# Τα δημόσια οικονομικά

> Ο προϋπολογισμός, οι φόροι και το δημόσιο χρέος.

Οικονομία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/public-finance

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τις τέσσερις οικονομικές λειτουργίες του κράτους και να αναγνωρίζεις ένα δημόσιο αγαθό.
- Να ταξινομείς τις δαπάνες, τα έσοδα και τους φόρους: άμεσους και έμμεσους, αναλογικούς, προοδευτικούς και αντίστροφα προοδευτικούς.
- Να υπολογίζεις φόρο σε κλιμακωτή κλίμακα και να βρίσκεις τον μέσο και τον οριακό συντελεστή.
- Να ξεχωρίζεις το έλλειμμα από το χρέος και να εξηγείς πότε ταιριάζει ελλειμματικός ή πλεονασματικός προϋπολογισμός.

## Οι οικονομικές λειτουργίες του κράτους

Σε μια οικονομία της αγοράς οι περισσότερες αποφάσεις παίρνονται από νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το κράτος όμως έχει τέσσερις λειτουργίες που η αγορά δεν καλύπτει μόνη της:

1. **Θεσμικό πλαίσιο.** Ορίζει και επιβάλλει τους κανόνες της οικονομικής ζωής: τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, το νόμισμα, τις μονάδες μέτρησης. Όποιος τους παραβαίνει, τιμωρείται.
2. **Σταθερότητα και ανάπτυξη.** Η οικονομία περνά από περιόδους ανόδου και ύφεσης, και μπορεί να έχει πληθωρισμό. Το κράτος παίρνει μέτρα για να τη σταθεροποιήσει, και κάνει δημόσια έργα (δρόμους, λιμάνια, αντιπλημμυρικά) που ανεβάζουν την παραγωγικότητα.
3. **Αναδιανομή του εισοδήματος.** Η αγορά τείνει να δίνει άνισα εισοδήματα, και η ακραία ανισότητα απειλεί την κοινωνική συνοχή. Το κράτος μεταφέρει μέρος του εισοδήματος από τα πλουσιότερα στα φτωχότερα άτομα: επιδόματα ανεργίας, δωρεάν περίθαλψη, δωρεάν παιδεία, φορολογικές ελαφρύνσεις για τα χαμηλά εισοδήματα.
4. **Δημόσια αγαθά.** Συνήθως όποιος δεν πληρώνει ένα αγαθό αποκλείεται από αυτό. Υπάρχουν όμως αγαθά για τα οποία **δεν ισχύει η αρχή του αποκλεισμού**: τα χρησιμοποιούν πολλοί ταυτόχρονα, και δεν μπορείς να εμποδίσεις όποιον δεν πλήρωσε. Η εθνική άμυνα, η δημόσια ασφάλεια, τα πάρκα, οι φάροι. Μια ιδιωτική επιχείρηση δεν θα τα παρήγαγε, γιατί δεν θα μπορούσε να εισπράξει. Τα παρέχει το κράτος.

## Τα δημόσια έξοδα και τα έσοδα

Για να κάνει όλα αυτά, το κράτος ξοδεύει. Οι δαπάνες του χωρίζονται σε δύο είδη:

- **Δαπάνες για αγαθά και υπηρεσίες:** μισθοί δασκάλων, φάρμακα για τα νοσοκομεία, ένας νέος δρόμος. Αντιστοιχούν σε παραγωγή.
- **Μεταβιβαστικές πληρωμές:** συντάξεις, επιδόματα ανεργίας, υποτροφίες. Μεταφέρουν εισόδημα από κάποιους σε άλλους, χωρίς να αντιστοιχούν σε παραγωγή, και γι' αυτό **δεν** μετράνε στο εθνικό εισόδημα.

Τα έσοδα προέρχονται κυρίως από τους **φόρους** και τον **δανεισμό**. Υπάρχουν και άλλα, μικρότερα: έσοδα από **τέλη** και από επιχειρηματική δραστηριότητα του κράτους.

