# Η ζήτηση των αγαθών

> Γιατί η καμπύλη κατεβαίνει, τι τη μετατοπίζει, και πόσο ελαστική είναι.

Οικονομία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/demand

## Τι θα μάθεις

- Να διατυπώνεις τον νόμο της ζήτησης και να βρίσκεις την αγοραία ζήτηση από τις ατομικές.
- Να γράφεις μια γραμμική συνάρτηση ζήτησης από δύο σημεία και να αναγνωρίζεις την ισοσκελή υπερβολή.
- Να ξεχωρίζεις τη μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας από τη μεταβολή της ζήτησης, και τι κάνει ο κάθε προσδιοριστικός παράγοντας.
- Να υπολογίζεις τη ζητούμενη ποσότητα όταν αλλάζουν ταυτόχρονα η τιμή και η ζήτηση.

## Ο νόμος της ζήτησης

**Ζήτηση** ενός αγαθού είναι η σχέση ανάμεσα στις διάφορες τιμές του και στις ποσότητες που οι καταναλωτές είναι **πρόθυμοι και ικανοί** να αγοράσουν σε κάθε τιμή, σε δεδομένο χρόνο και με τα άλλα δεδομένα σταθερά.

Οι δύο λέξεις μετράνε: η επιθυμία χωρίς αγοραστική δύναμη δεν είναι ζήτηση.

**Ο νόμος:** όσο μειώνεται η τιμή, αυξάνεται η ζητούμενη ποσότητα, και αντίστροφα. Γι' αυτό η καμπύλη ζήτησης έχει **αρνητική κλίση**.

Δύο λόγοι το εξηγούν:

- **Αποτέλεσμα υποκατάστασης**: όταν φθηναίνει το ένα αγαθό, οι καταναλωτές το προτιμούν από τα υποκατάστατά του.
- **Αποτέλεσμα εισοδήματος**: η πτώση της τιμής αυξάνει την **πραγματική** αγοραστική δύναμη, οπότε αγοράζονται περισσότερα.

## Από τον έναν καταναλωτή στην αγορά

Η καμπύλη ενός καταναλωτή λέγεται **ατομική**. Η **αγοραία** καμπύλη ζήτησης βγαίνει αν σε κάθε τιμή **προσθέσεις τις ποσότητες** που ζητούν όλοι οι καταναλωτές. Στο διάγραμμα αυτό είναι **οριζόντιο άθροισμα**: η τιμή μένει ίδια, οι ποσότητες προστίθενται.

Δύο περιπτώσεις έρχονται στις ασκήσεις:

- **$n$ ίδιοι καταναλωτές**, ο καθένας με $q = \alpha + \beta P$: η αγοραία είναι $Q_D = n \cdot q$, δηλαδή $Q_D = n\alpha + n\beta P$.
- **Διαφορετικοί καταναλωτές**: προσθέτεις τις συναρτήσεις τους, όρο προς όρο.

## Η συνάρτηση ζήτησης

Η ζήτηση γράφεται ως συνάρτηση της τιμής, $Q_D = f(P)$. Το βιβλίο δίνει δύο μορφές.

**Γραμμική:** $Q_D = \alpha + \beta P$, με $\alpha > 0$ και $\beta < 0$. Για παράδειγμα $Q_D = 200 - 4P$.

- Το $\beta$ λέει πόσο μειώνεται η ζητούμενη ποσότητα όταν η τιμή ανεβαίνει κατά $1$ €. Βρίσκεται από δύο σημεία: $\beta = \dfrac{\Delta Q}{\Delta P}$.
- Το $\alpha$ είναι η ποσότητα που θα ζητούνταν σε μηδενική τιμή. Βρίσκεται αν βάλεις ένα σημείο στη συνάρτηση.

**Ισοσκελής υπερβολή:** $Q_D \cdot P = A$, π.χ. $Q_D = \dfrac{1200}{P}$. Εδώ η **συνολική δαπάνη** $P \cdot Q_D$ είναι ίδια σε κάθε τιμή. Θα δεις τη σημασία της στην ελαστικότητα.

