# Η προσφορά των αγαθών

> Η άλλη πλευρά της αγοράς, και η σχέση της με το οριακό κόστος.

Οικονομία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/supply

## Τι θα μάθεις

- Να διατυπώνεις τον νόμο της προσφοράς, να τον συνδέεις με το οριακό κόστος και να βρίσκεις την αγοραία προσφορά αθροίζοντας ποσότητες.
- Να γράφεις και να χρησιμοποιείς τη γραμμική συνάρτηση προσφοράς Q = γ + δP.
- Να ξεχωρίζεις τη μεταβολή της προσφερόμενης ποσότητας από τη μεταβολή της προσφοράς, με τους προσδιοριστικούς παράγοντες.
- Να υπολογίζεις την ελαστικότητα προσφοράς σημείου και τόξου και να εξηγείς τον ρόλο του χρόνου και του σταθερού όρου γ.

## Η άλλη πλευρά της αγοράς

**Προσφορά** ενός αγαθού είναι οι ποσότητες που οι παραγωγοί είναι **πρόθυμοι και ικανοί** να προσφέρουν σε κάθε τιμή, σε ορισμένη χρονική περίοδο, με όλους τους άλλους παράγοντες σταθερούς.

**Ο νόμος της προσφοράς:** όσο αυξάνεται η τιμή, αυξάνεται και η προσφερόμενη ποσότητα, και αντίστροφα. Η καμπύλη προσφοράς έχει **θετική** κλίση.

> **Κλειδί**
>
> Ο λόγος δεν είναι ότι οι παραγωγοί «θέλουν περισσότερα χρήματα». Αυτό θα ίσχυε σε κάθε τιμή. Ο λόγος είναι το **οριακό κόστος** της ενότητας «Η παραγωγή της επιχείρησης και το κόστος».
>
> Λόγω της φθίνουσας απόδοσης, από ένα σημείο και πάνω κάθε επιπλέον μονάδα κοστίζει περισσότερο από την προηγούμενη. Μια επιχείρηση παράγει μια μονάδα όσο η τιμή καλύπτει το οριακό της κόστος. Άρα:
>
> **υψηλότερη τιμή → συμφέρουν και οι ακριβότερες μονάδες → μεγαλύτερη προσφερόμενη ποσότητα**
>
> Η βραχυχρόνια καμπύλη προσφοράς της επιχείρησης **είναι** το ανερχόμενο τμήμα της καμπύλης $MC$, πάνω από το ελάχιστο του $AVC$. Πώς τη φτιάχνεις από έναν πίνακα κόστους το βλέπεις στην ενότητα «Από το οριακό κόστος στην προσφορά».

## Ατομική και αγοραία προσφορά

Η **αγοραία** προσφορά είναι το **άθροισμα των ποσοτήτων** που προσφέρουν όλες οι επιχειρήσεις του κλάδου, σε κάθε τιμή. Στο διάγραμμα οι ατομικές καμπύλες αθροίζονται **οριζόντια**: για κάθε τιμή προσθέτεις ποσότητες, όχι τιμές.

| Τιμή $P$ | Επιχείρηση Α | Επιχείρηση Β | Αγορά |
| -------- | ------------ | ------------ | ----- |
| $10$     | $20$         | $5$          | $25$  |
| $20$     | $35$         | $15$         | $50$  |
| $30$     | $50$         | $25$         | $75$  |

Αν ο κλάδος έχει $n$ **ίδιες** επιχειρήσεις, η αγοραία ποσότητα είναι $n$ φορές η ατομική σε κάθε τιμή.

## Η συνάρτηση προσφοράς

Όταν η καμπύλη προσφοράς είναι ευθεία, γράφεται

$$
Q_S = \gamma + \delta P, \qquad \delta > 0
$$

Ο συντελεστής $\delta$ είναι πάντα **θετικός**: λέει πόσες μονάδες προστίθενται για κάθε μονάδα αύξησης της τιμής. Ο σταθερός όρος $\gamma$ μπορεί να είναι θετικός, μηδέν ή αρνητικός.

Παράδειγμα: $Q_S = -20 + 4P$. Στην τιμή $10$ προσφέρονται $20$ μονάδες, στην $15$ προσφέρονται $40$. Κάτω από την τιμή $5$ η προσφερόμενη ποσότητα θα έβγαινε αρνητική, άρα εκεί δεν προσφέρεται τίποτα.

Σε $n$ ίδιες επιχειρήσεις με ατομική προσφορά $Q_S = \gamma + \delta P$, η αγοραία είναι $Q_S = n\gamma + n\delta P$.