## Οι φόροι

**Φόροι** είναι χρηματικά ποσά που οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να πληρώνουν στο Δημόσιο. Δύο λέξεις χρειάζεσαι:

- **Φορολογική βάση:** αυτό πάνω στο οποίο υπολογίζεται ο φόρος. Είναι το **εισόδημα**, η **περιουσία** ή η **δαπάνη** του φορολογούμενου.
- **Φορολογικός συντελεστής:** το ποσοστό που εφαρμόζεται στη βάση. Με συντελεστή $15\%$, εισόδημα $500$ πληρώνει φόρο $75$.

**Πρώτη διάκριση: τι φορολογείται.**

| Είδος                   | Βάση                     | Παραδείγματα                                        |
| ----------------------- | ------------------------ | --------------------------------------------------- |
| Άμεσοι                  | εισόδημα (και περιουσία) | φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων |
| Έμμεσοι ή φόροι δαπάνης | δαπάνη                   | ΦΠΑ, φόρος στα καύσιμα, δασμοί στα εισαγόμενα       |

Ο έμμεσος φόρος **ανεβάζει την τιμή** που πληρώνει ο αγοραστής. Γι' αυτό τον πληρώνεις χωρίς να το σκεφτείς, κάθε φορά που ψωνίζεις.

**Δεύτερη διάκριση: τι παθαίνει ο φόρος ως ποσοστό του εισοδήματος καθώς το εισόδημα ανεβαίνει.**

- **Αναλογικός:** ο συντελεστής μένει **ίδιος**. Με $12\%$, εισοδήματα $100$, $200$, $300$ πληρώνουν $12$, $24$, $36$.
- **Προοδευτικός:** ο συντελεστής **αυξάνεται** με το εισόδημα. Το παράδειγμα του βιβλίου: $8\%$ στα πρώτα $100$, $12\%$ στα επόμενα $100$, $18\%$ στα επόμενα. Εισοδήματα $100$, $200$, $300$ πληρώνουν $8$, $20$, $38$, δηλαδή $8\%$, $10\%$, περίπου $12{,}7\%$.
- **Αντίστροφα προοδευτικός:** ο φόρος ως ποσοστό του εισοδήματος **μειώνεται** καθώς το εισόδημα ανεβαίνει. Συμβαίνει με φόρους σε σταθερό ποσό ανά μονάδα, όπως ο φόρος ανά λίτρο καυσίμου: πλούσιος και φτωχός που καίνε τα ίδια λίτρα πληρώνουν τον ίδιο φόρο, που είναι μεγαλύτερο κομμάτι του μικρού εισοδήματος.

> **Πρόσεχε**
>
> Η ταξινόμηση γίνεται με τον φόρο **ως ποσοστό του εισοδήματος**, όχι με τα ευρώ.
>
> Ο πλουσιότερος πληρώνει σχεδόν πάντα **περισσότερα ευρώ**, και στους τρεις τύπους. Αυτό δεν λέει τίποτα. Ρώτα: «τι ποσοστό του εισοδήματός του είναι ο φόρος;» Αν ανεβαίνει με το εισόδημα, ο φόρος είναι προοδευτικός. Αν μένει ίδιο, αναλογικός. Αν πέφτει, αντίστροφα προοδευτικός.

## Η κλιμακωτή κλίμακα

Ο προοδευτικός φόρος εισοδήματος δεν εφαρμόζει έναν συντελεστή σε όλο το εισόδημα. Το εισόδημα κόβεται σε **κλιμάκια**, και κάθε κομμάτι φορολογείται με τον δικό του συντελεστή. Στις ασκήσεις χρησιμοποιούμε δύο μέτρα:

- **Μέσος συντελεστής:** ο συνολικός φόρος διά το συνολικό εισόδημα. Είναι το «ποσοστό του εισοδήματος» της ταξινόμησης.
- **Οριακός συντελεστής:** ο συντελεστής του κλιμακίου όπου πέφτει το τελευταίο ευρώ. Λέει πόσο φόρο θα πληρώσεις για ένα ευρώ παραπάνω.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κλιμακωτός φόρος εισοδήματος*

> **Θυμήσου**
>
> Μια αύξηση μισθού **δεν μπορεί** να μειώσει το καθαρό σου εισόδημα σε κλιμακωτή κλίμακα.
>
> Ο υψηλότερος συντελεστής εφαρμόζεται **μόνο στο κομμάτι** πάνω από το κατώφλι, όχι σε όλο το εισόδημα. Από κάθε επιπλέον ευρώ σου μένει κάτι. Είναι η πιο διαδεδομένη παρανόηση, και ρωτιέται συχνά ως σωστό-λάθος.

