# Βασικές οικονομικές έννοιες

> Σπανιότητα, κόστος ευκαιρίας και η καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων.

Οικονομία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/basic-concepts

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί η σπανιότητα κάνει την οικονομία αναγκαία, και να ξεχωρίζεις τα είδη των αγαθών και τους συντελεστές παραγωγής.
- Να διαβάζεις την Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων και να κατατάσσεις σημεία ως αποδοτικά, μη αποδοτικά ή ανέφικτα.
- Να υπολογίζεις από πίνακα το κόστος ευκαιρίας ανά τμήμα, το μέγιστο ενός αγαθού σε ενδιάμεσο σημείο και μια ποσότητα που λείπει.
- Να εξηγείς γιατί αυξάνεται το κόστος ευκαιρίας και τι μετατοπίζει την καμπύλη.

## Το πρόβλημα που γεννάει την οικονομία

Οι ανάγκες των ανθρώπων είναι **απεριόριστες**. Τα μέσα για να ικανοποιηθούν είναι **περιορισμένα**. Από αυτή τη σύγκρουση γεννιέται η **σπανιότητα**, και από τη σπανιότητα ολόκληρη η οικονομική επιστήμη.

Προσοχή στη λέξη: σπάνιο δεν σημαίνει λιγοστό σε απόλυτο αριθμό. Σημαίνει **λιγότερο από όσο θα θέλαμε**. Ο αέρας υπάρχει σε τεράστια ποσότητα και είναι **ελεύθερο** αγαθό. Το καθαρό νερό σε μια πόλη θέλει φράγματα, σωλήνες και εργασία, άρα είναι **οικονομικό** αγαθό.

Τα οικονομικά αγαθά χωρίζονται και αλλιώς:

- **καταναλωτικά**, που ικανοποιούν άμεσα μια ανάγκη (ψωμί, ρούχα)
- **κεφαλαιουχικά**, που χρησιμοποιούνται για να παραχθούν άλλα αγαθά (μηχανές, εργαλεία, κτίρια)

Το ίδιο αγαθό μπορεί να ανήκει και στα δύο. Ένα αυτοκίνητο είναι καταναλωτικό για την οικογένεια και κεφαλαιουχικό για τον ταξιτζή.

Αν δεν υπήρχε σπανιότητα, δεν θα χρειαζόταν να διαλέξουμε τίποτα. Η οικονομία είναι η επιστήμη της επιλογής.

## Οι συντελεστές και τα τρία ερωτήματα

Η παραγωγή χρησιμοποιεί **συντελεστές παραγωγής**:

| Συντελεστής        | Τι είναι                     | Αμοιβή  |
| ------------------ | ---------------------------- | ------- |
| Έδαφος             | φυσικοί πόροι                | ενοίκιο |
| Εργασία            | ανθρώπινη προσπάθεια         | μισθός  |
| Κεφάλαιο           | μηχανές, εργαλεία, κτίρια    | τόκος   |
| Επιχειρηματικότητα | ο συνδυασμός των άλλων τριών | κέρδος  |

Η παραγωγή γίνεται αποδοτικότερη με τον **καταμερισμό των έργων**: ο καθένας κάνει ένα μέρος της δουλειάς και εξειδικεύεται σε αυτό. Ο καταμερισμός αυξάνει την παραγωγικότητα, αλλά κάνει τους ανθρώπους εξαρτημένους ο ένας από τον άλλον. Γι' αυτό χρειάζεται η ανταλλαγή, και μαζί της το χρήμα.

Κάθε κοινωνία, όποιο σύστημα κι αν έχει, απαντά υποχρεωτικά σε **τρία ερωτήματα**: **τι** θα παραχθεί και σε ποιες ποσότητες, **πώς** θα παραχθεί, και **για ποιον**, δηλαδή πώς θα μοιραστεί το προϊόν. Ό,τι αλλάζει από σύστημα σε σύστημα είναι **ποιος** απαντάει: η αγορά ή ο κεντρικός σχεδιασμός.