## Τι μετατοπίζει την καμπύλη

Ίδια διάκριση με τη ζήτηση. Η **τιμή του ίδιου του αγαθού** σε κινεί **πάνω στην καμπύλη**: αυτό λέγεται **μεταβολή της προσφερόμενης ποσότητας**. Οτιδήποτε άλλο **μετατοπίζει ολόκληρη την καμπύλη**: αυτό λέγεται **μεταβολή της προσφοράς**.

Οι βασικότεροι προσδιοριστικοί παράγοντες της προσφοράς, όπως τους δίνει το βιβλίο:

| Παράγοντας                        | Τι κάνει στην προσφορά                             |
| --------------------------------- | -------------------------------------------------- |
| Τιμές των παραγωγικών συντελεστών | αύξησή τους: αριστερά, γιατί η παραγωγή ακριβαίνει |
| Τεχνολογία                        | βελτίωση: δεξιά, γιατί πέφτει το κόστος ανά μονάδα |
| Καιρικές συνθήκες                 | καλές: δεξιά (κυρίως στα αγροτικά)                 |
| Αριθμός επιχειρήσεων              | αύξηση: δεξιά                                      |

Ένας φόρος ανά μονάδα παραγωγής δουλεύει σαν αύξηση του κόστους: μετατοπίζει την προσφορά αριστερά. Μια επιδότηση ανά μονάδα, ανάποδα.

**Αριστερά** και **προς τα πάνω** περιγράφουν την ίδια μετατόπιση: σε κάθε τιμή προσφέρονται λιγότερα, ή, το ίδιο, για την ίδια ποσότητα χρειάζεται υψηλότερη τιμή.

## Ελαστικότητα προσφοράς

Η ελαστικότητα προσφοράς είναι ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της προσφερόμενης ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής. Από το σημείο $(P_1, Q_1)$ στο $(P_2, Q_2)$:

$$
E_S = \frac{\Delta Q / Q_1}{\Delta P / P_1} = \frac{\Delta Q}{\Delta P} \cdot \frac{P_1}{Q_1}
$$

Όταν ζητείται η ελαστικότητα του **τόξου** ανάμεσα στα δύο σημεία, ίδια και προς τις δύο κατευθύνσεις:

$$
E_S = \frac{\Delta Q}{\Delta P} \cdot \frac{P_1 + P_2}{Q_1 + Q_2}
$$

Η $E_S$ βγαίνει **θετική**, γιατί τιμή και ποσότητα κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Απόλυτη τιμή δεν χρειάζεται.

| $E_S$     | Προσφορά           | Τι σημαίνει                                         |
| --------- | ------------------ | --------------------------------------------------- |
| $E_S > 1$ | ελαστική           | η ποσότητα αντιδρά περισσότερο από την τιμή         |
| $E_S < 1$ | ανελαστική         | η ποσότητα αντιδρά λιγότερο από την τιμή            |
| $E_S = 1$ | μοναδιαία          | ίδια ποσοστά                                        |
| $E_S = 0$ | τελείως ανελαστική | κατακόρυφη καμπύλη, κυρίως ευπαθή αγροτικά προϊόντα |

**Η ευθεία προσφοράς και ο σταθερός όρος.** Σε ευθεία $Q_S = \gamma + \delta P$ ισχύει $\dfrac{\Delta Q}{\Delta P} = \delta$, άρα σε ένα σημείο

$$
E_S = \frac{\delta P}{\gamma + \delta P}
$$

- $\gamma = 0$: η ευθεία περνά από την αρχή των αξόνων και $E_S = 1$ σε **κάθε** σημείο.
- $\gamma > 0$: ο παρονομαστής είναι μεγαλύτερος από τον αριθμητή, άρα $E_S < 1$. Η ευθεία τέμνει τον άξονα των ποσοτήτων.
- $\gamma < 0$: ο παρονομαστής είναι μικρότερος, άρα $E_S > 1$. Η ευθεία τέμνει τον άξονα των τιμών.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ελαστικότητα προσφοράς*

> **Πρόσεχε**
>
> Στην προσφορά, η **αύξηση της τιμής αυξάνει πάντα** τα έσοδα των παραγωγών $P \cdot Q$, γιατί ανεβαίνουν και η τιμή και η ποσότητα.
>
> Ο κανόνας «ελαστική ή ανελαστική» για τη φορά της δαπάνης ισχύει **μόνο στη ζήτηση**, όπου τα δύο μεγέθη κινούνται αντίθετα.