## Ο δημόσιος δανεισμός

Όταν οι φόροι δεν φτάνουν, το κράτος δανείζεται. Τα δάνεια είναι:

- **Εξωτερικά**, από το εξωτερικό και σε ξένο νόμισμα.
- **Εσωτερικά**, από την Κεντρική Τράπεζα (που δημιουργεί νέο χρήμα), από τις αποταμιεύσεις των πολιτών με **ομολογιακά δάνεια**, και από τις εμπορικές τράπεζες.

Κάθε δάνειο πρέπει να εξοφληθεί, μαζί με τους τόκους του. Γι' αυτό ο δανεισμός σήμερα σημαίνει δαπάνες για τόκους αύριο.

## Ο κρατικός προϋπολογισμός

**Κρατικός προϋπολογισμός** είναι ο λογαριασμός με όλες τις δαπάνες που σκοπεύει να κάνει το κράτος σε ένα έτος και όλα τα έσοδα που προβλέπει να εισπράξει. Τον συντάσσει το Υπουργείο Οικονομικών, σύμφωνα με την πολιτική της κυβέρνησης, και τον ψηφίζει η Βουλή. Είναι **πρόβλεψη**, όχι απολογισμός.

- **έσοδα $>$ δαπάνες** → **πλεονασματικός**
- **έσοδα $<$ δαπάνες** → **ελλειμματικός**
- **έσοδα $=$ δαπάνες** → **ισοσκελισμένος**

Το βιβλίο τονίζει ότι **καμία οικονομική λογική δεν υπαγορεύει** να είναι πάντα ισοσκελισμένος. Σε **ύφεση** με μεγάλη ανεργία ταιριάζει ελλειμματικός, για να αυξήσει το κράτος τις δαπάνες και να στηρίξει το εισόδημα. Σε περίοδο **πλήρους απασχόλησης** με άνοδο των τιμών ταιριάζει πλεονασματικός, για να μειωθούν οι πληθωριστικές πιέσεις.

> **Κλειδί**
>
> **Έλλειμμα και χρέος δεν είναι το ίδιο πράγμα.**
>
> Το **έλλειμμα** είναι **ροή**: αφορά **μία** χρονιά. Καλύπτεται με δανεισμό. Το **δημόσιο χρέος** είναι **απόθεμα**: όσα έχει δανειστεί το κράτος και δεν έχει ακόμη επιστρέψει, δηλαδή το σωρευμένο αποτέλεσμα των προηγούμενων ετών.
>
> Ένα έλλειμμα $5$ δισ. φέτος **προστίθεται** στο χρέος. Άρα **το χρέος μεγαλώνει ακόμη κι όταν το έλλειμμα μικραίνει**, αρκεί να υπάρχει έλλειμμα. Μειώνεται μόνο με πλεόνασμα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Με την κλίμακα \$9\\%\$ έως \$10{.}000\$, \$22\\%\$ έως \$20{.}000\$, \$28\\%\$ έως \$30{.}000\$, \$36\\%\$ πάνω από εκεί, βρες τον φόρο για εισόδημα \$20{.}000\$.

1. **Πρώτο κλιμάκιο:** $10{.}000 \cdot 0{,}09 = 900$
2. **Δεύτερο κλιμάκιο:** τα υπόλοιπα $10{.}000$ με $22\%$, δηλαδή $10{.}000 \cdot 0{,}22 = 2{.}200$.
3. **Συνολικός φόρος:** $900 + 2{.}200 = 3{.}100$
4. **Λάθος που αποφύγαμε:** $20{.}000 \cdot 0{,}22 = 4{.}400$. Δεν φορολογείται όλο το εισόδημα με τον συντελεστή του τελευταίου κλιμακίου, μόνο το κομμάτι που πέφτει μέσα του.

