# Ογκομέτρηση και δείκτες

> Η καμπύλη ογκομέτρησης, το pH στα χαρακτηριστικά σημεία, και ποιος δείκτης ταιριάζει.

Χημεία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/titration

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις άγνωστη συγκέντρωση από τον όγκο στο ισοδύναμο σημείο, με τη σωστή στοιχειομετρία.
- Να εξηγείς πώς λειτουργεί ένας δείκτης και γιατί αλλάζει χρώμα στην περιοχή pKa ± 1.
- Να υπολογίζεις το pH στα χαρακτηριστικά σημεία της καμπύλης ογκομέτρησης, και pH = pKa στη μισή εξουδετέρωση.
- Να διαλέγεις δείκτη από το pH του ισοδύναμου σημείου και το κατακόρυφο τμήμα της καμπύλης.

## Πόσο οξύ έχει το ξίδι;

Η ετικέτα γράφει «$6\%$ οξύτητα». Για να το ελέγξεις, δεν χρειάζεσαι ζυγαριά για το οξύ. Χρειάζεσαι ένα διάλυμα βάσης γνωστής συγκέντρωσης, μια προχοΐδα και μια σταγόνα δείκτη. Αυτή είναι η **ογκομέτρηση**: προσθέτεις σιγά σιγά το γνωστό διάλυμα (**πρότυπο**) στο άγνωστο, ώσπου να αντιδράσουν πλήρως, και από τον όγκο που χρειάστηκε βρίσκεις την άγνωστη ποσότητα. Όταν προσδιορίζεις οξύ με πρότυπη βάση, λέγεται **αλκαλιμετρία**· βάση με πρότυπο οξύ, **οξυμετρία**.

*Ογκομέτρηση στην πράξη. Από την προχοΐδα στάζει το γνωστό διάλυμα, σταγόνα σταγόνα, ενώ η φιάλη ανακινείται συνεχώς. Μόλις ο δείκτης αλλάξει χρώμα, σταματάς και διαβάζεις στην κλίμακα πόσος όγκος χρειάστηκε.*

> **Κλειδί**
>
> **Ισοδύναμο σημείο** είναι η στιγμή που τα mol του προτύπου έχουν αντιδράσει ακριβώς στοιχειομετρικά με την ουσία. Για αντίδραση $1:1$:
>
> $$
> c_1V_1 = c_2V_2
> $$
>
> **Τελικό σημείο** είναι η στιγμή που ο δείκτης αλλάζει χρώμα και σταματάς. Το πρώτο το ορίζει η χημεία, το δεύτερο το βλέπεις. Ένας καλός δείκτης τα φέρνει σε απόσταση μίας σταγόνας.
>
> Ο **όγκος** στο ισοδύναμο σημείο εξαρτάται μόνο από τη στοιχειομετρία. Το **pH** εκεί εξαρτάται από το τι άλας έμεινε.

Πρόσεξε τη στοιχειομετρία όταν δεν είναι $1:1$. Το $H_2SO_4$ θέλει **δύο** mol $NaOH$ ανά mol: $H_2SO_4 + 2NaOH \to Na_2SO_4 + 2H_2O$. Το $Ca(OH)_2$ θέλει δύο mol $HCl$. Γράφεις πάντα πρώτα την εξίσωση και μετά τα mol, όχι σκέτο $c_1V_1 = c_2V_2$.

## Οι δείκτες

Ο δείκτης είναι ασθενές οργανικό οξύ, $H\Delta$, που έχει άλλο χρώμα από τη συζυγή του βάση $\Delta^-$:

$$
H\Delta + H_2O \rightleftharpoons \Delta^- + H_3O^+
$$

Σε όξινο διάλυμα η ισορροπία μετατοπίζεται αριστερά και βλέπεις το χρώμα του $H\Delta$. Σε βασικό, δεξιά, και βλέπεις το χρώμα του $\Delta^-$. Από την $K_a$ του δείκτη:

$$
pH = pK_{a} + \log\frac{[\Delta^-]}{[H\Delta]}
$$

Το μάτι βλέπει καθαρά το ένα χρώμα όταν η μία μορφή είναι τουλάχιστον δεκαπλάσια από την άλλη. Άρα το χρώμα του $H\Delta$ φαίνεται για $pH \le pK_a - 1$, του $\Delta^-$ για $pH \ge pK_a + 1$, και ανάμεσα βλέπεις ενδιάμεσο χρώμα. Η **περιοχή αλλαγής χρώματος** είναι περίπου $pK_a \pm 1$, δύο μονάδες pH.