> **Θυμήσου**
>
> Ο σημαντικότερος παράγοντας της ελαστικότητας προσφοράς είναι ο **χρόνος**. Όσο περισσότερο χρόνο έχουν οι παραγωγοί να προσαρμοστούν, τόσο ελαστικότερη η προσφορά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η τιμή ανεβαίνει από \$20\$ σε \$25\$ και η προσφερόμενη ποσότητα από \$100\$ σε \$130\$. Βρες την ελαστικότητα από το αρχικό σημείο και την ελαστικότητα του τόξου.

1. **Από το αρχικό σημείο:**

   $E_S = \dfrac{30}{5} \cdot \dfrac{20}{100} = 6 \cdot 0{,}2 = 1{,}2$
2. **Του τόξου:**

   $E_S = \dfrac{30}{5} \cdot \dfrac{20 + 25}{100 + 130} = 6 \cdot \dfrac{45}{230} \approx 1{,}17$
3. Και οι δύο είναι πάνω από $1$: η προσφορά είναι **ελαστική**. Η ελαστικότητα του τόξου βγαίνει η ίδια αν ξεκινήσεις από το $25$ προς το $20$. Η πρώτη όχι.

### Παράδειγμα 2: Χαρακτήρισε σωστή ή λάθος κάθε πρόταση. (α) Η αύξηση της τιμής ενός αγαθού μετατοπίζει την καμπύλη προσφοράς του προς τα δεξιά. (β) Σε ευθεία προσφοράς που περνά από την αρχή των αξόνων, η ελαστικότητα είναι ίση με \$1\$ σε κάθε σημείο. (γ) Όταν η προσφορά είναι ανελαστική, η αύξηση της τιμής μειώνει τα έσοδα των παραγωγών.

1. **(α) Λάθος.** Η τιμή του ίδιου του αγαθού σε κινεί **πάνω** στην καμπύλη. Είναι μεταβολή της προσφερόμενης ποσότητας, όχι της προσφοράς.
2. **(β) Σωστή.** Με $\gamma = 0$ ισχύει $E_S = \dfrac{\delta P}{\delta P} = 1$, όποια κι αν είναι η τιμή.
3. **(γ) Λάθος.** Η τιμή και η ποσότητα ανεβαίνουν μαζί, άρα το γινόμενο $P \cdot Q$ αυξάνεται πάντα. Ο κανόνας της δαπάνης αφορά μόνο τη ζήτηση.

### Παράδειγμα 3: Ένας κλάδος έχει τρεις επιχειρήσεις. Στις τιμές \$10\$, \$20\$, \$30\$ η Α προσφέρει \$20, 40, 60\$, η Β \$10, 30, 50\$ και η Γ \$0, 10, 20\$ μονάδες. (α) Βρες την αγοραία προσφορά. (β) Αν είναι γραμμική, βρες τη συνάρτησή της. (γ) Βρες την ελαστικότητα όταν η τιμή αυξάνεται από \$20\$ σε \$30\$, και την ελαστικότητα του τόξου.

1. **(α)** Αθροίζεις τις ποσότητες σε κάθε τιμή:
   | $P$   | $10$ | $20$ | $30$  |
   | ----- | ---- | ---- | ----- |
   | $Q_S$ | $30$ | $80$ | $130$ |
2. **(β)** $\delta = \dfrac{\Delta Q}{\Delta P} = \dfrac{80 - 30}{20 - 10} = 5$. Από το σημείο $(10, 30)$: $30 = \gamma + 5 \cdot 10$, άρα $\gamma = -20$.

   $Q_S = -20 + 5P$. Έλεγχος στην τιμή $30$: $-20 + 150 = 130$.
3. **(γ)** Από το $20$: $E_S = 5 \cdot \dfrac{20}{80} = 1{,}25$.

   Του τόξου: $E_S = 5 \cdot \dfrac{20 + 30}{80 + 130} = 5 \cdot \dfrac{50}{210} \approx 1{,}19$.
4. Ελαστική προσφορά και στις δύο μετρήσεις. Συμφωνεί με τη θεωρία: $\gamma < 0$, άρα $E_S > 1$ σε κάθε σημείο της ευθείας.

### Παράδειγμα 4: Σύγκρινε στην τιμή \$P = 10\$ την ελαστικότητα των προσφορών \$Q\_S = 20 + 4P\$ και \$Q\_S = -20 + 4P\$.