### Παράδειγμα 2: Για το ίδιο εισόδημα \$20{.}000\$, βρες τον μέσο και τον οριακό συντελεστή.

1. **Οριακός:** το τελευταίο ευρώ είναι στο κλιμάκιο του $22\%$.
2. **Μέσος:** $\dfrac{3{.}100}{20{.}000} = 0{,}155$, δηλαδή $15{,}5\%$.
3. **Ο μέσος είναι μικρότερος από τον οριακό:** τα πρώτα $10{.}000$, με $9\%$, τον τραβούν προς τα κάτω. Σε προοδευτική κλίμακα αυτό ισχύει πάντα μόλις περάσεις το πρώτο κλιμάκιο.

### Παράδειγμα 3: (Θέμα Β) Σωστό ή λάθος: «Ένας φόρος με τον ίδιο συντελεστή για όλους είναι αναλογικός ως προς το εισόδημα». Εξέτασε τον ΦΠΑ \$24\\%\$ για νοικοκυριό Α με εισόδημα \$10{.}000\$ που ξοδεύει όλο, και νοικοκυριό Β με εισόδημα \$40{.}000\$ που ξοδεύει \$25{.}000\$.

1. **Νοικοκυριό Α:** ΦΠΑ $10{.}000 \cdot 0{,}24 = 2{.}400$, δηλαδή $\dfrac{2{.}400}{10{.}000} = 24\%$ του εισοδήματος.
2. **Νοικοκυριό Β:** ΦΠΑ $25{.}000 \cdot 0{,}24 = 6{.}000$, δηλαδή $\dfrac{6{.}000}{40{.}000} = 15\%$ του εισοδήματος.
3. Το Β πληρώνει **περισσότερα ευρώ** αλλά **μικρότερο ποσοστό** του εισοδήματός του. Ο συντελεστής είναι ίδιος, η βάση όμως είναι η δαπάνη, και τα $15{.}000$ που αποταμίευσε το Β δεν φορολογήθηκαν.
4. **Λάθος.** Ως προς το εισόδημα, εδώ ο ΦΠΑ λειτουργεί **αντίστροφα προοδευτικά**. Ο ίδιος συντελεστής σημαίνει αναλογικότητα ως προς τη βάση του, όχι ως προς το εισόδημα.

### Παράδειγμα 4: Ο φόρος στη βενζίνη είναι \$0{,}50\$ ανά λίτρο. Ο Άρης και η Βάσω καίνε από \$8\$ λίτρα τη μέρα. Ο Άρης κερδίζει \$40\$ τη μέρα και η Βάσω \$100\$. Τι είδους φόρος είναι;

1. **Φόρος για τον καθένα:** $8 \cdot 0{,}50 = 4$ τη μέρα. Ίδιο ποσό σε ευρώ.
2. **Άρης:** $\dfrac{4}{40} = 10\%$ του εισοδήματός του.

   **Βάσω:** $\dfrac{4}{100} = 4\%$ του εισοδήματός της.
3. Ο φόρος ως ποσοστό του εισοδήματος **πέφτει** καθώς το εισόδημα ανεβαίνει.
4. **Αντίστροφα προοδευτικός.** Είναι το είδος που περιγράφει το βιβλίο με τον φόρο στα καύσιμα: ένα σταθερό ποσό ανά μονάδα βαραίνει περισσότερο το μικρό εισόδημα.

### Παράδειγμα 5: (Θέμα Γ) Με την κλίμακα του παραδείγματος 1, ο Κώστας έχει εισόδημα \$15{.}000\$ και η Μαρία \$35{.}000\$. (α) Βρες τον φόρο του καθενός. (β) Βρες τον μέσο και τον οριακό συντελεστή τους. (γ) Δείξε ότι ο φόρος είναι προοδευτικός. (δ) Η Μαρία παίρνει αύξηση \$1{.}000\$. Πόσα της μένουν;

1. **(α) Κώστας:** $10{.}000 \cdot 0{,}09 + 5{.}000 \cdot 0{,}22 = 900 + 1{.}100 = 2{.}000$.

   **Μαρία:** $900 + 2{.}200 + 10{.}000 \cdot 0{,}28 + 5{.}000 \cdot 0{,}36 = 900 + 2{.}200 + 2{.}800 + 1{.}800 = 7{.}700$.
2. **(β) Κώστας:** μέσος $\dfrac{2{.}000}{15{.}000} \approx 13{,}3\%$, οριακός $22\%$.

