό μια κοινή Ανώτατη Αρχή, μέσα σε έναν οργανισμό ανοιχτό στη συμμετοχή των άλλων χωρών της Ευρώπης. […] Η αλληλεγγύη στην παραγωγή που θα δημιουργηθεί έτσι θα δείξει ότι κάθε πόλεμος ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία γίνεται όχι μόνο αδιανόητος, αλλά και υλικά αδύνατος.» — Διακήρυξη του Ρομπέρ Σουμάν, Παρίσι, 9 Μαΐου 1950 (δική μας μετάφραση). Ποια μέθοδο ενοποίησης προτείνει η Διακήρυξη, τι δημιουργήθηκε από αυτήν, και γιατί διαλέγει τον άνθρακα και τον χάλυβα;
4. Το βιβλίο γράφει ότι το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 έδωσε στην Τουρκία «το πρόσχημα» να εισβάλει. Κρίνε αν το πρόσχημα αυτό εξηγεί και όσα ακολούθησαν: τη δεύτερη εισβολή, την κατάληψη του 38% και την κατοχή ως σήμερα.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/history/gen-europe-greece-cyprus