1. **Πρώτη:** $Q = 60$, $E_S = \dfrac{4 \cdot 10}{60} \approx 0{,}67$. Ανελαστική.
2. **Δεύτερη:** $Q = 20$, $E_S = \dfrac{4 \cdot 10}{20} = 2$. Ελαστική.
3. Οι δύο ευθείες έχουν την **ίδια κλίση**, αλλά πολύ διαφορετική ελαστικότητα. Η ελαστικότητα δεν είναι η κλίση: εξαρτάται και από το σημείο $P/Q$. Το πρόσημο του $\gamma$ σου λέει αμέσως αν είναι πάνω ή κάτω από το $1$.

### Παράδειγμα 5: Η τιμή των λιπασμάτων αυξάνεται και ταυτόχρονα μπαίνουν νέοι παραγωγοί στην αγορά της ντομάτας. Τι γίνεται με την προσφορά;

1. **Λιπάσματα:** είναι τιμή παραγωγικού συντελεστή. Η αύξησή της ακριβαίνει την παραγωγή και μετατοπίζει την προσφορά **αριστερά**.
2. **Νέοι παραγωγοί:** αυξάνεται ο αριθμός των επιχειρήσεων, άρα η προσφορά μετατοπίζεται **δεξιά**.
3. Οι δύο επιδράσεις είναι αντίθετες. Χωρίς αριθμούς δεν μπορείς να πεις προς τα πού θα πάει τελικά η καμπύλη. Αυτό είναι το σωστό συμπέρασμα, και όχι κάποια μαντεψιά.
4. Σε καμία από τις δύο περιπτώσεις δεν έχουμε κίνηση πάνω στην καμπύλη, γιατί η τιμή της ντομάτας δεν είναι ανάμεσα στα αίτια.

### Παράδειγμα 6: Γιατί η προσφορά ντομάτας είναι πολύ πιο ανελαστική σε μία μέρα από ό,τι σε έναν χρόνο;

1. **Σε μία μέρα** η σοδειά είναι δεδομένη. Όσο κι αν ανέβει η τιμή, ο παραγωγός δεν μπορεί να βγάλει περισσότερες ντομάτες, και επειδή χαλάνε δεν μπορεί και να τις κρατήσει. Η $E_S$ είναι κοντά στο μηδέν.
2. **Σε μια καλλιεργητική περίοδο** μπορεί να φυτέψει περισσότερα στρέμματα. Σε μερικά χρόνια μπορεί να χτίσει θερμοκήπια, και να μπουν και νέοι παραγωγοί.
3. **Ο χρόνος προσαρμογής** είναι ο σημαντικότερος παράγοντας της ελαστικότητας προσφοράς. Μια απότομη αύξηση της ζήτησης ανεβάζει πολύ την τιμή βραχυχρόνια, και λιγότερο αργότερα, όταν η προσφορά προλάβει.

## Ερωτήσεις

1. Ο νόμος της προσφοράς λέει ότι, με τα άλλα σταθερά:
   - όσο ανεβαίνει η τιμή, αυξάνεται η προσφερόμενη ποσότητα
   - όσο ανεβαίνει η τιμή, μειώνεται η προσφερόμενη ποσότητα
   - η προσφερόμενη ποσότητα εξαρτάται μόνο από το κόστος
   - οι παραγωγοί καθορίζουν την τιμή
2. Γιατί η καμπύλη προσφοράς ανεβαίνει;
   - γιατί κάθε επιπλέον μονάδα κοστίζει περισσότερο από την προηγούμενη
   - γιατί οι παραγωγοί θέλουν να κερδίζουν περισσότερα όταν οι τιμές ανεβαίνουν
   - γιατί οι καταναλωτές ζητούν περισσότερα όταν η τιμή ανεβαίνει
   - γιατί ο πληθωρισμός ανεβάζει τις τιμές
3. Νέα τεχνολογία μειώνει το κόστος παραγωγής. Η καμπύλη προσφοράς:
   - μετατοπίζεται δεξιά
   - μετατοπίζεται αριστερά
   - δεν μετακινείται, μόνο η ποσότητα αλλάζει πάνω της
   - γίνεται κατακόρυφη
4. Επιβάλλεται φόρος ανά μονάδα παραγωγής. Η προσφορά:
   - μετατοπίζεται αριστερά
   - μετατοπίζεται δεξιά
   - δεν επηρεάζεται, ο φόρος πληρώνεται από τους καταναλωτές
   - μετατοπίζεται μόνο αν ο φόρος είναι μεγάλος
5. Η ελαστικότητα προσφοράς βγαίνει:
   - θετική, χωρίς να χρειάζεται απόλυτη τιμή
   - αρνητική, γι' αυτό παίρνουμε την απόλυτη τιμή
   - πάντα μεγαλύτερη από $1$
   - ίση με την ελαστικότητα ζήτησης
6. Η τιμή ανεβαίνει $25\%$ και η προσφερόμενη ποσότητα $30\%$. Πόση είναι η ελαστικότητα προσφοράς;
   - $1{,}2$
   - $0{,}83$
   - $5$
   - $0{,}05$
7. Ποιος είναι ο ισχυρότερος παράγοντας της ελαστικότητας προσφοράς;
   - ο διαθέσιμος χρόνος προσαρμογής
   - το εισόδημα των καταναλωτών
   - ο αριθμός των υποκατάστατων
   - η τιμή του αγαθού
8. Στην προσφορά, η αύξηση της τιμής επηρεάζει τα συνολικά έσοδα:
   - τα αυξάνει πάντα, όποια κι αν είναι η ελαστικότητα
   - τα μειώνει αν η προσφορά είναι ελαστική
   - τα αφήνει ίδια όταν η ελαστικότητα προσφοράς είναι μοναδιαία
   - εξαρτάται από το σταθερό κόστος
9. Η προσφορά ενός αγαθού είναι $Q_S = 30 + 2P$. Σε κάθε σημείο της, η ελαστικότητα είναι:
   - μικρότερη από $1$
   - μεγαλύτερη από $1$
   - ίση με $1$
   - ίση με $2$
10. Ένας κλάδος έχει $20$ ίδιες επιχειρήσεις, με ατομική προσφορά $Q_S = 5 + 3P$ η καθεμιά. Ποια είναι η αγοραία προσφορά;
   - $Q_S = 100 + 60P$
   - $Q_S = 100 + 3P$
   - $Q_S = 5 + 60P$
   - $Q_S = 25 + 23P$