| Δείκτης                | Περιοχή αλλαγής     | Χρώμα όξινο → βασικό |
| ---------------------- | ------------------- | -------------------- |
| Ηλιανθίνη              | $3{,}1$ ως $4{,}4$  | κόκκινο → κίτρινο    |
| Ερυθρό του μεθυλίου    | $4{,}4$ ως $6{,}2$  | κόκκινο → κίτρινο    |
| Κυανό της βρωμοθυμόλης | $6{,}0$ ως $7{,}6$  | κίτρινο → μπλε       |
| Φαινολοφθαλεΐνη        | $8{,}3$ ως $10{,}0$ | άχρωμο → ροζ         |

Ο δείκτης μπαίνει σε λίγες σταγόνες. Είναι κι αυτός οξύ, και αν έβαζες πολύ θα κατανάλωνε πρότυπο.

## Η καμπύλη ογκομέτρησης

Αν μετράς το pH μετά από κάθε προσθήκη, παίρνεις την **καμπύλη ογκομέτρησης**: pH ως προς όγκο προτύπου. Έχει πάντα την ίδια μορφή: σχεδόν επίπεδη για τον περισσότερο δρόμο, **σχεδόν κατακόρυφη** γύρω από το ισοδύναμο σημείο, και πάλι επίπεδη μετά. Στο κατακόρυφο τμήμα μία σταγόνα αλλάζει το pH κατά αρκετές μονάδες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η καμπύλη, υπολογισμένη σημείο προς σημείο*

## Το pH στα χαρακτηριστικά σημεία

Η μέθοδος είναι η ίδια σε κάθε σημείο της καμπύλης: **πίνακας mmol** για την εξουδετέρωση (πλήρης), βλέπεις τι έμεινε, το διαιρείς με τον **συνολικό όγκο**, και διαλέγεις τον τύπο ανάλογα με το τι έμεινε.

**Ισχυρό οξύ με ισχυρή βάση** (π.χ. $HCl$ με $NaOH$):

| Σημείο            | Τι υπάρχει                    | Πώς βρίσκεις το pH               |
| ----------------- | ----------------------------- | -------------------------------- |
| αρχή              | ισχυρό οξύ                    | $[H_3O^+] = c$                   |
| πριν το ισοδύναμο | περίσσεια $H_3O^+$ και $NaCl$ | από την περίσσεια, στον νέο όγκο |
| ισοδύναμο         | μόνο $NaCl$                   | $pH = 7$                         |
| μετά              | περίσσεια $OH^-$              | από την περίσσεια, στον νέο όγκο |

**Ασθενές οξύ με ισχυρή βάση** (π.χ. $CH_3COOH$ με $NaOH$):

| Σημείο            | Τι υπάρχει                 | Πώς βρίσκεις το pH                   |
| ----------------- | -------------------------- | ------------------------------------ |
| αρχή              | ασθενές οξύ                | $[H_3O^+] = \sqrt{K_a c}$            |
| πριν το ισοδύναμο | $HA$ και $A^-$: ρυθμιστικό | Henderson–Hasselbalch                |
| μισή εξουδετέρωση | $[HA] = [A^-]$             | $pH = pK_a$                          |
| ισοδύναμο         | μόνο $A^-$, που υδρολύεται | $[OH^-] = \sqrt{K_b c}$, βασικό      |
| μετά              | περίσσεια $OH^-$           | από την περίσσεια, το $A^-$ αμελητέο |

Οι τύποι της αρχής και του ισοδύναμου είναι αυτοί της ενότητας «Ασθενή οξέα και βάσεις», με την προσέγγιση $\dfrac{c}{K} \ge 100$ δηλωμένη. Το ρυθμιστικό της μέσης είναι αυτό της ενότητας «Ρυθμιστικά διαλύματα». Η $K_b$ του $A^-$ βγαίνει από το $K_aK_b = K_w$.

