# Εισοδηματική ελαστικότητα και μετατόπιση της ζήτησης

> Κανονικά και κατώτερα αγαθά, και η νέα συνάρτηση ζήτησης όταν αλλάζει το εισόδημα.

Οικονομία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/income-elasticity

## Τι θα μάθεις

- Να υπολογίζεις την εισοδηματική ελαστικότητα με την τιμή σταθερή, και να χαρακτηρίζεις το αγαθό κανονικό ή κατώτερο.
- Να βρίσκεις τη νέα ζητούμενη ποσότητα στην ίδια τιμή όταν δίνονται η εισοδηματική ελαστικότητα και η αλλαγή του εισοδήματος.
- Να γράφεις τη νέα συνάρτηση ζήτησης για παράλληλη και για ποσοστιαία μετατόπιση, και να λύνεις ερωτήματα πάνω της.

## Όταν αλλάζει το εισόδημα

Η ελαστικότητα ως προς την τιμή μετράει μια κίνηση **πάνω** στην καμπύλη ζήτησης. Το εισόδημα όμως είναι προσδιοριστικός παράγοντας: όταν αλλάζει, **μετατοπίζεται ολόκληρη** η καμπύλη. Το πόσο μετατοπίζεται, στη δεδομένη τιμή, το μετράει η **εισοδηματική ελαστικότητα της ζήτησης**.

Με $Y$ το εισόδημα και την τιμή του αγαθού **σταθερή**:

$$
E_Y = \frac{\Delta Q / Q_1}{\Delta Y / Y_1} = \frac{\Delta Q}{\Delta Y} \cdot \frac{Y_1}{Q_1}
$$

Είναι ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της ζητούμενης ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή του εισοδήματος. Βάση είναι πάλι το **αρχικό** σημείο, όπως στην ελαστικότητα σημείου της ενότητας «Ελαστικότητα ζήτησης: σημείου και τόξου».

## Το πρόσημο έχει περιεχόμενο

Στην ελαστικότητα ως προς την τιμή το πρόσημο είναι σχεδόν πάντα αρνητικό και δεν λέει τίποτα καινούργιο. Εδώ το πρόσημο είναι η μισή απάντηση.

| $E_Y$ | Αγαθό    | Αύξηση εισοδήματος                          |
| ----- | -------- | ------------------------------------------- |
| $> 0$ | κανονικό | η ζήτηση αυξάνεται, η καμπύλη πάει δεξιά    |
| $< 0$ | κατώτερο | η ζήτηση μειώνεται, η καμπύλη πάει αριστερά |
| $= 0$ | —        | η ζήτηση δεν επηρεάζεται από το εισόδημα    |

Τα περισσότερα αγαθά είναι **κανονικά**. **Κατώτερα** είναι αγαθά χαμηλότερης ποιότητας που οι καταναλωτές αντικαθιστούν μόλις έχουν περισσότερα χρήματα. Το βιβλίο αναφέρει τη μαργαρίνη και τα κατεψυγμένα ψάρια. Η κατηγορία εξαρτάται από τους καταναλωτές και την εποχή, όχι από το ίδιο το αγαθό.

> **Κλειδί**
>
> Η εισοδηματική ελαστικότητα μεταφράζει μια ποσοστιαία αλλαγή του εισοδήματος σε ποσοστιαία αλλαγή της ζητούμενης ποσότητας **στην ίδια τιμή**:
>
> **ποσοστιαία μεταβολή της ποσότητας = $E_Y$ · ποσοστιαία μεταβολή του εισοδήματος**
>
> Με $E_Y = 1{,}5$ και εισόδημα αυξημένο κατά $20\%$, η ζητούμενη ποσότητα στην τρέχουσα τιμή αυξάνεται κατά $30\%$. Αυτό σου δίνει ένα σημείο της **νέας** καμπύλης ζήτησης.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο τύπος ισχύει μόνο αν **η τιμή μένει σταθερή**, και όλοι οι άλλοι παράγοντες επίσης. Αν μέσα στο ίδιο διάστημα άλλαξαν και η τιμή και το εισόδημα, η μεταβολή της ποσότητας είναι αποτέλεσμα και των δύο. Δεν μπορείς να τη διαιρέσεις με τη μεταβολή του εισοδήματος και να πεις ότι βρήκες την $E_Y$.

## Η μέθοδος: η νέα συνάρτηση ζήτησης

Τα Θέματα Δ με εισοδηματική ελαστικότητα έχουν σχεδόν πάντα την ίδια σειρά.