## Τι μετατοπίζει την καμπύλη

Η καμπύλη ζήτησης σχεδιάζεται με όλα τα άλλα σταθερά. Όταν αλλάζει ένα από αυτά, αλλάζει **ολόκληρη** η καμπύλη. Αυτοί είναι οι **προσδιοριστικοί παράγοντες** της ζήτησης:

| Παράγοντας           | Μεταβολή                      | Η ζήτηση         |
| -------------------- | ----------------------------- | ---------------- |
| Προτιμήσεις          | το αγαθό γίνεται πιο αρεστό   | αυξάνεται        |
| Εισόδημα             | αυξάνεται, για κανονικό αγαθό | αυξάνεται        |
| Εισόδημα             | αυξάνεται, για κατώτερο αγαθό | μειώνεται        |
| Τιμή υποκατάστατου   | αυξάνεται                     | αυξάνεται        |
| Τιμή συμπληρωματικού | αυξάνεται                     | μειώνεται        |
| Προσδοκίες           | αναμένεται άνοδος της τιμής   | αυξάνεται σήμερα |
| Αριθμός καταναλωτών  | αυξάνεται                     | αυξάνεται        |

«Αυξάνεται η ζήτηση» σημαίνει μετατόπιση **δεξιά**: σε κάθε τιμή ζητείται μεγαλύτερη ποσότητα. Στη συνάρτηση, συνήθως αλλάζει το $\alpha$.

> **Κλειδί**
>
> Η διάκριση που χάνει τις περισσότερες μονάδες σε ολόκληρο το κεφάλαιο:
>
> - **Μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας**: αλλάζει **η τιμή του ίδιου του αγαθού**, και μετακινείσαι **πάνω στην ίδια καμπύλη**.
> - **Μεταβολή της ζήτησης**: αλλάζει **οτιδήποτε άλλο**, και **μετατοπίζεται ολόκληρη** η καμπύλη.
>
> Η τιμή του αγαθού δεν είναι στη λίστα των προσδιοριστικών παραγόντων, και δεν είναι παράλειψη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πάνω στην καμπύλη ή ολόκληρη η καμπύλη;*

> **Πρόσεχε**
>
> **Ταυτόχρονη μεταβολή.** Αν αλλάζουν μαζί η τιμή του αγαθού και ένας προσδιοριστικός παράγοντας, έχεις **και** μετακίνηση **και** μετατόπιση. Η τελική ζητούμενη ποσότητα εξαρτάται από το ποια είναι μεγαλύτερη.
>
> Η μέθοδος: πρώτα μετατοπίζεις την καμπύλη, και μετά διαβάζεις τη νέα τιμή πάνω στη **νέα** καμπύλη. Μην προσθέτεις τα δύο αποτελέσματα «με το μάτι».

## Και η ελαστικότητα;

Ο νόμος λέει **προς ποια κατεύθυνση** αντιδρά η ζητούμενη ποσότητα. Το **πόσο** το μετράει η ελαστικότητα. Ο υπολογισμός της από δύο σημεία ή από συνάρτηση, η τοξοειδής ελαστικότητα και η σχέση της με τη συνολική δαπάνη είναι στην ενότητα «Ελαστικότητα ζήτησης: σημείου και τόξου». Η αντίδραση στο εισόδημα, και πώς γράφεις τη νέα συνάρτηση όταν μετατοπίζεται η ζήτηση κατά ποσοστό, είναι στην «Εισοδηματική ελαστικότητα και μετατόπιση της ζήτησης».

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Θέμα Β. Σωστό ή λάθος; (α) Η αύξηση της τιμής ενός αγαθού μετατοπίζει την καμπύλη ζήτησής του αριστερά. (β) Αν ακριβύνει η βενζίνη, μειώνεται η ζήτηση για αυτοκίνητα.

1. **(α) Λάθος.** Η τιμή του ίδιου του αγαθού προκαλεί **μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας**: μετακίνηση πάνω στην ίδια καμπύλη, προς τα πάνω και αριστερά.
2. Η καμπύλη μετατοπίζεται μόνο όταν αλλάζει κάποιος από τους προσδιοριστικούς παράγοντες.
3. **(β) Σωστό.** Βενζίνη και αυτοκίνητα είναι **συμπληρωματικά**: χρησιμοποιούνται μαζί.

   Ακριβότερη βενζίνη κάνει ακριβότερη τη χρήση του αυτοκινήτου, οπότε σε κάθε τιμή αυτοκινήτου ζητούνται λιγότερα. Η καμπύλη ζήτησης των αυτοκινήτων μετατοπίζεται αριστερά.

### Παράδειγμα 2: Μια αγορά έχει δύο ομάδες καταναλωτών. Η πρώτη έχει ζήτηση \$q\_1 = 20 - 2P\$ και η δεύτερη \$q\_2 = 30 - 3P\$. Βρες την αγοραία ζήτηση και τη ζητούμενη ποσότητα στην τιμή \$P = 4\$.