## Η Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων

Πάρε μια οικονομία που παράγει μόνο δύο αγαθά, Χ και Ψ. Οι πόροι και η τεχνολογία της είναι δεδομένοι, και τους χρησιμοποιεί **πλήρως και αποδοτικά**. Οι μέγιστοι συνδυασμοί που μπορεί να πετύχει σχηματίζουν την **Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων** (ΚΠΔ).

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τρεις θέσεις, τρεις κρίσεις*

> **Κλειδί**
>
> Τα τρία είδη σημείων, και τι σημαίνει το καθένα:
>
> - **Πάνω στην καμπύλη**: αποδοτικός συνδυασμός. Για να παραχθεί περισσότερο Χ, πρέπει υποχρεωτικά να θυσιαστεί Ψ.
> - **Μέσα**: μη αποδοτικός. Υπάρχουν αχρησιμοποίητοι ή κακώς κατανεμημένοι πόροι, π.χ. ανεργία. Μπορούν να αυξηθούν **και τα δύο** αγαθά.
> - **Έξω**: ανέφικτος σήμερα. Γίνεται εφικτός μόνο αν **μετατοπιστεί** η καμπύλη.
>
> Η καμπύλη μετατοπίζεται προς τα έξω με **περισσότερους** ή **καλύτερους** πόρους: νέες επενδύσεις, νέα τεχνολογία, αύξηση του εργατικού δυναμικού, εκπαίδευση. Όχι με καλύτερη οργάνωση: αυτή σε φέρνει από το εσωτερικό **πάνω** στην καμπύλη.

## Κόστος ευκαιρίας

**Κόστος ευκαιρίας** μιας επιλογής είναι η **καλύτερη εναλλακτική** που θυσιάζεται. Στην ΚΠΔ μετριέται σε μονάδες του άλλου αγαθού, όχι σε χρήμα:

**κόστος ευκαιρίας του Χ = μονάδες Ψ που θυσιάζονται ÷ μονάδες Χ που κερδίζονται**

Το κόστος ευκαιρίας του Ψ είναι το **αντίστροφο** κλάσμα. Αν μία μονάδα Χ κοστίζει $3$ Ψ, μία μονάδα Ψ κοστίζει $\tfrac{1}{3}$ του Χ στο ίδιο τμήμα της καμπύλης.

> **Πρόσεχε**
>
> Η ΚΠΔ σχεδιάζεται **κοίλη προς την αρχή των αξόνων**, όχι ευθεία. Ο λόγος είναι ο **νόμος του αυξανόμενου κόστους ευκαιρίας**: οι πόροι δεν είναι εξίσου κατάλληλοι για τα δύο αγαθά.
>
> Ξεκινώντας, μετακινείς στην παραγωγή του Χ τους πόρους που είναι ήδη καλοί σε αυτό και κακοί στο Ψ: φθηνή ανταλλαγή. Όσο προχωράς, μετακινείς πόρους όλο και πιο κατάλληλους για το Ψ, και κάθε επιπλέον μονάδα Χ κοστίζει περισσότερο.
>
> Ευθεία ΚΠΔ σημαίνει σταθερό κόστος ευκαιρίας, δηλαδή πόρους εξίσου κατάλληλους για τα δύο αγαθά. Όταν η άσκηση το θέλει, το λέει ρητά.