1. **Το νέο σημείο.** Στην τρέχουσα τιμή $P_1$ βρίσκεις την αρχική ποσότητα $Q_1$ από τη συνάρτηση. Με την $E_Y$ και την ποσοστιαία αλλαγή του εισοδήματος βρίσκεις τη νέα ποσότητα $Q_2$ στην **ίδια** τιμή.
2. **Η νέα συνάρτηση.** Η εκφώνηση λέει πώς μετατοπίστηκε η καμπύλη. Υπάρχουν δύο περιπτώσεις.
3. **Τα ερωτήματα πάνω στη νέα καμπύλη.** Ζητούμενη ποσότητα σε άλλη τιμή, ελαστικότητα ως προς την τιμή, η τιμή που δίνει μια συγκεκριμένη ποσότητα.

**Παράλληλη μετατόπιση.** «Η νέα καμπύλη είναι παράλληλη με την αρχική» ή «σε κάθε τιμή ζητούνται $k$ μονάδες περισσότερες». Η κλίση $\beta$ μένει ίδια και αλλάζει μόνο το $\alpha$. Το νέο $\alpha$ το βρίσκεις βάζοντας το νέο σημείο ($P_1$, $Q_2$) στη $Q_D = \alpha + \beta P$.

**Ποσοστιαία μετατόπιση.** «Σε κάθε τιμή η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται κατά το ίδιο ποσοστό». Πολλαπλασιάζεις ολόκληρη τη συνάρτηση: για αύξηση $30\%$, η $Q_D = \alpha + \beta P$ γίνεται $Q_D = 1{,}3\alpha + 1{,}3\beta P$. Εδώ αλλάζει και η κλίση.

> **Θυμήσου**
>
> Οι δύο τρόποι δίνουν **το ίδιο** νέο σημείο στην τρέχουσα τιμή, αλλά **διαφορετικές** ποσότητες σε κάθε άλλη τιμή. Γι' αυτό η εκφώνηση πρέπει να λέει ποιος ισχύει. Αν δεν το λέει, ρωτάει μόνο για την τρέχουσα τιμή.
>
> Στην ποσοστιαία μετατόπιση η ελαστικότητα ως προς την τιμή **δεν αλλάζει** σε καμία τιμή: και το $\beta$ και το $Q$ πολλαπλασιάζονται με τον ίδιο αριθμό, και ο λόγος $\beta \cdot \dfrac{P}{Q}$ μένει ίδιος. Στην παράλληλη, η ελαστικότητα στην ίδια τιμή μικραίνει κατ' απόλυτη τιμή όταν η ζήτηση αυξάνεται.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Θέμα Β. Σωστό ή λάθος; (α) Αν \$E\_Y = -0{,}5\$ και το εισόδημα αυξηθεί κατά \$10\\%\$, η καμπύλη ζήτησης μετατοπίζεται αριστερά. (β) Ένα κανονικό αγαθό έχει πάντα ελαστική ζήτηση ως προς την τιμή.

1. **(α) Σωστό.** Αρνητική $E_Y$ σημαίνει κατώτερο αγαθό. Σε κάθε τιμή η ζητούμενη ποσότητα μειώνεται κατά $-0{,}5 \cdot 10\% = -5\%$.
2. Η μείωση της ζήτησης σε κάθε τιμή είναι μετατόπιση της καμπύλης **αριστερά**, όχι κίνηση πάνω της.
3. **(β) Λάθος.** Η εισοδηματική ελαστικότητα και η ελαστικότητα ως προς την τιμή μετράνε αντίδραση σε δύο διαφορετικά πράγματα.

   Το ψωμί είναι κανονικό αγαθό με ανελαστική ζήτηση ως προς την τιμή. Η μία ελαστικότητα δεν λέει τίποτα για την άλλη.

### Παράδειγμα 2: Με σταθερή την τιμή, το εισόδημα ενός καταναλωτή αυξάνεται από \$800\$ σε \$1000\$ € και η ζητούμενη ποσότητα ενός αγαθού από \$40\$ σε \$46\$ μονάδες. Βρες την εισοδηματική ελαστικότητα και χαρακτήρισε το αγαθό.

1. **Ποσοστιαία μεταβολή της ποσότητας:** $\dfrac{46 - 40}{40} = 0{,}15$, δηλαδή $15\%$.
2. **Ποσοστιαία μεταβολή του εισοδήματος:** $\dfrac{1000 - 800}{800} = 0{,}25$, δηλαδή $25\%$.
3. $E_Y = \dfrac{0{,}15}{0{,}25} = 0{,}6$
4. **Θετική, άρα κανονικό αγαθό.** Το ίδιο βγαίνει με τον δεύτερο τύπο: $\dfrac{6}{200} \cdot \dfrac{800}{40} = 0{,}03 \cdot 20 = 0{,}6$.