1. **Οριζόντιο άθροισμα:** σε κάθε τιμή προσθέτεις τις ποσότητες.

   $Q_D = q_1 + q_2 = (20 + 30) + (-2 - 3)P$
2. $Q_D = 50 - 5P$
3. **Στην τιμή $4$:** $Q_D = 50 - 20 = 30$.

   **Έλεγχος από τις ατομικές:** $q_1 = 12$ και $q_2 = 18$, άθροισμα $30$.
4. **Πρόσεξε:** δεν προσθέτεις τις τιμές. Ένα σημείο της αγοραίας καμπύλης είναι «ίδια τιμή, άθροισμα ποσοτήτων».

   Αν οι καταναλωτές ήταν $100$ ίδιοι με $q = 10 - 0{,}5P$, η αγοραία θα ήταν $Q_D = 1000 - 50P$.

### Παράδειγμα 3: Σε τιμή \$10\$ € ζητούνται \$80\$ μονάδες, και σε τιμή \$14\$ € ζητούνται \$60\$. Βρες τη γραμμική συνάρτηση ζήτησης.

1. **Η κλίση:** $\beta = \dfrac{\Delta Q}{\Delta P} = \dfrac{60 - 80}{14 - 10} = \dfrac{-20}{4} = -5$
2. **Το $\alpha$:** βάζεις ένα από τα δύο σημεία στη $Q_D = \alpha - 5P$.

   $80 = \alpha - 5 \cdot 10$, οπότε $\alpha = 130$.
3. $Q_D = 130 - 5P$
4. **Έλεγχος με το άλλο σημείο:** $130 - 5 \cdot 14 = 60$. Σωστά.

   Κάνε πάντα αυτόν τον έλεγχο: ένα λάθος πρόσημο στο $\beta$ εδώ χαλάει όλα τα επόμενα ερωτήματα του θέματος.

### Παράδειγμα 4: Θέμα Γ. Ο πίνακας δίνει τη ζήτηση ενός αγαθού πριν (\$Q\_{D1}\$) και μετά (\$Q\_{D2}\$) από μια μεταβολή: για \$P = 2\$, \$4\$, \$6\$, \$8\$ ήταν \$Q\_{D1} = 100\$, \$80\$, \$60\$, \$40\$ και έγινε \$Q\_{D2} = 120\$, \$100\$, \$80\$, \$60\$. (α) Βρες τις δύο συναρτήσεις. (β) Τι μπορεί να προκάλεσε τη μεταβολή, αν το αγαθό είναι κανονικό; (γ) Η τιμή ανεβαίνει από \$4\$ σε \$6\$ την ίδια στιγμή. Τι γίνεται η ζητούμενη ποσότητα;

1. **(α)** Και στις δύο στήλες, $2$ € περισσότερα δίνουν $20$ μονάδες λιγότερες: $\beta = -10$.
   - $100 = \alpha_1 - 10 \cdot 2$, άρα $Q_{D1} = 120 - 10P$.
   - $120 = \alpha_2 - 10 \cdot 2$, άρα $Q_{D2} = 140 - 10P$.
2. **(β)** Σε **κάθε** τιμή ζητούνται $20$ μονάδες περισσότερες. Είναι **αύξηση της ζήτησης**, μετατόπιση δεξιά.

   Για κανονικό αγαθό μπορεί να την προκάλεσε αύξηση του εισοδήματος. Το ίδιο θα έκανε ακριβότερο υποκατάστατο, φθηνότερο συμπληρωματικό, αλλαγή προτιμήσεων υπέρ του αγαθού ή περισσότεροι καταναλωτές.
3. **(γ)** Πριν: σε $P = 4$ ζητούνταν $Q_{D1} = 80$.

   Μετά: η νέα τιμή διαβάζεται στη **νέα** καμπύλη, $Q_{D2} = 140 - 60 = 80$.
4. **Η ζητούμενη ποσότητα δεν άλλαξε.** Η άνοδος της τιμής την έριξε κατά $20$ πάνω στην καμπύλη, και η μετατόπιση την ανέβασε κατά $20$. Τα δύο αποτελέσματα αλληλοαναιρέθηκαν.

   Με άλλα νούμερα θα υπερίσχυε το ένα. Γι' αυτό η απάντηση βγαίνει μόνο με υπολογισμό.