## Η μέθοδος: η ΚΠΔ από πίνακα

Τα Θέματα Γ της ενότητας δίνουν σχεδόν πάντα έναν πίνακα με πέντε ή έξι συνδυασμούς και τη φράση «ανάμεσα σε δύο διαδοχικούς συνδυασμούς η ΚΠΔ είναι ευθύγραμμη». Τα ερωτήματα λύνονται με την ίδια σειρά:

1. **Κόστος ευκαιρίας ανά τμήμα.** Για κάθε ζεύγος διαδοχικών συνδυασμών, διαιρείς τη μείωση του Ψ με την αύξηση του Χ. Γράψε τα αποτελέσματα σε στήλη δίπλα στον πίνακα: θα τα χρειαστείς σε όλα τα ερωτήματα.
2. **Ενδιάμεσο σημείο.** Αν ζητείται το μέγιστο Ψ για Χ που δεν είναι στον πίνακα, βρίσκεις σε ποιο τμήμα πέφτει. Από τον συνδυασμό στην αρχή του τμήματος αφαιρείς τόσες φορές το κόστος ευκαιρίας του τμήματος όσες μονάδες Χ προσθέτεις.
3. **Κατάταξη σημείου.** Για δεδομένο Χ συγκρίνεις το Ψ του σημείου με το μέγιστο Ψ: μικρότερο σημαίνει εσωτερικό, ίσο σημαίνει πάνω στην καμπύλη, μεγαλύτερο σημαίνει ανέφικτο.
4. **Μετακίνηση από εσωτερικό σημείο.** Μέχρι να φτάσεις στην καμπύλη, το κόστος ευκαιρίας είναι **μηδέν**: αυξάνεις το ένα αγαθό χωρίς να θυσιάσεις το άλλο.
5. **Άγνωστη ποσότητα.** Αν λείπει μία τιμή του πίνακα και δίνεται το κόστος ευκαιρίας του τμήματος, γράφεις τη σχέση του πρώτου σημείου και λύνεις ως προς το άγνωστο.

> **Θυμήσου**
>
> Το κόστος ευκαιρίας **ανά μονάδα** είναι άλλο από το **συνολικό** κόστος ευκαιρίας μιας μετακίνησης. Από τον Β στον Δ μπορεί να θυσιάζονται $50$ Ψ συνολικά για $20$ Χ, δηλαδή $2{,}5$ Ψ ανά μονάδα κατά μέσο όρο. Διάβασε τι ζητείται: «των $20$ μονάδων» ή «μιας μονάδας».
>
> Και το κόστος ευκαιρίας υπάρχει όταν δεν πληρώνεις τίποτα: μια ώρα διαβάσματος κοστίζει την καλύτερη εναλλακτική χρήση της ίδιας ώρας.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Οικονομία παράγει \$20\$ Χ και \$0\$ Ψ, ή \$0\$ Χ και \$60\$ Ψ. Ποιο το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Χ, αν η ΚΠΔ είναι ευθεία;

1. **Η θυσία των $60$ Ψ αγοράζει $20$ Χ.**
2. Κόστος ευκαιρίας ανά μονάδα Χ: $\dfrac{60}{20} = 3$ μονάδες Ψ.
3. **Και αντίστροφα:** κάθε μονάδα Ψ κοστίζει $\tfrac{1}{3}$ της μονάδας Χ.

   Επειδή η καμπύλη είναι ευθεία, ο αριθμός είναι ο ίδιος όπου κι αν βρίσκεσαι πάνω της.

### Παράδειγμα 2: Θέμα Γ. Η ΚΠΔ μιας οικονομίας, ευθύγραμμη ανάμεσα σε διαδοχικούς συνδυασμούς, περνά από τα Α (\$0\$ Χ, \$120\$ Ψ), Β (\$10\$, \$110\$), Γ (\$20\$, \$90\$), Δ (\$30\$, \$60\$), Ε (\$40\$, \$0\$). (α) Βρες το κόστος ευκαιρίας του Χ σε κάθε τμήμα. (β) Βρες το κόστος ευκαιρίας του Ψ από το Δ στο Γ. (γ) Πόσο Ψ παράγεται το πολύ μαζί με \$25\$ Χ; (δ) Χαρακτήρισε τους συνδυασμούς Κ (\$25\$, \$70\$) και Λ (\$25\$, \$80\$).