### Παράδειγμα 3: Η εισοδηματική ελαστικότητα ενός αγαθού είναι \$-0{,}8\$. Σήμερα ζητούνται \$500\$ μονάδες. Πόσες θα ζητούνται στην ίδια τιμή αν το εισόδημα αυξηθεί κατά \$25\\%\$;

1. **Ποσοστιαία μεταβολή της ποσότητας:** $-0{,}8 \cdot 25\% = -20\%$.
2. $Q_2 = 500 - 0{,}2 \cdot 500 = 400$ μονάδες.
3. **Το αγαθό είναι κατώτερο:** ο καταναλωτής με περισσότερα χρήματα στρέφεται σε κάτι καλύτερο. Η καμπύλη ζήτησης μετατοπίζεται αριστερά.

### Παράδειγμα 4: Η ζήτηση ενός αγαθού είναι \$Q\_D = 100 - 4P\$, η τιμή \$10\$ € και το εισόδημα \$2000\$ €. Το εισόδημα γίνεται \$2400\$ € και η εισοδηματική ελαστικότητα είναι \$1{,}5\$. Βρες τη νέα συνάρτηση ζήτησης αν η νέα καμπύλη είναι (α) παράλληλη με την αρχική, (β) αυξημένη κατά το ίδιο ποσοστό σε κάθε τιμή.

1. **Το νέο σημείο.** Σε $P = 10$ ζητούνται $Q_1 = 100 - 40 = 60$ μονάδες. Το εισόδημα αυξάνεται κατά $\dfrac{400}{2000} = 20\%$, η ποσότητα κατά $1{,}5 \cdot 20\% = 30\%$:

   $Q_2 = 60 \cdot 1{,}3 = 78$ μονάδες στην ίδια τιμή.
2. **(α) Παράλληλη:** η κλίση μένει $-4$.

   $78 = \alpha - 4 \cdot 10$, οπότε $\alpha = 118$ και $Q_D = 118 - 4P$.
3. **(β) Ποσοστιαία:** σε κάθε τιμή η ποσότητα αυξάνεται κατά $30\%$.

   $Q_D = 1{,}3 \cdot (100 - 4P) = 130 - 5{,}2P$
4. **Έλεγχος στο $P = 10$:** και οι δύο δίνουν $78$.

   **Σε άλλη τιμή διαφέρουν.** Σε $P = 15$ η παράλληλη δίνει $118 - 60 = 58$, η ποσοστιαία $130 - 78 = 52$.

### Παράδειγμα 5: Θέμα Δ. Η ζήτηση ενός αγαθού είναι \$Q\_D = 200 - 5P\$, η τιμή \$20\$ € και το εισόδημα των καταναλωτών \$10{.}000\$ €. Το εισόδημα αυξάνεται σε \$12{.}000\$ € και η εισοδηματική ελαστικότητα είναι \$0{,}5\$. Η νέα καμπύλη ζήτησης είναι παράλληλη με την αρχική. (α) Τι αγαθό είναι; (β) Βρες τη νέα συνάρτηση. (γ) Βρες την ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή στο \$P = 20\$, πριν και μετά. (δ) Σε ποια τιμή η ζητούμενη ποσότητα στη νέα καμπύλη θα είναι ξανά όση στην αρχή;

1. **(α)** $E_Y = 0{,}5 > 0$: **κανονικό** αγαθό.
2. **(β)** Αρχικά $Q_1 = 200 - 100 = 100$. Το εισόδημα αυξάνεται κατά $20\%$, η ποσότητα κατά $0{,}5 \cdot 20\% = 10\%$, άρα $Q_2 = 110$ στην τιμή $20$.

   Παράλληλη: $110 = \alpha - 5 \cdot 20$, οπότε $\alpha = 210$ και $Q_D = 210 - 5P$.
3. **(γ)** Πριν: $E_D = -5 \cdot \dfrac{20}{100} = -1$.

   Μετά: $E_D = -5 \cdot \dfrac{20}{110} \approx -0{,}91$. Στην ίδια τιμή η ζήτηση έγινε λίγο ανελαστική, γιατί η ποσότητα μεγάλωσε και η κλίση έμεινε ίδια.
4. **(δ)** Θέλεις $Q = 100$ πάνω στη **νέα** καμπύλη:

   $210 - 5P = 100$, οπότε $P = 22$ €.