### Παράδειγμα 5: Η ζήτηση ενός αγαθού είναι \$Q\_D = \dfrac{1200}{P}\$. Βρες τη ζητούμενη ποσότητα και τη συνολική δαπάνη σε τιμές \$10\$, \$20\$ και \$30\$ €.

1. $P = 10$: $Q_D = 120$, δαπάνη $10 \cdot 120 = 1200$ €.
2. $P = 20$: $Q_D = 60$, δαπάνη $20 \cdot 60 = 1200$ €.
3. $P = 30$: $Q_D = 40$, δαπάνη $30 \cdot 40 = 1200$ €.
4. **Η δαπάνη μένει σταθερή** όποια κι αν είναι η τιμή. Αυτό είναι το γνώρισμα της ισοσκελούς υπερβολής: $P \cdot Q_D = A$, εδώ $A = 1200$.

   Η καμπύλη ζήτησης έχει πάλι αρνητική κλίση, αλλά δεν είναι ευθεία.

### Παράδειγμα 6: Τι γίνεται στη ζήτηση καφέ αν ακριβύνει η ζάχαρη; Κι αν ακριβύνει το τσάι;

1. **Ζάχαρη και καφές είναι συμπληρωματικά αγαθά:** καταναλώνονται μαζί.
2. **Η τιμή της ζάχαρης δεν είναι η τιμή του καφέ**, άρα η καμπύλη ζήτησης του καφέ **μετατοπίζεται**. Ακριβότερη ζάχαρη κάνει το «σύνολο» ακριβότερο: η καμπύλη πάει **αριστερά**.
3. **Το τσάι είναι υποκατάστατο** του καφέ. Αν ακριβύνει, καταναλωτές γυρίζουν στον καφέ: η καμπύλη του καφέ μετατοπίζεται **δεξιά**.

   **Ο κανόνας σε μία γραμμή:** ακριβότερο συμπληρωματικό μειώνει τη ζήτηση, ακριβότερο υποκατάστατο την αυξάνει.

## Ερωτήσεις

1. Ο νόμος της ζήτησης λέει ότι, με τα άλλα σταθερά:
   - όσο πέφτει η τιμή, αυξάνεται η ζητούμενη ποσότητα
   - όσο πέφτει η τιμή, μειώνεται η ζητούμενη ποσότητα
   - η ζητούμενη ποσότητα δεν εξαρτάται καθόλου από την τιμή
   - την τιμή του αγαθού την καθορίζουν οι καταναλωτές
2. Αυξάνεται η τιμή ενός αγαθού. Τι συμβαίνει;
   - μειώνεται η ζητούμενη ποσότητα, πάνω στην ίδια καμπύλη
   - η καμπύλη ζήτησης μετατοπίζεται αριστερά, αφού ζητείται λιγότερο
   - η καμπύλη ζήτησης μετατοπίζεται δεξιά, αφού το αγαθό ακρίβυνε
   - δεν αλλάζει τίποτα στη ζήτηση ούτε στη ζητούμενη ποσότητα
3. Ποιο από τα παρακάτω **δεν** μετατοπίζει την καμπύλη ζήτησης;
   - η τιμή του ίδιου του αγαθού
   - το εισόδημα των καταναλωτών
   - η τιμή ενός υποκατάστατου
   - ο αριθμός των καταναλωτών
4. Ακριβαίνει η ζάχαρη. Τι γίνεται η ζήτηση για καφέ;
   - μειώνεται, η καμπύλη πάει αριστερά
   - αυξάνεται, η καμπύλη πάει δεξιά
   - δεν αλλάζει, είναι άλλο αγαθό
   - πέφτει η ζητούμενη ποσότητα, στην ίδια καμπύλη
5. Σε μια αγορά υπάρχουν $50$ ίδιοι καταναλωτές, ο καθένας με ζήτηση $q = 8 - 2P$. Η αγοραία ζήτηση είναι:
   - $Q_D = 400 - 100P$
   - $Q_D = 400 - 2P$
   - $Q_D = 8 - 100P$
   - $Q_D = 8 - 2P$
6. Σε τιμή $6$ ζητούνται $70$ μονάδες και σε τιμή $10$ ζητούνται $50$. Η γραμμική συνάρτηση ζήτησης είναι:
   - $Q_D = 100 - 5P$
   - $Q_D = 100 + 5P$
   - $Q_D = 70 - 5P$
   - $Q_D = 130 - 10P$
7. Η ζήτηση είναι $Q_D = 100 - 2P$. Αυξάνεται ο αριθμός των καταναλωτών και σε κάθε τιμή ζητούνται $30$ μονάδες περισσότερες. Η νέα συνάρτηση είναι:
   - $Q_D = 130 - 2P$
   - $Q_D = 100 - 32P$
   - $Q_D = 70 - 2P$
   - $Q_D = 100 + 28P$
8. Η ζήτηση ενός αγαθού είναι $Q_D = \dfrac{900}{P}$. Αν η τιμή διπλασιαστεί, η συνολική δαπάνη των καταναλωτών:
   - μένει ίδια
   - διπλασιάζεται
   - πέφτει στο μισό
   - μηδενίζεται
9. Οι καταναλωτές περιμένουν ότι η τιμή ενός αγαθού θα ανέβει τον επόμενο μήνα. Η σημερινή ζήτησή του:
   - αυξάνεται
   - μειώνεται
   - δεν αλλάζει
   - αλλάζει μόνο η ζητούμενη ποσότητα
10. Η τιμή ενός κανονικού αγαθού αυξάνεται και την ίδια στιγμή αυξάνεται το εισόδημα των καταναλωτών. Η ζητούμενη ποσότητα:
   - δεν προσδιορίζεται χωρίς τα μεγέθη των δύο μεταβολών
   - σίγουρα μειώνεται, αφού η τιμή ανέβηκε
   - σίγουρα αυξάνεται, αφού το εισόδημα ανέβηκε
   - μένει πάντα ίδια, τα δύο αλληλοαναιρούνται