1. | Συνδυασμός | Χ    | Ψ     | Κόστος ευκαιρίας του Χ |
   | ---------- | ---- | ----- | ---------------------- |
   | Α          | $0$  | $120$ | —                      |
   | Β          | $10$ | $110$ | $\dfrac{10}{10} = 1$   |
   | Γ          | $20$ | $90$  | $\dfrac{20}{10} = 2$   |
   | Δ          | $30$ | $60$  | $\dfrac{30}{10} = 3$   |
   | Ε          | $40$ | $0$   | $\dfrac{60}{10} = 6$   |
   **(α)** Το κόστος ευκαιρίας αυξάνεται: $1$, $2$, $3$, $6$. Είναι η αριθμητική εικόνα της κοίλης ΚΠΔ.
2. **(β)** Από το Δ στο Γ κερδίζεις $30$ Ψ και θυσιάζεις $10$ Χ:

   $\dfrac{10}{30} = \dfrac{1}{3}$ της μονάδας Χ ανά μονάδα Ψ. Είναι το αντίστροφο του $3$.
3. **(γ)** Τα $25$ Χ πέφτουν στο τμήμα ΓΔ, με κόστος ευκαιρίας $3$. Ξεκινάς από το Γ και προσθέτεις $5$ Χ:

   $90 - 5 \cdot 3 = 75$ μονάδες Ψ.
4. **(δ)** Για $25$ Χ το μέγιστο είναι $75$ Ψ.
   - Κ: $70 < 75$, εσωτερικό σημείο. Υπάρχουν αχρησιμοποίητοι πόροι.
   - Λ: $80 > 75$, ανέφικτο με τους σημερινούς πόρους.
   Από το Κ η οικονομία μπορεί να φτάσει στα $75$ Ψ χωρίς να θυσιάσει Χ: κόστος ευκαιρίας μηδέν.

### Παράδειγμα 3: Σε μια ΚΠΔ δίνονται οι συνδυασμοί Α (\$0\$ Χ, \$50\$ Ψ), Β (\$10\$ Χ, άγνωστο Ψ) και Γ (\$20\$ Χ, \$30\$ Ψ). Το κόστος ευκαιρίας του Χ από το Α στο Β είναι \$0{,}8\$. Βρες το Ψ στο Β και το κόστος ευκαιρίας του Χ από το Β στο Γ.

1. **Η σχέση του κόστους ευκαιρίας** για το τμήμα ΑΒ, με $y$ το άγνωστο Ψ στο Β:

   $\dfrac{50 - y}{10 - 0} = 0{,}8$
2. $50 - y = 8$, οπότε στο Β παράγονται $y = 42$ μονάδες Ψ.
3. **Τμήμα ΒΓ:** $\dfrac{42 - 30}{20 - 10} = 1{,}2$ μονάδες Ψ ανά μονάδα Χ.
4. **Έλεγχος:** $0{,}8 < 1{,}2$. Το κόστος ευκαιρίας αυξάνεται, όπως πρέπει σε κοίλη ΚΠΔ. Αν έβγαινε μικρότερο, κάτι θα είχε υπολογιστεί λάθος.

### Παράδειγμα 4: Θέμα Β. Σωστό ή λάθος; (α) Σε σημείο στο εσωτερικό της ΚΠΔ το κόστος ευκαιρίας για να αυξηθεί το Χ είναι μηδέν. (β) Η μείωση της ανεργίας μετατοπίζει την ΚΠΔ προς τα έξω.