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι η κλίση της καμπύλης προσφοράς;
2. Το κράτος δίνει στους παραγωγούς επιδότηση ανά μονάδα προϊόντος. Προς τα πού μετατοπίζεται η καμπύλη προσφοράς;
3. Η τιμή ανεβαίνει από $50$ σε $60$ και η προσφερόμενη ποσότητα από $80$ σε $92$. Βρες την ελαστικότητα προσφοράς.
4. Ο κλάδος έχει τρεις ίδιες επιχειρήσεις, και η καθεμιά προσφέρει $Q_S = 10 + 2P$. Ποια είναι η συνάρτηση της αγοραίας προσφοράς;
5. Η προσφορά ενός αγαθού είναι $Q_S = -20 + 4P$. Βρες την ελαστικότητα προσφοράς όταν η τιμή αυξάνεται από $10$ σε $15$.
6. Ο πίνακας δίνει την προσφορά ενός αγαθού. Η κυβέρνηση επιβάλλει φόρο $10$ ανά μονάδα παραγωγής.

   Η προσφορά του αγαθού πριν από τον φόρο.

   | Τιμή $P$ | Προσφερόμενη ποσότητα $Q_S$ |
   | --- | --- |
   | $20$ | $120$ |
   | $25$ | $135$ |
   | $30$ | $150$ |
   | $35$ | $165$ |
   | $40$ | $180$ |

   α) Πριν από τον φόρο, βρες την ελαστικότητα προσφοράς όταν η τιμή ανεβαίνει από $30$ σε $40$.
   β) Προς τα πού μετατοπίζεται η καμπύλη προσφοράς με τον φόρο;
   γ) Πόσες μονάδες προσφέρονται στην τιμή $40$ μετά τον φόρο;
7. Η προσφορά ενός αγαθού είναι $Q_S = 40 + 6P$. Οι τιμές των πρώτων υλών ανεβαίνουν, και σε κάθε τιμή προσφέρονται πλέον $30$ μονάδες λιγότερες.
   α) Γράψε τη νέα συνάρτηση προσφοράς.
   β) Πόση ποσότητα προσφέρεται στην τιμή $10$, πριν και μετά;
   γ) Με τη νέα προσφορά, βρες την τοξοειδή ελαστικότητα ανάμεσα στις τιμές $10$ και $15$, με δύο δεκαδικά.
8. Ένας κλάδος έχει $50$ ίδιες επιχειρήσεις με γραμμική ατομική προσφορά. Στην τιμή $12$ κάθε επιχείρηση προσφέρει $4$ μονάδες και στην τιμή $20$ προσφέρει $8$.
   α) Βρες τη συνάρτηση προσφοράς της μίας επιχείρησης.
   β) Βρες τη συνάρτηση της αγοραίας προσφοράς.
   γ) Βρες την ελαστικότητα της αγοραίας προσφοράς στην τιμή $20$.
   δ) Κάτω από ποια τιμή δεν προσφέρεται καμία μονάδα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/supply