   **Μαρία:** μέσος $\dfrac{7{.}700}{35{.}000} = 22\%$, οριακός $36\%$.
3. **(γ)** Ο μέσος συντελεστής ανεβαίνει από $13{,}3\%$ σε $22\%$ καθώς ανεβαίνει το εισόδημα: ο φόρος είναι **προοδευτικός**.

   Αλλιώς: το εισόδημα της Μαρίας είναι περίπου $2{,}3$ φορές του Κώστα, ο φόρος της $3{,}85$ φορές.
4. **(δ)** Το επιπλέον $1{.}000$ πέφτει όλο στο κλιμάκιο του $36\%$: φόρος $360$, της μένουν $640$.

   Ο οριακός συντελεστής είναι αυτός που μετράει για την αύξηση, όχι ο μέσος.

### Παράδειγμα 6: Χώρα με χρέος \$300\$ δισ. έχει έλλειμμα \$20\$ δισ. φέτος και \$12\$ δισ. του χρόνου. Τι γίνεται το χρέος; Πότε θα ήταν λογικό το έλλειμμα;

1. **Φέτος:** το έλλειμμα καλύπτεται με δανεισμό και προστίθεται στο χρέος: $300 + 20 = 320$ δισ.
2. **Του χρόνου:** $320 + 12 = 332$ δισ.
3. **Το έλλειμμα μειώθηκε**, από $20$ σε $12$ δισ. **Το χρέος όμως αυξήθηκε** και τις δύο χρονιές: για να μειωθεί χρειάζεται πλεόνασμα.
4. **Πότε ταιριάζει έλλειμμα:** σε ύφεση με μεγάλη ανεργία, όπου οι επιπλέον δαπάνες στηρίζουν το εισόδημα. Το κόστος είναι οι τόκοι και η αποπληρωμή του δανείου στα επόμενα χρόνια.

## Ερωτήσεις

1. Ο κρατικός προϋπολογισμός είναι:
   - πρόβλεψη εσόδων και δαπανών για ένα έτος
   - καταγραφή των εσόδων και δαπανών που ήδη έγιναν
   - το σύνολο του δημόσιου χρέους
   - ο κατάλογος των φορολογικών συντελεστών
2. Ποια πρόταση είναι σωστή;
   - το έλλειμμα είναι ετήσια ροή, το χρέος σωρευμένο απόθεμα
   - έλλειμμα και χρέος είναι δύο ονόματα για το ίδιο μέγεθος
   - αν μειωθεί το έλλειμμα, μειώνεται και το χρέος
   - χώρα με πλεόνασμα έχει μηδενικό χρέος
3. Ποιος από τους παρακάτω είναι έμμεσος φόρος;
   - ο ΦΠΑ
   - ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων
   - ο φόρος ακίνητης περιουσίας
   - ο φόρος στα κέρδη των επιχειρήσεων
4. Με κλίμακα $9\%$ έως $10{.}000$ και $22\%$ από $10{.}000$ έως $20{.}000$, ο φόρος για εισόδημα $20{.}000$ είναι:
   - $3{.}100$
   - $4{.}400$
   - $1{.}800$
   - $6{.}200$
5. Για τον ίδιο φορολογούμενο, ο μέσος συντελεστής είναι:
   - $15{,}5\%$
   - $22\%$
   - $9\%$
   - $31\%$
6. Αύξηση μισθού που σε περνά σε ανώτερο κλιμάκιο:
   - αυξάνει πάντα το καθαρό σου εισόδημα
   - μπορεί να μειώσει το καθαρό σου εισόδημα
   - φορολογεί ολόκληρο το εισόδημα με τον νέο συντελεστή
   - δεν αλλάζει τον φόρο
7. Νοικοκυριό με χαμηλό εισόδημα ξοδεύει όλο το εισόδημά του, ενώ ένα πλούσιο αποταμιεύει ένα μέρος. Ο ΦΠΑ, ως ποσοστό του εισοδήματος, βαραίνει περισσότερο:
   - το φτωχότερο νοικοκυριό
   - το πλουσιότερο νοικοκυριό
   - και τα δύο εξίσου
   - κανένα, είναι έμμεσος
8. Σε προοδευτικό φόρο, καθώς αυξάνεται το εισόδημα, ο φόρος ως ποσοστό του εισοδήματος:
   - αυξάνεται
   - μένει σταθερός
   - μειώνεται
   - μηδενίζεται
9. Ποιο είναι δημόσιο αγαθό, με την έννοια του βιβλίου;
   - η εθνική άμυνα
   - ένα εισιτήριο λεωφορείου
   - ένα βιβλίο από βιβλιοπωλείο
   - το ρεύμα του σπιτιού σου
10. Ποια από τις παρακάτω δαπάνες του κράτους είναι μεταβιβαστική πληρωμή;
   - το επίδομα ανεργίας
   - ο μισθός ενός γιατρού
   - η κατασκευή ενός λιμανιού
   - η αγορά φαρμάκων