1. **(α) Σωστό.** Στο εσωτερικό υπάρχουν αχρησιμοποίητοι πόροι. Αν απασχοληθούν στην παραγωγή του Χ, το Χ αυξάνεται χωρίς να μειωθεί το Ψ.
2. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτής της θέσης: μπορούν να αυξηθούν **και τα δύο** αγαθά ταυτόχρονα. Πάνω στην καμπύλη αυτό είναι αδύνατο.
3. **(β) Λάθος.** Η ΚΠΔ σχεδιάζεται με την προϋπόθεση ότι οι πόροι απασχολούνται **πλήρως**. Η ανεργία φέρνει την οικονομία **μέσα** από την καμπύλη, και η μείωσή της την πηγαίνει **προς** την καμπύλη.
4. **Η διάκριση σε δύο γραμμές:**
   - κίνηση από το εσωτερικό στην καμπύλη: καλύτερη **χρήση** των υπαρχόντων πόρων
   - μετατόπιση ολόκληρης της καμπύλης: **περισσότεροι ή καλύτεροι** πόροι, ή καλύτερη τεχνολογία

### Παράδειγμα 5: Νέα τεχνολογία αυξάνει την παραγωγικότητα μόνο στην παραγωγή του Χ. Τι γίνεται στην ΚΠΔ;

1. **Αν όλοι οι πόροι πάνε στο Ψ**, η τεχνολογία του Χ δεν βοηθάει καθόλου. Η μέγιστη ποσότητα Ψ μένει ίδια, και το σημείο της καμπύλης στον άξονα του Ψ δεν κουνιέται.
2. **Αν όλοι οι πόροι πάνε στο Χ**, παράγονται τώρα περισσότερες μονάδες. Το σημείο στον άξονα του Χ μετακινείται προς τα έξω.
3. **Η καμπύλη «ανοίγει» προς τα έξω**, περισσότερο κοντά στον άξονα του Χ, και μένει στερεωμένη στον άξονα του Ψ.
4. **Το κόστος ευκαιρίας του Χ μειώνεται:** κάθε μονάδα Χ θέλει λιγότερους πόρους, άρα θυσιάζεται λιγότερο Ψ για αυτήν.

   Και κάτι λιγότερο προφανές: η οικονομία μπορεί τώρα να έχει **και** περισσότερο Ψ. Χρειάζεται λιγότερους πόρους για το ίδιο Χ και στέλνει τους υπόλοιπους στο Ψ.

### Παράδειγμα 6: Ποιο είναι το κόστος ευκαιρίας του να σπουδάσεις αντί να δουλέψεις;

1. **Το ρητό κόστος:** δίδακτρα, βιβλία, μετακινήσεις. Αυτά πληρώνονται και φαίνονται.
2. **Το κόστος ευκαιρίας περιλαμβάνει και τον μισθό που θα έπαιρνες** αν δούλευες. Για τέσσερα χρόνια σπουδών είναι συνήθως **μεγαλύτερος** από τα δίδακτρα.
3. **Τι δεν μετράει:** η διατροφή και η στέγη. Θα τις πλήρωνες ούτως ή άλλως, σε κάθε εναλλακτική, άρα δεν θυσιάζονται.

   Το κόστος ευκαιρίας μετράει μόνο ό,τι θυσιάζεται. Δαπάνες που εμφανίζονται και στις δύο επιλογές δεν είναι κόστος ευκαιρίας καμίας.