   Αν η τιμή ανέβει στα $22$ € ταυτόχρονα με την αύξηση του εισοδήματος, η ζητούμενη ποσότητα δεν αλλάζει. Η μετακίνηση πάνω στην καμπύλη αναιρεί τη μετατόπισή της.

### Παράδειγμα 6: Η ζήτηση ενός αγαθού είναι \$Q\_D = 90 - 3P\$ και η τιμή \$10\$ €. Το εισόδημα αυξάνεται κατά \$25\\%\$, η εισοδηματική ελαστικότητα είναι \$0{,}8\$, και σε κάθε τιμή η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται κατά το ίδιο ποσοστό. Σύγκρινε την ελαστικότητα ως προς την τιμή στο \$P = 10\$ πριν και μετά.

1. **Το ποσοστό της μετατόπισης:** $0{,}8 \cdot 25\% = 20\%$ σε κάθε τιμή.

   $Q_D = 1{,}2 \cdot (90 - 3P) = 108 - 3{,}6P$
2. **Πριν:** $Q = 90 - 30 = 60$ και $E_D = -3 \cdot \dfrac{10}{60} = -0{,}5$.
3. **Μετά:** $Q = 108 - 36 = 72$ και $E_D = -3{,}6 \cdot \dfrac{10}{72} = -0{,}5$.
4. **Ίδια ελαστικότητα.** Η κλίση και η ποσότητα μεγάλωσαν και οι δύο κατά $20\%$, οπότε ο λόγος έμεινε ίδιος. Αυτό ισχύει σε κάθε τιμή, όχι μόνο στο $10$.

   Αν η μετατόπιση ήταν παράλληλη, η νέα συνάρτηση θα ήταν $Q_D = 102 - 3P$ και η ελαστικότητα στο $P = 10$ θα έπεφτε σε $-3 \cdot \dfrac{10}{72} \approx -0{,}42$.

## Ερωτήσεις

1. Η εισοδηματική ελαστικότητα της ζήτησης μετράει:
   - πόσο αλλάζει η ζητούμενη ποσότητα όταν αλλάζει το εισόδημα
   - πόσο αλλάζει το εισόδημα των καταναλωτών όταν αλλάζει η τιμή
   - πόσο αλλάζει η ζητούμενη ποσότητα όταν αλλάζει η τιμή
   - τι μέρος του εισοδήματος ξοδεύεται σε ένα αγαθό
2. Ένα αγαθό έχει $E_Y = 0{,}7$. Είναι:
   - κανονικό αγαθό
   - κατώτερο αγαθό
   - αγαθό με ανελαστική ζήτηση
   - ελεύθερο αγαθό
3. Με σταθερή τιμή, το εισόδημα αυξάνεται κατά $10\%$ και η ζητούμενη ποσότητα κατά $5\%$. Η $E_Y$ είναι:
   - $0{,}5$
   - $2$
   - $-0{,}5$
   - $15$
4. Ένα αγαθό έχει $E_Y = -1{,}2$. Αν το εισόδημα αυξηθεί κατά $5\%$, στην ίδια τιμή η ζητούμενη ποσότητα:
   - μειώνεται κατά $6\%$
   - αυξάνεται κατά $6\%$
   - μειώνεται κατά $1{,}2\%$
   - μειώνεται κατά $4{,}2\%$
5. Το εισόδημα των καταναλωτών αυξάνεται. Για ένα κατώτερο αγαθό, η καμπύλη ζήτησης:
   - μετατοπίζεται αριστερά
   - μετατοπίζεται προς τα δεξιά
   - μένει στη θέση της
   - γίνεται πιο απότομη
6. Τι σημαίνει $E_Y = 0$;
   - η ζήτηση δεν επηρεάζεται από το εισόδημα
   - το αγαθό δεν ζητείται καθόλου
   - το αγαθό είναι κατώτερο
   - η ζήτηση δεν επηρεάζεται καθόλου από την τιμή
7. Η ζήτηση είναι $Q_D = 80 - 2P$ και η τιμή $10$ €. Μετά από αύξηση του εισοδήματος, στην ίδια τιμή ζητούνται $75$ μονάδες και η νέα καμπύλη είναι παράλληλη. Η νέα συνάρτηση είναι:
   - $Q_D = 95 - 2P$
   - $Q_D = 75 - 2P$
   - $Q_D = 100 - 2{,}5P$
   - $Q_D = 80 - 0{,}5P$
8. Η ζήτηση είναι $Q_D = 50 - P$. Σε κάθε τιμή η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται κατά $20\%$. Η νέα συνάρτηση είναι:
   - $Q_D = 60 - 1{,}2P$
   - $Q_D = 60 - P$
   - $Q_D = 70 - P$
   - $Q_D = 50 - 1{,}2P$
9. Μέσα στο ίδιο έτος το εισόδημα αυξήθηκε $10\%$, η τιμή του αγαθού αυξήθηκε επίσης, και η ζητούμενη ποσότητα έμεινε ίδια. Μπορείς να πεις ότι $E_Y = 0$;
   - όχι, γιατί δεν έμεινε σταθερή η τιμή
   - ναι, γιατί η ποσότητα δεν άλλαξε
   - ναι, αν το αγαθό είναι κανονικό
   - όχι, γιατί η $E_Y$ είναι πάντα θετική
10. Σε τιμή $5$ € ζητούνται $200$ μονάδες. Το εισόδημα αυξάνεται κατά $15\%$ και $E_Y = 2$. Πόσες μονάδες ζητούνται τώρα σε τιμή $5$ €;
   - $260$
   - $230$
   - $215$
   - $140$