Η **μισή εξουδετέρωση** είναι το σημείο που οι Πανελλήνιες αγαπούν: διαβάζεις το pH της καμπύλης στον μισό όγκο του ισοδύναμου και έχεις το $pK_a$ του οξέος χωρίς καμία πράξη.

**Ασθενής βάση με ισχυρό οξύ** (π.χ. $NH_3$ με $HCl$) είναι ο καθρέφτης: η καμπύλη κατεβαίνει, στη μισή εξουδετέρωση $pOH = pK_b$, και στο ισοδύναμο μένει $NH_4^+$, που δίνει **όξινο** pH.

> **Πρόσεχε**
>
> **Ο όγκος μετά την ανάμειξη.** Σε κάθε σημείο εκτός από την αρχή, ο όγκος είναι το άθροισμα αρχικού και προστιθέμενου. Στο ισοδύναμο σημείο η συγκέντρωση του άλατος είναι μικρότερη από του αρχικού οξέος.
>
> **Το ισοδύναμο δεν είναι πάντα στο $7$.** Μόνο ισχυρό με ισχυρό. Ασθενές οξύ δίνει βασικό, ασθενής βάση δίνει όξινο.
>
> **Μετά το ισοδύναμο** το pH το ορίζει η περίσσεια του ισχυρού. Το $A^-$ υπάρχει, αλλά η υδρόλυσή του καταστέλλεται από το κοινό ιόν $OH^-$.

## Ποιος δείκτης

Ο δείκτης πρέπει να έχει **περιοχή αλλαγής μέσα στο κατακόρυφο τμήμα** της καμπύλης. Τότε αλλάζει χρώμα με μία σταγόνα, πάνω στο ισοδύναμο σημείο.

- **Ισχυρό με ισχυρό**: το άλμα είναι μεγάλο, περίπου από $4$ ως $10$ για διαλύματα $0{,}1$ M. Κάνουν η φαινολοφθαλεΐνη, το κυανό της βρωμοθυμόλης, και οριακά η ηλιανθίνη.
- **Ασθενές οξύ με ισχυρή βάση**: το άλμα είναι μικρότερο και ψηλά, περίπου $7{,}5$ ως $10$. Φαινολοφθαλεΐνη.
- **Ασθενής βάση με ισχυρό οξύ**: το άλμα είναι χαμηλά, περίπου $6{,}3$ ως $4$, με ισοδύναμο σημείο κοντά στο $5$. **Ερυθρό του μεθυλίου.**

> **Θυμήσου**
>
> Για την ογκομέτρηση $NH_3$ με $HCl$ θα δεις συχνά την ηλιανθίνη. Η περιοχή της ($3{,}1$ ως $4{,}4$) πέφτει στο κάτω άκρο του άλματος: το χρώμα ολοκληρώνεται λίγο **μετά** το ισοδύναμο σημείο. Το ερυθρό του μεθυλίου ($4{,}4$ ως $6{,}2$) κάθεται ολόκληρο μέσα στο άλμα. Αν όμως η εκφώνηση δίνει μόνο ηλιανθίνη και φαινολοφθαλεΐνη, διαλέγεις την ηλιανθίνη: είναι η μόνη από τις δύο με περιοχή στην όξινη πλευρά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Αραιώνεις \$10\$ mL ξιδιού σε \$100\$ mL με νερό. Παίρνεις \$20\$ mL από το αραιωμένο και τα ογκομετρείς με \$NaOH\$ \$0{,}1\$ M. Το τελικό σημείο έρχεται στα \$16\$ mL. Βρες τη συγκέντρωση του \$CH\_3COOH\$ στο ξίδι και την περιεκτικότητά του σε g ανά \$100\$ mL. Δίνεται \$M\_r = 60\$.