## Ερωτήσεις

1. Τι σημαίνει «σπανιότητα» στην οικονομία;
   - ότι τα μέσα δεν επαρκούν για όλες τις ανάγκες
   - ότι ένα αγαθό υπάρχει σε πολύ μικρή ποσότητα
   - ότι ένα αγαθό είναι ακριβό
   - ότι η παραγωγή γίνεται με αναποτελεσματικό τρόπο
2. Ποιος από τους παρακάτω **δεν** είναι συντελεστής παραγωγής;
   - το χρήμα
   - η εργασία
   - το κεφάλαιο
   - το έδαφος
3. Σημείο στο **εσωτερικό** της ΚΠΔ σημαίνει:
   - οι πόροι δεν χρησιμοποιούνται πλήρως ή αποδοτικά
   - η οικονομία είναι αποδοτική
   - ο συνδυασμός είναι ανέφικτος με τους σημερινούς πόρους
   - η καμπύλη πρέπει να μετατοπιστεί
4. Τι μετατοπίζει την ΚΠΔ προς τα έξω;
   - νέα τεχνολογία ή περισσότεροι πόροι
   - μείωση της ανεργίας
   - αύξηση των τιμών
   - καλύτερη οργάνωση της υπάρχουσας παραγωγής
5. Το κόστος ευκαιρίας μιας επιλογής είναι:
   - η αξία της καλύτερης εναλλακτικής που θυσιάζεται
   - το χρηματικό ποσό που πληρώνεις
   - το άθροισμα της αξίας όλων των εναλλακτικών που θυσιάζονται
   - το κέρδος της επιλογής
6. Γιατί η ΚΠΔ σχεδιάζεται κοίλη και όχι ευθεία;
   - γιατί το κόστος ευκαιρίας αυξάνεται καθώς παράγεται περισσότερο από ένα αγαθό
   - για λόγους σχεδιαστικής ευκολίας, χωρίς οικονομικό περιεχόμενο
   - γιατί οι παραγωγικοί πόροι λιγοστεύουν με τον χρόνο, καθώς χρησιμοποιούνται
   - γιατί υπάρχει ανεργία σε κάποιους κλάδους της οικονομίας
7. Οικονομία παράγει είτε $40$ Χ είτε $80$ Ψ, με ευθύγραμμη ΚΠΔ. Ποιο το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Ψ;
   - $0{,}5$ μονάδες Χ
   - $2$ μονάδες Χ
   - $40$ μονάδες Χ
   - $80$ ευρώ
8. Τα τρία βασικά οικονομικά ερωτήματα είναι:
   - τι, πώς και για ποιον θα παραχθεί
   - πότε, πού και πόσο θα παραχθεί
   - τι θα παραχθεί, σε ποια τιμή και με ποιο κέρδος
   - ποιος θα εργαστεί, ποιος θα επενδύσει και ποιος θα καταναλώσει
9. Η ΚΠΔ, ευθύγραμμη ανάμεσα σε διαδοχικούς συνδυασμούς, περνά από τα Β ($10$ Χ, $110$ Ψ), Γ ($20$ Χ, $90$ Ψ) και Δ ($30$ Χ, $60$ Ψ). Πόσο Ψ παράγεται το πολύ μαζί με $24$ Χ;
   - $78$ μονάδες Ψ
   - $82$ μονάδες Ψ
   - $72$ μονάδες Ψ
   - $86$ μονάδες Ψ
10. Ένα φορτηγό που αγοράζει μια μεταφορική εταιρεία είναι:
   - κεφαλαιουχικό αγαθό
   - καταναλωτικό αγαθό
   - ελεύθερο αγαθό
   - ο συντελεστής επιχειρηματικότητα

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι η αμοιβή του συντελεστή παραγωγής «κεφάλαιο»;
2. Πώς λέγεται η καλύτερη εναλλακτική που θυσιάζεται όταν κάνεις μια επιλογή;
3. Οικονομία παράγει είτε $50$ μονάδες Χ είτε $200$ μονάδες Ψ, με ευθύγραμμη ΚΠΔ. Ποιο είναι το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Ψ;
4. Μια οικονομία πάνω στην ΚΠΔ παράγει $30$ Χ και $40$ Ψ. Για να παραγάγει $35$ Χ, το Ψ πρέπει να πέσει στις $30$ μονάδες. Ποιο είναι το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Χ σε αυτή τη μετακίνηση;
5. Ο πίνακας δίνει πέντε συνδυασμούς πάνω στην ΚΠΔ μιας οικονομίας.