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ο προϋπολογισμός όταν τα έσοδα ξεπερνούν τις δαπάνες;
2. Πώς λέγονται τα αγαθά που χρησιμοποιούν πολλοί ταυτόχρονα, χωρίς να μπορεί να αποκλειστεί όποιος δεν πλήρωσε;
3. Χώρα με χρέος $250$ δισ. έχει έλλειμμα $15$ δισ. φέτος και $6$ δισ. του χρόνου. Πόσο είναι το χρέος στο τέλος της δεύτερης χρονιάς;
4. Με κλίμακα $9\%$ έως $10{.}000$ και $22\%$ από $10{.}000$ έως $20{.}000$, βρες τον φόρο για εισόδημα $12{.}500$.
5. Για το ίδιο εισόδημα $12{.}500$ και την ίδια κλίμακα:
   α) Πόσο είναι ο οριακός συντελεστής;
   β) Πόσο είναι ο μέσος συντελεστής;
6. Ο φόρος στο πετρέλαιο θέρμανσης είναι $0{,}40$ € ανά λίτρο. Δύο οικογένειες καίνε από $1{.}500$ λίτρα τον χρόνο. Η πρώτη έχει εισόδημα $12{.}000$ € και η δεύτερη $30{.}000$ €.
   α) Τι ποσοστό του εισοδήματός της πληρώνει σε αυτόν τον φόρο η πρώτη οικογένεια;
   β) Τι ποσοστό πληρώνει η δεύτερη;
   γ) Πώς χαρακτηρίζεται ο φόρος ως προς το εισόδημα;
7. Η Ελένη έχει εισόδημα $18{.}000$ και παίρνει αύξηση $4{.}000$, οπότε το εισόδημά της γίνεται $22{.}000$. Φορολογείται με την κλίμακα του πίνακα.

   Κλίμακα φόρου εισοδήματος.

   | Κλιμάκιο εισοδήματος | Συντελεστής |
   | --- | --- |
   | έως $10{.}000$ | $9\%$ |
   | $10{.}000$ έως $20{.}000$ | $22\%$ |
   | $20{.}000$ έως $30{.}000$ | $28\%$ |
   | πάνω από $30{.}000$ | $36\%$ |

   α) Βρες τον φόρο της πριν από την αύξηση.
   β) Βρες τον φόρο της μετά την αύξηση.
   γ) Πόσα από τα $4{.}000$ της αύξησης της μένουν μετά τον φόρο;
   δ) Βρες τον μέσο συντελεστή της μετά την αύξηση, με ένα δεκαδικό.
8. Στην αρχή του πρώτου έτους το δημόσιο χρέος μιας χώρας είναι $180$ δισ. Ο πίνακας δίνει τα έσοδα και τις δαπάνες του προϋπολογισμού για τρία έτη.

   Έσοδα και δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού, σε δισ.

   | Έτος | Έσοδα | Δαπάνες |
   | --- | --- | --- |
   | 1ο | $60$ | $75$ |
   | 2ο | $70$ | $78$ |
   | 3ο | $82$ | $80$ |

   α) Πόσο είναι το αποτέλεσμα του προϋπολογισμού το 1ο έτος;
   β) Πόσο είναι το χρέος στο τέλος του 2ου έτους;
   γ) Σε ποιο έτος μειώνεται το χρέος, και πόσο γίνεται;
   δ) Το 1ο έτος η χώρα είχε ύφεση με μεγάλη ανεργία. Ήταν το έλλειμμα σύμφωνο με όσα λέει το βιβλίο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/public-finance