1. **Mol $NaOH$:** $0{,}1 \cdot 16 = 1{,}6$ mmol. Η αντίδραση $CH_3COOH + NaOH \to CH_3COONa + H_2O$ είναι $1:1$, άρα $1{,}6$ mmol οξύ στα $20$ mL.
2. **Αραιωμένο:** $c = \dfrac{1{,}6}{20} = 0{,}08$ M. Η αραίωση ήταν δεκαπλάσια, άρα στο ξίδι $c = 0{,}8$ M.
3. **Περιεκτικότητα:** $0{,}8 \cdot 60 = 48$ g ανά λίτρο, δηλαδή $4{,}8$ g ανά $100$ mL. Λίγο κάτω από αυτό που γράφει η ετικέτα.

### Παράδειγμα 2: Δείκτης \$H\Delta\$ έχει \$K\_a = 10^{-4}\$. Το \$H\Delta\$ είναι κόκκινο και το \$\Delta^-\$ κίτρινο. (α) Σε ποια περιοχή pH αλλάζει χρώμα; (β) Τι χρώμα δείχνει σε διάλυμα με \$pH = 4{,}3\$; Δίνεται \$\log 2 = 0{,}3\$. Να αιτιολογήσεις.

1. **(α)** $pK_a = 4$, άρα η περιοχή είναι περίπου $3$ ως $5$. Κάτω από $3$ κόκκινο, πάνω από $5$ κίτρινο.
2. **(β)** $4{,}3 = 4 + \log\dfrac{[\Delta^-]}{[H\Delta]}$, άρα $\dfrac{[\Delta^-]}{[H\Delta]} = 10^{0{,}3} = 2$.
3. Κανένα από τα δύο δεν είναι δεκαπλάσιο του άλλου: το μάτι βλέπει **ενδιάμεσο, πορτοκαλί** χρώμα, που γέρνει προς το κίτρινο.

### Παράδειγμα 3: Ογκομετρούνται \$20\$ mL \$HCl\$ \$0{,}1\$ M με \$NaOH\$ \$0{,}1\$ M. Βρες το pH στην αρχή, μετά από \$10\$ mL, στο ισοδύναμο σημείο και μετά από \$30\$ mL. Δίνονται \$\log 2 = 0{,}3\$, \$\log 3 = 0{,}48\$.

1. **Αρχή.** Ισχυρό οξύ: $[H_3O^+] = 0{,}1$ M, $pH = 1$.
2. **$10$ mL.** $2$ mmol $HCl$ με $1$ mmol $NaOH$: μένει $1$ mmol $H_3O^+$ σε $30$ mL. $[H_3O^+] = \dfrac{1}{30}$ M, $pH = \log 30 = 1 + 0{,}48 = 1{,}48$.
3. **Ισοδύναμο.** $2$ mmol $NaOH$, δηλαδή $20$ mL. Μένει μόνο $NaCl$, που δεν υδρολύεται: $pH = 7$.
4. **$30$ mL.** $3$ mmol $NaOH$: περισσεύει $1$ mmol $OH^-$ σε $50$ mL, $[OH^-] = 0{,}02$ M. $pOH = 2 - 0{,}3 = 1{,}7$ και $pH = 12{,}3$.
5. **Η εικόνα.** Τα πρώτα $10$ mL ανέβασαν το pH μόλις $0{,}48$. Τα επόμενα $10$ mL το πήγαν στο $7$, και τα $10$ μετά στο $12{,}3$. Το άλμα είναι συγκεντρωμένο γύρω από τα $20$ mL.

### Παράδειγμα 4: Ογκομετρούνται \$50\$ mL διαλύματος ασθενούς οξέος \$HA\$ \$0{,}1\$ M (\$K\_a = 10^{-5}\$) με \$NaOH\$ \$0{,}1\$ M, στους \$25\$ °C. Βρες το pH (α) στην αρχή, (β) μετά από \$25\$ mL, (γ) μετά από \$40\$ mL, (δ) στο ισοδύναμο σημείο, (ε) μετά από \$75\$ mL. Ποιον δείκτη διαλέγεις; Δίνονται \$\log 2 = 0{,}3\$, \$\log 5 = 0{,}7\$.