   Συνδυασμοί της ΚΠΔ, σε μονάδες Χ και Ψ.

   | Συνδυασμός | Χ | Ψ |
   | --- | --- | --- |
   | Α | $0$ | $60$ |
   | Β | $1$ | $57$ |
   | Γ | $2$ | $51$ |
   | Δ | $3$ | $42$ |
   | Ε | $4$ | $30$ |

   α) Ποιο είναι το κόστος ευκαιρίας της 3ης μονάδας Χ;
   β) Η οικονομία παράγει $2$ Χ και $45$ Ψ. Είναι πάνω, μέσα ή έξω από την ΚΠΔ;
   γ) Τι χρειάζεται για να γίνει εφικτός ο συνδυασμός $3$ Χ και $48$ Ψ;
6. Ο πίνακας δίνει την ΚΠΔ μιας οικονομίας. Ανάμεσα σε δύο διαδοχικούς συνδυασμούς η ΚΠΔ θεωρείται ευθύγραμμη. Λόγω ανεργίας, η οικονομία παράγει σήμερα τον συνδυασμό Κ: $20$ Χ και $45$ Ψ.

   Συνδυασμοί της ΚΠΔ, σε μονάδες Χ και Ψ.

   | Συνδυασμός | Χ | Ψ |
   | --- | --- | --- |
   | Α | $0$ | $80$ |
   | Β | $10$ | $72$ |
   | Γ | $20$ | $60$ |
   | Δ | $30$ | $42$ |
   | Ε | $40$ | $20$ |
   | Ζ | $50$ | $0$ |

   α) Πόσες μονάδες Ψ μπορούν να προστεθούν χωρίς να θυσιαστεί καμία μονάδα Χ;
   β) Ποιο είναι το κόστος ευκαιρίας της μετακίνησης από το Κ στο Γ;
   γ) Βρες το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Χ από το Δ στο Ε.
   δ) Πόσες μονάδες Ψ μπορούν να παραχθούν το πολύ μαζί με $25$ Χ;
7. Ο πίνακας δίνει την ΚΠΔ μιας οικονομίας. Ανάμεσα σε δύο διαδοχικούς συνδυασμούς η ΚΠΔ θεωρείται ευθύγραμμη.

   Συνδυασμοί της ΚΠΔ, σε μονάδες Χ και Ψ.

   | Συνδυασμός | Χ | Ψ |
   | --- | --- | --- |
   | Α | $0$ | $100$ |
   | Β | $10$ | $96$ |
   | Γ | $20$ | $88$ |
   | Δ | $30$ | $72$ |
   | Ε | $40$ | $48$ |
   | Ζ | $50$ | $0$ |

   α) Βρες το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Χ όταν η οικονομία κινείται από το Γ στο Δ.
   β) Βρες το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Ψ όταν η οικονομία κινείται από το Δ στο Γ.
   γ) Η οικονομία θέλει $35$ μονάδες Χ. Πόσες μονάδες Ψ μπορεί να παράγει το πολύ;
   δ) Είναι εφικτός σήμερα ο συνδυασμός $35$ Χ και $62$ Ψ;
8. Ο πίνακας δίνει την ΚΠΔ μιας οικονομίας που απασχολεί πλήρως τους πόρους της. Ανάμεσα σε δύο διαδοχικούς συνδυασμούς η ΚΠΔ θεωρείται ευθύγραμμη.

   Συνδυασμοί της ΚΠΔ, σε μονάδες Χ και Ψ.

   | Συνδυασμός | Χ | Ψ |
   | --- | --- | --- |
   | Α | $0$ | $300$ |
   | Β | $20$ | $280$ |
   | Γ | $40$ | $240$ |
   | Δ | $60$ | $180$ |
   | Ε | $80$ | $100$ |
   | Ζ | $100$ | $0$ |

   α) Βρες το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Χ από το Γ στο Δ.
   β) Η οικονομία παράγει $50$ Χ. Πόσες μονάδες Ψ παράγει το πολύ;
   γ) Από τις $50$ Χ θέλει να φτάσει στις $70$ Χ. Πόσες μονάδες Ψ θα θυσιάσει;
   δ) Είναι εφικτός ο συνδυασμός $70$ Χ και $150$ Ψ;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/economics/basic-concepts