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ένα αγαθό με θετική εισοδηματική ελαστικότητα;
2. Ποιο μέγεθος πρέπει να μένει σταθερό όταν υπολογίζεις την εισοδηματική ελαστικότητα;
3. Με σταθερή την τιμή, το εισόδημα ενός καταναλωτή αυξάνεται από $1000$ σε $1200$ € και η ζητούμενη ποσότητα ενός αγαθού πέφτει από $50$ σε $45$ μονάδες. Βρες την εισοδηματική ελαστικότητα και χαρακτήρισε το αγαθό.
4. Ένα αγαθό έχει $E_Y = 2$. Το εισόδημα αυξάνεται κατά $5\%$. Πόσο μεταβάλλεται η ζητούμενη ποσότητα στην ίδια τιμή;
5. Η ζήτηση ενός αγαθού είναι $Q_D = 60 - 2P$ και η τιμή του $10$ €. Το εισόδημα αυξάνεται κατά $10\%$, η εισοδηματική ελαστικότητα είναι $2{,}5$, και η νέα καμπύλη ζήτησης είναι παράλληλη με την αρχική. Βρες τη νέα συνάρτηση ζήτησης.
6. Με σταθερή τιμή $5$ €, το εισόδημα των καταναλωτών αυξάνεται από $1500$ σε $1800$ € και η ζητούμενη ποσότητα ενός αγαθού πέφτει από $300$ σε $255$ μονάδες.
   α) Βρες την εισοδηματική ελαστικότητα.
   β) Τι είδους αγαθό είναι;
   γ) Με την ίδια ελαστικότητα και βάση τα $1500$ €, πόσες μονάδες θα ζητούνταν αν το εισόδημα ανέβαινε στα $2100$ €;
7. Η ζήτηση ενός αγαθού είναι $Q_D = 180 - 6P$, η τιμή του $15$ € και το εισόδημα των καταναλωτών $20{.}000$ €. Το εισόδημα γίνεται $22{.}000$ €, η εισοδηματική ελαστικότητα είναι $2$, και σε κάθε τιμή η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται κατά το ίδιο ποσοστό.
   α) Βρες τη νέα συνάρτηση ζήτησης.
   β) Πόσες μονάδες ζητούνται τώρα στα $15$ €;
   γ) Βρες την ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή στη νέα καμπύλη, στα $15$ €.
   δ) Σε ποια τιμή, στη νέα καμπύλη, ζητούνται $90$ μονάδες;
8. Ο πίνακας δίνει τη ζητούμενη ποσότητα ενός αγαθού σε τρία επίπεδα εισοδήματος, με την τιμή του σταθερή στα $15$ €.

   Ζητούμενη ποσότητα του αγαθού ανά επίπεδο εισοδήματος, με την τιμή σταθερή.

   | Εισόδημα $Y$ (€) | Ζητούμενη ποσότητα |
   | --- | --- |
   | $1000$ | $80$ |
   | $1200$ | $88$ |
   | $1500$ | $99$ |

   α) Βρες την εισοδηματική ελαστικότητα όταν το εισόδημα αυξάνεται από $1000$ σε $1200$ €.
   β) Βρες την εισοδηματική ελαστικότητα όταν το εισόδημα αυξάνεται από $1200$ σε $1500$ €.
   γ) Με εισόδημα $1500$ € η ζήτηση είναι $Q_D = 129 - 2P$. Σε ποια τιμή ζητούνται ξανά $80$ μονάδες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/income-elasticity