1. **(α) Αρχή.** $\dfrac{c}{K_a} = 10^4 \ge 100$, η προσέγγιση ισχύει: $[H_3O^+] = \sqrt{10^{-5} \cdot 0{,}1} = 10^{-3}$ M, $pH = 3$.
2. **(β) $25$ mL.** $2{,}5$ mmol $NaOH$ εξουδετερώνουν τα μισά από τα $5$ mmol $HA$. Μένουν $2{,}5$ mmol $HA$ και $2{,}5$ mmol $A^-$: μισή εξουδετέρωση, $pH = pK_a = 5$.
3. **(γ) $40$ mL.** Μένουν $1$ mmol $HA$ και $4$ mmol $A^-$. Ρυθμιστικό: $pH = 5 + \log 4 = 5{,}6$.
4. **(δ) Ισοδύναμο**, στα $50$ mL. Υπάρχουν $5$ mmol $A^-$ σε $100$ mL, $c = 0{,}05$ M. $K_b = \dfrac{10^{-14}}{10^{-5}} = 10^{-9}$, και $\dfrac{c}{K_b}$ τεράστιο:

   $[OH^-] = \sqrt{10^{-9} \cdot 0{,}05} = \sqrt{5 \cdot 10^{-11}}$ M, $pOH = \dfrac{11 - 0{,}7}{2} = 5{,}15$, $pH = 8{,}85$.
5. **(ε) $75$ mL.** Περισσεύουν $2{,}5$ mmol $OH^-$ σε $125$ mL: $0{,}02$ M, $pOH = 1{,}7$, $pH = 12{,}3$. Το $A^-$ δεν μετράει, η υδρόλυσή του καταστέλλεται.
6. **Δείκτης.** Το ισοδύναμο σημείο είναι στο $8{,}85$: **φαινολοφθαλεΐνη** ($8{,}3$ ως $10$). Η ηλιανθίνη θα γινόταν κίτρινη στα πρώτα mL, μόλις το pH ξεπερνούσε το $4{,}4$, πολύ πριν το ισοδύναμο σημείο.

### Παράδειγμα 5: Ογκομετρείς \$25\$ mL \$NH\_3\$ \$0{,}1\$ M (\$K\_b = 10^{-5}\$) με \$HCl\$ \$0{,}1\$ M. Διαθέτεις ηλιανθίνη (\$3{,}1\$ ως \$4{,}4\$), ερυθρό του μεθυλίου (\$4{,}4\$ ως \$6{,}2\$) και φαινολοφθαλεΐνη (\$8{,}3\$ ως \$10\$). Ποιον διαλέγεις; Να αιτιολογήσεις υπολογίζοντας το pH στο ισοδύναμο σημείο. Δίνεται \$\log 5 = 0{,}7\$.

1. **Ισοδύναμο** στα $25$ mL: $2{,}5$ mmol $NH_4^+$ σε $50$ mL, δηλαδή $0{,}05$ M. Το $NH_4^+$ είναι συζυγές οξύ ασθενούς βάσης: $K_a = \dfrac{10^{-14}}{10^{-5}} = 10^{-9}$.
2. $[H_3O^+] = \sqrt{10^{-9} \cdot 0{,}05} = \sqrt{5 \cdot 10^{-11}}$ M, άρα $pH = \dfrac{11 - 0{,}7}{2} = 5{,}15$. Όξινο.
3. **Το άλμα.** Μία σταγόνα ($0{,}05$ mL) πριν, το pH είναι περίπου $6{,}3$. Μία σταγόνα μετά, περίσσεια $0{,}005$ mmol $H_3O^+$ σε $50$ mL δίνει $pH \approx 4$. Το κατακόρυφο τμήμα πάει από $6{,}3$ ως $4$.
4. **Ερυθρό του μεθυλίου**: η περιοχή του είναι ολόκληρη μέσα στο άλμα και περιέχει το $5{,}15$. Η ηλιανθίνη ολοκληρώνει την αλλαγή στο $3{,}1$, μετά το άλμα. Η φαινολοφθαλεΐνη θα αποχρωματιζόταν πολύ πριν το ισοδύναμο σημείο.