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι η κλίση της καμπύλης ζήτησης;
2. Πώς λέγεται ένα αγαθό του οποίου η ζήτηση μειώνεται όταν αυξάνεται το εισόδημα των καταναλωτών;
3. Βούτυρο και μαργαρίνη είναι υποκατάστατα. Η τιμή της μαργαρίνης πέφτει. Προς τα πού μετατοπίζεται η καμπύλη ζήτησης του βουτύρου;
4. Μια αγορά έχει $20$ ίδιους καταναλωτές, ο καθένας με ζήτηση $q = 15 - P$. Βρες την αγοραία συνάρτηση ζήτησης.
5. Σε τιμή $5$ € ζητούνται $150$ μονάδες ενός αγαθού και σε τιμή $8$ € ζητούνται $120$. Βρες τη γραμμική συνάρτηση ζήτησης.
6. Η ζήτηση ενός κανονικού αγαθού είναι $Q_D = 90 - 3P$ και η τιμή του είναι $12$ €.
   α) Βρες τη ζητούμενη ποσότητα.
   β) Το εισόδημα αυξάνεται και σε κάθε τιμή ζητούνται $15$ μονάδες περισσότερες. Γράψε τη νέα συνάρτηση ζήτησης.
   γ) Την ίδια στιγμή η τιμή ανεβαίνει στα $15$ €. Βρες τη νέα ζητούμενη ποσότητα.
   δ) Κατά πόσο άλλαξε η ζητούμενη ποσότητα σε σχέση με την αρχική;
7. Ο πίνακας δίνει τη ζήτηση δύο ομάδων καταναλωτών, Α και Β, για το ίδιο αγαθό. Και οι δύο ζητήσεις είναι γραμμικές.

   Ζητούμενες ποσότητες των δύο ομάδων σε τέσσερις τιμές, με τα άλλα δεδομένα σταθερά.

   | Τιμή $P$ | Ομάδα Α | Ομάδα Β |
   | --- | --- | --- |
   | $2$ | $40$ | $60$ |
   | $4$ | $30$ | $45$ |
   | $6$ | $20$ | $30$ |
   | $8$ | $10$ | $15$ |

   α) Βρες την αγοραία ζητούμενη ποσότητα σε τιμή $6$.
   β) Βρες την αγοραία συνάρτηση ζήτησης.
   γ) Σε ποια τιμή ζητούνται συνολικά $75$ μονάδες;
8. Η καμπύλη ζήτησης ενός αγαθού είναι ισοσκελής υπερβολή. Σε τιμή $25$ € ζητούνται $40$ μονάδες.
   α) Γράψε τη συνάρτηση ζήτησης.
   β) Πόσες μονάδες ζητούνται σε τιμή $20$ €;
   γ) Η τιμή πέφτει από $25$ σε $20$ €. Πόση γίνεται η συνολική δαπάνη;
   δ) Η ζήτηση αυξάνεται και η δαπάνη γίνεται $1500$ € σε κάθε τιμή. Πόσες μονάδες ζητούνται τώρα σε τιμή $20$ €;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/demand