## Ερωτήσεις

1. Ογκομετρούνται $25$ mL οξέος $HA$ $0{,}1$ M με $NaOH$ $0{,}1$ M. Πόσος όγκος βάσης χρειάζεται ως το ισοδύναμο σημείο;
   - $12{,}5$ mL
   - $25$ mL
   - $50$ mL
   - περισσότερα από $25$ mL αν το $HA$ είναι ασθενές
2. Για $10$ mL $H_2SO_4$ $0{,}1$ M, πόσα mL $NaOH$ $0{,}1$ M χρειάζονται ως το ισοδύναμο σημείο;
   - $10$ mL
   - $5$ mL
   - $20$ mL
   - $40$ mL
3. Ποια είναι η διαφορά ισοδύναμου και τελικού σημείου;
   - ισοδύναμο: όπου $pH = 7$· τελικό: όπου τελειώνει το πρότυπο
   - ισοδύναμο: στοιχειομετρική αντίδραση· τελικό: αλλαγή χρώματος
   - είναι δύο ονόματα για την ίδια στιγμή της ογκομέτρησης
   - ισοδύναμο: όπου αλλάζει χρώμα· τελικό: όπου $pH = pK_a$
4. Ογκομέτρηση $CH_3COOH$ με $NaOH$. Το pH στο ισοδύναμο σημείο είναι:
   - μεγαλύτερο από $7$
   - ακριβώς $7$, αφού οξύ και βάση εξουδετερώθηκαν
   - μικρότερο από $7$
   - ίσο με το $pK_a$ του οξέος
5. Στην ογκομέτρηση ασθενούς οξέος, το pH στον μισό όγκο του ισοδύναμου μετρήθηκε $4{,}2$. Τι συμπεραίνεις;
   - το $pK_a$ του οξέος είναι $8{,}4$
   - το $pK_b$ της συζυγούς βάσης είναι $4{,}2$
   - η αρχική συγκέντρωση είναι $10^{-4{,}2}$ M
   - το $pK_a$ του οξέος είναι $4{,}2$
6. Δείκτης $H\Delta$ έχει $K_a = 10^{-9}$. Σε ποια περιοχή pH αλλάζει χρώμα;
   - περίπου $8$ ως $10$
   - περίπου $4$ ως $6$
   - ακριβώς στο $pH = 9$
   - περίπου $6$ ως $8$, γύρω από το ουδέτερο
7. Πώς επιλέγεται ο κατάλληλος δείκτης για μια ογκομέτρηση;
   - η περιοχή αλλαγής του να πέφτει στο κατακόρυφο τμήμα της καμπύλης
   - να αλλάζει χρώμα στο $pH = 7$, σε κάθε είδος ογκομέτρησης
   - να έχει όσο γίνεται πιο έντονο χρώμα, για να φαίνεται
   - το $pK_a$ του να ισούται με το $pK_a$ του οξέος που ογκομετρείς
8. Για την ογκομέτρηση $NH_3$ $0{,}1$ M με $HCl$ $0{,}1$ M (ισοδύναμο σημείο στο $pH \approx 5$), ποιος δείκτης ταιριάζει καλύτερα;
   - φαινολοφθαλεΐνη, $8{,}3$ ως $10$
   - κυανό της βρωμοθυμόλης, $6{,}0$ ως $7{,}6$
   - ερυθρό του μεθυλίου, $4{,}4$ ως $6{,}2$
   - ηλιανθίνη, $3{,}1$ ως $4{,}4$
9. Στην ογκομέτρηση ασθενούς οξέος με $NaOH$, λίγο μετά το ισοδύναμο σημείο, τι ορίζει το pH;
   - η υδρόλυση του $A^-$, όπως στο ισοδύναμο
   - η περίσσεια του $OH^-$ στον συνολικό όγκο
   - η αναλογία $HA$ προς $A^-$, όπως στο ρυθμιστικό
   - μόνο το $pK_a$ του οξέος, όσο βάση κι αν προστεθεί

## Ασκήσεις

1. Ογκομετρούνται $20$ mL διαλύματος $HCl$ $0{,}1$ M με $NaOH$ $0{,}05$ M. Πόσα mL βάσης χρειάζονται ως το ισοδύναμο σημείο;
2. $10$ mL διαλύματος $H_2SO_4$ ογκομετρούνται με $NaOH$ $0{,}2$ M. Το ισοδύναμο σημείο έρχεται στα $15$ mL. Βρες τη συγκέντρωση του $H_2SO_4$.
3. Ένας δείκτης $H\Delta$ είναι κίτρινος ως $H\Delta$ και μπλε ως $\Delta^-$. Σε διάλυμα με $pH = 5$ ο λόγος $\frac{[\Delta^-]}{[H\Delta]}$ είναι $0{,}1$. Βρες την $K_a$ του δείκτη και την περιοχή pH όπου αλλάζει χρώμα. Ταιριάζει σε ογκομέτρηση $CH_3COOH$ με $NaOH$, που έχει ισοδύναμο σημείο κοντά στο $8{,}7$;
4. Ογκομετρείς $25$ mL διαλύματος ασθενούς μονοπρωτικού οξέος με $NaOH$ $0{,}1$ M. Το ισοδύναμο σημείο έρχεται στα $20$ mL, και μετά από $5$ mL βάσης το pH είναι $4{,}52$. Βρες τη συγκέντρωση και την $K_a$ του οξέος. Δίνεται $\log 3 = 0{,}48$.
5. Ένας μαθητής ογκομετρεί $20$ mL διαλύματος $CH_3COOH$ $0{,}1$ M ($K_a = 10^{-5}$) με $NaOH$ $0{,}1$ M, αλλά βάζει κατά λάθος ηλιανθίνη, που αλλάζει χρώμα από $3{,}1$ ως $4{,}4$. Σταματά όταν ολοκληρωθεί η αλλαγή χρώματος. Δίνεται $\log 4 = 0{,}6$, και ισχύουν οι γνωστές προσεγγίσεις.
   α) Πόσα mL $NaOH$ έχει προσθέσει όταν σταματά;
   β) Ποια συγκέντρωση θα βγάλει για το οξύ, και τι ποσοστό του πραγματικού $CH_3COOH$ έχει εξουδετερωθεί;
6. $20$ mL διαλύματος ασθενούς οξέος $HA$ $0{,}2$ M ογκομετρούνται με $NaOH$ $0{,}2$ M, στους $25$ °C. Στο ισοδύναμο σημείο το pH μετρήθηκε $9$. Βρες την $K_a$ του $HA$.
7. Ογκομετρείς $25$ mL διαλύματος $CH_3COOH$ $0{,}1$ M ($K_a = 10^{-5}$) με $NaOH$ $0{,}1$ M, στους $25$ °C, παρακολουθώντας το pH με πεχάμετρο. Ένας συμμαθητής σου σταματά τη στιγμή που το pH γίνεται $7$, γιατί «τότε το οξύ έχει εξουδετερωθεί». Ισχύουν οι γνωστές προσεγγίσεις. Δίνεται $\log 5 = 0{,}7$.
   α) Βρες το pH στο ισοδύναμο σημείο.
   β) Πόσα mL $NaOH$ έχει προσθέσει ο συμμαθητής σου όταν σταματά, και τι ποσοστό του οξέος δεν έχει εξουδετερωθεί;
   γ) Τι ποσοστό δεν θα είχε εξουδετερωθεί, αν σταματούσε πάλι στο $7$, με ένα ισχυρό οξύ; Και με ένα πολύ ασθενέστερο, με $K_a = 10^{-9}$;
8. $20$ mL διαλύματος ασθενούς μονοπρωτικού οξέος $HA$ άγνωστης συγκέντρωσης ογκομετρούνται με $NaOH$ $0{,}1$ M, στους $25$ °C. Μετά από $4$ mL βάσης το pH είναι $4{,}4$, και μετά από $16$ mL είναι $5{,}6$. Ισχύουν οι γνωστές προσεγγίσεις. Δίνεται $\log 2 = 0{,}3$.
   α) Βρες τον όγκο $NaOH$ στο ισοδύναμο σημείο.
   β) Βρες τη συγκέντρωση του $HA$.
   γ) Βρες την $K_a$ του $HA$.
   δ) Βρες το pH του αρχικού διαλύματος, πριν προστεθεί βάση.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/titration
